Vitamine D supplement voor mensen met antipsychotica gebruik op s Heeren Loo, Apeldoorn

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Vitamine D supplement voor mensen met antipsychotica gebruik op s Heeren Loo, Apeldoorn"

Transcriptie

1 Vitamine D supplement voor mensen met antipsychotica gebruik op s Heeren Loo, Apeldoorn Kwaliteit project In het kader van de opleiding tot AVG aan de Erasmus Universiteit Rotterdam wordt in het 3 e opleidingsjaar een kwaliteitsproject uitgevoerd. Het doel is om te leren hoe een proces, product of dienst binnen de organisatie verbeterd kan worden. Voor de uitvoering van de kwaliteitsproject is de meest gebruikte methode de kwaliteitscirkel van Deming De verschillende stappen die worden doorlopen in de kwaliteitscirkel van Deming zijn: Plan: In het plan fase staan het formuleren van de probleemstelling en het te bereiken doel centraal. Verder wordt een werkplan ontwikkeld en er wordt gekeken naar de wijze van uitvoering en toetsing van dit werkplan. Het doel is: Ervoor zorgen dat cliënten die antipsychotica gebruiken, extra vitamine D supplement krijgen. En dit aan de hand van een protocol voor vitamine D gebruik binnen S Heerenloo Apeldoorn te waarborgen. Do: Uitvoeren van de geplande processen. Via de apotheek systeemuitdraai worden van alle antipsychotica gebruikers en vitamine D gebruikers gegevens opgevraagd. Cliënten die nog geen vitamine D hebben, worden geselecteerd en krijgen door eigen artsen vitamine D supplement voorgeschreven. Check Er wordt getoetst of de wijze van uitvoering van het werkplan goed verloopt en aansluit bij de bedoelingen van het kwaliteitsproject. Er wordt opnieuw via de apotheek systeemuitdraai van alle antipsychotica gebruikers en vitamine D gebruikers gegevens opgevraagd. Act De resultaten worden vergeleken met de verwachte resultaten. Wanneer de verwachtingen en resultaten onvoldoende overeenkomen kan de kwaliteitscirkel opnieuw worden doorlopen, nadat de processen zijn aangepast. Het resultaten word vergeleken met het lijst voor de start van vitamine D. Daarna wordt de kwaliteitscirkel opnieuw gestart. Uiteindelijk wordt er een protocol gemaakt.

2 Datum/maand Midden februari 2014 april, 2014 juni, juli, aug, sept 2014 Sept 2014 activiteit Via apotheek systeemuitdraai van alle antipsychotica gebruikers, vitamine D gebruikers, anti-epileptica gebruikers, vrouwen >50 jaar en mannen > 70 jaar opgevraagd. Voorschrijven vitamine D door eigen artsen Evaluatie en evt opnieuw aanpassen Schriftelijke protocol van vitamine D3 Plan: fase 1 Probleemstelling Volgens recent onderzoek: (Aspects of long-term use of antipsychotic drug use on an off- label base in individuals with intellectual disability) van Gerda de Kuijper heeft langdurig gebruik van antipsychotica nadelige effect op metabole regulatie en de functie van gonaden (de primaire geslachtorganen) van patiënten. Ontregeling van de functie van gonaden kan versterkt calcium verlies uit het bot tot gevolg hebben en het risico op osteoporose verhogen. Mensen met een verstandelijke beperking zijn gevoeliger voor bijwerkingen van antipsychotica in vergelijking met mensen zonder deze beperking. De prevalentie van gebruik van antipsychotica bij mensen met verstandelijke beperking is 32%. Naar aanleiding van het bovengenoemde onderzoek en het artsenoverleg, besloot ik voor mijn kwaliteitsproject te kijken naar het gebruik van antipsychotica als een risico voor osteoporose en hoe de toevoeging van vitamine D supplementen dit kan beïnvloeden. Fysiologie vitamine D3 Vitamine D is een groep van (pro) Vitamines. 90% van vitamine D wordt gemaakt uit zonlicht in de huid. Colecalciferol wordt in het lichaam omgezet in de lever in calcidiol en dit wordt in de nier in calcitriol omgezet. Calciterol is de werkzame metaboliet. Calcitriol speelt een belangrijke rol bij de verhoging van calcium- en fosfaatconcentratie in het bloed. De autocriene functie van vitamine D speelt onder andere een rol bij de spierfunctie en bij de preventie van infecties, carcinomen, metabole aandoeningen en auto-immuunziekten. Interventiestudies met vitamine D laten een gunstig effect zien op valpreventie, spierkracht en osteoporotische fracturen. Een lage vitamine D spiegel lijkt samen te gaan met een hogere mortaliteit (CBO richtlijn). CBO richtlijn osteoporose De CBO richtlijn is vooral gericht op patiënten met osteoporose en fractuur preventie. Deze richtlijn adviseert een dagelijks hoeveelheid van Vit D3. De dosering van vit D3 is afhankelijk van risicogroepen voor osteoporose. - Een van de risicogroepen zijn de antipsychotica gebruikers (De associaties tussen gebruik van antipsychotica en verhoging van prolactine spiegels en uiteindelijk een lagere botdichtheid zouden een etiologische rol kunnen spelen voor osteoporose. Ook staan er verklaringen voor de gevonden associaties tussen antipsychotica gebruik en een verhoogd risico op fracturen) - Anti-epileptica: Patiënten met epileptische aanvallen lopen meer kans op fracturen door een hogere valneiging. Mensen met epilepsie kunnen vanwege hun ziekte (insulten) vaker vallen. De anti-epileptica kan invloed hebben op de vitamine D-spiegels (door een verhoogde afbraak van vitamine D-metabolieten in de lever is er een verlaging van de spiegel van

3 Vitamine D). Er is grotere onzekerheid ten aanzien van het toegenomen fractuurrisico bij gebruik van andere typen anti-epileptica, zoals niet-barbituraathoudende anti-epileptici. Bij gebruik van barbituraathoudende anti-epileptica lijkt het fractuurrisico te zijn verdubbeld onder andere vanwege het bijwerkingenprofiel. - Antidepressiva: Het is niet duidelijk of het verhoogde risico op fracturen door het middel komt of de co-morbiditeit of levensstijl. - Benzodiazepines, langdurig gebruikt van benzodiazepinen lijkt het fractuurrisico enigszins te verhogen (door verhoogd valrisico?) - Progestagenen: Medroxyprogesteronacetaat per injectie (Depo-Provera) is een krachtige remmer van de gonadotropinesecretie (en heeft vooral invloed op de botdichtheid van kinderen in de groei). - Antihormonale middelen bij borstkanker - Antihormonale middelen bij prostaatkanker Volgens de CBO richtlijn osteoporose geldt in het algemeen dat vrouwen >50 jaar en mannen > 70 jaar in aanmerking komen voor extra vitamine supplementen. De supplementen met 800 E vitamine D per dag worden geacht meer effect te hebben dan 400 E voor fractuur preventie. Vitamine D en fractuurpreventie NHG standaard De NHG standaard betreft alleen fractuur preventie. Bij matig en hoog fractuurrisico luidt het advies als volgt: 800 IE (20 microg) vitamine D per dag; bij indicatie voor vitamine D en calcium: geef een combinatiepreparaat met 500 mg calcium en 880 of 800 IE vitamine D. Advies gezondheidsraad over vitamine D Vitamine D is een belangrijk element voor het lichaam. Vitamine D kan via voedsel ingenomen worden. Het kan ook van april tot oktober via onze huid onder invloed van zonlicht (ultraviolette straling) aangemaakt worden. Een vitamine D deficiëntie gaat gepaard met spierzwakte en spierkrampen. Ernstig tekort leidt tot zwakke en pijnlijke botten. Een overdosis van vitamine D leidt tot te hoge calciumgehaltes van het bloed en veroorzaakt intoxicatie verschijnselen. Bij de chronische overdosering ontstaat kalkafzetting rond de nieren, urinewegen, vaatwanden, spieren en pezen. Dagelijks wordt 10 microgram vitamine D extra geadviseerd: Er is wel verschil tussen het vitamine D advies van de NHG standaard voor fractuur preventie, CBO richtlijn en het advies van de gezondheidsraad qua dosering. NHG standaard en het CBO richtlijn adviseren dat 800 E per dag beter is dan 400E, terwijl het advies van de gezondheidsraad 400E (10 microg) per dag luidt.

4 Vit D3 beleid binnen s Hereenloo Apeldoorn - vrouwen ouder dan 50 jaar - mannen ouder dan70 jaar - mensen die anti-epileptica gebruiken - Vrouwen die Depo-provera gebruiken Alle cliënten in onze instelling die binnen één van de bovengenoemde risicogroepen horen, krijgen 5600IE Vit D per week, op de maandag (800IE per dag). Er is tot op heden geen schriftelijk protocol over de bovengenoemde afspraak in onze instelling. Tevens is er geen afspraak over antipsychoticagebruik Do: Via de apotheek heb ik de systeemuitdraai van alle antipsychotica gebruikers en vitamine D gebruikers opgevraagd. In totaal gebruiken 195 cliënten antipsychotica binnen s Heelenloo, waarvan 82 cliënten vitamine D supplement krijgen voor een andere reden dan antipsychotica b.v.: Anti-epileptica: I.v.m. het leeftijd: Combinatie anti-epileptica en leeftijd: Prikpil: Osteoporose: Niet duidelijk: 50 cliënten 19 cliënten 4 cliënten 2 cliënten 1 cliënt 1 cliënt Cliënten die geen vitamine D gebruiken bij antipsychotica gebruik zijn er 113. Totaal aantal Vitamine D gebruikers (om welk reden dan ook) zijn er 260. Na het doorgeven van deze bevindingen bij het artsenoverleg, kreeg ik nog de opdracht om verder te kijken bij cliënten die anti-epileptica gebruiken en cliënten boven een bepaalde leeftijd (vrouwen boven de 50 en manen boven de 70). - Anti-epileptica gebruikers: 227 cliënten waarvan 127 cliënten vitamine D hebben voorgeschreven gekregen en de rest (100 cliënten) hebben geen vitamine D voorgeschreven gekregen. - Vrouwen >50 en mannen >70 : totaal 216 cliënten, waarvan 182 wel vitamine D hebben en de rest 82 niet. Bij het artsenoverleg is besloten dat ik mijn traject breder moet maken. Dus een toevoeging van vitamine D supplement bij cliënten die bij één van de hieronder genoemde risicogroepen horen: - vrouwen ouder dan 50 jaar - mannen oude dan 70 jaar - Cliënten die anti-epileptica gebruiken - Vrouwen die Depo-provera gebruiken - Cliënten die langdurig antipsychotica gebruiken Er is tijd gereserveerd in de agenda s van de artsen voor de cliënten die tot één van de bovengenoemde risicogroepen behoren om vitamine D voor te schrijven, dan wel te kijken of van het protocol afgeweken moet worden. Het gaat hier om vitamine D 5600IE, 1 keer per week, op de maandag, dan wel voor cliënten die tijdens het slikken een probleem bevinden, 4 keer per jaar 1ml

5 vitamine D drank. De medewekers op de woningen worden geïnformeerd met een brief over de toevoeging van vitamine D supplementen. Check 1 Totaal Vit D3 Geen Vit D3 Antipsychotica anti-epileptica Vrouwen >50 en Mannen> In totaal behoren er 638 cliënten tot de risicogroepen die in aanmerking komen voor een vitamine D3 supplement. Hiervan krijgen er al 391 cliënten vitamine D3. De overige 295 cliënten krijgen geen vitamine D3. Het aantal cliënten die een combinatie van AEP en AP gebruiken, zijn apart vermeld onder AEDen AP gebruikers, waardoor deze cliënten er dubbel instaan. Dit geldt ook voor de vrouwen boven de 50 en de mannen boven de 70. Check 2 Totaal Vit D3 Geen Vit D3 Antipsychotica Anti-epileptica Vrouwen > Mannen> Combinatie medicatie gebruik AP+AED 10 > 50 / >70 +AP+AED 6 > 50 / >70 +AED 6 > 50 / >70 +AP 4 Totaal 26 Van de 682 cliënten die in aanmerking komen voor een vitamine D3 supplement, krijgen er 556 cliënten wel een supplement voor vitamine D3 en 118 cliënten niet. Er staan 26 cliënten dubbel in de lijst, omdat ze bij verschillende (combinatie) groepen horen. Dus in totaal hebben 92 cliënten een supplement voor vitamine D3 nodig. Verder zijn er 15 cliënten die AED gebruikten, waarvan de namen in de vit D lijst stond, met AED gestopt of overleden of verhuisd. Dit geldt ook voor 8 cliënten met antipsychoticum gebruik(, die ondertussen gestopt zijn?). Tot slot is het aantal vitamine D gebruikers onder de risicogroepen toegenomen. Van 92 cliënten die geen vitamine D hebben gekregen, hebben ongeveer meer dan 70 cliënten alsnog vitamine D voorgeschreven gekregen. De rest heeft of een normale vitamine D spiegel of ze zijn vaak buiten of ze willen zelf geen vitamine D hebben.

6 Conclusie: De afspraak dat er vitamine D toegevoegd zou moeten worden bij de risicogroepen, is binnen s Heerenloo Apeldoorn grotendeels uitgevoerd. Mede hierdoor is de kwaliteit van de medische zorg toegenomen. Als borging wordt een implementatie van het vitamine D3 suppletie protocol gemaakt. Literatuur: Richtlijn Osteoporose en fractuurpreventie derde herziening (2011) NHG standaard Advies gezondheidsraad over vitamine D 2012 Bijlage 1: Brief Vitamine D Bijlage 2: Protocol vitamine D3 s Heerenloo Apeldoorn Vitamine D status and optimal supplementation in institutionalized adults with intellectual disability P.Kilpinen- Loisa, M.Arvio, V. Ilvesmaki & makitie. JIDR 2009 Vitamin D supplemention in a nursing home population Geey K Schwalfenberg, and Stephen J. Genuis.Mol Nutr Food Res.210 Bijlage 1: Brief Vitamine D3 Beste mensen, De afgelopen tijd zijn we bezig om mensen die extra risico lopen op fracturen en mogelijk tekort hebben aan vitamine D extra vitamine D te geven. Een tekort aan vitamine D zorgt voor brosse botten die gemakkelijk kunnen breken. Vitamine D zit in bepaalde voedingsmiddelen, maar wordt ook in de huid gemaakt met behulp van zonlicht. De belangrijkste risicogroepen voor een te laat vitamine D zijn ouderen en mensen met een verstandelijke beperking. Naarmate je ouder wordt, worden de botten zwakker, maar ook val je makkelijker en vang je jezelf minder goed op. Dit geldt zeker voor mensen met een verstandelijke beperking (met motorische problemen) en mensen die weinig buiten komen. Het is daarom belangrijk dat deze mensen extra vitamine D krijgen. Voor ouderen geldt dat vooral vrouwen boven de 50 jaar en mannen boven de 70 jaar in aanmerking komen. Verder kunnen sommige medicijnen een negatief effect hebben op de botkwaliteit, zoals medicijnen tegen epilepsie, langdurige gebruik van antipsychotica en de prikpil. Ook hebben cliënten die deze middelen krijgen meer risico om te vallen door hun ziekte of bijwerkingen van deze medicijnen. Cliënten die in aanmerking komen voor toevoeging van vitamine D, krijgen een capsule met 5600IE Vit D 1 maal per week (meestal wordt de maandag hiervoor uitgekozen). Er wordt ook rekening gehouden met cliënten die geen capsule kunnen slikken. Zij krijgen 4 keer per jaar 1ml vitamine D drank. Op dit alles zijn natuurlijk uitzonderingen. De behandelende arts zal dit bekijken. Ik hoop dat we u voldoende hebben geïnformeerd.

7 Met vriendelijke groeten, F. Khursand Bijlage 2: Protocol vitamine D3 s Heerenloo Apeldoorn Algemeen: Vitamine D speelt een belangrijke rol bij de conditie van botten en preventie van osteoporose. Vitamine D speelt onder andere een rol bij: - De spierfunctie, toename spierkracht - Preventie van infecties - Preventie metabole aandoeningen zoals Diabetes Mellitus - Preventie carcinomen en auto-immuunziekten - Afname aantal val en osteoporotische fracturen bij ouderen Vitamine D3 ( Colecalciferol) - Aanbevolen dosis per dag 800 IE - Vitamine D IE 1 maal per week = 800 IE per dag - Colecalciferol 50,000 IE/ml 1 ml 4 keer per jaar= 800 IE per dag - Vit D3( D-Cura) een keer per maand=800 IE per dag Werkwijze: Onderstaande groepen cliënten komen in aanmerking voor vitamine D3 suppletie - Vrouwen ouder dan 50 jaar - Mannen ouder dan70 jaar - Cliënten die anti-epileptica gebruiken - Vrouwen die Depo-provera gebruiken - Cliënten die langdurig antipsychotica gebruiken - PEG sonde en Resorbtiestoornis(Coeliakie) Contra indicatie - Williams syndroom (hypercalciemie 15%) - Hypercalciëmie en hypercalciurie - Nefrolithiase (tenzij de calciumexcretie geen bijdrage aan de steenvorming levert). - Sarcoïdose - Hyperparathyroidie - Ernstige nierinsufficiëntie

Samenvatting. Wat is de achtergrond van dit advies? Regelgeving en onderzoek zijn volop in ontwikkeling

Samenvatting. Wat is de achtergrond van dit advies? Regelgeving en onderzoek zijn volop in ontwikkeling Samenvatting Wat is de achtergrond van dit advies? Regelgeving en onderzoek zijn volop in ontwikkeling Europese wet- en regelgeving en onderzoek op het gebied van vitamines, mineralen en spoorelementen,

Nadere informatie

Vitamine D. Essentieel prohormoon

Vitamine D. Essentieel prohormoon Vitamine D Essentieel prohormoon Biochemie en fysiologie Vit D in voeding: D3 (cholecalciferol, dierlijk) D2 (ergocalciferol, plantaardig). Belangrijkste bron is de aanmaak id huid oiv zonlicht: >90% vd

Nadere informatie

Vitamine D, ja of nee? Kwaliteitsproject in het kader van de opleiding tot Arts Verstandelijk Gehandicapten

Vitamine D, ja of nee? Kwaliteitsproject in het kader van de opleiding tot Arts Verstandelijk Gehandicapten Vitamine D, ja of nee? Kwaliteitsproject in het kader van de opleiding tot Arts Verstandelijk Gehandicapten s Heerenloo locatie Ermelo Aisha Sinot, december 2013 1 Inhoud 1. Voorwoord... 3 2. Inleiding...

Nadere informatie

Vitamine D suppletie s Heeren Loo Rivierenland

Vitamine D suppletie s Heeren Loo Rivierenland Vitamine D suppletie s Heeren Loo Rivierenland Kwaliteitsproject AVG opleiding, Erasmus MC s Heeren Loo Rivierenland Tineke Peters, september 2012 Inhoud 1 Inleiding... 3 2 PLAN fase (I)... 4 2.1 Motivatie...

Nadere informatie

Vitamine D IS EEN SUPPLEMENT NODIG. 11x vraag en antwoord over supplementen

Vitamine D IS EEN SUPPLEMENT NODIG. 11x vraag en antwoord over supplementen 11x vraag en antwoord over supplementen Vitamine D IS EEN SUPPLEMENT NODIG Om aan vitamine D te komen is vooral zonlicht erg belangrijk. Voeding speelt, zeker s zomers, een bijrol. Hoe krijg je niet te

Nadere informatie

Osteoporoseprofylaxe bij corticosteroïdgebruik

Osteoporoseprofylaxe bij corticosteroïdgebruik Osteoporoseprofylaxe bij corticosteroïdgebruik 101-106 Deze Medisch Farmaceutische Beslisregel (MFB) is ontwikkeld door de KNMP en Health Base, in samenwerking met de Expertgroep MFB. Datum 27 mei 2013

Nadere informatie

Even voorstellen. Inhoud presentatie. VoedingOnline. 2a. Vitamine-D-bron: zon. Ins & outs van vitamine D. 1. Aandacht voor vitamine D

Even voorstellen. Inhoud presentatie. VoedingOnline. 2a. Vitamine-D-bron: zon. Ins & outs van vitamine D. 1. Aandacht voor vitamine D Even voorstellen. Ins & outs van vitamine D 22 september 2011 Manon Verheul-Koot VoedingOnline e-books en e-learning modules voor professionals 1. Aandacht voor vitamine D Niet alleen voor botten Ook van

Nadere informatie

Richtlijn Osteoporose en fractuurpreventie Nederlandse Vereniging voor Reumatologie Derde herzien druk, 2011

Richtlijn Osteoporose en fractuurpreventie Nederlandse Vereniging voor Reumatologie Derde herzien druk, 2011 Richtlijn Osteoporose en fractuurpreventie Nederlandse Vereniging voor Reumatologie Derde herzien druk, 2011 Stroomdiagram van diagnostiek,behandeling en follow-up bij patiënten van 50 jaar en ouder met

Nadere informatie

REFLUXSCREENINGSLIJST: ontwikkeling & (implementatie) kwaliteitsproject AVG-opleiding

REFLUXSCREENINGSLIJST: ontwikkeling & (implementatie) kwaliteitsproject AVG-opleiding REFLUXSCREENINGSLIJST: ontwikkeling & (implementatie) kwaliteitsproject AVG-opleiding Hester van der Laan aios AVG Amarant Tilburg 1 Inleiding: Kwaliteit is inmiddels een vast onderdeel van beleid in zorginstellingen,

Nadere informatie

Vitamine D. Ton Boermans huisarts

Vitamine D. Ton Boermans huisarts Vitamine D Ton Boermans huisarts 2 2 Vitamine D Onvoldoende UVB voor Vitamine D synthese van november tot begin maart 90% van Europa heeft gedurende 4-6 mnd onvoldoende UVB straling. Latitude 38 o north

Nadere informatie

INFORMATIE OVER PREDNISON CORTICOSTEROÏDEN FRANCISCUS VLIETLAND

INFORMATIE OVER PREDNISON CORTICOSTEROÏDEN FRANCISCUS VLIETLAND INFORMATIE OVER PREDNISON CORTICOSTEROÏDEN FRANCISCUS VLIETLAND Inleiding Uw reumatoloog heeft u een ziekteremmend medicijn voorgeschreven voor de behandeling van uw reumatische aandoening. Om dit medicijn

Nadere informatie

Devaron 400 IE, tabletten Per tablet 400 I.E. colecalciferol (is vitamine D3)

Devaron 400 IE, tabletten Per tablet 400 I.E. colecalciferol (is vitamine D3) BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER Devaron 400 IE, tabletten Per tablet 400 I.E. colecalciferol (is vitamine D3) Lees goed de hele bijsluiter, want deze bevat belangrijke informatie - Dit geneesmiddel

Nadere informatie

Stoppen met langdurig antipsychoticagebruik voor gedragsproblemen. Gerda de Kuijper Arts verstandelijk gehandicapten/senior onderzoeker

Stoppen met langdurig antipsychoticagebruik voor gedragsproblemen. Gerda de Kuijper Arts verstandelijk gehandicapten/senior onderzoeker Stoppen met langdurig antipsychoticagebruik voor gedragsproblemen Gerda de Kuijper Arts verstandelijk gehandicapten/senior onderzoeker Congres Focus op onderzoek Utrecht 22 juni 2015 Inhoud presentatie

Nadere informatie

Behandeling van oudere patiënt met epilepsie. C.L.P. Deckers SEIN Zwolle

Behandeling van oudere patiënt met epilepsie. C.L.P. Deckers SEIN Zwolle Behandeling van oudere patiënt met epilepsie C.L.P. Deckers SEIN Zwolle Incidentie van epilepsie nieuwe gevallen per 100.000 inwoners 160 140 120 100 80 60 40 20 0 0 10 20 30 40 50 60 70 80 leeftijd (jaren)

Nadere informatie

Botbreuk en botontkalking (osteoporose)

Botbreuk en botontkalking (osteoporose) Botbreuk en botontkalking (osteoporose) Op dit moment wordt u vanwege een botbreuk behandeld in het Radboudumc. Uit onderzoek blijkt dat bij vrouwen ouder dan 50 jaar en mannen ouder dan 65 jaar die een

Nadere informatie

Osteoporose profylaxe bij 80+

Osteoporose profylaxe bij 80+ Osteoporose profylaxe bij 80+ Emilie Gieling, AIOS Ziekenhuisfarmacie, CWZ Prof. Dr. Joop van den Bergh, internist-endocrinoloog, VieCurie MC Noord-Limburg, Maastricht UMC & UHasselt België (potentiële)

Nadere informatie

PREDNISON BIJ REUMATISCHE AANDOENINGEN

PREDNISON BIJ REUMATISCHE AANDOENINGEN PREDNISON BIJ REUMATISCHE AANDOENINGEN 1137 Inleiding Uw reumatoloog heeft u Prednison voorgeschreven voor de behandeling van uw reumatische aandoening. Om dit medicijn goed te kunnen gebruiken, is het

Nadere informatie

H.366781.0614. Osteoporose (bij behandeling voor borstkanker)

H.366781.0614. Osteoporose (bij behandeling voor borstkanker) H.366781.0614 Osteoporose (bij behandeling voor borstkanker) 2 Inleiding U wordt behandeld voor borstkanker, dit heeft invloed op uw botverlies. U krijgt praktische tips om uw botten gezond te houden.

Nadere informatie

Osteopenie Uitleg en leefstijladviezen.

Osteopenie Uitleg en leefstijladviezen. Osteopenie Uitleg en leefstijladviezen www.nwz.nl Inhoud Wat is osteopenie? 3 Wie krijgen osteopenie? 3 Hoe ontstaat osteopenie? 4 Hoe weet u of u osteopenie heeft? 6 Uw vragen 7 2 Bij het ouder worden,

Nadere informatie

REUMATOLOGIE. Prednison. (corticosteroïden) BEHANDELING

REUMATOLOGIE. Prednison. (corticosteroïden) BEHANDELING REUMATOLOGIE Prednison (corticosteroïden) BEHANDELING Prednison (corticosteroïden) Uw reumatoloog heeft u prednison voorgeschreven voor de behandeling van uw reumatische aandoening. Om dit medicijn goed

Nadere informatie

Optimaliseren van de controle op de zo nodig medicatie door de arts. Kwaliteitsproject in het kader van de AVG opleiding. Erasmus Medisch Centrum

Optimaliseren van de controle op de zo nodig medicatie door de arts. Kwaliteitsproject in het kader van de AVG opleiding. Erasmus Medisch Centrum Optimaliseren van de controle op de zo nodig medicatie door de arts Kwaliteitsproject in het kader van de AVG opleiding Erasmus Medisch Centrum Rotterdam Hanneke van Beek, aios AVG Dichterbij, locatie

Nadere informatie

Informatie over het geneesmiddel Prednison/Prednisolon (Corticosteroïden)

Informatie over het geneesmiddel Prednison/Prednisolon (Corticosteroïden) Patiënteninformatie Informatie over het geneesmiddel Prednison/Prednisolon (Corticosteroïden) rkz.nl Uw reumatoloog heeft u Prednison voorgeschreven voor de behandeling van uw reumatische aandoening. Om

Nadere informatie

Medicatiegebruik bij mensen met een verstandelijke beperking

Medicatiegebruik bij mensen met een verstandelijke beperking Medicatiegebruik bij mensen met een verstandelijke beperking Congres Mind the Body 12 februari 2015 Barber Tinselboer, AVG s Heeren Loo locatie Apeldoorn Inhoud Casus Medicatie en de cliënt met een verstandelijke

Nadere informatie

Prednison (corticosteroïden)

Prednison (corticosteroïden) Prednison (corticosteroïden) Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa MDL-centrum IJsselland Ziekenhuis www.mdlcentrum.nl Uw MDL-arts (maag-, darm- en leverarts) heeft u Prednison voorgeschreven

Nadere informatie

Vitamine D: meten of eten?

Vitamine D: meten of eten? 35 e bijeenkomst Thema sociëteit 10 februari 2014 Vitamine D: meten of eten? Arno Toorians Internist-endocrinoloog Pathofysiologie Primaire functie 1,25(OH)D Herstel, handhaven calcium/fosfaat homeostase

Nadere informatie

Osteoporose. Forte. Om je te ondersteunen in de dagelijkse inname van calcium/vitamine D3. Je vraag & antwoord -gids

Osteoporose. Forte. Om je te ondersteunen in de dagelijkse inname van calcium/vitamine D3. Je vraag & antwoord -gids Osteoporose Je vraag & antwoord -gids Forte citroen 1000 mg/800 I.E. Om je te ondersteunen in de dagelijkse inname van calcium/vitamine D3 Waarom calcium/vitamine D 3? Osteoporose ontstaat wanneer meer

Nadere informatie

Fysiologie Streefwaarde

Fysiologie Streefwaarde Vitamine D Fysiologie De term Vitamine D is een verzamelnaam voor verschillende vitamine D-moleculen. In de praktijk treedt vaak verwarring op doordat niet wordt vermeld of men het heeft over vitamine

Nadere informatie

Prednison/ prednisolon

Prednison/ prednisolon Patiënteninformatie Prednison/ prednisolon Informatie over dit medicijn bij reumatische aandoeningen 1234567890-terTER_ Prednison/ prednisolon Informatie over dit medicijn bij reumatische aandoeningen.

Nadere informatie

Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa Prednison (corticosteroïden)

Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa Prednison (corticosteroïden) Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa Prednison (corticosteroïden) Maag-, Darm- en Leverziekten IJsselland Ziekenhuis Uw MDL-arts (maag-, darm- en leverarts) heeft u Prednison voorgeschreven

Nadere informatie

Osteopenie. Uitleg en leefstijladviezen. mca.nl

Osteopenie. Uitleg en leefstijladviezen. mca.nl Osteopenie Uitleg en leefstijladviezen mca.nl Inhoudsopgave Wat is osteopenie? 3 Wie krijgen osteopenie? 3 Hoe ontstaat osteopenie? 3 Hoe weet u of u osteopenie heeft? 5 Uw vragen 6 Notities 7 Colofon

Nadere informatie

Samenvatting. Werking en bronnen van vitamine D

Samenvatting. Werking en bronnen van vitamine D Samenvatting Voedingsnormen geven aan hoeveel mensen idealiter van een bepaalde stof binnen moeten krijgen om gezond te blijven. De Gezondheidsraad gaat regelmatig na of de bestaande voedingsnormen nog

Nadere informatie

Prednison of Prednisolon

Prednison of Prednisolon Prednison of Prednisolon Prednison of Prednisolon Uw maag, darm- en leverarts heeft in overleg met u besloten u te gaan behandelen met Prednison. Dit geneesmiddel dient ter behandeling van de ziekte van

Nadere informatie

Osteoporose Botontkalking Hou je je broze botten heel? Vakgroep Reumatologie P. van Oijen, reumatoloog J. van der Donk, osteoporoseverpleegkundige

Osteoporose Botontkalking Hou je je broze botten heel? Vakgroep Reumatologie P. van Oijen, reumatoloog J. van der Donk, osteoporoseverpleegkundige Osteoporose Botontkalking Hou je je broze botten heel? Vakgroep Reumatologie P. van Oijen, reumatoloog J. van der Donk, osteoporoseverpleegkundige Wat is botontkalking? Definitie osteoporose Een systemische

Nadere informatie

Sheet 3 Als jullie het advies lezen, komen waarschijnlijk deze vragen bij jullie op. In deze presentatie worden deze vragen beantwoord.

Sheet 3 Als jullie het advies lezen, komen waarschijnlijk deze vragen bij jullie op. In deze presentatie worden deze vragen beantwoord. Memo Aan: Van: Datum: Dit document hoort bij de presentatie Vitamine D. De presentatie is bedoeld om te geven tijdens een voorlichtingsbijeenkomst voor (laag opgeleide) consumenten met een getinte of donkere

Nadere informatie

Essay Kwaliteitsproject in het kader van de opleiding tot Arts voor Verstandelijk Gehandicapten (AVG)

Essay Kwaliteitsproject in het kader van de opleiding tot Arts voor Verstandelijk Gehandicapten (AVG) Health Watch - Goede zorg voor genetische syndromen Essay Kwaliteitsproject in het kader van de opleiding tot Arts voor Verstandelijk Gehandicapten (AVG) Saskia de Klein AIOS AVG jaar 3 Opleidingsjaar:

Nadere informatie

Opzet. Polikliniek Antipsychotica Screening. bij mensen met een verstandelijke beperking. en het gebruik van antipsychotica

Opzet. Polikliniek Antipsychotica Screening. bij mensen met een verstandelijke beperking. en het gebruik van antipsychotica Opzet Polikliniek Antipsychotica Screening bij mensen met een verstandelijke beperking en het gebruik van antipsychotica Kwaliteitsproject in het kader van de opleiding tot Arts voor Verstandelijk Gehandicapten

Nadere informatie

Voeding en osteoporose

Voeding en osteoporose Voeding en osteoporose 2 Voeding bij osteoporose Bij osteoporose (botontkalking) is de afbraak van de botten vergroot, waardoor de botten erg verzwakt zijn. De kans op botbreuken is verhoogd. Belangrijke

Nadere informatie

BIJSLUITER. VITAMINE A IE/ml drank (waterig)

BIJSLUITER. VITAMINE A IE/ml drank (waterig) BIJSLUITER VITAMINE A 50.000 IE/ml drank (waterig) Lees de hele bijsluiter goed voordat u dit geneesmiddel gaat gebruiken want er staat belangrijke informatie in voor u. - Bewaar deze bijsluiter. Misschien

Nadere informatie

VAN HARTE WELKOM. Niet vallen maar opstaan. Zo lang mogelijk zelfredzaam zijn Anne Wipkink

VAN HARTE WELKOM. Niet vallen maar opstaan. Zo lang mogelijk zelfredzaam zijn Anne Wipkink VAN HARTE WELKOM Niet vallen maar opstaan Zo lang mogelijk zelfredzaam zijn Anne Wipkink INHOUD PRESENTATIE Definitie Osteoporose en Artrose Osteoporose - oorzaak - gevolg - wat kun je zelf doen? - suppletieadvies

Nadere informatie

Prednison. Reumatologie. alle aandacht

Prednison. Reumatologie. alle aandacht Prednison Reumatologie alle aandacht Prednison (Corticosteroïden) Uw reumatoloog heeft u Prednison voorgeschreven voor de behandeling van uw reumatische aandoening. Om dit medicijn goed te kunnen gebruiken,

Nadere informatie

Osteoporose VRAAG OVER UW MEDICIJNEN? VRAAG HET UW APOTHEKER

Osteoporose VRAAG OVER UW MEDICIJNEN? VRAAG HET UW APOTHEKER Osteoporose WAT IS OSTEOPOROSE WAT VERGROOT DE KANS OP OSTEOPOROSE GEVOLGEN VAN OSTEOPOROSE MEDICIJNEN BIJ OSTEOPOROSE WAT KUNT U ZELF DOEN WAT KAN UW APOTHEKER VOOR U DOEN ADVIES IN EEN PERSOONLIJK GESPREK

Nadere informatie

Osteoporose. informatiebrochure voor patiënten en familie. Imeldaziekenhuis

Osteoporose. informatiebrochure voor patiënten en familie. Imeldaziekenhuis Osteoporose informatiebrochure voor patiënten en familie Imeldaziekenhuis imelda omringt u met zorg Inhoud Wat is osteoporose? 3 De symptomen 3 Wat zijn de risicofactoren? 4 Preventie 5 Behandeling 8 Therapietrouw

Nadere informatie

Verslag kwaliteitsproject: Protocol insulinetherapie bij diabetes mellitus type II. Gemaakt door: M. Doeswijk van der Wolf

Verslag kwaliteitsproject: Protocol insulinetherapie bij diabetes mellitus type II. Gemaakt door: M. Doeswijk van der Wolf Verslag kwaliteitsproject: Protocol insulinetherapie bij diabetes mellitus type II Gemaakt door: M. Doeswijk van der Wolf Februari 2012 Inhoudsopgave Aanleiding 3 Inleiding 3-4 Probleemstelling 4-5 Doel

Nadere informatie

Beschrijving van osteoporose... 1. Verschijnselen van osteoporose... 1. Risicofactoren voor osteoporose... 2. Diagnose stellen bij osteoporose...

Beschrijving van osteoporose... 1. Verschijnselen van osteoporose... 1. Risicofactoren voor osteoporose... 2. Diagnose stellen bij osteoporose... Osteoporose Inhoudsopgave Beschrijving van osteoporose... 1 Verschijnselen van osteoporose... 1 Risicofactoren voor osteoporose... 2 Diagnose stellen bij osteoporose... 3 Preventie van / leefregels bij

Nadere informatie

Vitamine D suppletie bij mensen met een verstandelijke handicap op s Heeren Loo Midden-Nederland, locatie Schuylenburg

Vitamine D suppletie bij mensen met een verstandelijke handicap op s Heeren Loo Midden-Nederland, locatie Schuylenburg Vitamine D suppletie bij mensen met een verstandelijke handicap op s Heeren Loo Midden-Nederland, locatie Schuylenburg Kwaliteitsproject i.h.k.v. de opleiding tot AVG Barber Tinselboer, AIOS-AVG AVG-opleiding,

Nadere informatie

Osteoporose. informatiebrochure voor patiënten en familie. Imeldaziekenhuis

Osteoporose. informatiebrochure voor patiënten en familie. Imeldaziekenhuis Osteoporose informatiebrochure voor patiënten en familie Imeldaziekenhuis imelda omringt u met zorg Inhoud Wat is osteoporose? 3 De symptomen 3 Wat zijn de risicofactoren? 4 Preventie 5 Behandeling 8 Therapietrouw

Nadere informatie

De osteoporosespolikliniek

De osteoporosespolikliniek De osteoporosespolikliniek De Osteoporosepolikliniek Patiënten van 50 jaar en ouder die met een botbreuk op de spoedeisende hulp (SEH) van het St. Anna Ziekenhuis komen, krijgen binnen 3 maanden een uitnodiging

Nadere informatie

Menstruatieregulerende middelen: Regelmatige evaluatie waard!

Menstruatieregulerende middelen: Regelmatige evaluatie waard! Menstruatieregulerende middelen: Regelmatige evaluatie waard! Implementatie van een vragenlijst ter evaluatie van langdurig medicijngebruik met als indicatie menstruatieregulatie tijdens driejaarlijkse

Nadere informatie

Cyclische afspraken een terugkerend probleem

Cyclische afspraken een terugkerend probleem Cyclische afspraken een terugkerend probleem De antipsychoticacontrole Kwaliteitsproject in het kader van de AVG-opleiding Niels Huisman 2015-2016 s Heeren Loo, locatie Druten/Geldermalsen/Tiel Inhoudsopgave

Nadere informatie

Periodieke controles bij cliënten met Diabetes Mellitus. Kwaliteitsproject in het kader van de opleiding tot Arts voor Verstandelijk Gehandicapten

Periodieke controles bij cliënten met Diabetes Mellitus. Kwaliteitsproject in het kader van de opleiding tot Arts voor Verstandelijk Gehandicapten Periodieke controles bij cliënten met Diabetes Mellitus Kwaliteitsproject in het kader van de opleiding tot Arts voor Verstandelijk Gehandicapten Zara Aslan 2011/ 2012 1 Inhoudsopgave Inleiding 3 Aanleiding

Nadere informatie

In Zwang Richtlijn Vitamine D, B12 en K

In Zwang Richtlijn Vitamine D, B12 en K In Zwang Richtlijn Vitamine D, B12 en K VITAMINE D Zwangerschap De gezondheidsraad adviseert zwangeren om minimaal 10 µg dag vitamine D in te nemen. Bij een ernstige vitamine- D- deficiëntie is dit onvoldoende

Nadere informatie

Osteopenie. Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen.

Osteopenie. Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Osteopenie Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Wat is osteopenie? 1 Wat zijn de oorzaken en gevolgen van osteopenie? 1 Heb ik osteopenie? 2 Betekenis hoogte T- score 2 Osteoporose voorkomen

Nadere informatie

Verslag kwaliteitsproject. Vitamine D is oké. November 2013 Evelien van der Zon-van Welzenis, aios AVG

Verslag kwaliteitsproject. Vitamine D is oké. November 2013 Evelien van der Zon-van Welzenis, aios AVG Verslag kwaliteitsproject Vitamine D is oké November 2013 Evelien van der Zon-van Welzenis, aios AVG Children circle around an ultraviolet lamp to get a dose of vitamin D in Murmansk, Union of Soviet Socialist

Nadere informatie

Osteoporose voorkomen

Osteoporose voorkomen Osteoporose voorkomen Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Wat is osteoporose? 1 Oorzaken van osteoporose 1 Heb ik osteoporose? 2 Osteoporose voorkomen 2 Leefstijladviezen 2 Voeding

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER. Dynavit D3 800 I.E., capsule, zacht. Cholecalciferol

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER. Dynavit D3 800 I.E., capsule, zacht. Cholecalciferol BIJSLUITER 1 BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER Dynavit D3 800 I.E., capsule, zacht Cholecalciferol Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat gebruiken want er staat belangrijke

Nadere informatie

Coby Wijnen diëtist VSN

Coby Wijnen diëtist VSN netwerk diëtisten voor spierziekten Coby Wijnen diëtist VSN voeding bij polyneuropathie algemeen specifieke aandachtspunten vragen Liesbeth Verbruggen diëtist Tefa-Portanje voeding groei en onderhoud weerstand

Nadere informatie

Voeding en Osteoporose

Voeding en Osteoporose Voeding en Osteoporose Uit onderzoek blijkt dat u botontkalking heeft. Het is ook mogelijk dat u bepaalde medicijnen gebruikt of een ziekte heeft die botontkalking zouden kunnen veroorzaken. Op den duur

Nadere informatie

B-vitaminen ter preventie van fracturen en de vermindering van het fysiek functioneren

B-vitaminen ter preventie van fracturen en de vermindering van het fysiek functioneren SAMENVATTING Samenvatting B-vitaminen ter preventie van fracturen en de vermindering van het fysiek functioneren Door de stijgende levensverwachting zal het aantal osteoporotische fracturen toenemen. Osteoporotische

Nadere informatie

Prednison, prednisolon (corticosteroïden)

Prednison, prednisolon (corticosteroïden) Prednison, prednisolon (corticosteroïden) Uw behandelend arts heeft u prednison voorgeschreven. Deze folder geeft informatie over dit geneesmiddel. Heeft u na het lezen van deze folder nog vragen, dan

Nadere informatie

Botbreuken en osteoporose. Nucleaire geneeskunde

Botbreuken en osteoporose. Nucleaire geneeskunde Botbreuken en osteoporose Nucleaire geneeskunde imelda omringt u met zorg 2 Nota s Inhoud Welkom. 4 Wat is osteoporose? 5 Wat zijn de gevolgen van osteoporose? 7 Hoe wordt de diagnose gesteld? 8 Wat is

Nadere informatie

Veilig spuiten en slikken (verbeteren van de medicatie-evaluatie)

Veilig spuiten en slikken (verbeteren van de medicatie-evaluatie) Veilig spuiten en slikken (verbeteren van de medicatie-evaluatie) Kwaliteitsproject in het kader van de opleiding tot Arts voor Verstandelijk gehandicapten Marlies Adriaans AIOS-AVG Lunet zorg Mei 2014

Nadere informatie

Inhoud workshop. BONE workshop. calcium. Voeding-Leefstijl. calcium. calcium. Calcium Vitamine D Oefenen met FRAX Casus 1 Casus 2 Casus 3

Inhoud workshop. BONE workshop. calcium. Voeding-Leefstijl. calcium. calcium. Calcium Vitamine D Oefenen met FRAX Casus 1 Casus 2 Casus 3 Inhoud workshop BONE workshop Voeding Leefstijladvies FRAX DEXAscan Calcium Vitamine D Oefenen met FRAX Casus 1 Casus 2 Casus 3 Voeding-Leefstijl Calcium 1000-1200 mg/dag (=4-5 EH/dag) Voeding of suppletie

Nadere informatie

Prednison bij huidziekten

Prednison bij huidziekten Prednison bij huidziekten In overleg met uw behandelend arts heeft u besloten of overweegt u het geneesmiddel prednison te gaan gebruiken. Deze folder geeft informatie over dit geneesmiddel. Heeft u na

Nadere informatie

Botontkalking. Albert Schweitzer ziekenhuis oktober 2014 pavo 0298

Botontkalking. Albert Schweitzer ziekenhuis oktober 2014 pavo 0298 Botontkalking Albert Schweitzer ziekenhuis oktober 2014 pavo 0298 Inleiding U heeft van de arts gehoord dat u (mogelijk) botontkalking heeft. De medische benaming voor botontkalking is osteoporose. In

Nadere informatie

Verbeteren afstemming protocollair bloedonderzoek. Kwaliteitsproject in het kader van de opleiding tot Arts Verstandelijk Gehandicapten

Verbeteren afstemming protocollair bloedonderzoek. Kwaliteitsproject in het kader van de opleiding tot Arts Verstandelijk Gehandicapten Verbeteren afstemming protocollair bloedonderzoek Kwaliteitsproject in het kader van de opleiding tot Arts Verstandelijk Gehandicapten Cello locatie Binckhorst Yvet van Hedel, 2012 Inhoud Voorwoord 3 Inleiding

Nadere informatie

Maag-,darm- en leverziekten. Methotrexaat bij ziekte van Crohn en Colitis ulcerosa

Maag-,darm- en leverziekten. Methotrexaat bij ziekte van Crohn en Colitis ulcerosa Afdeling: Onderwerp: Maag-,darm- en leverziekten Methotrexaat bij ziekte van Crohn en Colitis ulcerosa MTX (Methotrexaat) bij IBD (ziekte van Crohn) Uw behandelend arts heeft met u gesproken over het gebruik

Nadere informatie

Monitoren van bijwerkingen antipsychotica m.b.v. een invulschema

Monitoren van bijwerkingen antipsychotica m.b.v. een invulschema Monitoren van bijwerkingen antipsychotica m.b.v. een invulschema Inleiding De laatste jaren is duidelijk geworden dat antipsychotica invloed kunnen hebben op het vetspectrum en tot het metabool syndroom

Nadere informatie

Lyrica Pregabaline. Ziekenhuis Gelderse Vallei

Lyrica Pregabaline. Ziekenhuis Gelderse Vallei Lyrica Pregabaline Ziekenhuis Gelderse Vallei Wat is Lyrica? Lyrica is een medicijn dat speciaal is ontwikkeld voor de behandeling van neuropatische pijn. Daarnaast kan Lyrica ook worden gebruikt als aanvullend

Nadere informatie

FEMgen Test. Menopauze. Risico s in kaart. Menopauze

FEMgen Test. Menopauze. Risico s in kaart. Menopauze FEMgen Test Menopauze Prof Dr. B. Weber Laboratoires Réunis Risico s in kaart De FEMgen test biedt u de mogelijkheid uw persoonlijk risico en predispositie op het verkrijgen van gevaarlijke bijwerkingen,

Nadere informatie

Osteoporose: de feiten

Osteoporose: de feiten Reinier de Graaf Groep Osteoporose: de feiten Dieu Donne Niesten Orthopedisch chirurg RdGG CBO richtlijn 2011 Osteoporose is een chronische aandoening die in hoofdzaak bij ouderen voorkomt Mede als gevolg

Nadere informatie

Verbetering van de logistiek rond de antipsychotica-depots

Verbetering van de logistiek rond de antipsychotica-depots Verbetering van de logistiek rond de antipsychotica-depots Kwaliteitsproject in het kader van de opleiding tot Arts Verstandelijk Gehandicapten ASVZ, 2013 Marlies Valstar 1 Inhoudsopgave: Inleiding project

Nadere informatie

THYREOIDUM T3/T4 9 microg/23,7 microg TABLETTEN

THYREOIDUM T3/T4 9 microg/23,7 microg TABLETTEN THYREOIDUM T3/T4 9 microg/23,7 microg TABLETTEN Lees deze bijsluiter zorgvuldig door voordat u start met het gebruik van dit geneesmiddel. Bewaar deze bijsluiter, het kan nodig zijn om deze nogmaals door

Nadere informatie

de voedingskundige samenstelling + onderbouwing

de voedingskundige samenstelling + onderbouwing de voedingskundige samenstelling + onderbouwing algemene informatie van de drinkvoeding, waarop de hoeveelheden van de ingrediënten zijn gebaseerd: Volledige voeding; drinkvoeding wordt zes keer op een

Nadere informatie

Inleiding. Wat is osteopenie? Hoe ontstaat osteopenie?

Inleiding. Wat is osteopenie? Hoe ontstaat osteopenie? Osteopenie Inleiding U heeft de uitslag van de botdichtheidsmeting (= botdensitometrie) ontvangen van de osteoporoseverpleegkundige. Uit de botdichtheidsmeting is gebleken dat u osteopenie heeft. De uitslag

Nadere informatie

Inleiding. Wat is osteoporose?

Inleiding. Wat is osteoporose? Botontkalking Inleiding U heeft van de arts gehoord dat u (mogelijk) botontkalking heeft. De medische benaming voor botontkalking is osteoporose. In deze folder leest u meer over osteoporose. Wat is osteoporose?

Nadere informatie

Methotrexaat. bij ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Maag-Darm-Levercentrum. Beter voor elkaar

Methotrexaat. bij ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Maag-Darm-Levercentrum. Beter voor elkaar Methotrexaat bij ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Maag-Darm-Levercentrum Beter voor elkaar MTX (Methotrexaat) bij IBD (ziekte van Crohn) Uw behandelend arts heeft met u gesproken over het gebruik van

Nadere informatie

Sarcoïdose. & botontkalking

Sarcoïdose.  & botontkalking Sarcoïdose & botontkalking Botproblemen bij sarcoïdose kunnen ontstaan door de ziekte zelf en door langdurig medicijngebruik. Beide kunnen leiden tot botontkalking. www.sarcoidose.nl Wat zijn botten? Het

Nadere informatie

Osteoporose en een chronische longziekte (COPD)

Osteoporose en een chronische longziekte (COPD) COPD en Osteoporose Wat is osteoporose? Osteoporose is ook bekend onder de naam botontkalking. Het is een aandoening waarbij de botafbraak sneller gaat dan de botaanmaak. Hierbij verdwijnt er kalk uit

Nadere informatie

Samen werken: het moet wel leuk blijven!!

Samen werken: het moet wel leuk blijven!! Samen werken: het moet wel leuk blijven!! Kwaliteitsproject in het kader van de AVG opleiding Door: Marian de Jeu Jaargroep 2007 s Heerenloo Midden Nederland Lokatie Apeldoorn Periode kwaliteitsproject:

Nadere informatie

Osteoporose voorkomen

Osteoporose voorkomen Osteoporose voorkomen Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Inhoudsopgave 1 Wat is osteoporose? 1 Oorzaken van osteoporose 1 Risicogroepen 2 Heb ik osteoporose? 2 Voorkomen van osteoporose

Nadere informatie

TWA Osteoporose, fractuur- en valpreventie Apeldoornse Standaard Revisie 2013

TWA Osteoporose, fractuur- en valpreventie Apeldoornse Standaard Revisie 2013 TWA Osteoporose, fractuur- en valpreventie Apeldoornse Standaard Revisie 2013 Deze transmurale werkafspraak betreft de volgende categorieën patiënten patiënten die vragen hebben over osteoporose, zonder

Nadere informatie

Fractuur- en Osteoporose Polikliniek

Fractuur- en Osteoporose Polikliniek Fractuur- en Osteoporose Polikliniek 1 Patiënten van 50 jaar en ouder die in ons ziekenhuis behandeld worden voor een botbreuk kunnen zich laten onderzoeken op osteoporose (botontkalking). Opsporing en

Nadere informatie

Osteoporose en botdichtheidsmeting (Dexa)

Osteoporose en botdichtheidsmeting (Dexa) Osteoporose en botdichtheidsmeting (Dexa) Osteoporose en botdichtheidsmeting (DExa) Osteoporose of botontkalking is een aandoening waarbij botten dunner en zwakker worden, waardoor botbreuken gemakkelijk

Nadere informatie

Osteoporose. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee!

Osteoporose. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Osteoporose Uw behandelend arts heeft bij u osteoporose (botontkalking) vastgesteld of wil laten onderzoeken of u osteoporose hebt. In deze folder leest u wat osteoporose is, hoe het ontstaat en wat de

Nadere informatie

Kwaliteitsproject AVG-opleiding. Antipsychotica Protocol, Reinaerde. Sylvie Beumer, AVG.i.o. 3 e jaar

Kwaliteitsproject AVG-opleiding. Antipsychotica Protocol, Reinaerde. Sylvie Beumer, AVG.i.o. 3 e jaar Kwaliteitsproject AVG-opleiding Antipsychotica Protocol, Reinaerde Sylvie Beumer, AVG.i.o. 3 e jaar Reinaerde, November 2015 1 Inhoud Inleiding... 3 Probleemstelling... 3 Doel van het kwaliteitsproject...

Nadere informatie

Wat is vitamine D? 3. Vitamine D tekort 3. Vitamine D, waar zit het in? 3. Naar buiten 3. Vitamine D-supplementen 3. Hoeveel vitamine D?

Wat is vitamine D? 3. Vitamine D tekort 3. Vitamine D, waar zit het in? 3. Naar buiten 3. Vitamine D-supplementen 3. Hoeveel vitamine D? Vitamine D Inhoud Wat is vitamine D? 3 Vitamine D tekort 3 Vitamine D, waar zit het in? 3 Naar buiten 3 Vitamine D-supplementen 3 Hoeveel vitamine D? 4 Vitamine D en calcium gaan hand in hand 5 Meer informatie

Nadere informatie

Reumatologie/Chirurgie/Orthopedie/Interne Osteopenie en/of osteoporose

Reumatologie/Chirurgie/Orthopedie/Interne Osteopenie en/of osteoporose Reumatologie/Chirurgie/Orthopedie/Interne Osteopenie en/of osteoporose Inleiding Botopbouw Bot is levend materiaal; het wordt voordurend afgebroken en opgebouwd. Cellen met de naam osteoclasten breken

Nadere informatie

De oplossing voor het opzetten van gestructureerde osteoporosezorg

De oplossing voor het opzetten van gestructureerde osteoporosezorg Osteoporosezorg in uw huisartsenpraktijk De oplossing voor het opzetten van gestructureerde osteoporosezorg Osteoporosezorg De ontwikkeling van osteoporose Osteoporose is in de loop van de laatste vijftien

Nadere informatie

Fysiotherapie bij osteoporose Digna de Kam Fysiotherapeut/ Bewegingswetenschapper

Fysiotherapie bij osteoporose Digna de Kam Fysiotherapeut/ Bewegingswetenschapper Fysiotherapie bij osteoporose Digna de Kam Fysiotherapeut/ Bewegingswetenschapper Digna.dekam@radboudumc.nl Programma Inleiding Osteoporose De rol van de fysiotherapeut bij osteoporose KNGF behandelrichtlijn

Nadere informatie

Osteoporose en Botdichtheidsmeting

Osteoporose en Botdichtheidsmeting Osteoporose en Botdichtheidsmeting Botontkalking en onderzoek hiernaar Wat is osteoporose? Osteoporose wordt ook wel botontkalking genoemd. Het is een aandoening waarbij de botten dunner en zwakker worden

Nadere informatie

De rol van vitamine D en calcium bij osteoporose en breuken

De rol van vitamine D en calcium bij osteoporose en breuken De rol van vitamine D en calcium bij osteoporose en breuken Deze Patiëntenfolder kwam tot stand i.s.m. de Verbruikersunie Test-Aankoop Inhoud Inleiding 3 1. Wat is osteoporose? 4 2. De rol van vitamine

Nadere informatie

Infobrochure. Wat is osteoporose? Geriatrisch dagziekenhuis T mensen zorgen voor mensen

Infobrochure. Wat is osteoporose? Geriatrisch dagziekenhuis T mensen zorgen voor mensen Infobrochure Wat is osteoporose? Geriatrisch dagziekenhuis T. 011 826 394 mensen zorgen voor mensen Titel Wat is osteoporose? Osteoporose, soms ook botontkalking genoemd, is een aandoening van het skelet

Nadere informatie

Vitamine D Krijg jij het advies om extra vitamine D te gebruiken?

Vitamine D Krijg jij het advies om extra vitamine D te gebruiken? Vitamine D Krijg jij het advies om extra vitamine D te gebruiken? Zonlicht en goede voeding zijn nodig om vitamine D binnen te krijgen. Maar niet iedereen krijgt daarmee altijd genoeg vitamine D binnen.

Nadere informatie

Bewegingsapparaat bij het ouder worden

Bewegingsapparaat bij het ouder worden Meer leren over lichaam en gezondheid Bewegingsapparaat bij het ouder worden Sandrine Bours Reumatoloog MUMC+ Agenda Inleiding Osteoporose Artrose Artritis Reumatoïde artritis Jicht Inleiding Skelet nodig

Nadere informatie

Dossier. Wetenschappelijke informatie op een begrijpelijke manier uitgelegd. Het belang van: VITAMINE D

Dossier. Wetenschappelijke informatie op een begrijpelijke manier uitgelegd. Het belang van: VITAMINE D Dossier Wetenschappelijke informatie op een begrijpelijke manier uitgelegd. Het belang van: VITAMINE D E-book Vitamine D Vitamine D: anders dan andere vitaminen 3 Vitamine D en zonlicht, hoe zit het precies?

Nadere informatie

(Chen, 2008; Dejaeger, 2009; Kannus, 2005; Nakamura, 2009; Ooms, 1994; Rapp, 2008a & 2008b; Rubenstein, 1990; Sorensen, 2006; Vu, 2006.

(Chen, 2008; Dejaeger, 2009; Kannus, 2005; Nakamura, 2009; Ooms, 1994; Rapp, 2008a & 2008b; Rubenstein, 1990; Sorensen, 2006; Vu, 2006. Ongeveer 10% tot 15% van de valincidenten bij ouderen leidt tot ernstige letsels, waaronder heupfracturen (1 tot 4,6%) en andere fracturen (1,4%). Omdat niet alle valincidenten te voorkomen zijn, dient

Nadere informatie

1.3.1.3 Package leaflet 1.3.1.3-1

1.3.1.3 Package leaflet 1.3.1.3-1 1.3.1.3 Package leaflet 1.3.1.3-1 Patiëntenbijsluiter PARACETAMOL/VITAMINE C 500/50 MG DRANK BIJ VERKOUDHEID, poeder voor drank Lees deze bijsluiter zorgvuldig door, want deze bevat belangrijke informatie

Nadere informatie

Even voorstellen. VoedingOnline. Inhoud presentatie. 1b. Risicofactoren. 1a. Vitaminestatus. Vitamines en kanker: labwaarden cruciaal

Even voorstellen. VoedingOnline. Inhoud presentatie. 1b. Risicofactoren. 1a. Vitaminestatus. Vitamines en kanker: labwaarden cruciaal Even voorstellen. Vitamines en kanker: labwaarden cruciaal 14 mei 2012 Manon Verheul-Koot VoedingOnline e-books en e-learning modules voor professionals www.voedingonline.nl Inhoud presentatie 1. Vitaminestatus

Nadere informatie

U heeft osteoporose? Wat nu?

U heeft osteoporose? Wat nu? U heeft osteoporose? Wat nu? Wat is osteoporose? Tijdens ons leven maakt ons lichaam van nature nieuw bot aan en elimineert het ouder bot. Na de leeftijd van 30-45 jaar worden de cellen die nieuw bot opbouwen

Nadere informatie