1.10. Procedures en werkinstructies Inleiding. G.W.H.C. Faber

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "1.10. Procedures en werkinstructies. 1.10.1. Inleiding. G.W.H.C. Faber"

Transcriptie

1 1.10 Procedures en werkinstructies G.W.H.C. Faber Inleiding Wie het heeft over kwaliteit en kwaliteitssystemen heeft het over procedures. Zo stellen de ISO 9000-kwaliteitsnormen hoge eisen aan het beheer met behulp van procedures. Vrijwel alle paragrafen van de norm ISO 9001 vereisen een procedurele beschrijving. Waarom wordt zoveel aandacht besteed aan procedures? Iedere organisatie kent processen die zich regelmatig herhalen, vaste patronen waarlangs bepaalde werkzaamheden of activiteiten zich afspelen. Indien deze processen niet zijn beschreven, als zij slechts bestaan als impliciete afspraak tussen de betrokkenen, kan dit nadelige gevolgen hebben voor de kwaliteit van het functioneren van de organisatie. Impliciete afspraken kunnen immers leiden tot slechte coördinatie tussen de betrokkenen, tot fouten in de uitvoering van de werkzaamheden en tot problemen bij de overdracht van de werkzaamheden aan nieuwe medewerkers. Bij de meeste organisaties zal het daarom wenselijk zijn om de cruciale bedrijfsprocessen vast te leggen. De procedure en de werkinstructie zijn hierbij de belangrijkste gereedschappen. Een procedure wordt gedefinieerd als een op schrift gestelde weergave van afspraken tussen medewerkers van verschillende afdelingen betreffende routines [1]. De procedure is gericht op het coördineren van activiteiten over de afdelingsgrenzen heen. Dit in tegenstelling tot de werkinstructie, die aan een afdeling of een werkomgeving is gebonden. De werkinstructie kan worden toegepast om bepaalde activiteiten van een procedure meer uitgebreid te beschrijven. Het is van groot belang van tevoren vast te stellen welk doel men met de procedures en werkinstructies nastreeft. Wil men een bedrijfsomvattend kwaliteitssysteem opzetten, of slechts werkbeschrijvingen van een aantal afdelingen geven? Met de doelstelling worden de breedte en diepgang van de documentatie bepaald en de inspanning bij het opzetten daarvan. In de volgende paragrafen wordt achtereenvolgens ingegaan op het doel van procedures en werkinstructies, op een methode met behulp waarvan deze op schrift kunnen worden gesteld, op de hierbij noodzakelijke organisatiestructuur en op de vereiste documentatie. maart PROCEDURES EN WERKINSTRUCTIES 1

2 Het doel van procedures en werkinstructies Procedures en werkinstructies kunnen met meerdere oogmerken worden opgezet, namelijk: om de coördinatie binnen en tussen afdelingen te verbeteren; om de organisatieprocessen controleerbaar te maken (bijvoorbeeld bij een kwaliteits-audit); om het werk overdraagbaar te maken (procedures en werkinstructies als opleidingsmiddelen); om een hogere efficiency te bereiken in de organisatie van de werkzaamheden; om knelpunten op te sporen en op te lossen. De eerste twee punten zijn onderwerp van de ISO-kwaliteitsnormen, waarbij de nadruk ligt op het coördinerend aspect van procedures. De normen geven aan dat een kwaliteitssysteem dient te worden opgezet: Voor de uitvoering van het kwaliteitsbeleid en het bereiken van de kwaliteitsdoelstellingen dienen procedures ontwikkeld, uitgegeven en op peil te worden gehouden die de verschillende werkzaamheden coördineren, nodig voor een doeltreffend kwaliteitssysteem [2]. Het kwaliteitscertificaat wordt behaald nadat een kwaliteits-audit op de procedures is uitgevoerd. De normen schrijven geen specifieke methode voor waarmee de procedures dienen te worden opgezet; de keuze daarvan is vrij. In de volgende paragrafen wordt dan ook niet verder op de ISO-kwaliteitsnormen ingegaan, maar op de proceduremethode zélf. Ook in andere situaties dan bij het invoeren van een kwaliteitssysteem is het coördinerend en structurerend karakter van procedures namelijk van belang. Bijvoorbeeld: de invoering van een bedrijfsintegraal informatiesysteem wordt bevorderd als de organisatie eerst wordt gestructureerd; procedures zijn hiervoor het aangewezen hulpmiddel. De laatste punten kunnen aan de orde komen tijdens kwaliteitsverbeteringsprojecten. Procedures worden daarbij toegepast om activiteiten zonder meerwaarde op te sporen, efficiency-problemen op te lossen en knelpunten te verwijderen. Aldus gehanteerde procedures dienen als discussiedocumenten en hebben vaak een tijdelijk karakter. Na verbetering van het proces kan worden besloten de procedure formeel vast te leggen. Verbetering kan worden bereikt door: Dubbele of overbodige activiteiten uit het proces te verwijderen. Het kan bijvoorbeeld voorkomen dat tengevolge van organisatorische veranderingen bepaalde activiteiten dubbel worden uitgevoerd. Dergelijke situaties kunnen het resultaat zijn van automatisering, waarbij gegevens of formulieren worden vastgelegd terwijl dezelfde gegevens in het systeem beschikbaar zijn. Ook komt het voor dat PROCEDURES EN WERKINSTRUCTIES maart 1993

3 bepaalde activiteiten overbodig zijn, zoals de autorisatie van een document door meer afdelingen, terwijl één autorisatie voldoet. De doorlooptijd van werkzaamheden of activiteiten te verbeteren. Vaak kunnen individuele activiteiten worden versneld of gelijktijdig in plaats van achtereenvolgens worden uitgevoerd. Verscheidene activiteiten kunnen bij één verantwoordelijke worden gelegd en wachttijden kunnen worden geëlimineerd. De tijdsvolgorde van het proces te verbeteren, waarbij vooral wordt gelet op activiteiten die synchroon moeten lopen of tegelijkertijd moeten worden afgerond. Verantwoordelijkheden volledig af te bakenen of tot een betere taakverdeling te komen, waardoor grijze gebieden worden vermeden. De werkwijzen en werkmiddelen te standaardiseren. Het komt regelmatig voor dat op verschillende afdelingen of in verschillende werkomgevingen verschillende werkwijzen en werkmiddelen worden toegepast om gelijksoortige activiteiten uit te voeren. Verschillende formulieren, taakverdelingen en zelfs computersystemen worden in dergelijke situaties toegepast bij vrijwel identieke taken. De nadelen hiervan zijn: de overdracht van de activiteiten aan niet-opgeleiden bij personeelsuitwisseling is moeilijker; het bemoeilijkt de opleidingstaak, het vergroot de afstand tussen verschillende afdelingen, bevordert vereilandisering en het maakt het invoeren van een integraal computersysteem moeilijker. Fouten in de informatie-overdracht tussen betrokkenen of in de uitvoering van activiteiten te verminderen. Samenvattend kan worden gesteld dat procedures en werkinstructies worden vastgelegd om processen te coördineren, controleerbaar te maken, te kunnen overdragen, of te verbeteren. Een procedure verschaft inzicht in het proces en geeft een basis voor de analyse van de activiteiten of operaties waaruit het proces bestaat. Een goede procedure of werkinstructie zorgt ervoor dat een proces of werkwijze eenvoudig is over te dragen. En niet het minst belangrijk: door de processen procedureel vast te leggen, worden grijze gebieden en blinde plekken in de organisatie openbaar Een methode voor de opzet van procedures en werkinstructies In deze paragraaf wordt een methode beschreven die is ontwikkeld in de praktijk van de consultancy. Zij wordt als hulpmiddel gehanteerd bij diverse projecten, variërend van de invoering van Integrale Kwaliteitszorg tot implementaties van logistieke informatiesystemen. maart PROCEDURES EN WERKINSTRUCTIES 3

4 Kenmerken van de methode Om de procedures overzichtelijk en eenvoudig overdraagbaar te maken, is gekozen voor een combinatie van schematische weergave met een tekstuele omschrijving, waarbij de tekst en de schema s worden geïntegreerd. De methode is geschikt voor de beschrijving van zowel administratieve als logistieke organisatieprocessen. Bij administratieve processen is het vastleggen van de informatiestromen van belang. Bij logistieke processen worden zowel de materialenstroom als de informatiestroom vastgelegd. In beide processen is het echter van belang dat de stromen worden beschreven ten aanzien van coördinatie en volgorde van de activiteiten. Enkele voorbeelden: Als onderdeel van de financiële administratie worden facturen verwerkt. Zij worden gecontroleerd tegen een inkooporder en bijvoorbeeld een geleverde dienst, alvorens betaalbaar te worden gesteld. De procedure schrijft de volgorde van de activiteiten voor en geeft tevens aan hoe moet worden gehandeld indien van deze volgorde wordt afgeweken (bijvoorbeeld als de factuur wordt ontvangen voordat een inkooporder is aangemaakt). Als onderdeel van het logistieke proces wordt een fysieke ontvangst van een inkoopartikel verwerkt. De procedure legt uit hoe te handelen met de gegevens over het artikel (zoals controle van de verzenddocumenten met de inkooporder) maar ook wat er fysiek met het artikel moet gebeuren (bijvoorbeeld transport naar de keuringsafdeling). De methode maakt een duidelijk onderscheid tussen procedures en werkinstructies. Werkinstructies hebben een grotere detailleringsgraad dan procedures. In een procedure worden de functies en taken van betrokkenen op afdelings- of groepsniveau vastgelegd. Een werkinstructie beschrijft de activiteiten en operaties waaruit de taken bestaan, en is gericht op de functionarissen die de activiteiten uitvoeren. De werkinstructie geeft een detailbeschrijving van een activiteit binnen een procedure. De procedure beschrijft het wat, wanneer en waarom ; de werkinstructie beschrijft het hoe. Het opstellen van procedures Het opzetten van een procedure zal doorgaans een taak zijn van de betrokken (lijn)medewerkers. De opzet van een procedure- of kwaliteitshandboek valt onder de verantwoordelijkheid van een (staf)medewerker met een voldoende mate van onpartijdigheid ten opzichte van de betrokkenen, doorgaans het Hoofd Kwaliteitszorg. In het volgende wordt de PROCEDURES EN WERKINSTRUCTIES maart 1993

5 opzet van een bedrijfsomvattend procedurehandboek beschreven (zie ook par onder De vereiste proceduredocumentatie ). Het Hoofd Kwaliteitszorg brengt alle betrokken bedrijfsonderdelen in kaart. Dit kan gebeuren aan de hand van de bestaande afdelingsstructuur, indien deze voldoende detaillering geeft. Zo niet, dan moet worden afgedaald tot functieniveau. Per afdeling wordt een afdelingsverantwoordelijke aangesteld die de verantwoordelijkheid krijgt voor de opzet van de procedures voor zijn of haar afdeling. Het Hoofd Kwaliteitszorg brengt samen met de afdelingsverantwoordelijken op globaal niveau alle processen van de betrokken afdelingen in kaart. Van ieder proces wordt het doel geïdentificeerd; dit zal gerelateerd zijn aan de uitkomst of het produkt van het proces. Daarna dient te worden vastgesteld welke processen zich binnen een afdeling afspelen, welke over een of meerdere afdelingsgrenzen lopen, en welke van invloed zijn op externe, dat wil zeggen niet betrokken, afdelingen. Deze onderlinge relaties kunnen worden vastgelegd door middel van een informatie- en goederenstroomanalyse op globaal niveau; een grafische voorstelling werkt hierbij zeer inzichtelijk (zie afb ). Per interne en externe betrokken afdeling kunnen materiedeskundigen worden geïdentificeerd, die advies kunnen geven bij het in kaart brengen van specifieke processen en activiteiten. In werkgroepverband worden de processen verder uitgewerkt. De werkgroepen zullen bestaan uit de afdelingsverantwoordelijken van de afdelingen die bij het proces betrokken zijn. Eerst worden de hoofdlijnen van het proces vastgesteld. Een praktisch hulpmiddel hierbij is het stroomdiagram uit afb Iedere activiteit wordt voorgesteld door een symbool. In ieder symbool wordt de naam van de activiteit geplaatst. Vervolgens worden de activiteiten verder uitgewerkt met de hulp van de materiedeskundige, waarbij per activiteit alle verantwoordelijken en betrokkenen worden onderkend. Deze stap zal hoogstwaarschijnlijk enkele malen moeten worden herhaald, totdat consensus wordt bereikt over de toedracht en de tijdsvolgorde van iedere activiteit. Dit is in feite de eerste accordering van de procedure. Bij die processen waar externe afdelingen worden geraakt, dienen de werkgroepleden de externe betrokkenen te benaderen om de informatiestromen over en weer vast te stellen en om mogelijke grijze gebieden in de verantwoordelijkheden op te lossen. Ten slotte werkt de afdelingsverantwoordelijke de procedure verder uit volgens de richtlijnen in par Het Hoofd Kwaliteitszorg krijgt vervolgens redactionele verantwoordelijkheid voor het samenstellen van de proceduredocumentatie. Deze bestaat uit het procedurehandboek, met een procedurestamblad (zie par. maart PROCEDURES EN WERKINSTRUCTIES 5

6 Afb Schema voor de globale samenhang van procedures ). Het eerste concept bevat alle eerste versies van de procedures, en een summier stamblad dat als inhoudsopgave dient. Reeds in dit stadium verdient het aanbeveling om iedere procedure correct te coderen en te voorzien van versienummer en -datum. Het concept wordt aan alle PROCEDURES EN WERKINSTRUCTIES maart 1993

7 betrokkenen voor akkoord gestuurd. Hierna volgen de gebruikelijke correctieslagen voordat de definitieve versies worden uitgegeven. Het opstellen van werkinstructies Het opstellen van werkinstructies is een verantwoordelijkheid van degenen die het werk of de activiteiten uitvoeren, dat wil zeggen van de lijnmedewerkers. De werkinstructie legt daardoor de kennis van de experts, de betrokkenen, vast. Deze gang van zaken heeft het voordeel dat het inzicht in het werk tijdens het opstellen wordt verbeterd. (Men wordt gedwongen om uit te zoeken hoe het nu écht in elkaar zit.) Er wordt een coördinator aangesteld die verantwoordelijk is voor de redactie van de werkinstructiedocumentatie als geheel. De inhoudelijke verantwoordelijkheid voor de werkinstructies ligt bij de afzonderlijke afdelingen waar het werk wordt uitgevoerd. Voor iedere werkinstructie wordt bij voorkeur een groep betrokkenen samengesteld die in werkgroepverband de instructies op schrift stellen. Het opstellen van de werkinstructies vindt bij voorkeur plaats tijdens het uitvoeren van de werkzaamheden. Een werkgroeplid voert de werkzaamheden uit, terwijl de andere leden aantekeningen maken van iedere stap van het werk. Deze notities kunnen dan als basis dienen bij het opstellen van het eerste werkinstructie-concept. Het concept kan daarna in de praktijk op volledigheid en nauwkeurigheid worden getoetst. De verdere uitwerking van de werkinstructies zal analoog verlopen aan die van de procedures. Het verbeteren van procedures en werkinstructies Het verbeteren van een specifieke procedure of werkinstructie is de verantwoordelijkheid van een verbetergroep. Dit komt aan de orde indien tijdens de opzet van de concept-procedures blijkt dat enkele processen voor verbetering vatbaar zijn, of indien de procedures zijn opgezet uit het oogpunt van procesverbetering. De verbetergroep verricht een analyse van de volledige routing van de procedure voor wat betreft de volgorde van activiteiten, de stroom van informatiedragers (formulieren e.d.) en de fysieke goederenstroom. Tijdens de analyse kan worden getoetst op de volgende aspecten: Heeft de procedure of instructie ontbrekende activiteiten of operaties? Is er sprake van dubbele of overbodige activiteiten? Zijn voldoende gegevens beschikbaar om een beslissing te kunnen nemen? Is het mogelijk activiteiten qua doorlooptijd in te korten? maart PROCEDURES EN WERKINSTRUCTIES 7

8 Is het mogelijk activiteiten parallel uit te voeren in plaats van volgordelijk? Worden activiteiten vroeg genoeg gestart? Zijn activiteiten op tijd afgerond? Worden afgeronde activiteiten waar nodig gereedgemeld? Hebben alle activiteiten één en niet meer dan één verantwoordelijke? Zijn de verantwoordelijkheden zinvol en doelmatig verdeeld over de betrokkenen? Is er sprake van te veel dan wel onvoldoende betrokkenen bij een activiteit? Welke activiteiten zijn vrijwel gelijk en kunnen worden gestandaardiseerd (binnen één procedure of instructie worden gebracht)? Welke informatiedragers kunnen worden gestandaardiseerd (standaardformulieren of lay-outs)? De verbetergroep brengt per procedure of werkinstructie de knelpunten in kaart. Per knelpunt worden oplossingen vastgesteld, in samenwerking met de betrokken materiedeskundigen. Definitieve oplossingen worden vastgelegd in concept-vorm, die vervolgens dienen te worden geaccordeerd en definitief gemaakt conform de twee voorgaande subparagrafen. Ingebruikneming en beheer van procedures en werkinstructies Het verdient de voorkeur om procedures gefaseerd per procedure, niet per afdeling, in te voeren. Het is van belang om de werkinstructies die bij de activiteiten van een procedure behoren, tegelijkertijd met de procedure in te voeren. Ook moeten alle binnen de procedure genoemde documenten worden gereed gemaakt en eventuele computersysteemwijzigingen worden doorgevoerd. Deze acties vereisen een goede projectopzet en coördinatie; een aanbevolen projectplanningsmethode hierbij is Doeltreffend Projectmanagement [3]. Ten behoeve van de invoering van de procedures wordt per procedure een opleidingsprogramma samengesteld. Alle betrokkenen worden in opleidingsgroepen ingedeeld. Het opleidingsprogramma zal bestaan uit de delen: Uitleg van de samenhang van alle procedures. Volledige uitleg van alle activiteiten van de procedure. Uitleg van de werkinstructies van de desbetreffende activiteiten. Een simulatiesessie. De procedures worden gespeeld door de cursisten, verdeeld in afdelingen. Formulieren, bonnen en schermprints kunnen worden gebruikt om de simulatiesessie realistisch te maken. Voordeel van de simulatie is dat niet onderkende fouten in de procedures of werkinstructies aan het licht komen PROCEDURES EN WERKINSTRUCTIES maart 1993

9 De invoering van de werkinstructies is veel meer op de praktijk gericht: de opleidingen zijn training-sessies. Eenvoud en duidelijkheid zijn hierbij van essentieel belang. Tijdens de training-sessies worden de op te leiden medewerkers stap voor stap door alle operaties geleid. Dit dient zo veel mogelijk in de werkomgeving zélf plaats te vinden, bijvoorbeeld aan het computerscherm of bij de machine. Zodra de procedures en werkinstructies succesvol zijn ingevoerd, worden zij officieel in beheer genomen. Een permanente organisatiestructuur is vereist om de documentatie te beheren en bijgewerkt te houden. Het Hoofd Kwaliteitszorg krijgt de verantwoordelijkheid om de procedures centraal te beheren en uit te geven. Werkinstructies worden doorgaans op afdelingsniveau beheerd; eventueel kan dit ook centraal plaatsvinden. Kopieën van de procedure- en werkinstructiedocumentatie worden per afdeling, eventueel per groep (werkcel of administratieve groep), toegankelijk gemaakt. Een strikt wijzigingsbeleid dient ervoor te zorgen dat de officiële versies van de procedures en werkinstructies bijgewerkt blijven. Alle niet-officiële versies (kopieën) moeten als zodanig herkenbaar zijn. De distributie van de wijzigingen wordt verzorgd door de beheerder. Op een distributie-overzicht zijn de afdelingsverantwoordelijken opgenomen, met de door hen beheerde delen. De wijzigingen worden aan de betrokkenen toegezonden, met een nieuwe inhoudsopgave en een wijzigingenlijst. Op de lijst worden wijzigingsdatum, toe te voegen pagina s en te verwijderen pagina s aangegeven. Het verdient aanbeveling om dit reglement van beheer in een aparte procedure op te nemen Aanwijzingen voor het documenteren van procedures In deze paragraaf wordt ingegaan op de karakteristieken van de methode om procedures vast te leggen. De vereiste documentatie wordt besproken, alsmede de hoofdstukindeling van de procedure, met bijbehorend schematisch overzicht van activiteiten. De vereiste proceduredocumentatie De volledige proceduredocumentatie bestaat uit een losbladig procedurehandboek bevattende: een procedurestamblad, waarop een overzicht van alle procedures is gegeven; een circulatie-overzicht; een globaal schema van samenhang van alle procedures; de gecodeerde en geaccordeerde procedures. maart PROCEDURES EN WERKINSTRUCTIES 9

10 Het stamblad is in feite een inhoudsopgave van het handboek; het geeft een overzicht van procedure-codenummers en -namen en de hoofdverantwoordlijke van iedere procedure. Dit laatste is van belang bij het accorderen van wijzigingen op een procedure. Op het stamblad wordt tevens de datum van ingebruikneming dan wel wijziging van elke procedure vermeld. Het circulatie-overzicht geeft alle lokaties weer, waar kopieën van het procedurehandboek worden beheerd, en wie verantwoordelijk is voor het beheer. Het globale schema van samenhang is bedoeld om in één oogopslag een duidelijk beeld te krijgen van alle procedures. Het schema wordt alleen toegevoegd indien de inhoudsopgave van het stamblad onvoldoende overzicht geeft van de procedurele relaties tussen de betrokken afdelingen. Het schema dient dusdanig eenvoudig te zijn dat het zelfverklarend is. De keuze van symbolen voor het schema is daarom conform algemeen aanvaard gebruik. De betrokken afdelingen kunnen worden voorgesteld door rechthoeken, met een korte naam in de rechthoek. Informatiestromen worden weergegeven door een dun getrokken pijl. De code van de desbetreffende procedure wordt naast de pijl vermeld. Indien nodig, worden goederenstromen aangegeven met een dikke pijl, zie afb De codering van de procedures dient, evenals het globale schema, in één oogopslag herkenbaar te zijn. Bij voorkeur wordt de procedure van een alfabetische code voorzien, waaruit de hoofdverantwoordelijke afdeling blijkt. Bijvoorbeeld: de tweede procedure van de afdeling inkoop, onderdeel van de hoofdafdeling Logistiek, betreffende de aanschaf van gecodeerde magazijnartikelen krijgt de code: LOG/INK/GMA/02 Naast een dergelijke code wordt iedere procedure voorzien van een naam (zoals Inkoop van gecodeerde magazijnartikelen ), een versienummer en een versiedatum. Opzet en hoofdstukindeling van procedures Bij het schrijven van een procedure wordt de volgende structuur gehanteerd: Inleiding. Doelstellingen. Globale inhoud. Schematisch overzicht van activiteiten. Inleiding De inleiding geeft een beeld van het doel en het geldigheidsgebied van de procedure, alsmede de voornaamste betrokkenen bij de procedure. Het doel van een procedure is het proces dat door die procedure wordt PROCEDURES EN WERKINSTRUCTIES maart 1993

11 beschreven op een bepaalde wijze uit te voeren. Dit kan zijn: volgens de juiste richtlijnen, op het juiste tijdstip enz. De inleiding op de procedure dient een beeld te geven van dit doel. Vermijd hierbij het vermelden van gemeenplaatsen zoals: het doel van deze procedure is het proces vast te leggen; dit is een algemeenheid die voor elke procedure geldt en hier overbodig is. Het is van belang om het geldigheidsgebied van de procedure, dat wil zeggen welke processen en functies binnen de procedure vallen, goed af te bakenen. Indien deze paragraaf van tevoren goed met de betrokkenen wordt besproken, bespaart dit veel tijd bij het opstellen en accorderen van het procedureschema. De vraag Valt dit onderdeel wel of niet binnen deze procedure? moet in een zo vroeg mogelijk stadium worden beantwoord, bij voorkeur tijdens de eerste brainstormsessie van de projectgroep (zie par ). De afdelingsverantwoordelijke dient te voorkomen dat deze vraag steeds weer ter discussie wordt gesteld. Bij het aangeven van het geldigheidsgebied is het tevens van belang om te controleren of de procedure volledig is, dat wil zeggen dat alle onderdelen van het proces in de procedure zijn opgenomen. Indien wordt besloten dit níet te doen, moet duidelijk worden afgesproken hoe deze procesdelen zullen worden vastgelegd en onder wiens verantwoordelijkheid. De voornaamste betrokken afdelingen worden genoemd. Dit omvat de afdeling die verantwoordelijk is voor opzet en onderhoud van de procedure, en alle overige afdelingen die uitvoerend zijn voor één of meer activiteiten van de procedure. Afdelingen die bijvoorbeeld volgens het in afb gegeven overzicht alleen informatie verstrekt krijgen, worden niet genoemd. Doelstellingen Dit hoofdstuk richt zich op degenen die de procedure zullen gaan uitvoeren, niet op de opstellers of andere geïnteresseerde lezers. Het is bedoeld om de uitvoerders van de zin van de procedure te doordringen; het dient een verkoopverhaal te zijn. Het dient de uitvoerder duidelijkheid te geven waarom het noodzakelijk is om zich aan de procedure te houden, en wat de consequenties zijn als de procedure niet wordt opgevolgd. Daartoe moet men wat meer woorden gebruiken dan strikt noodzakelijk is, maar zonder vaag te worden. Het opstellen van dit hoofdstuk geeft tevens een controle: als het niet mogelijk is om te omschrijven waarom de procedure noodzakelijk is, zijn doel en geldigheidsgebied waarschijnlijk onvoldoende afgebakend. De belangrijkste onderwerpen die in dit hoofdstuk aan bod komen zijn: een beschrijving van de uitkomst of het produkt van het proces dat door maart PROCEDURES EN WERKINSTRUCTIES 11

12 de procedure wordt beschreven; de voorwaarden waaraan de uitkomst of het produkt moet voldoen; de voorwaarden waaraan de uitvoering van het proces dient te voldoen; de redenen voor deze voorwaarden. Globale inhoud Dit hoofdstuk geeft een globaal overzicht van de procedure. De belangrijkste verantwoordelijkheidsgebieden van de procedure moeten worden besproken, met de daarbij behorende operationele verantwoordelijkheden. Niet alleen de betrokken afdelingen, maar ook duidelijk onderscheidbare functies binnen die afdelingen kunnen worden aangegeven, voor zover zij een duidelijk aanwijsbare verantwoordelijkheid hebben binnen de procedure. De omschrijving van de verantwoordelijkheidsgebieden en verantwoordelijkheden dient niet te lang te zijn, als maar duidelijk wordt gemaakt waarom de afdeling of functie bij de procedure is betrokken. Indien de procedure omvangrijk is of uit meerdere duidelijk te onderscheiden delen bestaat, is het wenselijk om de structuur en indeling van de procedure te bespreken. Het is hierbij niet de bedoeling om alle activiteiten van de procedure op te sommen, maar om de rode draad door de procedure aan te geven. De hoofdonderwerpen van de procedure worden beschreven, waarbij per deel dient te worden aangegeven waar het beginpunt en het eindpunt liggen. Schematisch overzicht van activiteiten Dit hoofdstuk beschrijft de logische volgorde van de procedure. Het koppelt het gebruik van een stroomdiagram aan een omschrijving van iedere activiteit. Deze koppeling blijkt in de praktijk zeer zinvol te zijn, omdat hierdoor de procedures ook voor niet-opgeleiden leesbaar worden. De activiteiten worden kolomsgewijs in het schema getoond (zie afb ). Iedere activiteit wordt genummerd voor referentiedoeleinden. De kolommen bestaan uit (van links naar rechts) de stroomdiagrammen, de omschrijving van activiteiten, de verantwoordelijkheidsgebieden en de verwijzingen per activiteit. In de kop van de procedure worden het codenummer van de procedure, de procedurenaam, het bladnummer, het versienummer en de ingangsdatum van de versie vermeld. De linkerkolom geeft de volgorde van de uit te voeren activiteiten weer, in de vorm van een stroomdiagram bestaande uit meerdere symbolen. Opeenvolgende activiteiten worden in het schema onder elkaar geplaatst, waardoor de stroom altijd van boven naar beneden te volgen is. Acti PROCEDURES EN WERKINSTRUCTIES maart 1993

13 Afb Schematisch overzicht van activiteiten viteitenpaden worden aangegeven door de symbolen te verbinden met verbindingslijnen; hierdoor kunnen sequentiële, parallelle en alternatieve paden worden onderscheiden (zie afb ). Sequentiële paden beschrijven activiteiten waarvan de tijdsvolgorde dwingend is. Parallelle paden worden toegepast daar waar activiteiten tegelijkertijd kunnen worden uitgevoerd. Parallelle paden komen in de procedure weer bij elkaar indien de paden vóór een latere activiteit afgerond moeten zijn. Alternatieve paden zijn sequentiële paden die ontstaan na een beslissing. Het pad dat wordt gevolgd, is afhankelijk van de uitkomst van de beslissing. maart PROCEDURES EN WERKINSTRUCTIES 13

14 Afb Sequentiële, parallelle en alternatieve paden Iedere activiteit wordt voorgesteld door middel van één, en niet meer dan één, symbool. Afhankelijk van de aard van de activiteit worden verschillende symbolen toegepast. Een overzicht van aanbevolen symbolen is te PROCEDURES EN WERKINSTRUCTIES maart 1993

15 vinden in afb Het zal opvallen dat de selectie van symbolen beperkt is tot een tiental. Het verdient aanbeveling om deze selectie niet uit te breiden, omdat een overdaad aan symbolen eerder leidt tot verwarring dan dat zij de nauwkeurigheid van het activiteitenschema verbetert. Voor ongeoefenden worden procedures minder leesbaar indien veel vermaart PROCEDURES EN WERKINSTRUCTIES 15

Procesmanagement. Waarom processen beschrijven. Algra Consult

Procesmanagement. Waarom processen beschrijven. Algra Consult Procesmanagement Waarom processen beschrijven Algra Consult Datum: 22 oktober 2009 Inhoudsopgave 1. INLEIDING... 3 2. WAAROM PROCESMANAGEMENT?... 3 3. WAAROM PROCESSEN BESCHRIJVEN?... 3 4. PROCESASPECTEN...

Nadere informatie

Opstellen, beheren, wijzigen, verspreiden en actueel houden van BIP kwaliteitsdocumenten. BPR 15 versie 12 ingangsdatum 01-03-2013 pag.

Opstellen, beheren, wijzigen, verspreiden en actueel houden van BIP kwaliteitsdocumenten. BPR 15 versie 12 ingangsdatum 01-03-2013 pag. BPR 15 versie 12 ingangsdatum 01-03-2013 pag. 1 van 8 versie datum toelichting 10 21-03-2011 In deze versie is de lay-out aangepast aan de XML opmaak met een verandering van indeling van hoofdstukken,

Nadere informatie

Standard Operating Procedure

Standard Operating Procedure Standard Operating Procedure STZ SOP: O3 Ontwikkelen, implementeren en beheren van SOP s Distributielijst : STZ Datum : 15-10-2012 Revisiedatum : 15-10-2013 Veranderingen ten opzichte van eerdere versies

Nadere informatie

1. Documenten en informatie beheren

1. Documenten en informatie beheren Het Managementsysteem Onderwijs (MMS-O) is een intranetapplicatie waarmee het mogelijk is om op een gebruiksvriendelijke wijze een managementinformatiesysteem voor een of meerdere scholen op te zetten.

Nadere informatie

6. Project management

6. Project management 6. Project management Studentenversie Inleiding 1. Het proces van project management 2. Risico management "Project management gaat over het stellen van duidelijke doelen en het managen van tijd, materiaal,

Nadere informatie

Energiemanagement Actieplan

Energiemanagement Actieplan 1 van 8 Energiemanagement Actieplan Datum 18 04 2013 Rapportnr Opgesteld door Gedistribueerd aan A. van de Wetering & H. Buuts 1x Directie 1x KAM Coördinator 1x Handboek CO₂ Prestatieladder 1 2 van 8 INHOUDSOPGAVE

Nadere informatie

Procesmanagement. Hoe processen beschrijven. Algra Consult

Procesmanagement. Hoe processen beschrijven. Algra Consult Procesmanagement Hoe processen beschrijven Algra Consult Datum: juli 2009 Inhoudsopgave 1. INLEIDING... 3 2. ORGANISATIE VAN PROCESMANAGEMENT... 3 3. ASPECTEN BIJ HET INRICHTEN VAN PROCESMANAGEMENT...

Nadere informatie

Offective > Verkoop > Offertes

Offective > Verkoop > Offertes Offective > Verkoop > Offertes Met Offective kunt u ongelimiteerd offertes maken, na het klikken op het menu item Verkoop > Offertes komt onderstaand scherm, hier heeft u direct overzicht van de verschillende

Nadere informatie

Stappenplan Veilig Ondernemen winkelgebieden in Zoetermeer

Stappenplan Veilig Ondernemen winkelgebieden in Zoetermeer Stappenplan Veilig Ondernemen winkelgebieden in Zoetermeer Inhoudsopgave 1 HET STAPPENPLAN VEILIG ONDERNEMEN WINKELGEBIEDEN IN ZOETERMEER...3 2 PUBLIEK-PRIVATE SAMENWERKING: BETROKKEN PARTIJEN...3 GEMEENTE...3

Nadere informatie

Medewerker administratieve processen en systemen

Medewerker administratieve processen en systemen processen en systemen Doel Voorbereiden, analyseren, ontwerpen, ontwikkelen, beheren en evalueren van procedures en inrichting van het administratieve proces en interne controles, rekening houdend met

Nadere informatie

Ontwikkelaar ICT. Context. Doel

Ontwikkelaar ICT. Context. Doel Ontwikkelaar ICT Doel Ontwikkelen en ontwerpen van ICT-producten, binnen overeen te komen dan wel in een projectplan vastgelegde afspraken ten aanzien van tijd, budget en kwaliteit, opdat overeenkomstig

Nadere informatie

A.Z. Sint Jan A.V. - apotheek. procedure. interne audit

A.Z. Sint Jan A.V. - apotheek. procedure. interne audit A.Z. Sint Jan A.V. - apotheek procedure interne audit nummer : ORG-00050 blz 1 van 3 eerste uitgiftedatum : 14.01.2000 datum herziening : 05.07.2007 verantwoordelijke : W. Renders uitgegeven door : apotheek

Nadere informatie

Rapportage workfl ow

Rapportage workfl ow Rapportage workflow Rapportage registratie workflow C.G.A.M Wessels Introductie Workflow management (WFM) staat voor de automatisering van bedrijfsprocessen en werkstromen (regels, procedures en processen)

Nadere informatie

Handleiding GBO Helpdesk voor aanmelders

Handleiding GBO Helpdesk voor aanmelders Inhoud 1 Inleiding... 2 2 In- en uitloggen... 3 2.1 Webadres GBO Helpdesk... 3 2.2 Inloggen... 3 2.3 Wachtwoord wijzigen... 4 2.4 Uitloggen... 4 3 Incidenten... 5 3.1 Incident aanmelden... 5 3.2 Bijlage

Nadere informatie

Aspecten van integrale kwaliteitszorg. Bij de verklaring van integrale kwaliteitszorg worden vijf aspecten onderscheiden:

Aspecten van integrale kwaliteitszorg. Bij de verklaring van integrale kwaliteitszorg worden vijf aspecten onderscheiden: Modellenoverzicht kwaliteit H3 Wat is kwaliteit? De kwaliteit van een product of dienst, zowel intern als extern geleverd, is de mate, waarin het geheel van eigenschappen voldoet aan de gebruiksverwachtingen

Nadere informatie

Via de gele knoppen kunt u doorlinken in het handboek De grijze vlakken verwijzen naar het onderdeel waar u bent.

Via de gele knoppen kunt u doorlinken in het handboek De grijze vlakken verwijzen naar het onderdeel waar u bent. Via de gele knoppen kunt u doorlinken in het handboek De grijze vlakken verwijzen naar het onderdeel waar u bent. Dit is een voorbeeld hoe uw handboek eruit kan zien. Organisatie Primair Ondersteunend

Nadere informatie

BIJLAGE 1 VERBIJZONDERDE INTERNE CONTROLE UITKOMSTEN 1 E KWARTAAL 2010

BIJLAGE 1 VERBIJZONDERDE INTERNE CONTROLE UITKOMSTEN 1 E KWARTAAL 2010 BIJLAGE 1 VERBIJZONDERDE INTERNE CONTROLE UITKOMSTEN 1 E KWARTAAL 2010 Bevindingen Proces Inkoop Aanbevelingen 1 e kwartaal 2010 1 In alle 45 gevallen waren de bedragen juist geboekt. 2 In 1 van de 45

Nadere informatie

Handleiding autorisatie Zaken Doen DUO.nl Versie voor beheerders

Handleiding autorisatie Zaken Doen DUO.nl Versie voor beheerders Handleiding autorisatie Zaken Doen DUO.nl Versie voor beheerders DUO Versie 1.1 13 januari 2016 Inhoud 1. AUTORISATIE 3 2. AANSTELLEN BEHEERDER 4 2.1 SCHEMATISCHE WEERGAVE 4 2.2 REGISTRATIEPROCES BIJ ENTREE

Nadere informatie

Via de gele knoppen kunt u doorlinken in het handboek De grijze vlakken verwijzen naar het onderdeel waar u bent.

Via de gele knoppen kunt u doorlinken in het handboek De grijze vlakken verwijzen naar het onderdeel waar u bent. Via de gele knoppen kunt u doorlinken in het handboek De grijze vlakken verwijzen naar het onderdeel waar u bent. Dit is een voorbeeld hoe uw handboek eruit kan zien. Organisatie Primair Ondersteunend

Nadere informatie

Checklist basisontwerp SDM II

Checklist basisontwerp SDM II Organisatie SYSQA B.V. Pagina 1 van 5 Checklist basisontwerp SDM II Documentatie. Zijn de uitgangspunten voor het basisontwerp Is een plan van aanpak Zijn er wijzigingen op het Software Quality Assurance

Nadere informatie

Taakgebied Bepalen huidige bedrijfsprocessen

Taakgebied Bepalen huidige bedrijfsprocessen Weten wat je doet, maar ook hoe je het doet, is de basis voor elke toekomst. Hoofdstuk 22 Taakgebied Bepalen huidige bedrijfsprocessen V1.1 / 01 september 2015 MCTL v1.1 Hoofdstuk 22... 3 Plaats in het

Nadere informatie

Energiemanagement Actieplan

Energiemanagement Actieplan 1 van 8 Energiemanagement Actieplan Datum Rapportnr Opgesteld door Gedistribueerd aan A. van de Wetering & H. Buuts 1x Directie 1x KAM Coördinator 1x Handboek CO₂ Prestatieladder 1 2 van 8 INHOUDSOPGAVE

Nadere informatie

REFERENTIE BIJLAGE 1 PRA-FORMULIER BIJLAGE 2 INTERACTIE MATRIX (VOORBEREIDING PRA

REFERENTIE BIJLAGE 1 PRA-FORMULIER BIJLAGE 2 INTERACTIE MATRIX (VOORBEREIDING PRA Werkinstructie : HSEW Blz. : 1 van 10 INDEX 1 SCOPE 2 DOEL 3 PROCEDURE 3.1 Inleiding: 3.2 Voorwaarden: 3.3 Organisatie: 3.4 Werkwijze 3.4.1 PRA-0 3.4.2 PRA-1 3.4.3 PRA-2 3.4.4 Toll-gate 4 UITKOMST 5 RAPPORTAGE

Nadere informatie

1. FORMAT PLAN VAN AANPAK

1. FORMAT PLAN VAN AANPAK INHOUDSOPGAVE 1. FORMAT PLAN VAN AANPAK 1.1. Op weg naar een kwaliteitsmanagementsysteem 1.2. Besluit tot realisatie van een kwaliteitsmanagementsysteem (KMS) 1.3. Vaststellen van meerjarenbeleid en SMART

Nadere informatie

Documenteigenaar Adviseur SHEQ Revisie 20-05-15. Proceseigenaar Manager SHEQ Pagina: 1 van 7

Documenteigenaar Adviseur SHEQ Revisie 20-05-15. Proceseigenaar Manager SHEQ Pagina: 1 van 7 Proceseigenaar Manager SHEQ Pagina: 1 van 7 0. Versiebeheer Onderstaand worden de wijzigingen t.o.v. de vorige goedgekeurde versie beschreven. Nr. 1 2 3 Wijziging(en) TA wordt minimaal 2 werkdagen voor

Nadere informatie

Offective > CRM > Vragenlijst

Offective > CRM > Vragenlijst Offective > CRM > Vragenlijst Onder het menu item CRM is een generieke vragenlijst module beschikbaar, hier kunt u zeer uitgebreide vragenlijst(en) maken, indien gewenst met afhankelijkheden. Om te beginnen

Nadere informatie

Service van begin tot eind. De kwaliteit en service van Business Volume Service (BVS)

Service van begin tot eind. De kwaliteit en service van Business Volume Service (BVS) Service van begin tot eind De kwaliteit en service van Business Volume Service (BVS) INHOUD 1 VOORWOORD 2 MISSIE BVS 3 KWALITEITSBELEID 4 ORGANISATIESTRUCTUUR 5 HET KWALITEITSSYSTEEM 5.1 NORMEN 5.2 ELEMENTEN

Nadere informatie

De AO en procesmanagement

De AO en procesmanagement De AO en procesmanagement Theorie en voorbeelden van de AO en procesmanagement Door : Gert van Hardeveld Datum : 29 augustus 2012 Versie : 3.0 INHOUD PAGINA 1 INLEIDING... 3 2 WAAROM ORGANISATIES PROCESSEN

Nadere informatie

De Btw-verhoging van 01 oktober 2012 in UNIT4 Multivers met de UNIT4 Multivers BTW Converter

De Btw-verhoging van 01 oktober 2012 in UNIT4 Multivers met de UNIT4 Multivers BTW Converter 1 De Btw-verhoging van 01 oktober 2012 in UNIT4 Multivers met de UNIT4 Multivers BTW Converter Inleiding Per 01 oktober 2012 zal in Nederland het hoge Btw-tarief van 19% door de overheid verhoogd worden

Nadere informatie

van onderwijs en onderwijsondersteuning binnen Directeur onderwijsinstituut

van onderwijs en onderwijsondersteuning binnen Directeur onderwijsinstituut Opleidingsmanager Doel Ontwikkelen van programma( s) van wetenschappenlijk onderwijs en (laten) uitvoeren en organiseren van onderwijs en onderwijsondersteuning binnen de faculteit, uitgaande van een faculteitsplan

Nadere informatie

Vertaler/Tolk. Context. Doel

Vertaler/Tolk. Context. Doel Vertaler/Tolk Doel Zorgdragen voor de acquisitie, organisatie, coördinatie en/of uitvoering van vertaal-, tolk-, redactiewerk en de productie van cursusmateriaal, alsmede evalueren en (mede)verbeteren

Nadere informatie

Olde Bijvank Advies Organisatieontwikkeling & Managementcontrol. Datum: dd-mm-jj

Olde Bijvank Advies Organisatieontwikkeling & Managementcontrol. Datum: dd-mm-jj BUSINESS CASE: Versie Naam opdrachtgever Naam opsteller Datum: dd-mm-jj Voor akkoord: Datum: LET OP: De bedragen in deze business case zijn schattingen op grond van de nu beschikbare kennis en feiten.

Nadere informatie

4.1 Simulatie in de analysefase

4.1 Simulatie in de analysefase 1 Bijlage 4 Simulatietechnieken Simulatie is een toetstechniek waarmee door middel van het nabootsen van een bepaalde situatie (bijvoorbeeld een herontworpen bedrijfsproces) in een afgeschermde omgeving

Nadere informatie

INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 230 CONTROLEDOCUMENTATIE

INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 230 CONTROLEDOCUMENTATIE INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 230 CONTROLEDOCUMENTATIE INHOUDSOPGAVE Paragrafen Inleiding...1-5 Definities... 6 Aard van de controledocumentatie...7-8 Vorm, inhoud en omvang van de controledocumentatie...9-24

Nadere informatie

Doel. Context VSNU UFO/INDELINGSINSTRUMENT FUNCTIEFAMILIE ICT FUNCTIONEEL (INFORMATIE) BEHEERDER VERSIE 1 MEI 2012

Doel. Context VSNU UFO/INDELINGSINSTRUMENT FUNCTIEFAMILIE ICT FUNCTIONEEL (INFORMATIE) BEHEERDER VERSIE 1 MEI 2012 Functioneel (informatie) beheerder Doel Zorgdragen voor het inrichten, aanpassen, vernieuwen en onderhouden van de informatievoorziening (processen, procedures en/of systemen), passend binnen het informatiebeleid

Nadere informatie

Security Health Check

Security Health Check Factsheet Security Health Check De beveiligingsthermometer in uw organisatie DUIJNBORGH - FORTIVISION Stadionstraat 1a 4815NC Breda +31 (0) 88 16 1780 www.db-fortivision.nl info@db-fortivision.nl De Security

Nadere informatie

Toelichting procedure deelname aan experimenten 2011-2012

Toelichting procedure deelname aan experimenten 2011-2012 Toelichting procedure deelname aan experimenten 2011-2012 1. Procedure 2 2. Aanvragen en toekennen experimenten 2011-2012 2 3. Belangrijke elementen uit ministeriële regeling 3 4. Instructie bij Voortzetten

Nadere informatie

9 Documenten. 9.1 t/m 9.3 beheer van documenten. Statusoverzicht. Voorgenomen besluit Bestuursgroep OR. Vastgesteld door Bestuursgroep

9 Documenten. 9.1 t/m 9.3 beheer van documenten. Statusoverzicht. Voorgenomen besluit Bestuursgroep OR. Vastgesteld door Bestuursgroep Statusoverzicht. Consultatie 1 Consultatie 2 Voorgenomen besluit Bestuursgroep OR q Instemming q Advies q N.v.t. Vastgesteld door Bestuursgroep N.v.t. N.v.t. Borging. Implementatie m.i.v. Opgenomen in

Nadere informatie

Het labjournaal. Verslaglegging van onderzoek naar nieuwe uitvindingen. Inleiding

Het labjournaal. Verslaglegging van onderzoek naar nieuwe uitvindingen. Inleiding Vereenigde Octrooibureaux N.V. Johan de Wittlaan 7 2517 JR Postbus 87930 2508 DH Den Haag Het labjournaal Verslaglegging van onderzoek naar nieuwe uitvindingen Telefoon 070 416 67 11 Telefax 070 416 67

Nadere informatie

Change Management. beschrijving van procedures

Change Management. beschrijving van procedures Change Management beschrijving van procedures Aan: Projectgroep Ontwikkeling FlorEcom (PROF) Van: G. Heemskerk Betreft: FlorEcom change management Versie: 1.3 Datum: 31 januari 2002 1. Inleiding Deze notitie

Nadere informatie

Doel van het invoeringsplan is te beschrijven welke handelingen dienen te worden verricht om een applicatie te implementeren.

Doel van het invoeringsplan is te beschrijven welke handelingen dienen te worden verricht om een applicatie te implementeren. Voorbeeld invoeringsplan door Wim - 01-06-2011 http://www.itpedia.nl/2011/01/06/voorbeeld-invoeringsplan/ Voordat applicaties in een organisatie worden ingevoerd, is het belangrijk na te gaan op welke

Nadere informatie

Plan van aanpak. Project : Let s Drop. Bedrijf : DropCo BV

Plan van aanpak. Project : Let s Drop. Bedrijf : DropCo BV Plan van aanpak Project : Let s Drop Bedrijf : DropCo BV Plaats, datum: Horn, 28 september 2012 Opgesteld door: 1205366 1205366smit@zuyd.nl Plan van Aanpak project Let s Drop pagina 1 Inhoudsopgave plan

Nadere informatie

4.3 Het toepassingsgebied van het kwaliteitsmanagement systeem vaststellen. 4.4 Kwaliteitsmanagementsysteem en de processen ervan.

4.3 Het toepassingsgebied van het kwaliteitsmanagement systeem vaststellen. 4.4 Kwaliteitsmanagementsysteem en de processen ervan. ISO 9001:2015 ISO 9001:2008 Toelichting van de verschillen. 1 Scope 1 Scope 1.1 Algemeen 4 Context van de organisatie 4 Kwaliteitsmanagementsysteem 4.1 Inzicht in de organisatie en haar context. 4 Kwaliteitsmanagementsysteem

Nadere informatie

Energiemanagementplan Carbon Footprint

Energiemanagementplan Carbon Footprint Energiemanagementplan Carbon Footprint Rapportnummer : Energiemanagementplan (2011.001) Versie : 1.0 Datum vrijgave : 14 juli 2011 Klaver Infratechniek B.V. Pagina 1 van 10 Energiemanagementplan (2011.001)

Nadere informatie

Bijlage Inlezen nieuwe tarieven per verzekeraar

Bijlage Inlezen nieuwe tarieven per verzekeraar ! Bijlage inlezen nieuwe tarieven (vanaf 3.2) Bijlage Inlezen nieuwe tarieven per verzekeraar Scipio 3.303 biedt ondersteuning om gebruikers alle tarieven van de verschillende verzekeraars in één keer

Nadere informatie

Praktijkinstructie Magazijnbeheer 3 (CLO07.3/CREBO:50201)

Praktijkinstructie Magazijnbeheer 3 (CLO07.3/CREBO:50201) instructie Magazijnbeheer 3 (CLO07.3/CREBO:50201) pi.clo07.3.v2 ECABO, 1 september 2003 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd, overgenomen, opgeslagen of gepubliceerd

Nadere informatie

De strategische keuzes die moeten gemaakt worden zijn als volgt: Interne controle of zelfcontrole/sociale controle

De strategische keuzes die moeten gemaakt worden zijn als volgt: Interne controle of zelfcontrole/sociale controle 1 Hoofdstuk 1 1.1 Dirigeren en coördineren p43 1.1.1 Dirigeren Dirigeren is een synoniem voor delegeren. Dirigeren houdt in dat bepaalde bevoegdheden overgedragen worden naar een persoon met een lagere

Nadere informatie

Oplossingsvrij specificeren

Oplossingsvrij specificeren Oplossingsvrij specificeren ir. J.P. Eelants, projectmanager Infrabouwproces CROW Samenvatting De methodiek van oplossingsvrij specificeren richt zich niet alleen op het formuleren van functionele eisen.

Nadere informatie

Beheerder ICT. Context. Doel

Beheerder ICT. Context. Doel Beheerder ICT Doel Zorgdragen voor het doen functioneren van ICTproducten en het instandhouden van de kwaliteit daarvan, passend binnen het beleid van de afdeling, teneinde aan de eisen en wensen van de

Nadere informatie

Opleidingsgebied ICT. 2 e beoordeling: Eindbeoordeling:

Opleidingsgebied ICT. 2 e beoordeling: Eindbeoordeling: Opleidingsgebied ICT Kwalificatiedossier en kerntaak Applicatie- en mediaontwikkeling 2012-2013, 2013-2014 Kerntaak 1: Ontwerpen van de applicatie, (cross)media-uiting of game Kwalificatie en crebocode

Nadere informatie

Procedure BREEAM-NL Innovatiecredits. Oktober 2013

Procedure BREEAM-NL Innovatiecredits. Oktober 2013 Procedure BREEAM-NL Innovatiecredits 28 oktober 2013 Deze procedure is onderdeel van het DGBC-certificeringsysteem Datum 1 november 2012 6 juni 2013 Oktober 2013 Wijziging(en) 1. Deze tabel toegevoegd;

Nadere informatie

Handleiding Activiteiten Microsoft CRM 2016

Handleiding Activiteiten Microsoft CRM 2016 Handleiding Activiteiten Microsoft CRM 2016 Revisie: versie 1.0 Datum: 23/03/2016 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 1. Inleiding... 3 1.1 Algemeen... 3 1.2 Handleiding activiteiten... 3 1.3 Referentiedocumenten...

Nadere informatie

Besluit Informatiebeheer van de gemeenschappelijke regeling DCMR Milieudienst Rijnmond

Besluit Informatiebeheer van de gemeenschappelijke regeling DCMR Milieudienst Rijnmond Het dagelijks bestuur van de gemeenschappelijke regeling DCMR Milieudienst Rijnmond: Gelezen het voorstel van de secretaris; Gelet op artikel 4 van de Arehiefverordening gemeenschappelijke regeling DCMR

Nadere informatie

Evaluatie en verbetering kwaliteitsysteem

Evaluatie en verbetering kwaliteitsysteem Evaluatie en verbetering kwaliteitsysteem Versie : 00-00-00 Vervangt versie : 00-00-00 Geldig m.i.v. : Opsteller : ------------------- Pag. 1 van 5 Goedkeuringen : Datum: Paraaf: teamleider OK/CSA : DSMH

Nadere informatie

Klachtenreglement Koningskinderen

Klachtenreglement Koningskinderen Klachtenreglement Koningskinderen Datum: 1 januari 2016 Vestiging: Dit klachtenreglement geldt voor alle vestigingen van Koningskinderen 1 Inleiding Koningskinderen wil een organisatie zijn waar de klant

Nadere informatie

BPM voor Sharepoint: het beste van twee werelden

BPM voor Sharepoint: het beste van twee werelden BPM voor Sharepoint: het beste van twee werelden BPM voor Sharepoint: het beste van twee werelden Analisten als Gartner en Forrester voorzien dat Sharepoint dé standaard wordt voor document management

Nadere informatie

Inleiding... pagina 1. Presentatie NEN 3140... pagina 2. Introductieopleiding NEN- EN 50110 en NEN 3140... pagina 2

Inleiding... pagina 1. Presentatie NEN 3140... pagina 2. Introductieopleiding NEN- EN 50110 en NEN 3140... pagina 2 Inhoudsopgave Inleiding... pagina 1 Presentatie NEN 3140... pagina 2 Introductieopleiding NEN- EN 50110 en NEN 3140... pagina 2 Installatieverantwoordelijke... pagina 3 Werkverantwoordelijke... pagina

Nadere informatie

Inleiding. Inleiding. Een goede Missie, Visie en Strategie (MVS) bestaat uit twee gedeelten: Strategie Ontwikkeling en Strategie Implementatie.

Inleiding. Inleiding. Een goede Missie, Visie en Strategie (MVS) bestaat uit twee gedeelten: Strategie Ontwikkeling en Strategie Implementatie. Inleiding Inleiding Veel bedrijven hebben wel eens een Visie, Missie en Strategie uitgewerkt. Maar slechts weinig bedrijven hebben er ook daadwerkelijk voordeel van. Bij veel bedrijven is het niet meer

Nadere informatie

Herhaling opleidingen

Herhaling opleidingen Werkinstructie Coachview.net Herhaling opleidingen Versie: December 2009, Revisie 1 Coachview.net: 1.15 Auteur(s): Remy Remery Dé nieuwe manier van samenwerken Inhoudsopgave INLEIDING 3 BEWAKING HERHALING

Nadere informatie

Naam: Draaiboek decentrale implementatie PAUW en Tridion

Naam: Draaiboek decentrale implementatie PAUW en Tridion Programma Aanpak Universitaire Website (PAUW) Draaiboek decentrale implementatie PAUW en Tridion Inleiding In het kader van het Programma Aanpak Universitaire Website (PAUW) is afgesproken dat alle decentrale

Nadere informatie

Projectmatig betekent: op de wijze van een project. Je moet dus eerst weten wat een project is. Een eenvoudige definitie van project is:

Projectmatig betekent: op de wijze van een project. Je moet dus eerst weten wat een project is. Een eenvoudige definitie van project is: Projectmatig werken Inhoudsopgave Projectmatig werken vs. niet-projectmatig werken... 1 Projectmatig werken... 1 Niet projectmatig werken... 2 Waarom projectmatig werken?... 2 Hoe herken je wanneer projectmatig

Nadere informatie

TRAINING AUDIT. Doelen van deze training is: Leden van de auditteams trainen in het uitvoeren van een audit. Voorbereiden van de audit.

TRAINING AUDIT. Doelen van deze training is: Leden van de auditteams trainen in het uitvoeren van een audit. Voorbereiden van de audit. TRAINING Doelen van deze training is: Leden van de auditteams trainen in het uitvoeren van een audit. Voorbereiden van de audit. DAGAGENDA 09.00 09.15 uur: Inloop en koffie 09.15 09.30 uur: Kennismaking

Nadere informatie

Compleet ISO 9001:2015 certificeringspakket

Compleet ISO 9001:2015 certificeringspakket Compleet ISO 9001:2015 certificeringspakket Snel, makkelijk en goed! Juni 2015 Beste (toekomstige) kwaliteitsmanager, Bent u op zoek naar een betaalbaar en goed kwaliteitssysteem? Dan is het basispakket

Nadere informatie

Procesgids 1. 1 1 < P r o c e s A. 0. 0 > 2

Procesgids 1. 1 1 < P r o c e s A. 0. 0 > 2 Procesgids 1. 1 1 < P r o c e s A. 0. 0 > 2 0 Oriëntatie & motivatie 2 0.1 Omliggende doelen en processen 2 0.2 Proceszin 2 0.3 In- en outputrelaties 2 0.4 Introductievideo 3 0.5 Verder naar 3 1 Handeling

Nadere informatie

BEDRIJFSOVERDRACHT: EEN STAPJE TERUG OF EEN GROTE STAP VOORUIT?

BEDRIJFSOVERDRACHT: EEN STAPJE TERUG OF EEN GROTE STAP VOORUIT? BDRIJFSOVRDRACHT: STAPJ TRUG OF GROT STAP VOORUIT? Pagina 1 van 6 BDRIJFSOVRDRACHT: STAPJ TRUG OF GROT STAP VOORUIT? Overnames, bedrijfsopvolging en fusies zijn geen zaken waarin een organisatie snel ervaring

Nadere informatie

6.4 DIRECTIEBEOORDELING

6.4 DIRECTIEBEOORDELING Pagina: van 7. DOEL PROCES Het systematisch beoordelen van de prestaties van de processen van HEWI Beheer B.V., waarbij gestreefd wordt naar het verkrijgen van gegevens voor prestatieverbetering van onze

Nadere informatie

Projectvoorstellen maken

Projectvoorstellen maken Projectvoorstellen maken 1. Kader 1.1. Gebruiksaanwijzing 1.2. Wat zijn de eisen aan een projectvoorstel? 2. Inleiding 2.1 Signalering 2.2 Vooronderzoek 2.3 Probleemsituatie 3. Doelstellingen en randvoorwaarden

Nadere informatie

Offective > Verkoop > Offertes

Offective > Verkoop > Offertes Offective > Verkoop > Offertes Met Offective kunt u ongelimiteerd offertes maken, na het klikken op het menu item Verkoop > Offertes komt onderstaand scherm, hier heeft u direct overzicht van de verschillende

Nadere informatie

Procedure PR01-1/5. Raad van Bestuur Documentenbeheer Datum: 15/09/2014 1. DOEL

Procedure PR01-1/5. Raad van Bestuur Documentenbeheer Datum: 15/09/2014 1. DOEL PR01-1/5 1. DOEL Deze procedure beschrijft hoe de kwaliteitsdocumenten worden beheerd. Hieronder wordt o.a. verstaan de werkwijzen die gevolgd worden bij het tot stand komen, wijzigen, bewaren en vrijgeven

Nadere informatie

Business Process Management Assessment Model

Business Process Management Assessment Model Business Process Management Assessment Model Zet evenwichtige stappen op de weg naar Business Excellence! december 2011 Inhoudsopgave 1 Wat is Business Process Management... 1 2 Plateaus... 2 3 Inrichtingsaspecten...

Nadere informatie

1 Inleiding... 3. 2 Voorbereiding jaarovergang uitvoeren... 4. 3 Groepsindeling nieuwe schooljaar... 5. 4 Nieuwe groepen maken in C3LO...

1 Inleiding... 3. 2 Voorbereiding jaarovergang uitvoeren... 4. 3 Groepsindeling nieuwe schooljaar... 5. 4 Nieuwe groepen maken in C3LO... Handleiding Jaarovergang C3LO 2011-2012 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 Voorbereiding jaarovergang uitvoeren... 4 3 Groepsindeling nieuwe schooljaar... 5 4 Nieuwe groepen maken in C3LO... 6 5 Start de

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1987-1988 Rijksbegroting voor het jaar 1988 20 200 Hoofdstuk X Ministerie van Defensie Nr. 34 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN DEFENSIE Aan de Voorzitter

Nadere informatie

Roadmap. RIE Manager

Roadmap. RIE Manager Roadmap RIE Manager Look & Feel Rapportage/ Documentatie Uploaden Documenten Major Release 3 Lokaal beheer Major Release 2 Regie in eigen hand Submodules Major Release 1 Introductie In deze roadmap geeft

Nadere informatie

ISO 9000:2000 en ISO 9001:2000. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V.

ISO 9000:2000 en ISO 9001:2000. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. ISO 9000:2000 en ISO 9001:2000 Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 11 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 VERSIEBEHEER...

Nadere informatie

Bibliotheektechnisch medewerker

Bibliotheektechnisch medewerker Bibliotheektechnisch medewerker Doel Uitvoeren van de eerstelijnsinformatievoorziening aan gebruikers inzake informatiebestanden, alsmede verrichten van bibliotheektechnische werkzaamheden, om (facultaire)

Nadere informatie

Proces Werktekening Thema 3

Proces Werktekening Thema 3 Proces Werktekening Thema 3 Voorwoord Zowel landelijke aanbestedingen als die in Europees verband krijgen steeds meer aandacht. De bestaande werkwijze van aanbesteden en de nieuwe werkwijze (innovatie)

Nadere informatie

Release datum: 11 juni 2012

Release datum: 11 juni 2012 Highlights 1 HSExpert versie 5.2 Begin juni is versie 5.2 van HSExpert gereleased. In versie 5.2 zijn vooral wijzigingen op het RiAxion (Arbo) dossier doorgevoerd. Daarnaast zijn er wat kleinere wijzigingen

Nadere informatie

Model-regeling Archiefbeheer/Documentaire Informatievoorziening. RAAMREGELING ARCHIEFBEHEER/ DOCUMENTAIRE INFORMATIEVOORZIENING [naam instelling]

Model-regeling Archiefbeheer/Documentaire Informatievoorziening. RAAMREGELING ARCHIEFBEHEER/ DOCUMENTAIRE INFORMATIEVOORZIENING [naam instelling] RAAMREGELING ARCHIEFBEHEER/ DOCUMENTAIRE INFORMATIEVOORZIENING [naam instelling] PAZU Werkgroep Beheersregels Page 1 29-10-2002 INDELING Art. nrs. Blz. Hoofdstuk I Algemene bepalingen 1 3/5 Hoofdstuk II

Nadere informatie

Samenvatting Vastleggen in bedrijfsprocessen Informatiekunde H. 2

Samenvatting Vastleggen in bedrijfsprocessen Informatiekunde H. 2 Samenvatting Vastleggen in bedrijfsprocessen Informatiekunde H. 2 2.1 Bedrijfsprocessen In een onderneming worden diverse bedrijfsprocessen uitgevoerd. Een bedrijfsproces geeft duidelijk aan wat een onderneming

Nadere informatie

De SYSQA dienst auditing. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V.

De SYSQA dienst auditing. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. De SYSQA dienst auditing Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 8 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 VERSIEBEHEER... 3

Nadere informatie

Functieprofiel: Ondersteuner ICT Functiecode: 0405

Functieprofiel: Ondersteuner ICT Functiecode: 0405 Functieprofiel: Ondersteuner ICT Functiecode: 0405 Doel Registreren en (laten) oplossen van vragen en storingen van ICT-gebruikers binnen de richtlijnen van de afdeling, teneinde bij te dragen aan efficiënt

Nadere informatie

Standard Operating Procedure

Standard Operating Procedure Standard Operating Procedure STZ SOP: U10 Audit Distributielijst : STZ Datum : 19-06-2014 Revisiedatum : 19-06-2015 Veranderingen ten opzichte van eerdere versies Versiedatum Opmerkingen Versiedatum Opmerkingen

Nadere informatie

HET ZELFSTANDIG UITVOEREN VAN EEN ONDERZOEK

HET ZELFSTANDIG UITVOEREN VAN EEN ONDERZOEK HET ZELFSTANDIG UITVOEREN VAN EEN ONDERZOEK Inleiding In de beroepspraktijk zal het geregeld voorkomen dat u een beslissing moet nemen ( moet ik dit nu wel of niet doen? ) of dat u inzicht moet krijgen

Nadere informatie

Opleider. Context. Doel

Opleider. Context. Doel Opleider Doel (Mede)ontwikkelen van het opleidingsbeleid en ontwikkelen en (laten) verzorgen van trainingen en voor verschillende interne en/of externe doelgroepen, binnen de kaders van het beleid en de

Nadere informatie

Leidraad PLAN VAN AANPAK OP WEG NAAR EEN CERTIFICEERBAAR KWALITEITSMANAGEMENTSYSTEEM

Leidraad PLAN VAN AANPAK OP WEG NAAR EEN CERTIFICEERBAAR KWALITEITSMANAGEMENTSYSTEEM Pagina 1 van 6 Leidraad PLAN VAN AANPAK OP WEG NAAR EEN CERTIFICEERBAAR KWALITEITSMANAGEMENTSYSTEEM In het onderstaande is een leidraad opgenomen voor een Plan van aanpak certificeerbaar kwaliteitsmanagementsysteem.

Nadere informatie

Artikel 4 De directeur van de beheerseenheid kan de uitvoering van de bepalingen van dit besluit mandateren aan één of meer medewerkers.

Artikel 4 De directeur van de beheerseenheid kan de uitvoering van de bepalingen van dit besluit mandateren aan één of meer medewerkers. 4C. BESLUIT INFORMATIEBEHEER REGIO TWENTE - besluit dagelijks bestuur van 20 maart 1998 Hoofdstuk 1 Algemene bepalingen Artikel 1 Dit besluit verstaat onder: a. documenten de in de wet in artikel 1, onder

Nadere informatie

CONFIDENTIEEL. EIB-RPT-880076 3 van 12. Samenvatting

CONFIDENTIEEL. EIB-RPT-880076 3 van 12. Samenvatting EIB-RPT-880076 3 van 12 Samenvatting Inleiding Dit rapport beschrijft de prototypekeuring van de SDUMJGA stemmachine RS- Vote. De RS-Vote stemmachine is bedoeld voor elektronisch gefaseerd stemmen en is

Nadere informatie

Module Meerdere filialen

Module Meerdere filialen Module Meerdere filialen Inhoudsopgave 1. INLEIDING 5 2. ACTIVEREN VAN DE MODULE 5 3. INSTELLEN VAN DE MODULE 5 4. FILIALEN INVOEREN 6 5. CONVERSIEROUTINES UITVOEREN 6 6. EEN FILIAAL SELECTEREN 6 7. BEDRIJFSRUIMTEN

Nadere informatie

voor werkgevers Handleiding Benefits-Plaza

voor werkgevers Handleiding Benefits-Plaza Handleiding Benefits-Plaza voor werkgevers 1. Indienstmelding 2. Uitdienstmelding 3. Wijziging bestaande werknemer 4. Documenten toevoegen 5. Verzenden wijzingen 6. Samenstellen overzichten 7. Historie

Nadere informatie

Schudden, delen, geven

Schudden, delen, geven Schudden, delen, geven Flexibilisering is een belangrijk begrip geworden. Niet alleen de tijdsindeling van mensen is flexibeler, ook de binding van mensen met organisaties is aan verandering onderhevig.

Nadere informatie

3. Betrokkenen: (specifieke) Verantwoordelijkheden / Bevoegdheden

3. Betrokkenen: (specifieke) Verantwoordelijkheden / Bevoegdheden Bestand: Document6 Goedgekeurd door: Revisie: Eigenaar: Datum goedkeuring: Versienummer: 1 Opgesteld door: Functie opsteller: Code: Pagina 1 van 10 1. Doel en Toepassingsgebied Deze procedure legt de afspraken

Nadere informatie

Digitalisering milieudossiers deelnemende gemeenten in Friesland (FUMO)

Digitalisering milieudossiers deelnemende gemeenten in Friesland (FUMO) Digitalisering milieudossiers deelnemende gemeenten in Friesland (FUMO) 14 maart 2013 Inleiding Hieronder vind u een plan van aanpak, alsmede een prijsofferte voor het digitaliseren van milieudossiers

Nadere informatie

Checklist voor interviews en workshops

Checklist voor interviews en workshops 1 Bijlage 6 Checklist voor interviews en workshops Hoe komen we aan de nodige informatie over de vast te leggen processen en procedures? In deze bijlage beschrijven we waar informatie aanwezig is en hoe

Nadere informatie

Praktijkhandreiking 1108. Toegang tot relevante informatie voor de opvolgende accountant in het kader van een controle

Praktijkhandreiking 1108. Toegang tot relevante informatie voor de opvolgende accountant in het kader van een controle Toegang tot relevante informatie voor de opvolgende accountant in het kader van een controle Versie 1.0 Datum: 10 februari 2010 Herzien: Onderwerp: Van toepassing op: Status: Relevante wet en regelgeving:

Nadere informatie

Handleiding. Visual Planning. Visual Planning Pagina: 1 Versie: 06031402

Handleiding. Visual Planning. Visual Planning Pagina: 1 Versie: 06031402 Handleiding Visual Planning Visual Planning Pagina: 1 INHOUDSOPGAVE Hoofdstuk Pagina 1. Introductie. 5 1.1. Hartelijk Welkom. 5 1.2. Configuratie van Planning. 6 2. Planning. 7 2.1. Planbord inrichten.

Nadere informatie

NAN 2006 Richtlijn 9 Documenten

NAN 2006 Richtlijn 9 Documenten NAN 2006 Richtlijn 9 Documenten Versie: 26 februari 2007 Auteur: KNMP/WINAp Leeswijzer richtlijn 9 Deze richtlijn is een uitwerking van hoofdstuk 9 van de NAN 2006 en gaat over het bewaren en vernietigen

Nadere informatie

INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 610 HET IN AANMERKING NEMEN VAN DE INTERNE AUDITWERKZAAMHEDEN

INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 610 HET IN AANMERKING NEMEN VAN DE INTERNE AUDITWERKZAAMHEDEN INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 610 HET IN AANMERKING NEMEN VAN DE INTERNE AUDITWERKZAAMHEDEN INHOUDSOPGAVE Paragrafen Inleiding... 1-4 Reikwijdte en doelstellingen van de interne audit... 5 Verhouding

Nadere informatie

Handleiding voor aansluiten op Digilevering

Handleiding voor aansluiten op Digilevering Handleiding voor aansluiten op Digilevering Versie 1.0 Datum 1 augustus 2013 Status definitief Colofon Projectnaam Digilevering Versienummer 1.0 Contactpersoon Servicecentrum Logius Organisatie Logius

Nadere informatie