Vitamine D. Ton Boermans huisarts

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Vitamine D. Ton Boermans huisarts"

Transcriptie

1 Vitamine D Ton Boermans huisarts

2 2 2

3 Vitamine D

4 Onvoldoende UVB voor Vitamine D synthese van november tot begin maart 90% van Europa heeft gedurende 4-6 mnd onvoldoende UVB straling. Latitude 38 o north 1. Pasco JA et al. Med J Aust 2001; 175:

5

6

7

8 De claims van vitamine D

9 Gezondheidseffecten vit. D MORTALITEIT

10 Mortaliteit Vit. D suppletie verlaagt het risico op overlijden bij ouderen Mensen met hoge bloedspiegels vit.d hebben een verlaagd risico op overlijden Het is en blijft vooralsnog onzeker of suppletie van vit. D ook dit effect heeft

11 Vit.D effect op botten Gebrek aan vit.d : osteomalcie en rachitis ( Engelse ziekte ) en osteoporose Vit.D regelt de calciumbalans in het lichaam Bij ouderen met osteoporose, helpt suppletie van vit.d om heupfracturen te voorkomen Lage vit. D spiegels zijn gelinkt aan lage BMD (bot minerale dichtheid) Atleten met lage vit.d spiegels lopen meer risico op stress fracturen

12 osteoporose Een systemische aandoening van het skelet die wordt gekarakteriseerd door een lage botmassa en verlies van de microarchitectuur van het bot, met als gevolg een toegenomen risico op fracturen. Normaal Osteoporose

13 Visualizing the loss of trabecular microarchitecture

14 Botmassa in de tijd Wervel Heup

15 Botmassa Versnelt botverlies na de overgang piekbotmassa menopauze Leeftijd (jaren)

16 mee?

17 Nieuwe DXA met BMD en lat. wervelfoto (VFA /IVA) Vertebral Fracture Assessment / Instant Vertebral Assessment

18 Geïntegreerde beoordeling van wervelfractuur and botdichtheid Risico Laag BMD 1 wervel # Integratie van wervelfractuur en BMD verbetert de risicobeoordeling Risico verhoogt 25x bij een wervelfractuur en laag BMD Risico verhoogt 75x bij meerdere wervelfracturen en laag BMD **NB: normaal BMD met 1 wervel# (10.2) is een grotere risicofactor dan alleen laag BMD (7.4)

19 Van alle patiënten met osteoporose heeft 1 op de drie een wervelfractuur. Epidemiologie Van alle osteopenie patiënten heeft 1 op de vijf een wervelfractuur.

20

21 Meest voorkomende osteoporotische fracturen wervel Heup Pols

22 Calcium hoort bij vit.d Op elke leeftijd moet je voldoende calcium binnenkrijgen Minimaal mg per dag Via voedsel Melk, yoghurt, peulvruchten, bladgroenten, noten Aanvullend Calcium met vitamine D suppletie * Tweede herziene richtlijn osteoporose, CBO, 2002

23 Vit.D en kanker

24 Vitamine D Reguleert 200 genen die invloed hebben op celgroei en differentiatie waardoor mogelijk minder kans op maligne ontaarding optreedt (Holick, 2008)

25 ?

26 Lack of vitamin D 'significantly speeds up the growth of breast cancer tumors and causes the disease to spread

27 Lagere vitamine D spiegels in de noordelijke staten van de USA, meer borstkanker dan in de zuidelijke, zonnige staten

28 Vit. D en het immuunsysteem Vit. D ondersteunt de anti-bacteriele, antiinflammatoire en mogelijk anti-virale activiteit Nodig voor de celrijping, met name in het immuunsysteem Lage vitamine D spiegels zijn geassocieerd met het krijgen van bovenste luchtweginfektie s en astma

29 Wie kent zijn eigen vitamine D spiegel in het bloed?

30 Onvoldoende UVB voor Vitamine D synthese van november tot begin maart 90% van Europa heeft gedurende 4-6 mnd onvoldoende UVB straling. Latitude 38 o north 1. Pasco JA et al. Med J Aust 2001; 175:

31 Vit. D spiegel Hoe hoog moet de vit D spiegel zijn? Afhankelijk van waar je woont en hoe oud je bent!

32 Advies Vitamin D Council, USA Kinderen tot 1 jaar Kinderen 1 tot 4 jaar Kinderen 4 tot 10 jaar Volwassenen 1000 IE/per dag 2000 IE/per dag 3000 IE/per dag IE/per dag Vitamine D wordt in de huid gemaakt als de schaduw korter is dan de lichaamslengte

33 De diverse vit D regels Gezondheidsraad: de algemene ondergrens van 25OHvit.D is 30 nmol/l Vrouwen>50jr en mannen>70 jr: ondergrens van 50 nmol/l Metingen bij natuurvolken en mensen die buiten werken: 100 nmol/l Internationale experts: streven naar 75 nmol/l Bezorgdheid over overdosering lijkt overdreven.

34 Vieth, J Steroid Biochem Mol Biol 2004;89-90:575 NL52 N

35 Vit. D stootkuur Een dagelijkse divisuntablet (800 IE) is onvoldoende om een tekort aan vitamine D op te heffen Stootkuur: 40 x (75-25OH vit.d spiegel)x lichaamsgewicht

36

37 Vit. D preparaten

38 Suppletie vit D Divisun 800 IE tabletten D-cura: IE en IE drank

39 Praktisch Advies Iedere dag 5000 IE per dag, softgel 1 microgram vitamine D is 40 IE 5000 IE is 125 microgram

40 Associatie borstkanker risico Crew et al, 2009

41 In vitro bewijs Apoptose proliferatie ratio Apoptose/proliferatie ratio h 48h 72h 96h 1 0 vit D3 100nM vit D3 10uM Mark Londema 2009

42 Vitamine D metingen in Enschede, , 2412 patiënten > 81 <30 10% % 33% gemiddelde waarde: 49 nmol/l, laagste waarde: 5 en hoogste: 235

43 Vitamine D Vitamine D helpt het lichaam voldoende calcium uit het voedsel op te nemen. Je krijgt het door aanmaak in de huid o.i.v. de zon,in voeding en als suppletie. Dosering: IE/dag vit.d blijkt het fractuurrisico te verminderen IE/dag vit.d is onvoldoende voor fractuurpreventie 1 Oraal Vit. D blijkt het risico op heupfracturen alleen te verminderen indien ook calcium als supplement wordt toegevoegd 2 1 Bischoff-Ferrari HA et al. JAMA 2005; 293: Boonen S et al. J Endocrinol Metab 2007; 92:

44 Spierfunktie en vitamine D Vitamine D heeft een werking op de mitochondriën in de cel. Verbetering van de vit. D spiegel, geeft een toename van het aantal mitochondriën in de cel

Inhoud workshop. BONE workshop. calcium. Voeding-Leefstijl. calcium. calcium. Calcium Vitamine D Oefenen met FRAX Casus 1 Casus 2 Casus 3

Inhoud workshop. BONE workshop. calcium. Voeding-Leefstijl. calcium. calcium. Calcium Vitamine D Oefenen met FRAX Casus 1 Casus 2 Casus 3 Inhoud workshop BONE workshop Voeding Leefstijladvies FRAX DEXAscan Calcium Vitamine D Oefenen met FRAX Casus 1 Casus 2 Casus 3 Voeding-Leefstijl Calcium 1000-1200 mg/dag (=4-5 EH/dag) Voeding of suppletie

Nadere informatie

Osteoporose Botontkalking Hou je je broze botten heel? Vakgroep Reumatologie P. van Oijen, reumatoloog J. van der Donk, osteoporoseverpleegkundige

Osteoporose Botontkalking Hou je je broze botten heel? Vakgroep Reumatologie P. van Oijen, reumatoloog J. van der Donk, osteoporoseverpleegkundige Osteoporose Botontkalking Hou je je broze botten heel? Vakgroep Reumatologie P. van Oijen, reumatoloog J. van der Donk, osteoporoseverpleegkundige Wat is botontkalking? Definitie osteoporose Een systemische

Nadere informatie

Vitamine D: meten of eten?

Vitamine D: meten of eten? 35 e bijeenkomst Thema sociëteit 10 februari 2014 Vitamine D: meten of eten? Arno Toorians Internist-endocrinoloog Pathofysiologie Primaire functie 1,25(OH)D Herstel, handhaven calcium/fosfaat homeostase

Nadere informatie

DSD Nederland 2013. Inhoud. Botweefsel. Botweefsel. Botweefsel. Botweefsel en lengtegroei. Botmineraaldichtheid bij DSD patienten Reden tot zorg?

DSD Nederland 2013. Inhoud. Botweefsel. Botweefsel. Botweefsel. Botweefsel en lengtegroei. Botmineraaldichtheid bij DSD patienten Reden tot zorg? DSD Nederland 2013 Botmineraaldichtheid bij DSD patienten Reden tot zorg? A. Hoek, gynaecoloog Sectie Voortplantingsgeneeskunde UMCG, Groningen Inhoud Calcium en Vitamine D, leefstijl Botmineraaldichtheid

Nadere informatie

Richtlijn Osteoporose en fractuurpreventie Nederlandse Vereniging voor Reumatologie Derde herzien druk, 2011

Richtlijn Osteoporose en fractuurpreventie Nederlandse Vereniging voor Reumatologie Derde herzien druk, 2011 Richtlijn Osteoporose en fractuurpreventie Nederlandse Vereniging voor Reumatologie Derde herzien druk, 2011 Stroomdiagram van diagnostiek,behandeling en follow-up bij patiënten van 50 jaar en ouder met

Nadere informatie

Botbreuk en botontkalking (osteoporose)

Botbreuk en botontkalking (osteoporose) Botbreuk en botontkalking (osteoporose) Op dit moment wordt u vanwege een botbreuk behandeld in het Radboudumc. Uit onderzoek blijkt dat bij vrouwen ouder dan 50 jaar en mannen ouder dan 65 jaar die een

Nadere informatie

1 Epidemiologie en case finding

1 Epidemiologie en case finding 1 Epidemiologie en case finding Postmenopauzale osteoporose is de meest voorkomende metabole botziekte. Volgens recente gegevens van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) heeft 17% van

Nadere informatie

Osteopenie Uitleg en leefstijladviezen.

Osteopenie Uitleg en leefstijladviezen. Osteopenie Uitleg en leefstijladviezen www.nwz.nl Inhoud Wat is osteopenie? 3 Wie krijgen osteopenie? 3 Hoe ontstaat osteopenie? 4 Hoe weet u of u osteopenie heeft? 6 Uw vragen 7 2 Bij het ouder worden,

Nadere informatie

Fractuur- en osteoporosespreekuur

Fractuur- en osteoporosespreekuur Fractuur- en osteoporosespreekuur HET FRACTUUR- EN OSTEOPOROSESPREEKUUR Het Kennemer Gasthuis(KG) heeft een spreekuur waar patiënten ouder dan 50 jaar met een botbreuk gecontroleerd kunnen worden op osteoporose.

Nadere informatie

Calcium + Vitamine D3:

Calcium + Vitamine D3: INCLUSIEF RICHTLIJNEN Calcium + Vitamine D3: O S T E O P O R O S E Inleiding Osteoporose is de medische aanduiding voor mensen bij wie de botafbraak (botontkalking) al een geruime tijd sneller gaat dan

Nadere informatie

Een tekort aan botmassa Osteopenie. Osteoporose poli

Een tekort aan botmassa Osteopenie. Osteoporose poli 00 Een tekort aan botmassa Osteopenie Osteoporose poli Wat is osteopenie? Osteopenie is het voorstadium van osteoporose (botontkalking). Letterlijk betekent het: minder bot. Dat wil niet zeggen dat u te

Nadere informatie

Osteoporose profylaxe bij 80+

Osteoporose profylaxe bij 80+ Osteoporose profylaxe bij 80+ Emilie Gieling, AIOS Ziekenhuisfarmacie, CWZ Prof. Dr. Joop van den Bergh, internist-endocrinoloog, VieCurie MC Noord-Limburg, Maastricht UMC & UHasselt België (potentiële)

Nadere informatie

H.366781.0614. Osteoporose (bij behandeling voor borstkanker)

H.366781.0614. Osteoporose (bij behandeling voor borstkanker) H.366781.0614 Osteoporose (bij behandeling voor borstkanker) 2 Inleiding U wordt behandeld voor borstkanker, dit heeft invloed op uw botverlies. U krijgt praktische tips om uw botten gezond te houden.

Nadere informatie

Inleiding. Wat is osteopenie? Hoe ontstaat osteopenie?

Inleiding. Wat is osteopenie? Hoe ontstaat osteopenie? Osteopenie Inleiding U heeft de uitslag van de botdichtheidsmeting (= botdensitometrie) ontvangen van de osteoporoseverpleegkundige. Uit de botdichtheidsmeting is gebleken dat u osteopenie heeft. De uitslag

Nadere informatie

Osteoporose (botontkalking)

Osteoporose (botontkalking) Osteoporose (botontkalking) Marieke Zeeman, internist ouderengeneeskunde Ike Nuver, Reumatoloog Gerda Welbergen-Otten, verpleegkundige osteoporosezorg 9 september 2016 Het komende uur Pathofysiologie en

Nadere informatie

De osteoporosespolikliniek

De osteoporosespolikliniek De osteoporosespolikliniek De Osteoporosepolikliniek Patiënten van 50 jaar en ouder die met een botbreuk op de spoedeisende hulp (SEH) van het St. Anna Ziekenhuis komen, krijgen binnen 3 maanden een uitnodiging

Nadere informatie

Osteoporoseprofylaxe bij corticosteroïdgebruik

Osteoporoseprofylaxe bij corticosteroïdgebruik Osteoporoseprofylaxe bij corticosteroïdgebruik 101-106 Deze Medisch Farmaceutische Beslisregel (MFB) is ontwikkeld door de KNMP en Health Base, in samenwerking met de Expertgroep MFB. Datum 27 mei 2013

Nadere informatie

OSTEOPOROSE DE STILLE ZIEKTE ZIEKTEBEELD EN DIAGNOSE NVKVV OOSTENDE 20/03/2013

OSTEOPOROSE DE STILLE ZIEKTE ZIEKTEBEELD EN DIAGNOSE NVKVV OOSTENDE 20/03/2013 OSTEOPOROSE DE STILLE ZIEKTE ZIEKTEBEELD EN DIAGNOSE NVKVV OOSTENDE 20/03/2013 Reumatoloog ZNA 20/03/2013 Wat is osteoporose? Broosheid van botten die op termijn zal leiden tot een breuk. Voorkomen van

Nadere informatie

Osteopenie. VFA VFA is een moderne DEXA methode. Deze methode geeft naast de botdichtheid ook informatie over de wervelstructuur.

Osteopenie. VFA VFA is een moderne DEXA methode. Deze methode geeft naast de botdichtheid ook informatie over de wervelstructuur. Osteopenie U bent in ons ziekenhuis onder behandeling geweest voor een breuk in een van uw botten. Omdat gebleken is dat mensen van uw leeftijd met een botbreuk vaak osteopenie (tekort aan botmassa) of

Nadere informatie

Fractuurpreventie bij 80- plussers: focus op medicatie. Harald Verhaar, internist-geriater UMC Utrecht

Fractuurpreventie bij 80- plussers: focus op medicatie. Harald Verhaar, internist-geriater UMC Utrecht Fractuurpreventie bij 80- plussers: focus op medicatie Harald Verhaar, internist-geriater UMC Utrecht Vragen Is het überhaupt nog wel zinvol om een anti-osteoporose medicament voor te schrijven aan een

Nadere informatie

Botbreuken en osteoporose. Nucleaire geneeskunde

Botbreuken en osteoporose. Nucleaire geneeskunde Botbreuken en osteoporose Nucleaire geneeskunde imelda omringt u met zorg 2 Nota s Inhoud Welkom. 4 Wat is osteoporose? 5 Wat zijn de gevolgen van osteoporose? 7 Hoe wordt de diagnose gesteld? 8 Wat is

Nadere informatie

Osteoporose: de feiten

Osteoporose: de feiten Reinier de Graaf Groep Osteoporose: de feiten Dieu Donne Niesten Orthopedisch chirurg RdGG CBO richtlijn 2011 Osteoporose is een chronische aandoening die in hoofdzaak bij ouderen voorkomt Mede als gevolg

Nadere informatie

Osteoporose en botdichtheidsmeting

Osteoporose en botdichtheidsmeting Osteoporose en botdichtheidsmeting en de behandeling van osteoporose Wat is osteoporose? Osteoporose of botontkalking is terugloop van de sterkte van het botweefsel. Het ontstaat doordat er minder kalkhoudend

Nadere informatie

Reumatologie/Chirurgie/Orthopedie/Interne Osteopenie en/of osteoporose

Reumatologie/Chirurgie/Orthopedie/Interne Osteopenie en/of osteoporose Reumatologie/Chirurgie/Orthopedie/Interne Osteopenie en/of osteoporose Inleiding Botopbouw Bot is levend materiaal; het wordt voordurend afgebroken en opgebouwd. Cellen met de naam osteoclasten breken

Nadere informatie

Osteoporose. informatiebrochure voor patiënten en familie. Imeldaziekenhuis

Osteoporose. informatiebrochure voor patiënten en familie. Imeldaziekenhuis Osteoporose informatiebrochure voor patiënten en familie Imeldaziekenhuis imelda omringt u met zorg Inhoud Wat is osteoporose? 3 De symptomen 3 Wat zijn de risicofactoren? 4 Preventie 5 Behandeling 8 Therapietrouw

Nadere informatie

Vitamine D supplement voor mensen met antipsychotica gebruik op s Heeren Loo, Apeldoorn

Vitamine D supplement voor mensen met antipsychotica gebruik op s Heeren Loo, Apeldoorn Vitamine D supplement voor mensen met antipsychotica gebruik op s Heeren Loo, Apeldoorn Kwaliteit project In het kader van de opleiding tot AVG aan de Erasmus Universiteit Rotterdam wordt in het 3 e opleidingsjaar

Nadere informatie

Een leven lang vitaal. Kwestie van geluk of goede genen? Kun je er zelf iets aan doen?

Een leven lang vitaal. Kwestie van geluk of goede genen? Kun je er zelf iets aan doen? Een leven lang vitaal Kwestie van geluk of goede genen? Kun je er zelf iets aan doen? Oudste vrouw van de wereld Japanse Misao Okawa, 115 jaar Gemiddelde levensverwachting Mannen en vrouwen in de 20 ste

Nadere informatie

VAN HARTE WELKOM. Niet vallen maar opstaan. Zo lang mogelijk zelfredzaam zijn Anne Wipkink

VAN HARTE WELKOM. Niet vallen maar opstaan. Zo lang mogelijk zelfredzaam zijn Anne Wipkink VAN HARTE WELKOM Niet vallen maar opstaan Zo lang mogelijk zelfredzaam zijn Anne Wipkink INHOUD PRESENTATIE Definitie Osteoporose en Artrose Osteoporose - oorzaak - gevolg - wat kun je zelf doen? - suppletieadvies

Nadere informatie

Osteoporose. informatiebrochure voor patiënten en familie. Imeldaziekenhuis

Osteoporose. informatiebrochure voor patiënten en familie. Imeldaziekenhuis Osteoporose informatiebrochure voor patiënten en familie Imeldaziekenhuis imelda omringt u met zorg Inhoud Wat is osteoporose? 3 De symptomen 3 Wat zijn de risicofactoren? 4 Preventie 5 Behandeling 8 Therapietrouw

Nadere informatie

Vitamine D IS EEN SUPPLEMENT NODIG. 11x vraag en antwoord over supplementen

Vitamine D IS EEN SUPPLEMENT NODIG. 11x vraag en antwoord over supplementen 11x vraag en antwoord over supplementen Vitamine D IS EEN SUPPLEMENT NODIG Om aan vitamine D te komen is vooral zonlicht erg belangrijk. Voeding speelt, zeker s zomers, een bijrol. Hoe krijg je niet te

Nadere informatie

Vitamine D deficiëntie en mogelijke gevolgen

Vitamine D deficiëntie en mogelijke gevolgen Vitamine D deficiëntie en mogelijke gevolgen dr Jos Wielders, november 2016 ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

The Old Days Diagnose van osteoporose via DXA. WHO - Definitie. T-score. Normaal -1 Osteopenie < -1 and > -2.5 Osteoporose -2.5. DXA: Leeftijdsverloop

The Old Days Diagnose van osteoporose via DXA. WHO - Definitie. T-score. Normaal -1 Osteopenie < -1 and > -2.5 Osteoporose -2.5. DXA: Leeftijdsverloop The Old Days Diagnose van osteoporose via DXA DXA: Lumbar spine BMD Van Osteoporose naar Fractuurrisico Prof. Frank P. Luyten Centrum Metabole Botziekten Pentalfa 7 mei, 2015 WHO - Definitie T-score Normaal

Nadere informatie

U heeft osteoporose? Wat nu?

U heeft osteoporose? Wat nu? U heeft osteoporose? Wat nu? Wat is osteoporose? Tijdens ons leven maakt ons lichaam van nature nieuw bot aan en elimineert het ouder bot. Na de leeftijd van 30-45 jaar worden de cellen die nieuw bot opbouwen

Nadere informatie

Hoofdstuk 1 hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3

Hoofdstuk 1 hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3 Samenvatting Samenvatting De onderwerpen van dit proefschrift zijn risicofactoren voor osteoporose, de diagnostischeaanpakvanosteoporose,enaanbevelingenvoorcasefinding(het opsporingsprogramma)enfollowup.erwordteengeïntegreerdalgoritmevoor

Nadere informatie

Osteopenie. Uitleg en leefstijladviezen. mca.nl

Osteopenie. Uitleg en leefstijladviezen. mca.nl Osteopenie Uitleg en leefstijladviezen mca.nl Inhoudsopgave Wat is osteopenie? 3 Wie krijgen osteopenie? 3 Hoe ontstaat osteopenie? 3 Hoe weet u of u osteopenie heeft? 5 Uw vragen 6 Notities 7 Colofon

Nadere informatie

Botontkalking. Albert Schweitzer ziekenhuis oktober 2014 pavo 0298

Botontkalking. Albert Schweitzer ziekenhuis oktober 2014 pavo 0298 Botontkalking Albert Schweitzer ziekenhuis oktober 2014 pavo 0298 Inleiding U heeft van de arts gehoord dat u (mogelijk) botontkalking heeft. De medische benaming voor botontkalking is osteoporose. In

Nadere informatie

Vitamine D. Essentieel prohormoon

Vitamine D. Essentieel prohormoon Vitamine D Essentieel prohormoon Biochemie en fysiologie Vit D in voeding: D3 (cholecalciferol, dierlijk) D2 (ergocalciferol, plantaardig). Belangrijkste bron is de aanmaak id huid oiv zonlicht: >90% vd

Nadere informatie

Osteoporose. Forte. Om je te ondersteunen in de dagelijkse inname van calcium/vitamine D3. Je vraag & antwoord -gids

Osteoporose. Forte. Om je te ondersteunen in de dagelijkse inname van calcium/vitamine D3. Je vraag & antwoord -gids Osteoporose Je vraag & antwoord -gids Forte citroen 1000 mg/800 I.E. Om je te ondersteunen in de dagelijkse inname van calcium/vitamine D3 Waarom calcium/vitamine D 3? Osteoporose ontstaat wanneer meer

Nadere informatie

Infobrochure. Wat is osteoporose? Geriatrisch dagziekenhuis T mensen zorgen voor mensen

Infobrochure. Wat is osteoporose? Geriatrisch dagziekenhuis T mensen zorgen voor mensen Infobrochure Wat is osteoporose? Geriatrisch dagziekenhuis T. 011 826 394 mensen zorgen voor mensen Titel Wat is osteoporose? Osteoporose, soms ook botontkalking genoemd, is een aandoening van het skelet

Nadere informatie

Voeding en osteoporose

Voeding en osteoporose Voeding en osteoporose 2 Voeding bij osteoporose Bij osteoporose (botontkalking) is de afbraak van de botten vergroot, waardoor de botten erg verzwakt zijn. De kans op botbreuken is verhoogd. Belangrijke

Nadere informatie

Voeding voor voetbal. Peter Res, voedingskundige AFC Ajax

Voeding voor voetbal. Peter Res, voedingskundige AFC Ajax Voeding voor voetbal Peter Res, voedingskundige AFC Ajax Overzicht Inleiding Fysiologie van wedstrijden en trainingen Wedstrijdvoeding Trainingsvoeding Meetbare factoren Vitamine D Vetpercentage Zweetmetingen

Nadere informatie

Botgezondheid & Zorg in Nederland

Botgezondheid & Zorg in Nederland Botgezondheid & Zorg in Nederland Peter van den Berg Verpleegkundig Specialist Fracturen & Osteoporose 19-12-2016 1 Conflict of Interest Voor dit onderwerp geen persoonlijke conflict of interest. Sprekersvergoedingen

Nadere informatie

Polikliniek voor Fractuurpreventie en Osteoporose

Polikliniek voor Fractuurpreventie en Osteoporose U heeft een afspraak op de polikliniek voor Fractuurpreventie en Osteoporose van het Erasmus MC omdat u een botbreuk (fractuur) heeft opgelopen. Het kan zijn dat er sprake is van botontkalking (osteoporose).

Nadere informatie

Mammacarcinoom en osteoporose. Petra van Merkestein Verpleegkundig specialist Oncologie Ziekenhuis Rivierenland Tiel

Mammacarcinoom en osteoporose. Petra van Merkestein Verpleegkundig specialist Oncologie Ziekenhuis Rivierenland Tiel Mammacarcinoom en osteoporose Petra van Merkestein Verpleegkundig specialist Oncologie Ziekenhuis Rivierenland Tiel Vroeg ingetreden menopauze, premenopauzaal gebruik van tamoxifen en postmenopauzaal gebruik

Nadere informatie

Wat weet u van osteoporose? (botontkalking)

Wat weet u van osteoporose? (botontkalking) Wat weet u van osteoporose? (botontkalking) 3 Gevolgen van osteoporose Botontkalking (osteoporose) klinkt niet als een ernstige aandoening maar kan ernstige gevolgen hebben. Het belangrijkste gevolg van

Nadere informatie

Even voorstellen. Inhoud presentatie. VoedingOnline. 2a. Vitamine-D-bron: zon. Ins & outs van vitamine D. 1. Aandacht voor vitamine D

Even voorstellen. Inhoud presentatie. VoedingOnline. 2a. Vitamine-D-bron: zon. Ins & outs van vitamine D. 1. Aandacht voor vitamine D Even voorstellen. Ins & outs van vitamine D 22 september 2011 Manon Verheul-Koot VoedingOnline e-books en e-learning modules voor professionals 1. Aandacht voor vitamine D Niet alleen voor botten Ook van

Nadere informatie

Even voorstellen. VoedingOnline. Inhoud presentatie. 1b. Risicofactoren. 1a. Vitaminestatus. Vitamines en kanker: labwaarden cruciaal

Even voorstellen. VoedingOnline. Inhoud presentatie. 1b. Risicofactoren. 1a. Vitaminestatus. Vitamines en kanker: labwaarden cruciaal Even voorstellen. Vitamines en kanker: labwaarden cruciaal 14 mei 2012 Manon Verheul-Koot VoedingOnline e-books en e-learning modules voor professionals www.voedingonline.nl Inhoud presentatie 1. Vitaminestatus

Nadere informatie

Osteoporose en een chronische longziekte (COPD)

Osteoporose en een chronische longziekte (COPD) COPD en Osteoporose Wat is osteoporose? Osteoporose is ook bekend onder de naam botontkalking. Het is een aandoening waarbij de botafbraak sneller gaat dan de botaanmaak. Hierbij verdwijnt er kalk uit

Nadere informatie

Osteoporose. Osteoporose, wat is dat?

Osteoporose. Osteoporose, wat is dat? Osteoporose Osteoporose betekent letterlijk poreus bot of bot met gaten en wordt ook wel botontkalking genoemd. Het is de meest voorkomende stofwisselingsziekte van de botten, waarbij steeds meer botmassa

Nadere informatie

Osteoporose. T +32(0) F +32(0) Campus Sint-Jan Schiepse bos 6. B 3600 Genk

Osteoporose. T +32(0) F +32(0) Campus Sint-Jan Schiepse bos 6. B 3600 Genk Osteoporose T +32(0)89 32 50 50 F +32(0)89 32 79 00 info@zol.be Campus Sint-Jan Schiepse bos 6 B 3600 Genk Campus Sint-Barbara Bessemerstraat 478 B 3620 Lanaken Medisch Centrum André Dumont Stalenstraat

Nadere informatie

OSTEOPOROSE. Een stille ziekte. Dr. K. Goddeeris Afdeling Geriatrie AZ Damiaan Oostende

OSTEOPOROSE. Een stille ziekte. Dr. K. Goddeeris Afdeling Geriatrie AZ Damiaan Oostende OSTEOPOROSE Een stille ziekte Dr. K. Goddeeris Afdeling Geriatrie AZ Damiaan Oostende Pathofysiologie osteoporose Osteoporose is een aandoening van het skelet die de botsterkte vermindert en daardoor het

Nadere informatie

Uw onderzoek op de osteoporosepolikliniek

Uw onderzoek op de osteoporosepolikliniek Chirurgie/Orthopedie/Endocrinologie Patiënteninformatie Uw onderzoek op de osteoporosepolikliniek U ontvangt deze informatie, omdat u een onderzoek naar botontkalking krijgt op onze osteoporosekliniek.

Nadere informatie

Inleiding. Wat is osteoporose?

Inleiding. Wat is osteoporose? Botontkalking Inleiding U heeft van de arts gehoord dat u (mogelijk) botontkalking heeft. De medische benaming voor botontkalking is osteoporose. In deze folder leest u meer over osteoporose. Wat is osteoporose?

Nadere informatie

Fysiotherapie bij osteoporose Digna de Kam Fysiotherapeut/ Bewegingswetenschapper

Fysiotherapie bij osteoporose Digna de Kam Fysiotherapeut/ Bewegingswetenschapper Fysiotherapie bij osteoporose Digna de Kam Fysiotherapeut/ Bewegingswetenschapper Digna.dekam@radboudumc.nl Programma Inleiding Osteoporose De rol van de fysiotherapeut bij osteoporose KNGF behandelrichtlijn

Nadere informatie

Osteoporose. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee!

Osteoporose. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Osteoporose Uw behandelend arts heeft bij u osteoporose (botontkalking) vastgesteld of wil laten onderzoeken of u osteoporose hebt. In deze folder leest u wat osteoporose is, hoe het ontstaat en wat de

Nadere informatie

Samenvatting. Wat is de achtergrond van dit advies? Regelgeving en onderzoek zijn volop in ontwikkeling

Samenvatting. Wat is de achtergrond van dit advies? Regelgeving en onderzoek zijn volop in ontwikkeling Samenvatting Wat is de achtergrond van dit advies? Regelgeving en onderzoek zijn volop in ontwikkeling Europese wet- en regelgeving en onderzoek op het gebied van vitamines, mineralen en spoorelementen,

Nadere informatie

Osteoporose en botdichtheidsmeting (Dexa)

Osteoporose en botdichtheidsmeting (Dexa) Osteoporose en botdichtheidsmeting (Dexa) Osteoporose en botdichtheidsmeting (DExa) Osteoporose of botontkalking is een aandoening waarbij botten dunner en zwakker worden, waardoor botbreuken gemakkelijk

Nadere informatie

Infobrochure Osteoporose - Aclasta

Infobrochure Osteoporose - Aclasta Infobrochure Osteoporose - Aclasta Welkom In het geriatrisch dagziekenhuis is het mogelijk dat de patiënt verschillende onderzoeken en consultaties kan combineren op één dag, dit om een nachthospitalisatie

Nadere informatie

Fractuur- en Osteoporose Polikliniek

Fractuur- en Osteoporose Polikliniek Fractuur- en Osteoporose Polikliniek 1 Patiënten van 50 jaar en ouder die in ons ziekenhuis behandeld worden voor een botbreuk kunnen zich laten onderzoeken op osteoporose (botontkalking). Opsporing en

Nadere informatie

Dossier. Wetenschappelijke informatie op een begrijpelijke manier uitgelegd. Het belang van: VITAMINE D

Dossier. Wetenschappelijke informatie op een begrijpelijke manier uitgelegd. Het belang van: VITAMINE D Dossier Wetenschappelijke informatie op een begrijpelijke manier uitgelegd. Het belang van: VITAMINE D E-book Vitamine D Vitamine D: anders dan andere vitaminen 3 Vitamine D en zonlicht, hoe zit het precies?

Nadere informatie

Hormoontherapie en osteoporose. Annemarie Venhuizen, reumatoloog Donderdag 9 juni 2016 Fysiotherapie & Oncologie Kennisnetwerk

Hormoontherapie en osteoporose. Annemarie Venhuizen, reumatoloog Donderdag 9 juni 2016 Fysiotherapie & Oncologie Kennisnetwerk Hormoontherapie en osteoporose Annemarie Venhuizen, reumatoloog Donderdag 9 juni 2016 Fysiotherapie & Oncologie Kennisnetwerk Opbouw presentatie introductie gezond botmetabolisme osteoporose, risicofactoren

Nadere informatie

Osteoporose. Fractuur-management

Osteoporose. Fractuur-management Osteoporose Fractuur-management Poggio dei Medici, Italië 9 April 2011 Marsha van Oostwaard osteoporoseverpleegkundige MMC Marion Blonk, endocrinoloog Catharina Zh Luc Maartens, Huisarts Programma Opfrissen

Nadere informatie

Osteopenie. Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Wat is osteopenie? Wat zijn de gevolgen van osteopenie? Oorzaak van osteopenie

Osteopenie. Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Wat is osteopenie? Wat zijn de gevolgen van osteopenie? Oorzaak van osteopenie Osteopenie Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Inhoudsopgave 1 Wat is osteopenie? 1 Wat zijn de gevolgen van osteopenie? 1 Oorzaak van osteopenie 1 Wie krijgen er last van osteopenie?

Nadere informatie

Medicamenteuze behandeling osteoporose. Dr. Inge De Groof Geriater GZA Sint-Augustinus

Medicamenteuze behandeling osteoporose. Dr. Inge De Groof Geriater GZA Sint-Augustinus Medicamenteuze behandeling osteoporose Dr. Inge De Groof Geriater GZA Sint-Augustinus Behandeling osteoporose Communicatie met patiënt Leefstijl advies (rookstop, beperken ethyl) Regelmatige lichaamsbeweging

Nadere informatie

Voeding en Osteoporose

Voeding en Osteoporose Voeding en Osteoporose Uit onderzoek blijkt dat u botontkalking heeft. Het is ook mogelijk dat u bepaalde medicijnen gebruikt of een ziekte heeft die botontkalking zouden kunnen veroorzaken. Op den duur

Nadere informatie

Samenvatting. Werking en bronnen van vitamine D

Samenvatting. Werking en bronnen van vitamine D Samenvatting Voedingsnormen geven aan hoeveel mensen idealiter van een bepaalde stof binnen moeten krijgen om gezond te blijven. De Gezondheidsraad gaat regelmatig na of de bestaande voedingsnormen nog

Nadere informatie

B-vitaminen ter preventie van fracturen en de vermindering van het fysiek functioneren

B-vitaminen ter preventie van fracturen en de vermindering van het fysiek functioneren SAMENVATTING Samenvatting B-vitaminen ter preventie van fracturen en de vermindering van het fysiek functioneren Door de stijgende levensverwachting zal het aantal osteoporotische fracturen toenemen. Osteoporotische

Nadere informatie

Fysiologie Streefwaarde

Fysiologie Streefwaarde Vitamine D Fysiologie De term Vitamine D is een verzamelnaam voor verschillende vitamine D-moleculen. In de praktijk treedt vaak verwarring op doordat niet wordt vermeld of men het heeft over vitamine

Nadere informatie

Osteopenie. Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen.

Osteopenie. Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Osteopenie Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Wat is osteopenie? 1 Wat zijn de oorzaken en gevolgen van osteopenie? 1 Heb ik osteopenie? 2 Betekenis hoogte T- score 2 Osteoporose voorkomen

Nadere informatie

TWA Osteoporose, fractuur- en valpreventie Apeldoornse Standaard Revisie 2013

TWA Osteoporose, fractuur- en valpreventie Apeldoornse Standaard Revisie 2013 TWA Osteoporose, fractuur- en valpreventie Apeldoornse Standaard Revisie 2013 Deze transmurale werkafspraak betreft de volgende categorieën patiënten patiënten die vragen hebben over osteoporose, zonder

Nadere informatie

Vitamine D Krijg jij het advies om extra vitamine D te gebruiken?

Vitamine D Krijg jij het advies om extra vitamine D te gebruiken? Vitamine D Krijg jij het advies om extra vitamine D te gebruiken? Zonlicht en goede voeding zijn nodig om vitamine D binnen te krijgen. Maar niet iedereen krijgt daarmee altijd genoeg vitamine D binnen.

Nadere informatie

Botfysiologie en relevante pathways bij botombouw en metastasering R.N.J. de Nijs

Botfysiologie en relevante pathways bij botombouw en metastasering R.N.J. de Nijs Botfysiologie en relevante pathways bij botombouw en metastasering R.N.J. de Nijs Afdeling Reumatologie Elkerliek Ziekenhuis Helmond Introductie 1. Anatomie van het normale botweefsel 2. Het afwijkende

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Osteoporose. Botontkalking

PATIËNTEN INFORMATIE. Osteoporose. Botontkalking PATIËNTEN INFORMATIE Osteoporose Botontkalking 2 PATIËNTENINFORMATIE Wat is osteoporose? Osteoporose wordt ook wel botontkalking genoemd. Als u osteoporose heeft worden uw botten erg broos en kunnen dan

Nadere informatie

Wat is vitamine D? 3. Vitamine D tekort 3. Vitamine D, waar zit het in? 3. Naar buiten 3. Vitamine D-supplementen 3. Hoeveel vitamine D?

Wat is vitamine D? 3. Vitamine D tekort 3. Vitamine D, waar zit het in? 3. Naar buiten 3. Vitamine D-supplementen 3. Hoeveel vitamine D? Vitamine D Inhoud Wat is vitamine D? 3 Vitamine D tekort 3 Vitamine D, waar zit het in? 3 Naar buiten 3 Vitamine D-supplementen 3 Hoeveel vitamine D? 4 Vitamine D en calcium gaan hand in hand 5 Meer informatie

Nadere informatie

BOT polikliniek. Informatie voor patiënten met Osteoporose. De BOT polikliniek is een samenwerkingsverband tussen:

BOT polikliniek. Informatie voor patiënten met Osteoporose. De BOT polikliniek is een samenwerkingsverband tussen: BOT polikliniek Informatie voor patiënten met Osteoporose U bent verwezen naar de BOT (Bot Ontkalkings Team) polikliniek. Op deze polikliniek wordt onderzoek gedaan naar de aanwezigheid van osteoporose,

Nadere informatie

Botontkalking. Osteoporose

Botontkalking. Osteoporose Botontkalking Osteoporose 2 In Nederland hebben ongeveer 850.000 mensen osteoporose. Osteoporose komt zowel bij mannen als vrouwen voor. Veel mensen weten niet dat zij osteoporose hebben, omdat dit niet

Nadere informatie

Wat is osteoporose en wat zijn de gevolgen?

Wat is osteoporose en wat zijn de gevolgen? Osteoporose Wat is osteoporose en wat zijn de gevolgen? Osteoporose, of botontkalking, is een chronische aandoening van het skelet waarbij botten steeds brozer worden. Dit is een natuurlijk proces dat

Nadere informatie

(Chen, 2008; Dejaeger, 2009; Kannus, 2005; Nakamura, 2009; Ooms, 1994; Rapp, 2008a & 2008b; Rubenstein, 1990; Sorensen, 2006; Vu, 2006.

(Chen, 2008; Dejaeger, 2009; Kannus, 2005; Nakamura, 2009; Ooms, 1994; Rapp, 2008a & 2008b; Rubenstein, 1990; Sorensen, 2006; Vu, 2006. Ongeveer 10% tot 15% van de valincidenten bij ouderen leidt tot ernstige letsels, waaronder heupfracturen (1 tot 4,6%) en andere fracturen (1,4%). Omdat niet alle valincidenten te voorkomen zijn, dient

Nadere informatie

Osteoporose. Wat is osteoporose? Wie lijdt er aan? Wat kan ik er aan doen?

Osteoporose. Wat is osteoporose? Wie lijdt er aan? Wat kan ik er aan doen? Osteoporose Wat is osteoporose? Wie lijdt er aan? Wat kan ik er aan doen? Wat is osteoporose of botontkalking? Het bot is een levend weefsel dat zichzelf telkens weer afbreekt en weer opbouwt. Dat is wat

Nadere informatie

Wat weet u van osteoporose?

Wat weet u van osteoporose? Wat weet u van osteoporose? Evalueer uw risico op osteoporose Osteoporose kan vroegtijdig opgespoord en doeltreffend behandeld worden. Inhoudstafel Inleiding I. Ziektebeeld II. Risicofactoren III. Preventie

Nadere informatie

Osteoporose en Botdichtheidsmeting

Osteoporose en Botdichtheidsmeting Osteoporose en Botdichtheidsmeting Botontkalking en onderzoek hiernaar Wat is osteoporose? Osteoporose wordt ook wel botontkalking genoemd. Het is een aandoening waarbij de botten dunner en zwakker worden

Nadere informatie

Osteoporose voorkomen

Osteoporose voorkomen Osteoporose voorkomen Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Wat is osteoporose? 1 Oorzaken van osteoporose 1 Heb ik osteoporose? 2 Osteoporose voorkomen 2 Leefstijladviezen 2 Voeding

Nadere informatie

Botbreuken Een voorspoedig herstel

Botbreuken Een voorspoedig herstel Botbreuken Een voorspoedig herstel Afdeling Orthopedie Wat is een botbreuk? Een botbreuk heet in het medisch jargon: fractuur. Dit betekent letterlijk 'breuk'. Een botbreuk kan uiteenlopen van een scheurtje

Nadere informatie

Osteoporose VRAAG OVER UW MEDICIJNEN? VRAAG HET UW APOTHEKER

Osteoporose VRAAG OVER UW MEDICIJNEN? VRAAG HET UW APOTHEKER Osteoporose WAT IS OSTEOPOROSE WAT VERGROOT DE KANS OP OSTEOPOROSE GEVOLGEN VAN OSTEOPOROSE MEDICIJNEN BIJ OSTEOPOROSE WAT KUNT U ZELF DOEN WAT KAN UW APOTHEKER VOOR U DOEN ADVIES IN EEN PERSOONLIJK GESPREK

Nadere informatie

Medicamenteuze behandeling van botmetastasen. Aafke Meerveld-Eggink, Internist-oncoloog i.o.

Medicamenteuze behandeling van botmetastasen. Aafke Meerveld-Eggink, Internist-oncoloog i.o. Medicamenteuze behandeling van botmetastasen Aafke Meerveld-Eggink, Internist-oncoloog i.o. Normale bothuishouding poc = voorloper osteoclast OC = osteoclast pob = voorloper osteoblast OB = osteoblast

Nadere informatie

Osteoporose = Botontkalking

Osteoporose = Botontkalking Osteoporose = Botontkalking Wat u moet weten over botontkalking ernstige aandoening. Gelukig kan Osteoporose vroegtijdig worden Inhoudstafel Inleiding I. Ziektebeeld II. Risicofactoren III. Preventie IV.

Nadere informatie

Samenvatting. Reumatoïde artritis: biologicals en bot

Samenvatting. Reumatoïde artritis: biologicals en bot * Samenvatting Reumatoïde artritis: biologicals en bot Samenvatting In deel I van dit proefschrift worden resultaten gepresenteerd van onderzoek naar gegeneraliseerd botverlies (osteoporose) in patiënten

Nadere informatie

Botontkalking Osteoporose. Osteoporose poli

Botontkalking Osteoporose. Osteoporose poli 00 Botontkalking Osteoporose Osteoporose poli Osteoporose, wat is dat? Osteoporose is het medische woord voor botontkalking. Het betekent poreus bot. Onze botten bestaan uit kalk (calcium), fosfor, merg

Nadere informatie

In Zwang Richtlijn Vitamine D, B12 en K

In Zwang Richtlijn Vitamine D, B12 en K In Zwang Richtlijn Vitamine D, B12 en K VITAMINE D Zwangerschap De gezondheidsraad adviseert zwangeren om minimaal 10 µg dag vitamine D in te nemen. Bij een ernstige vitamine- D- deficiëntie is dit onvoldoende

Nadere informatie

MorDHA. MorEPA. Omega-3 is een belangrijke bouwsteen in de ontwikkeling van de hersenen

MorDHA. MorEPA. Omega-3 is een belangrijke bouwsteen in de ontwikkeling van de hersenen MorDHA MorEPA MorDHA Omega-3 is een belangrijke bouwsteen in de ontwikkeling van de hersenen Onze westerse voeding is rijk aan omega-6 vetzuren, maar bevat te weinig omega-3 vetzuren. Hierdoor ontstaat

Nadere informatie

Coby Wijnen diëtist VSN

Coby Wijnen diëtist VSN netwerk diëtisten voor spierziekten Coby Wijnen diëtist VSN voeding bij polyneuropathie algemeen specifieke aandachtspunten vragen Liesbeth Verbruggen diëtist Tefa-Portanje voeding groei en onderhoud weerstand

Nadere informatie

Meer informatie Heeft u na het lezen van deze folder nog vragen dan kunt u contact opnemen met de specialist die uw osteoporose behandelt.

Meer informatie Heeft u na het lezen van deze folder nog vragen dan kunt u contact opnemen met de specialist die uw osteoporose behandelt. Osteoporose Inleiding Osteoporose is een veel voorkomende aandoening die beter bekend staat als 'botontkalking'. 'Os' betekent bot en 'porose' betekent poreus, bros. Door allerlei oorzaken kan de hoeveelheid

Nadere informatie

Osteopenie en osteoporose, voedingsadviezen en screeningsinstrumenten. Marsha van Oostwaard

Osteopenie en osteoporose, voedingsadviezen en screeningsinstrumenten. Marsha van Oostwaard Osteopenie en osteoporose, voedingsadviezen en screeningsinstrumenten Marsha van Oostwaard Workshop Algemene aanbevelingen Bewegen Calcium Vitamine D FRAX Algemene aanbevelingen Voldoende lichaamsbeweging

Nadere informatie

osteoporose? Evalueer uw risico op osteoporose

osteoporose? Evalueer uw risico op osteoporose Wat weet u van osteoporose? Evalueer uw risico op osteoporose In deze brochure vindt u een antwoord op de meest voorkomende vragen: wat is osteoporose, welke zijn de risicofactoren, wat zijn de gevolgen,

Nadere informatie

Osteoporose (botontkalking)

Osteoporose (botontkalking) Osteoporose (botontkalking) Informatie van de afdeling Geriatrie Deze informatie gaat over osteoporose (botontkalking). Het is veel informatie die belangrijk voor u is. U leest informatie over: Wat is

Nadere informatie

Vallen en liefst niet breken! Joris Meeuwissen Algemeen interne geneeskunde en geriatrie Zaterdag 21 september 2013

Vallen en liefst niet breken! Joris Meeuwissen Algemeen interne geneeskunde en geriatrie Zaterdag 21 september 2013 Vallen en liefst niet breken! Joris Meeuwissen Algemeen interne geneeskunde en geriatrie Zaterdag 21 september 2013 Inhoudstafel 1. Sarcopenie, frailty en vallen 2. Osteoporose? 3. Hoe stellen we dit

Nadere informatie

Technische Aspecten BMD

Technische Aspecten BMD Technische Aspecten BMD Werner Van Giel reumaverpleegkundige ZNA Jan Palfijn Merksem Waarom een BMC Diagnose osteoporose Fractuurrisico inschatten Opvolging van patiënten onder therapie Indeukingsfracturen

Nadere informatie

Behandeling van oudere patiënt met epilepsie. C.L.P. Deckers SEIN Zwolle

Behandeling van oudere patiënt met epilepsie. C.L.P. Deckers SEIN Zwolle Behandeling van oudere patiënt met epilepsie C.L.P. Deckers SEIN Zwolle Incidentie van epilepsie nieuwe gevallen per 100.000 inwoners 160 140 120 100 80 60 40 20 0 0 10 20 30 40 50 60 70 80 leeftijd (jaren)

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/32551 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/32551 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/32551 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Krol, Charlotte Georgette Title: Pitfalls in the diagnosis and management of skeletal

Nadere informatie

OSTEOPOROSE EN HEUPFRACTUREN

OSTEOPOROSE EN HEUPFRACTUREN CENTRUM VOOR OPERATIONEEL ONDERZOEK IN VOLKSGEZONDHEID OSTEOPOROSE EN HEUPFRACTUREN huidige toestand en bijdrage van informatie voor het opbouwen van een gezondheidsbeleid MINISTERIE VAN DE VLAAMSE GEMEENSCHAP

Nadere informatie