OSTEOPOROSE. Een stille ziekte. Dr. K. Goddeeris Afdeling Geriatrie AZ Damiaan Oostende

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "OSTEOPOROSE. Een stille ziekte. Dr. K. Goddeeris Afdeling Geriatrie AZ Damiaan Oostende"

Transcriptie

1 OSTEOPOROSE Een stille ziekte Dr. K. Goddeeris Afdeling Geriatrie AZ Damiaan Oostende

2 Pathofysiologie osteoporose Osteoporose is een aandoening van het skelet die de botsterkte vermindert en daardoor het risico op een fractuur verhoogt. National Institutes of Health Consensus Statement March 27-29; 17:1-36. Andere (risico)factoren Botkwaliteit Botsterkte Botverlies -Hormonaal (postmenopauzaal) -Leeftijdsgebonden (seniel) Botmassa (kwantitatief) Fracturen Lage piekbotmassa Voornamelijk genetisch bepaald. Slechts 10-20% wordt bepaald door andere invloeden zoals voeding, beweging, roken, medicatie Trauma ~ valrisico

3 Pathofysiologie osteoporose: lage botmassa Activatie osteoclasten Botresorptie: 10 dagen osteoblasten Botvorming: 3 maanden Rustfase Omkering General Principles of Bone Biology, Primer on the Metabolic Bone Diseases and Disorders of Mineral Metabolism.

4 Pathofysiologie osteoporose: lage botmassa piekbotmassa menopauze Botmassa Clin Ther 1999; 6: Leeftijd (jaren)

5 Pathofysiologie osteoporose Fracturen/1000 persoon-jaren Fractuurpercentage Aantal vrouwen met fracturen BMD distributie Aantal fracturen 0 > to to to to to to to to to 3.5 < BMD Het gebruik van alleen de BMD-meting in het bepalen van de kans op een osteoporotische fractuur heeft wel een hoge specificiteit, maar een lage sensitiviteit. Andere risicofactoren die het risico op osteoporotische fracturen verhogen en daarbij ten dele onafhankelijk van de botdichtheid. Arch Intern Med. 2004; 164:1108 / J Clin Invest 1988; 81: / Bone 2004; 34:

6 Pathofysiologie osteoporose : risicofactoren Genetisch: Familiale anamnese (heupfractuur bij moeder) Fracturen: Fractuur na het 50e levensjaar Bestaande wervelfractuur Medicamenteus: Glucocorticoïden Anti-epileptica Schildklierhormoon Protonpompinhibitoren Algemeen: Laag lichaamsgewicht (< 60 kg; BMI < 20 kg/m²) Ziekten: Inflammatoire reumatische aandoeningen Inflammatoire darmziekten Malabsorptie Chronische nierinsufficiëntie Hormonaal: Vroegtijdige menopauze (< 45 jaar) Hyperthyroïdie/hyperparathyroïdie Hypogonadisme Syndroom van Cushing Levenswijze: Sedentair leven (immobiliteit) Roken Alcoholabusus Voeding (te weinig calcium) Gebrek aan blootstelling aan zonlicht Osteoporos Int 1997; 7: Osteoporose Tweede Herziene Richtlijn 2002; Kwaliteitsinstituut voor de Gezondheidszorg CBO

7 Pathofysiologie osteoporose Andere (risico)factoren Botkwaliteit Botverlies -Hormonaal (postmenopauzaal) -Leeftijdsgebonden (seniel) Lage piekbotmassa Voornamelijk genetisch bepaald. Slechts 10-20% wordt bepaald door andere invloeden zoals voeding, beweging, roken, medicatie Lage botmassa (kwantitatief) Botsterkte Trauma ~ valrisico Fracturen

8 Osteoporotische fracturen 55j 70j 80j Postmenopauzale osteoporose Trabeculair botverlies ( oestrogenen) Seniele osteoporose Corticaal botverlies ( PTH) wervelfracturen polsfracturen heupfracturen Perifere fracturen Wervelfracturen

9 Behandeling osteoporose De verschillende vormen van preventie zijn: primaire preventie: zorgen voor voldoende piekbotmassa secundaire preventie: voorkomen van verlies van botmassa tertiaire preventie: voorkomen van verder verlies van botmassa en van (nieuwe) fracturen

10 Calcium en vitamine D

11 Calcium en vitamine D onderdrukken PTH en botverlies placebo calcium 1200mg & vit amine D 800IE PTH (pg/ml) % P<0.001 J Clin Endocrinol Metab 1992; 75:

12 Calcium en vitamine D beschermen tegen fracturen Heupfractuur Andere niet vertebrale fracturen Cummulatief fractuurrisico P = Maanden 43% P = Maanden 32% N Engl J Med, 1992; 327:

13 indien gebruikt in de juiste dosis en in combinatie Vitamine D 800 IE/d Vitamine D 400 IE/d Vitamine D Controle Vitamine D Controle Chapuy et al., 2002 Meyer et al., 2002 Meunier et al., 1994 Trivedi et al., 2003 Lips et al., 1996 Pooled JAMA 2005;293: RR (95% CI) heupfractuur Pooled RR (95% CI) heupfractuur

14 indien gebruikt in de juiste dosis en in combinatie Vitamine D Placebo Relatief risico (95% CI) Lips et al Meyer et al Trivedi et al RECORD Trial Group % 30.1% 13.0% 25.8% 1.21 ( ) 1.08 ( ) 0.87 ( ) 1.14 ( ) Pooled Estimate 100.0% 1.10 ( ) J Clin Endocrinol Metab 2007; 92: Relatief risico (95% CI) heupfractuur

15 indien gebruikt in de juiste dosis en in combinatie Vitamine D en calcium Placebo Relatief risico (95% CI) Chapuy et al ( ) 38.9% Dawson-Hughes et al Chapuy et al Porthouse et al RECORD Trial Group 2005 WHI Trial Group, % 6.5% 2.8% 10.9% 40.7% 0.36 ( ) 0.62 ( ) 0.71 ( ) 1.14 ( ) 0.88 ( ) Pooled Estimate 100.0% 0.82 ( ) Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism 2007; 92: Relatief Risk (95% CI) heupfractuur P=0.0005

16 daarnaast belang van compliantie en targeting. - RECORD Trial (Randomised Evaluation of Calcium Or vitamin D; Lancet 2005) - Women s Health Initiative Calcium/Vitamine D studie (NEJM 2006) Bijkomende beschouwingen: slechte therapietrouw. onvoldoende gericht op specifieke doelgroep, meer bepaald individuen met insufficiënties. Voornamelijk gezonde vrouwen van < 70 jaar met een gemiddelde calcium inname van > dan 1g werden geïncludeerd. Daarnaast onvoldoende gegevens gekend over vitamine D status.

17 daarnaast belang van compliantie en targeting. Internationaal bestaat er een consensus over het feit dat het zinloos is om de hele bevolking preventief te behandelen. Het is wel zinvol om bepaalde subgroepen met calcium en vitamine D te behandelen: Mensen met een bewezen osteoporose. NOOIT geneesmiddel tegen osteoporose innemen zonder extra calcium en vitamine D! Patiënten die chronisch glucocorticoïden gebruiken. Individuen met gekend of verhoogd risico op calcium- en vitamine D insufficiëntie, zoals hoogbejaarden (80 jaar en ouder) of in het algemeen alle ouderen in instellingen (ongeacht hun leeftijd).

18 Opties medicamenteuze behandeling

19 Opties medicamenteuze behandeling SERM/Raloxifeen Teriparatide Bisfosfonaten - Alendronaat - Risedronaat - Ibandronaat Calcitonine HRT Onderdrukking botresorptie (osteoclasten) Stimulatie botvorming (osteoblasten) Strontiumranelaat

20 Effect van de SERM raloxifeen op wervelindeukingen 25 RRR 30% % vrouwen met nieuwe wervelindeukingen RRR 50% Placebo Raloxifeen 60 mg/d 0 DEXA-osteoporose JAMA 1999; 282: Voorafbestaande wervelfractuur

21 SERMs beschermen niet tegen niet-vertebrale fracturen Niet vertebrale fracturen Heupfracturen Proportie patiënten (%) Placebo Raloxifeen Maanden Raloxifeen Placebo Maanden JAMA 1999; 282:

22 Raloxifeen: efficiëntie veiligheid VOORDEEL RALOXIFEEN VOORDEEL PLACEBO Invasief borstca Niet invasief borstca Wervelindeuking Dood Dood door beroerte Beroerte VTE EndometriumCA OvariumCA Verschil in aantal events per 1000/jaar

23 Opties medicamenteuze behandeling SERM/Raloxifeen Bisfosfonaten - Alendronaat - Risedronaat - Ibandronaat Calcitonine HRT Teriparatide NB: De gegevens over het effect van pamidronaat en clodronaat bij osteoporose zijn schaars en er kon geen gunstig effect aangetoond worden. De indicatie osteoporose wordt niet vermeld in de Belgische bijsluiter (juni 2008). Onderdrukking botresorptie (osteoclasten) Stimulatie botvorming (osteoblasten) Strontiumranelaat

24 Effect van de orale bifosfonaten op wervelindeukingen RRR 62% RRR 47% RRR 49% RRR 41% placebo ibandronaat (BONE) placebo alendronaat (FIT-1) placebo risedronaat (VERT-MN) placebo risedronaat (VERT-NA) Incidentie wervelindeuking (%) J Bone Miner Res 2004; 19: / Lancet 1996; 348: / Osteoporos Int 2000;11:83-91 / JAMA1999; 282:

25 Effect van de orale bifosfonaten op heupfracturen RRR 60% 6 5 RRR 40% 4 RRR 51% RRR 56% 3 RRR 21% placebo alendronaat (FIT-1) placebo alendronaat (FIT-2) placebo alendronaat (FIT-2 ) placebo risedronaat (HIP ) placebo risedronaat (HIP*) Incidentie heup# (%) Lancet 1996; 348: / JAMA 1998; 280: / NEJM 2001; 344: * subgroep met voorafbestaande wervelindeuking; subgroep osteoporotische pt n lft 70-79j; subgroep T-score -2.5

26 Effect van zoledronaat op wervelindeukingen 15 Placebo ZOL 5 mg RRR 70% % patiënten met nieuwe wervelindeuking 10 5 RRR 60% RRR 71% Jaren N Eng J Med 2007; 356: 1809

27 Effect van zoledronaat op niet-vertebrale fracturen % patiënten met nieuwe fractuur RRR 40% Placebo (n = 3861) ZOL 5 mg (n = 3875) RRR 25% 0 Heupfractuur Niet-vertebrale fracturen N Eng J Med 2007; 356: 1809

28 Effect van zoledronaat op mortaliteit bij heupfractuurpatiënten Cumulatieve incidentie (%) 18 RRR 28% 16 P = N Engl J Med 2007; 357: Maanden Zoledronaat 5 mg Placebo 28%

29 Opties medicamenteuze behandeling SERM/Raloxifeen Teriparatide Bisfosfonaten - Alendronaat - Risedronaat - Ibandronaat Calcitonine HRT Onderdrukking botresorptie (osteoclasten) Stimulatie botvorming (osteoblasten) Strontiumranelaat

30 Calcitonine - HRT In de beschikbare studies met salcatonine intramusculair of subcutaan kon geen daling van het fractuurrisico worden aangetoond. Bij subcutane of intramusculaire toediening wordt salcatonine soms slecht verdragen (nausea, diarree, warmte-opwellingen). Am J Med 2000; 109: Voor de preventie van osteoporose of osteoporotische fracturen bij vrouwen met risicofactoren voor osteoporose of die reeds aan osteoporose lijden, is de benefit/risk ratio ongunstig. HRT is bijgevolg niet aan te raden als eerstelijnsbehandeling in deze indicatie. N Engl J Med 2003; 349:

31 Postmenopauzale vrouwen met atraumatische fracturen hebben recht op antiresorptieve behandeling Postmenopauzale vrouwen met bestaande * wervelindeuking(en) of heupfractuur, om nieuwe fracturen te voorkomen, ongeacht hun BMD. * zoledronaat

32 Postmenopauzale vrouwen met (op DXA) bewezen osteoporose hebben recht op antiresorptieve behandeling Postmenopauzale vrouwen met bewezen osteoporose (T-score minder dan -2.5 thv heup of LWZ), zelfs zonder bestaande breuken, om de eerste breuk te vermijden.

33 Opties medicamenteuze behandeling SERM/Raloxifeen Teriparatide Bisfosfonaten - Alendronaat - Risedronaat - Ibandronaat Calcitonine HRT Onderdrukking botresorptie (osteoclasten) Stimulatie botvorming (osteoblasten) Strontiumranelaat

34 Effect van Teriparatide op wervelindeukingen RR 0.31 (0.19, 0.50)* *P<0.001 % vrouwen met 1 wervelindeuking RR 0.35 (0.22, 0.55)* 65% 69% Placebo P TH 20µg PTH 40 µg N Engl J Med 2001; 10:

35 Effect van Teriparatide op multipele wervelindeukingen 16 % vrouwen met 2 wervelindeuking RR 0.23 (0.09, 0.60)* RR 0.14 (0.04, 0.47)* *P< % 86% 0 Placebo P TH 20µg PTH 40 µg N Engl J Med 2001; 10:

36 Effect van Teriparatide op niet-vertebrale fracturen % vrouwen met 1 niet-vertebrale # RR 0.46 (0.25, 0.86)* RR 0.47 (0.25, 0.88)* RR 0,46 (95% CI, 0,25 to 0,86) RR 0,47 (95% CI, 0,25 to 0,88) Placebo PTH 20µg PTH 40µg *P Alle pols rib voet/enkel humerus heup bekken ander N Engl J Med 2001; 10:

37 Indicatie voor teriparatide Postmenopauzale vrouwen met bewezen osteoporose (T-score minder dan -2.5 thv heup of LWZ) EN multipele wervelindeukingen, om nieuwe fracturen te voorkomen. Voorwaarde tot vergoeding is dat patiënt minstens 2 wervelfracturen heeft, aangetoond door radiologisch onderzoek en dat minstens één van de twee fracturen is opgetreden na minstens 12 maanden behandeling met een bifosfonaat. De behandelingsduur wordt in de bijsluiter beperkt tot 18 maanden, dit is de duur van de fase III-studies die voortijdig werden onderbroken omwille van het optreden van osteosarcoom op de lange termijn bij ratten.

38 Opties medicamenteuze behandeling SERM/Raloxifeen Teriparatide Bisfosfonaten - Alendronaat - Risedronaat - Ibandronaat Calcitonine HRT Onderdrukking botresorptie (osteoclasten) Stimulatie botvorming (osteoblasten) Strontiumranelaat

39 Effect van strontiumranelaat op wervelindeukingen bij patiënten met bewezen osteoporose (DEXA) TROPOS Strontiumranelaat Placebo SOTI & TROPOS % vrouwen met wervelindeuking RRR 45% P< jaar % vrouwen met wervelindeuking RRR 48% P< jaar J Clin Endocrinol Metab 2005; 90: / J Bone Miner Res 2006; 21:

40 Effect van strontiumranelaat op nieuwe wervelindeukingen % vrouwen met nieuwe wervelindeuking SOTI RRR 49% P<0.001 Eerste jaar RRR 41% P< jaar Strontiumranelaat Placebo N Engl J Med 2004; 350:

41 Effect van strontiumranelaat op heupfracturen TROPOS % vrouwen met heupfractuur RRR 43% P< jaar placebo strontiumranelaat Osteoporos Int. 2007; 18:S21.

42 Effect van strontiumranelaat bij ouderen Wervelindeukingen Niet-vertebrale fracturen Na 1 jaar RRR: 59% RRR: 41% P=0.002 p=0.027 Na 3 jaar RRR: 32% RRR: 31% P=0.013 p=0.011 Na 5 jaar RRR: 31% RRR: 26% P=0.010 p=0.019 J Bone Miner Res 2006; 21:

43 Indicatie voor strontiumranelaat Postmenopauzale vrouwen > 80 jaar met bestaande wervelindeuking(en), om nieuwe fracturen te voorkomen, ongeacht hun BMD.

44 Indicatie voor strontiumranelaat Postmenopauzale vrouwen > 80 jaar met bewezen osteoporose (T-score minder dan -2.5 thv heup of LWZ), zelfs zonder bestaande breuken, om de eerste breuk te vermijden.

45 Opties medicamenteuze behandeling Vasomotorische symptomen Osteoporose behandeling al dan verwikkeld met fractuur Osteoporose behandeling met multipele fracturen en risico op heupfractuur HRT Raloxifeen Bisfosfonaten/ Strontiumranelaat (80+) Teriparatide HRT=hormone replacement therapy Leeftijd (jaren)

46 Besluit Osteoporose is frequent, veroorzaakt enorme kosten en veel comorbiditeit Atraumatische fracturen t.g.v. gedaalde botsterkte (= botmassa + botkwaliteit) Wervelindeukingen vs. niet-vertebrale fracturen Versnelde botombouw door hormonale factoren DEXA laat diagnose toe voor de eerste fractuur Behandeling steunt op calcium-vitamine D en anti-osteoporose medicatie (antiresorptief, PTH of DABA)

47 Besluit Effect op vertebraal fractuurrisico Osteoporosis Ernstige osteoporosis a Effect op niet-vertebraal fractuurrisico Osteoporosis Ernstige osteoporosis a Alendronaat + + NA + (including hip) Risedronaat + + NA + (including hip) Ibandronaat NA + NA + b Zoledronaat + + NA NA (+) c HRT Raloxifeen + + NA NA Teriparatide/PTH NA + NA + Strontiumranelaat (including hip) + (including hip) NA: no evidence available +: effective drug a Women with a prior vertebral fracture b In subsets of patients only (post- hoc analysis) c Mixed group of patients with or without prevalent vertebral fractures Osteoporos Int 2008; 19:

48 Besluit Osteoporose wordt onvoldoende opgespoord, herkend en behandeld

49

Fractuurpreventie bij 80- plussers: focus op medicatie. Harald Verhaar, internist-geriater UMC Utrecht

Fractuurpreventie bij 80- plussers: focus op medicatie. Harald Verhaar, internist-geriater UMC Utrecht Fractuurpreventie bij 80- plussers: focus op medicatie Harald Verhaar, internist-geriater UMC Utrecht Vragen Is het überhaupt nog wel zinvol om een anti-osteoporose medicament voor te schrijven aan een

Nadere informatie

Hormoontherapie en osteoporose. Annemarie Venhuizen, reumatoloog Donderdag 9 juni 2016 Fysiotherapie & Oncologie Kennisnetwerk

Hormoontherapie en osteoporose. Annemarie Venhuizen, reumatoloog Donderdag 9 juni 2016 Fysiotherapie & Oncologie Kennisnetwerk Hormoontherapie en osteoporose Annemarie Venhuizen, reumatoloog Donderdag 9 juni 2016 Fysiotherapie & Oncologie Kennisnetwerk Opbouw presentatie introductie gezond botmetabolisme osteoporose, risicofactoren

Nadere informatie

Osteoporose profylaxe bij 80+

Osteoporose profylaxe bij 80+ Osteoporose profylaxe bij 80+ Emilie Gieling, AIOS Ziekenhuisfarmacie, CWZ Prof. Dr. Joop van den Bergh, internist-endocrinoloog, VieCurie MC Noord-Limburg, Maastricht UMC & UHasselt België (potentiële)

Nadere informatie

OSTEOPOROSE DE STILLE ZIEKTE ZIEKTEBEELD EN DIAGNOSE NVKVV OOSTENDE 20/03/2013

OSTEOPOROSE DE STILLE ZIEKTE ZIEKTEBEELD EN DIAGNOSE NVKVV OOSTENDE 20/03/2013 OSTEOPOROSE DE STILLE ZIEKTE ZIEKTEBEELD EN DIAGNOSE NVKVV OOSTENDE 20/03/2013 Reumatoloog ZNA 20/03/2013 Wat is osteoporose? Broosheid van botten die op termijn zal leiden tot een breuk. Voorkomen van

Nadere informatie

Richtlijn Osteoporose en fractuurpreventie Nederlandse Vereniging voor Reumatologie Derde herzien druk, 2011

Richtlijn Osteoporose en fractuurpreventie Nederlandse Vereniging voor Reumatologie Derde herzien druk, 2011 Richtlijn Osteoporose en fractuurpreventie Nederlandse Vereniging voor Reumatologie Derde herzien druk, 2011 Stroomdiagram van diagnostiek,behandeling en follow-up bij patiënten van 50 jaar en ouder met

Nadere informatie

Osteoporose Botontkalking Hou je je broze botten heel? Vakgroep Reumatologie P. van Oijen, reumatoloog J. van der Donk, osteoporoseverpleegkundige

Osteoporose Botontkalking Hou je je broze botten heel? Vakgroep Reumatologie P. van Oijen, reumatoloog J. van der Donk, osteoporoseverpleegkundige Osteoporose Botontkalking Hou je je broze botten heel? Vakgroep Reumatologie P. van Oijen, reumatoloog J. van der Donk, osteoporoseverpleegkundige Wat is botontkalking? Definitie osteoporose Een systemische

Nadere informatie

Infobrochure. Wat is osteoporose? Geriatrisch dagziekenhuis T mensen zorgen voor mensen

Infobrochure. Wat is osteoporose? Geriatrisch dagziekenhuis T mensen zorgen voor mensen Infobrochure Wat is osteoporose? Geriatrisch dagziekenhuis T. 011 826 394 mensen zorgen voor mensen Titel Wat is osteoporose? Osteoporose, soms ook botontkalking genoemd, is een aandoening van het skelet

Nadere informatie

Osteoporose: de feiten

Osteoporose: de feiten Reinier de Graaf Groep Osteoporose: de feiten Dieu Donne Niesten Orthopedisch chirurg RdGG CBO richtlijn 2011 Osteoporose is een chronische aandoening die in hoofdzaak bij ouderen voorkomt Mede als gevolg

Nadere informatie

1 Epidemiologie en case finding

1 Epidemiologie en case finding 1 Epidemiologie en case finding Postmenopauzale osteoporose is de meest voorkomende metabole botziekte. Volgens recente gegevens van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) heeft 17% van

Nadere informatie

Casus 3: Osteoporotische Indeukingsfractuur JEF MICHIELSEN

Casus 3: Osteoporotische Indeukingsfractuur JEF MICHIELSEN Casus 3: Osteoporotische Indeukingsfractuur JEF MICHIELSEN Osteoporotische indeukingsfractuur 60 jarige alleenstaande dame Plotse pijn in de dorso-lumbale wervelzuil Normaal klinisch onderzoek Geen voorgeschiedenis

Nadere informatie

BEHANDELING OSTEOPOROSE. Dr Annik Bosmans Fysische geneeskunde en Revalidatie

BEHANDELING OSTEOPOROSE. Dr Annik Bosmans Fysische geneeskunde en Revalidatie BEHANDELING OSTEOPOROSE Dr Annik Bosmans Fysische geneeskunde en Revalidatie Osteoporose Continuum stille ziekte > fractuur Normaal Kyfose 50 Menopauze vasomotore klachten 55+ Postmenopauzaal Vnl vertebrale

Nadere informatie

Fysiotherapie bij osteoporose Digna de Kam Fysiotherapeut/ Bewegingswetenschapper

Fysiotherapie bij osteoporose Digna de Kam Fysiotherapeut/ Bewegingswetenschapper Fysiotherapie bij osteoporose Digna de Kam Fysiotherapeut/ Bewegingswetenschapper Digna.dekam@radboudumc.nl Programma Inleiding Osteoporose De rol van de fysiotherapeut bij osteoporose KNGF behandelrichtlijn

Nadere informatie

U heeft osteoporose? Wat nu?

U heeft osteoporose? Wat nu? U heeft osteoporose? Wat nu? Wat is osteoporose? Tijdens ons leven maakt ons lichaam van nature nieuw bot aan en elimineert het ouder bot. Na de leeftijd van 30-45 jaar worden de cellen die nieuw bot opbouwen

Nadere informatie

Osteoporoseprofylaxe bij corticosteroïdgebruik

Osteoporoseprofylaxe bij corticosteroïdgebruik Osteoporoseprofylaxe bij corticosteroïdgebruik 101-106 Deze Medisch Farmaceutische Beslisregel (MFB) is ontwikkeld door de KNMP en Health Base, in samenwerking met de Expertgroep MFB. Datum 27 mei 2013

Nadere informatie

Vitamine D. Ton Boermans huisarts

Vitamine D. Ton Boermans huisarts Vitamine D Ton Boermans huisarts 2 2 Vitamine D Onvoldoende UVB voor Vitamine D synthese van november tot begin maart 90% van Europa heeft gedurende 4-6 mnd onvoldoende UVB straling. Latitude 38 o north

Nadere informatie

Medicamenteuze behandeling osteoporose. Dr. Inge De Groof Geriater GZA Sint-Augustinus

Medicamenteuze behandeling osteoporose. Dr. Inge De Groof Geriater GZA Sint-Augustinus Medicamenteuze behandeling osteoporose Dr. Inge De Groof Geriater GZA Sint-Augustinus Behandeling osteoporose Communicatie met patiënt Leefstijl advies (rookstop, beperken ethyl) Regelmatige lichaamsbeweging

Nadere informatie

Vallen en liefst niet breken! Joris Meeuwissen Algemeen interne geneeskunde en geriatrie Zaterdag 21 september 2013

Vallen en liefst niet breken! Joris Meeuwissen Algemeen interne geneeskunde en geriatrie Zaterdag 21 september 2013 Vallen en liefst niet breken! Joris Meeuwissen Algemeen interne geneeskunde en geriatrie Zaterdag 21 september 2013 Inhoudstafel 1. Sarcopenie, frailty en vallen 2. Osteoporose? 3. Hoe stellen we dit

Nadere informatie

Osteoporose. Fractuur-management

Osteoporose. Fractuur-management Osteoporose Fractuur-management Poggio dei Medici, Italië 9 April 2011 Marsha van Oostwaard osteoporoseverpleegkundige MMC Marion Blonk, endocrinoloog Catharina Zh Luc Maartens, Huisarts Programma Opfrissen

Nadere informatie

Inhoud workshop. BONE workshop. calcium. Voeding-Leefstijl. calcium. calcium. Calcium Vitamine D Oefenen met FRAX Casus 1 Casus 2 Casus 3

Inhoud workshop. BONE workshop. calcium. Voeding-Leefstijl. calcium. calcium. Calcium Vitamine D Oefenen met FRAX Casus 1 Casus 2 Casus 3 Inhoud workshop BONE workshop Voeding Leefstijladvies FRAX DEXAscan Calcium Vitamine D Oefenen met FRAX Casus 1 Casus 2 Casus 3 Voeding-Leefstijl Calcium 1000-1200 mg/dag (=4-5 EH/dag) Voeding of suppletie

Nadere informatie

The Old Days Diagnose van osteoporose via DXA. WHO - Definitie. T-score. Normaal -1 Osteopenie < -1 and > -2.5 Osteoporose -2.5. DXA: Leeftijdsverloop

The Old Days Diagnose van osteoporose via DXA. WHO - Definitie. T-score. Normaal -1 Osteopenie < -1 and > -2.5 Osteoporose -2.5. DXA: Leeftijdsverloop The Old Days Diagnose van osteoporose via DXA DXA: Lumbar spine BMD Van Osteoporose naar Fractuurrisico Prof. Frank P. Luyten Centrum Metabole Botziekten Pentalfa 7 mei, 2015 WHO - Definitie T-score Normaal

Nadere informatie

Osteoporose en botdichtheidsmeting (Dexa)

Osteoporose en botdichtheidsmeting (Dexa) Osteoporose en botdichtheidsmeting (Dexa) Osteoporose en botdichtheidsmeting (DExa) Osteoporose of botontkalking is een aandoening waarbij botten dunner en zwakker worden, waardoor botbreuken gemakkelijk

Nadere informatie

Botbreuken en osteoporose. Nucleaire geneeskunde

Botbreuken en osteoporose. Nucleaire geneeskunde Botbreuken en osteoporose Nucleaire geneeskunde imelda omringt u met zorg 2 Nota s Inhoud Welkom. 4 Wat is osteoporose? 5 Wat zijn de gevolgen van osteoporose? 7 Hoe wordt de diagnose gesteld? 8 Wat is

Nadere informatie

Geïntegreerde zorg in chronische ziekten: focus op osteoporose Dr. Stany Perkisas 07/10/2017

Geïntegreerde zorg in chronische ziekten: focus op osteoporose Dr. Stany Perkisas 07/10/2017 Geïntegreerde zorg in chronische ziekten: focus op osteoporose Dr. Stany Perkisas 07/10/2017 Overzicht presentatie Flowchart Werking behandelingen Contra-indicaties / neveneffecten Terugbetaling Toepassing

Nadere informatie

Osteoporose. Wat is osteoporose? Wie lijdt er aan? Wat kan ik er aan doen?

Osteoporose. Wat is osteoporose? Wie lijdt er aan? Wat kan ik er aan doen? Osteoporose Wat is osteoporose? Wie lijdt er aan? Wat kan ik er aan doen? Wat is osteoporose of botontkalking? Het bot is een levend weefsel dat zichzelf telkens weer afbreekt en weer opbouwt. Dat is wat

Nadere informatie

Osteoporotische indeukingsfracturen conservatief of kyphoplasty/vertebroplasty. Koen hendrix Heup/rug campus Henri Serruys Consulent UZ Gent rug

Osteoporotische indeukingsfracturen conservatief of kyphoplasty/vertebroplasty. Koen hendrix Heup/rug campus Henri Serruys Consulent UZ Gent rug Osteoporotische indeukingsfracturen conservatief of kyphoplasty/vertebroplasty Koen hendrix Heup/rug campus Henri Serruys Consulent UZ Gent rug Behandeling van osteoporotische indeukingsfracturen 1984

Nadere informatie

(Chen, 2008; Dejaeger, 2009; Kannus, 2005; Nakamura, 2009; Ooms, 1994; Rapp, 2008a & 2008b; Rubenstein, 1990; Sorensen, 2006; Vu, 2006.

(Chen, 2008; Dejaeger, 2009; Kannus, 2005; Nakamura, 2009; Ooms, 1994; Rapp, 2008a & 2008b; Rubenstein, 1990; Sorensen, 2006; Vu, 2006. Ongeveer 10% tot 15% van de valincidenten bij ouderen leidt tot ernstige letsels, waaronder heupfracturen (1 tot 4,6%) en andere fracturen (1,4%). Omdat niet alle valincidenten te voorkomen zijn, dient

Nadere informatie

Osteoporose = Botontkalking

Osteoporose = Botontkalking Osteoporose = Botontkalking Wat u moet weten over botontkalking ernstige aandoening. Gelukig kan Osteoporose vroegtijdig worden Inhoudstafel Inleiding I. Ziektebeeld II. Risicofactoren III. Preventie IV.

Nadere informatie

DSD Nederland 2013. Inhoud. Botweefsel. Botweefsel. Botweefsel. Botweefsel en lengtegroei. Botmineraaldichtheid bij DSD patienten Reden tot zorg?

DSD Nederland 2013. Inhoud. Botweefsel. Botweefsel. Botweefsel. Botweefsel en lengtegroei. Botmineraaldichtheid bij DSD patienten Reden tot zorg? DSD Nederland 2013 Botmineraaldichtheid bij DSD patienten Reden tot zorg? A. Hoek, gynaecoloog Sectie Voortplantingsgeneeskunde UMCG, Groningen Inhoud Calcium en Vitamine D, leefstijl Botmineraaldichtheid

Nadere informatie

Osteoporose (botontkalking)

Osteoporose (botontkalking) Osteoporose (botontkalking) Marieke Zeeman, internist ouderengeneeskunde Ike Nuver, Reumatoloog Gerda Welbergen-Otten, verpleegkundige osteoporosezorg 9 september 2016 Het komende uur Pathofysiologie en

Nadere informatie

TWA Osteoporose, fractuur- en valpreventie Apeldoornse Standaard Revisie 2013

TWA Osteoporose, fractuur- en valpreventie Apeldoornse Standaard Revisie 2013 TWA Osteoporose, fractuur- en valpreventie Apeldoornse Standaard Revisie 2013 Deze transmurale werkafspraak betreft de volgende categorieën patiënten patiënten die vragen hebben over osteoporose, zonder

Nadere informatie

Farmacologische therapie bij hoog fractuur risico

Farmacologische therapie bij hoog fractuur risico Farmacologische therapie bij hoog fractuur risico 7 mei 2015 Dirk Vanderschueren Dienst endocrinologie - Centrum metabole botziekten Casus 1 75 jarige vrouw Geen fracturen in voorgeschiedenis Nu recent

Nadere informatie

Osteoporose en botdichtheidsmeting

Osteoporose en botdichtheidsmeting Osteoporose en botdichtheidsmeting en de behandeling van osteoporose Wat is osteoporose? Osteoporose of botontkalking is terugloop van de sterkte van het botweefsel. Het ontstaat doordat er minder kalkhoudend

Nadere informatie

Meer informatie Heeft u na het lezen van deze folder nog vragen dan kunt u contact opnemen met de specialist die uw osteoporose behandelt.

Meer informatie Heeft u na het lezen van deze folder nog vragen dan kunt u contact opnemen met de specialist die uw osteoporose behandelt. Osteoporose Inleiding Osteoporose is een veel voorkomende aandoening die beter bekend staat als 'botontkalking'. 'Os' betekent bot en 'porose' betekent poreus, bros. Door allerlei oorzaken kan de hoeveelheid

Nadere informatie

Vitamine D: meten of eten?

Vitamine D: meten of eten? 35 e bijeenkomst Thema sociëteit 10 februari 2014 Vitamine D: meten of eten? Arno Toorians Internist-endocrinoloog Pathofysiologie Primaire functie 1,25(OH)D Herstel, handhaven calcium/fosfaat homeostase

Nadere informatie

Osteoporose. Forte. Om je te ondersteunen in de dagelijkse inname van calcium/vitamine D3. Je vraag & antwoord -gids

Osteoporose. Forte. Om je te ondersteunen in de dagelijkse inname van calcium/vitamine D3. Je vraag & antwoord -gids Osteoporose Je vraag & antwoord -gids Forte citroen 1000 mg/800 I.E. Om je te ondersteunen in de dagelijkse inname van calcium/vitamine D3 Waarom calcium/vitamine D 3? Osteoporose ontstaat wanneer meer

Nadere informatie

Mammacarcinoom en osteoporose. Petra van Merkestein Verpleegkundig specialist Oncologie Ziekenhuis Rivierenland Tiel

Mammacarcinoom en osteoporose. Petra van Merkestein Verpleegkundig specialist Oncologie Ziekenhuis Rivierenland Tiel Mammacarcinoom en osteoporose Petra van Merkestein Verpleegkundig specialist Oncologie Ziekenhuis Rivierenland Tiel Vroeg ingetreden menopauze, premenopauzaal gebruik van tamoxifen en postmenopauzaal gebruik

Nadere informatie

Osteoporose. informatiebrochure voor patiënten en familie. Imeldaziekenhuis

Osteoporose. informatiebrochure voor patiënten en familie. Imeldaziekenhuis Osteoporose informatiebrochure voor patiënten en familie Imeldaziekenhuis imelda omringt u met zorg Inhoud Wat is osteoporose? 3 De symptomen 3 Wat zijn de risicofactoren? 4 Preventie 5 Behandeling 8 Therapietrouw

Nadere informatie

De behandeling van osteoporotische heupfracturen: een uitdaging voor de chirurg

De behandeling van osteoporotische heupfracturen: een uitdaging voor de chirurg De behandeling van osteoporotische heupfracturen: een uitdaging voor de chirurg Prof. Dr. A. Sermon Traumatologische Heelkunde UZ Gasthuisberg, Leuven Probleemstelling Probleemstelling Epidemiologie Specifieke

Nadere informatie

Fysische Geneeskunde Reumatologie Revalidatie. Osteoporose

Fysische Geneeskunde Reumatologie Revalidatie. Osteoporose Fysische Geneeskunde Reumatologie Revalidatie Osteoporose Geachte mevrouw, mijnheer, In deze brochure vindt u informatie over osteoporose, in de volksmond botontkalking genoemd. Voorkomen, oorzaken en

Nadere informatie

OSTEOPOROSE EN HEUPFRACTUREN

OSTEOPOROSE EN HEUPFRACTUREN CENTRUM VOOR OPERATIONEEL ONDERZOEK IN VOLKSGEZONDHEID OSTEOPOROSE EN HEUPFRACTUREN huidige toestand en bijdrage van informatie voor het opbouwen van een gezondheidsbeleid MINISTERIE VAN DE VLAAMSE GEMEENSCHAP

Nadere informatie

Osteoporose. informatiebrochure voor patiënten en familie. Imeldaziekenhuis

Osteoporose. informatiebrochure voor patiënten en familie. Imeldaziekenhuis Osteoporose informatiebrochure voor patiënten en familie Imeldaziekenhuis imelda omringt u met zorg Inhoud Wat is osteoporose? 3 De symptomen 3 Wat zijn de risicofactoren? 4 Preventie 5 Behandeling 8 Therapietrouw

Nadere informatie

Osteoporose VRAAG OVER UW MEDICIJNEN? VRAAG HET UW APOTHEKER

Osteoporose VRAAG OVER UW MEDICIJNEN? VRAAG HET UW APOTHEKER Osteoporose WAT IS OSTEOPOROSE WAT VERGROOT DE KANS OP OSTEOPOROSE GEVOLGEN VAN OSTEOPOROSE MEDICIJNEN BIJ OSTEOPOROSE WAT KUNT U ZELF DOEN WAT KAN UW APOTHEKER VOOR U DOEN ADVIES IN EEN PERSOONLIJK GESPREK

Nadere informatie

Ook met onze jonge patiëntenpopulatie laten wij onze oudjes niet vallen; Osteoporose, een praktijkverbeterproject.

Ook met onze jonge patiëntenpopulatie laten wij onze oudjes niet vallen; Osteoporose, een praktijkverbeterproject. Ook met onze jonge patiëntenpopulatie laten wij onze oudjes niet vallen; Osteoporose, een praktijkverbeterproject. Valérie Van den Berghe Universiteit Gent Promotor: Prof. Dr. An De Sutter 25-5-2013 Ook

Nadere informatie

CTIBL Door behandeling veroorzaakt botverlies

CTIBL Door behandeling veroorzaakt botverlies Leerdoelen CTIBL Door behandeling veroorzaakt botverlies Marsha van Oostwaard Verpleegkundig Specialist i.o. Máxima Medisch Centrum Eindhoven/Veldhoven Beoordelen, herkennen en interpreteren van botverlies

Nadere informatie

Uw brief van Uw kenmerk Datum 6 oktober 2006 Farmatec/P december 2006

Uw brief van Uw kenmerk Datum 6 oktober 2006 Farmatec/P december 2006 Aan de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Postbus 23050 2500 EJ DEN HAAG Uw brief van Uw kenmerk Datum 6 oktober 2006 Farmatec/P 2721125 21 december 2006 Ons kenmerk Behandeld door Doorkiesnummer

Nadere informatie

Botfysiologie en relevante pathways bij botombouw en metastasering R.N.J. de Nijs

Botfysiologie en relevante pathways bij botombouw en metastasering R.N.J. de Nijs Botfysiologie en relevante pathways bij botombouw en metastasering R.N.J. de Nijs Afdeling Reumatologie Elkerliek Ziekenhuis Helmond Introductie 1. Anatomie van het normale botweefsel 2. Het afwijkende

Nadere informatie

Wat weet u van osteoporose? (botontkalking)

Wat weet u van osteoporose? (botontkalking) Wat weet u van osteoporose? (botontkalking) 3 Gevolgen van osteoporose Botontkalking (osteoporose) klinkt niet als een ernstige aandoening maar kan ernstige gevolgen hebben. Het belangrijkste gevolg van

Nadere informatie

Botgezondheid & Zorg in Nederland

Botgezondheid & Zorg in Nederland Botgezondheid & Zorg in Nederland Peter van den Berg Verpleegkundig Specialist Fracturen & Osteoporose 19-12-2016 1 Conflict of Interest Voor dit onderwerp geen persoonlijke conflict of interest. Sprekersvergoedingen

Nadere informatie

Calcium + Vitamine D3:

Calcium + Vitamine D3: INCLUSIEF RICHTLIJNEN Calcium + Vitamine D3: O S T E O P O R O S E Inleiding Osteoporose is de medische aanduiding voor mensen bij wie de botafbraak (botontkalking) al een geruime tijd sneller gaat dan

Nadere informatie

WAT IS OSTEOPOROSE? Maar eerst een woordje uitleg over de aanmaak en afbraak van botweefsel.

WAT IS OSTEOPOROSE? Maar eerst een woordje uitleg over de aanmaak en afbraak van botweefsel. WAT IS OSTEOPOROSE? In deze brochure wordt uitgelegd wat osteoporose is. Het is een beenderziekte waaraan één vrouw op drie lijdt na de menopauze. Er zijn ook wel mannen die lijden aan osteoporose, maar

Nadere informatie

Samenvatting. Reumatoïde artritis: biologicals en bot

Samenvatting. Reumatoïde artritis: biologicals en bot * Samenvatting Reumatoïde artritis: biologicals en bot Samenvatting In deel I van dit proefschrift worden resultaten gepresenteerd van onderzoek naar gegeneraliseerd botverlies (osteoporose) in patiënten

Nadere informatie

osteoporose? Evalueer uw risico op osteoporose

osteoporose? Evalueer uw risico op osteoporose Wat weet u van osteoporose? Evalueer uw risico op osteoporose In deze brochure vindt u een antwoord op de meest voorkomende vragen: wat is osteoporose, welke zijn de risicofactoren, wat zijn de gevolgen,

Nadere informatie

Osteoporotische indeukingsfracturen

Osteoporotische indeukingsfracturen Symposium i.v.m. aandoeningen van het axiaal skelet UZ Leuven campus Gasthuisberg 24 november 2012 Osteoporotische indeukingsfracturen Steven Boonen, MD, PhD Centrum voor Metabole Botziekten UZ Leuven

Nadere informatie

RICHTLIJNEN MEDICIJNEN: PREVENTIE EN BEHANDELING VAN GLUCOCORTICOSTEROÏD GEÏNDUCEERDE OSTEOPOROSE-GIOP. December 2002

RICHTLIJNEN MEDICIJNEN: PREVENTIE EN BEHANDELING VAN GLUCOCORTICOSTEROÏD GEÏNDUCEERDE OSTEOPOROSE-GIOP. December 2002 NVR map Preventie GIOP 12-03-2003 09:43 Pagina 1 RICHTLIJNEN MEDICIJNEN: PREVENTIE EN BEHANDELING VAN GLUCOCORTICOSTEROÏD GEÏNDUCEERDE OSTEOPOROSE-GIOP December 2002 NVR map Preventie GIOP 12-03-2003 09:43

Nadere informatie

Medicamenteuze behandeling van botmetastasen. Aafke Meerveld-Eggink, Internist-oncoloog i.o.

Medicamenteuze behandeling van botmetastasen. Aafke Meerveld-Eggink, Internist-oncoloog i.o. Medicamenteuze behandeling van botmetastasen Aafke Meerveld-Eggink, Internist-oncoloog i.o. Normale bothuishouding poc = voorloper osteoclast OC = osteoclast pob = voorloper osteoblast OB = osteoblast

Nadere informatie

Osteoporose. Osteoporose, wat is dat?

Osteoporose. Osteoporose, wat is dat? Osteoporose Osteoporose betekent letterlijk poreus bot of bot met gaten en wordt ook wel botontkalking genoemd. Het is de meest voorkomende stofwisselingsziekte van de botten, waarbij steeds meer botmassa

Nadere informatie

STOP DE BREUK! Deze persconferentie werd mogelijk gemaakt door een onbeperkte educatieve bijdrage van Alpro, GlaxoSmithKline en Roche.

STOP DE BREUK! Deze persconferentie werd mogelijk gemaakt door een onbeperkte educatieve bijdrage van Alpro, GlaxoSmithKline en Roche. STOP DE BREUK! Deze persconferentie werd mogelijk gemaakt door een onbeperkte educatieve bijdrage van Alpro, GlaxoSmithKline en Roche. Inhoudstabel: Definitie en kenmerken van osteoporose Voorkomen en

Nadere informatie

Osteoporose. T +32(0) F +32(0) Campus Sint-Jan Schiepse bos 6. B 3600 Genk

Osteoporose. T +32(0) F +32(0) Campus Sint-Jan Schiepse bos 6. B 3600 Genk Osteoporose T +32(0)89 32 50 50 F +32(0)89 32 79 00 info@zol.be Campus Sint-Jan Schiepse bos 6 B 3600 Genk Campus Sint-Barbara Bessemerstraat 478 B 3620 Lanaken Medisch Centrum André Dumont Stalenstraat

Nadere informatie

Wat weet u van osteoporose?

Wat weet u van osteoporose? Wat weet u van osteoporose? Evalueer uw risico op osteoporose Osteoporose kan vroegtijdig opgespoord en doeltreffend behandeld worden. Inhoudstafel Inleiding I. Ziektebeeld II. Risicofactoren III. Preventie

Nadere informatie

Osteoporose kyphoplastie. Dr K Willems Orthopedie-revalidatie Stedelijk Ziekenhuis Roeselare

Osteoporose kyphoplastie. Dr K Willems Orthopedie-revalidatie Stedelijk Ziekenhuis Roeselare Osteoporose kyphoplastie Dr K Willems Orthopedie-revalidatie Stedelijk Ziekenhuis Roeselare Standaard 18-9-2010 Osteoporose Normaal bot Osteoporotisch bot casus 78 jaar, vrouw Pijn dorsale wervelzuil

Nadere informatie

BOT polikliniek. Informatie voor patiënten met Osteoporose. De BOT polikliniek is een samenwerkingsverband tussen:

BOT polikliniek. Informatie voor patiënten met Osteoporose. De BOT polikliniek is een samenwerkingsverband tussen: BOT polikliniek Informatie voor patiënten met Osteoporose U bent verwezen naar de BOT (Bot Ontkalkings Team) polikliniek. Op deze polikliniek wordt onderzoek gedaan naar de aanwezigheid van osteoporose,

Nadere informatie

Osteoporose en Botdichtheidsmeting

Osteoporose en Botdichtheidsmeting Osteoporose en Botdichtheidsmeting Botontkalking en onderzoek hiernaar Wat is osteoporose? Osteoporose wordt ook wel botontkalking genoemd. Het is een aandoening waarbij de botten dunner en zwakker worden

Nadere informatie

Toolkit Osteoporose Achtergrond

Toolkit Osteoporose Achtergrond Toolkit Osteoporose Achtergrond Osteoporose wordt gedefinieerd als een systemische aandoening van het skelet gekarakteriseerd door een lage botmassa en verslechtering van de microarchitectuur, met als

Nadere informatie

Osteoporose en een chronische longziekte (COPD)

Osteoporose en een chronische longziekte (COPD) COPD en Osteoporose Wat is osteoporose? Osteoporose is ook bekend onder de naam botontkalking. Het is een aandoening waarbij de botafbraak sneller gaat dan de botaanmaak. Hierbij verdwijnt er kalk uit

Nadere informatie

sterke botten bij borstkanker Hoe houd ik mijn botten gezond?

sterke botten bij borstkanker Hoe houd ik mijn botten gezond? sterke botten bij borstkanker Hoe houd ik mijn botten gezond? 2 3 U wordt behandeld voor borstkanker. In deze uitgave krijgt u informatie over de invloed van de behandeling op de gezondheid van uw botten,

Nadere informatie

az sint-lucas BRUGGE Osteoporose

az sint-lucas BRUGGE Osteoporose az sint-lucas BRUGGE Osteoporose 1. Wat is osteoporose en wat zijn de gevolgen? Osteoporose, of botontkalking, is een chronische aandoening van het skelet waarbij de botten steeds brozer worden. Dit is

Nadere informatie

Uw brief van Uw kenmerk Datum 12 juli 2010 Farma-3011139 31 januari 2011

Uw brief van Uw kenmerk Datum 12 juli 2010 Farma-3011139 31 januari 2011 Aan de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Postbus 0 00 EJ Den Haag Uw brief van Uw kenmerk Datum 12 juli Farma-11139 31 januari 11 Ons kenmerk Behandeld door Doorkiesnummer ZA/108528 mw. J.E.

Nadere informatie

Cinacalcet versus parathyroidectomie voor phpt na niertransplantatie

Cinacalcet versus parathyroidectomie voor phpt na niertransplantatie Cinacalcet versus parathyroidectomie voor phpt na niertransplantatie Marc Vervloet Amsterdam Papendal 15 december 2016 Head to head: PTx vs Cinacalcet Will there be a winner? Disclosure belangen spreker

Nadere informatie

Wat is osteoporose en wat zijn de gevolgen?

Wat is osteoporose en wat zijn de gevolgen? Osteoporose Wat is osteoporose en wat zijn de gevolgen? Osteoporose, of botontkalking, is een chronische aandoening van het skelet waarbij botten steeds brozer worden. Dit is een natuurlijk proces dat

Nadere informatie

Behandeling van osteoporotische polsfracturen

Behandeling van osteoporotische polsfracturen Behandeling van osteoporotische polsfracturen Fragility Fracture Care Gerald Kraan Orthopedisch Chirurg Lindenhof 2014 Definitie Osteoporose systemische aandoening skelet lage botmassa toegenomen risico

Nadere informatie

Fractuur- en osteoporosespreekuur

Fractuur- en osteoporosespreekuur Fractuur- en osteoporosespreekuur HET FRACTUUR- EN OSTEOPOROSESPREEKUUR Het Kennemer Gasthuis(KG) heeft een spreekuur waar patiënten ouder dan 50 jaar met een botbreuk gecontroleerd kunnen worden op osteoporose.

Nadere informatie

Osteoporose. Wat is...? Samenvatting Osteoporose 1/9 1/4

Osteoporose. Wat is...? Samenvatting Osteoporose 1/9 1/4 Osteoporose Samenvatting Osteoporose 1/9 1/4 Wereldwijd krijgen 1 op de 3 vrouwen en 1 op de 7 mannen boven de 60 jaar osteoporose. Goede zorg staat daarbij centraal. Apotheekmedewerkers kunnen daaraan

Nadere informatie

Evaluatie van patiënten met risico op osteoporotische breuken in de huisartsenpraktijk: een kwaliteitsverbeterend project

Evaluatie van patiënten met risico op osteoporotische breuken in de huisartsenpraktijk: een kwaliteitsverbeterend project Evaluatie van patiënten met risico op osteoporotische breuken in de huisartsenpraktijk: een kwaliteitsverbeterend project Dr. Kathleen Swerts, Katholieke Universiteit Leuven Promotor: Prof. Dr Gielen,

Nadere informatie

Farmacotherapeutisch rapport zoledroninezuur (Aclasta ) bij postmenopauzale osteoporose

Farmacotherapeutisch rapport zoledroninezuur (Aclasta ) bij postmenopauzale osteoporose Farmacotherapeutisch rapport zoledroninezuur (Aclasta ) bij postmenopauzale osteoporose 1. Samenvatting De Commissie Farmaceutische Hulp heeft een farmacotherapeutisch rapport vastgesteld voor het geneesmiddel

Nadere informatie

Management en maatregelen ter bevordering van botgezondheid. Marieke Schreuder-Cats Verpleegkundig Specialist UMC Utrecht

Management en maatregelen ter bevordering van botgezondheid. Marieke Schreuder-Cats Verpleegkundig Specialist UMC Utrecht Management en maatregelen ter bevordering van botgezondheid Marieke Schreuder-Cats Verpleegkundig Specialist UMC Utrecht 19-12-2016 Disclosure belangen Geen belangenverstrengeling 2 Leerdoelen Beoordelen,

Nadere informatie

Mevrouw B., 72 jaar, komt bij u omdat ze in de Libelle iets heeft gelezen over botontkalking.

Mevrouw B., 72 jaar, komt bij u omdat ze in de Libelle iets heeft gelezen over botontkalking. Casusschets 1 Mevrouw B., 72 jaar, komt bij u omdat ze in de Libelle iets heeft gelezen over botontkalking. Vraag 1: welke anamnestische punten zijn van belang om al dan niet tot een DEXA over te gaan?

Nadere informatie

Hoofdstuk 1 hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3

Hoofdstuk 1 hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3 Samenvatting Samenvatting De onderwerpen van dit proefschrift zijn risicofactoren voor osteoporose, de diagnostischeaanpakvanosteoporose,enaanbevelingenvoorcasefinding(het opsporingsprogramma)enfollowup.erwordteengeïntegreerdalgoritmevoor

Nadere informatie

Technische Aspecten BMD

Technische Aspecten BMD Technische Aspecten BMD Werner Van Giel reumaverpleegkundige ZNA Jan Palfijn Merksem Waarom een BMC Diagnose osteoporose Fractuurrisico inschatten Opvolging van patiënten onder therapie Indeukingsfracturen

Nadere informatie

Polikliniek voor Fractuurpreventie en Osteoporose

Polikliniek voor Fractuurpreventie en Osteoporose U heeft een afspraak op de polikliniek voor Fractuurpreventie en Osteoporose van het Erasmus MC omdat u een botbreuk (fractuur) heeft opgelopen. Het kan zijn dat er sprake is van botontkalking (osteoporose).

Nadere informatie

Teriparatide: een anabool geneesmiddel voor de behandeling van patiënten met osteoporose

Teriparatide: een anabool geneesmiddel voor de behandeling van patiënten met osteoporose Het humane N-terminale fragment van PTH dat 34 aminozuren lang is (1-34) is de biologisch werkzame stof die door recombinanttechnieken beschikbaar is gekomen. 5 6 Opvallend is dat continu verhoogde PTH-secretie,

Nadere informatie

SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN

SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL Risedronaat Sandoz 35 mg filmomhulde tabletten 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Elke filmomhulde tablet bevat 35 mg natriumrisedronaat

Nadere informatie

Botbreuk en botontkalking (osteoporose)

Botbreuk en botontkalking (osteoporose) Botbreuk en botontkalking (osteoporose) Op dit moment wordt u vanwege een botbreuk behandeld in het Radboudumc. Uit onderzoek blijkt dat bij vrouwen ouder dan 50 jaar en mannen ouder dan 65 jaar die een

Nadere informatie

Deze online versie bevat alle beschikbare updates over de medicamenteuze aanpak van osteoporose, gevolgd door de Transparantiefiche van juli 2008.

Deze online versie bevat alle beschikbare updates over de medicamenteuze aanpak van osteoporose, gevolgd door de Transparantiefiche van juli 2008. Deze online versie bevat alle beschikbare updates over de medicamenteuze aanpak van osteoporose, gevolgd door de Transparantiefiche van juli 2008. Osteoporose Publicatiedatum tot 15 maart 2015 Medicamenteuze

Nadere informatie

Algehele samenvatting van de wetenschappelijke beoordeling van geneesmiddelen die bisfosfonaten bevatten (zie bijlage I)

Algehele samenvatting van de wetenschappelijke beoordeling van geneesmiddelen die bisfosfonaten bevatten (zie bijlage I) Bijlage II Wetenschappelijke conclusies en redenen voor de wijziging van de samenvattingen van de productkenmerken en de bijsluiters, opgesteld door het EMA Wetenschappelijke conclusies Algehele samenvatting

Nadere informatie

CFH-rapport 06/26. ibandroninezuur i.v. (injectie 3 mg/3 ml) (Bonviva )

CFH-rapport 06/26. ibandroninezuur i.v. (injectie 3 mg/3 ml) (Bonviva ) Rapport CFH-rapport 06/26 ibandroninezuur i.v. (injectie 3 mg/3 ml) (Bonviva ) Op 26 oktober 2006 uitgebracht aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Uitgave College voor zorgverzekeringen

Nadere informatie

Wat is osteoporose? Loopt u risico op osteoporose? Doe de test!

Wat is osteoporose? Loopt u risico op osteoporose? Doe de test! Wat is osteoporose? Loopt u risico op osteoporose? Doe de test! ASZ Info De Eén-minuut Osteoporose Risicotest Wat u niet kunt wijzigen: uw familiale geschiedenis 1. Is er osteoporose vastgesteld bij een

Nadere informatie

Mevrouw B., 72 jaar, komt bij u omdat ze in de Libelle iets heeft gelezen over botontkalking.

Mevrouw B., 72 jaar, komt bij u omdat ze in de Libelle iets heeft gelezen over botontkalking. Casusschets 1 Mevrouw B., 72 jaar, komt bij u omdat ze in de Libelle iets heeft gelezen over botontkalking. Vraag 1: welke anamnestische punten zijn van belang om al dan niet tot een DEXA over te gaan?

Nadere informatie

Voeding en Ouderen. Lisette CPGM de Groot; Wageningen Universiteit. Symposium Voeding en Ouderen - november 2014 -

Voeding en Ouderen. Lisette CPGM de Groot; Wageningen Universiteit. Symposium Voeding en Ouderen - november 2014 - Voeding en Ouderen Lisette CPGM de Groot; Wageningen Universiteit Symposium Voeding en Ouderen - november 2014 - Heel oud worden: 115 (NL) of 122 (F) Ouder worden? Levensverwachting 2013 man: 79,4 jaren

Nadere informatie

Strontiumranelaat 2 g

Strontiumranelaat 2 g Strontiumranelaat 2 g 1 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL PROTELOS 2 g granulaat voor orale suspensie. 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Ieder sachet bevat 2 g strontiumranelaat. Hulpstof: Ieder

Nadere informatie

WELKE VRAGEN IN VERBAND MET HET BROOSHEIDFRACTUUR-RISICO KUNNEN EEN MEERWAARE BIEDEN VOOR DE GEZONDHEIDSGIDS, UITGAANDE VAN DE FRAX-SCORE?

WELKE VRAGEN IN VERBAND MET HET BROOSHEIDFRACTUUR-RISICO KUNNEN EEN MEERWAARE BIEDEN VOOR DE GEZONDHEIDSGIDS, UITGAANDE VAN DE FRAX-SCORE? WELKE VRAGEN IN VERBAND MET HET BROOSHEIDFRACTUUR-RISICO KUNNEN EEN MEERWAARE BIEDEN VOOR DE GEZONDHEIDSGIDS, UITGAANDE VAN DE FRAX-SCORE? Dom K., Jacobs L.,Wyffels P.,Smets A.,Verhoeven V. ABSTRACT Context:De

Nadere informatie

Een tijdsefficiënte osteoporosescreening een analyse in de eigen praktijk

Een tijdsefficiënte osteoporosescreening een analyse in de eigen praktijk Een tijdsefficiënte osteoporosescreening een analyse in de eigen praktijk De Smet Eva, KULeuven Promotor: Prof. Dr. An De Sutter, UGent Co-promotor: Dr. Marieke Vankeirsbilck, praktijkopleider Master of

Nadere informatie

H.366781.0614. Osteoporose (bij behandeling voor borstkanker)

H.366781.0614. Osteoporose (bij behandeling voor borstkanker) H.366781.0614 Osteoporose (bij behandeling voor borstkanker) 2 Inleiding U wordt behandeld voor borstkanker, dit heeft invloed op uw botverlies. U krijgt praktische tips om uw botten gezond te houden.

Nadere informatie

Behandeling dient alleen te worden geïnitieerd door een arts met ervaring in de behandeling van osteoporose.

Behandeling dient alleen te worden geïnitieerd door een arts met ervaring in de behandeling van osteoporose. Dit geneesmiddel is onderworpen aan aanvullende monitoring. Daardoor kan snel nieuwe veiligheidsinformatie worden vastgesteld. Beroepsbeoefenaren in de gezondheidszorg wordt verzocht alle vermoedelijke

Nadere informatie

Osteoporose (botontkalking)

Osteoporose (botontkalking) Osteoporose (botontkalking) Ziekenhuis Gelderse Vallei Osteoporose (botontkalking) is een aandoening die zowel bij mannen als bij vrouwen voorkomt. Osteoporose geeft zelf geen klachten, maar de botten

Nadere informatie

Fractuur en Osteoporosepolikliniek. Berthina van de Wardt, Verpleegkundige

Fractuur en Osteoporosepolikliniek. Berthina van de Wardt, Verpleegkundige Fractuur en Osteoporosepolikliniek Berthina van de Wardt, Verpleegkundige B.H.E.vandewardt@umcutrecht.nl 14-02-2013 Inhoud Ontstaan F&O polikliniek Bestaansrecht F&O polikliniek Doel van de F&O polikliniek

Nadere informatie

Deze online versie bevat alle beschikbare updates over de medicamenteuze aanpak van osteoporose, gevolgd door de Transparantiefiche van juli 2008.

Deze online versie bevat alle beschikbare updates over de medicamenteuze aanpak van osteoporose, gevolgd door de Transparantiefiche van juli 2008. Deze online versie bevat alle beschikbare updates over de medicamenteuze aanpak van osteoporose, gevolgd door de Transparantiefiche van juli 2008. Osteoporose Publicatiedatum tot 1 maart 2014 Medicamenteuze

Nadere informatie

Topics in Chronic Disease. Chronische Nierschade en de huisarts

Topics in Chronic Disease. Chronische Nierschade en de huisarts Topics in Chronic Disease Chronische Nierschade en de huisarts Toets Nierinsufficiëntie Casus Metabole stoornissen Vervolg casus Nabespreking toets Nierinsufficiëntie komt bij ruim 10% van de Nederlandse

Nadere informatie

Implementatie van een richtlijn rond osteoporose in onze praktijk

Implementatie van een richtlijn rond osteoporose in onze praktijk Master in Huisartsgeneeskunde Opleidingsonderdeel Masterproef Implementatie van een richtlijn rond osteoporose in onze praktijk Véronique Delien Promotor: Prof. Dr. Jan VANDEVOORDE Praktijkopleider: Dr.

Nadere informatie

OPTIMALISATIE VAN DE INNAME VAN CALCIUM- EN VITAMINE D- PREPARATEN BIJ OSTEOPOROTISCHE POSTMENOPAUZALE VROUWEN

OPTIMALISATIE VAN DE INNAME VAN CALCIUM- EN VITAMINE D- PREPARATEN BIJ OSTEOPOROTISCHE POSTMENOPAUZALE VROUWEN OPTIMALISATIE VAN DE INNAME VAN CALCIUM- EN VITAMINE D- PREPARATEN BIJ OSTEOPOROTISCHE POSTMENOPAUZALE VROUWEN An Ramon, Katholieke Universiteit Leuven Promotor: Dr. Patrik Vankrunkelsven, ACHG Leuven

Nadere informatie