Licht en Gezondheid. Effecten van licht gaan veel verder dan alleen perceptie. IE&IS / Human Technology Interaction

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Licht en Gezondheid. Effecten van licht gaan veel verder dan alleen perceptie. IE&IS / Human Technology Interaction"

Transcriptie

1 Licht en Gezondheid Effecten van licht gaan veel verder dan alleen perceptie IE&IS / Human Technology Interaction PAGE 1

2 Licht en Gezondheid Licht blootstelling Visuele effecten Non-visuele effecten Visuele prestatie Visuele ervaring Circadiane effecten Acute effecten Gezondheid & welzijn IE&IS / Human Technology Interaction PAGE 2

3 De rol van licht Niet-visueel Derde fotoreceptor staafjes kegeltjes BWK / unit Building Physics & Services PAGE 3

4 De rol van licht Niet-visueel Rechtstreeks verbonden met biologische klok SCN BWK / unit Building Physics & Services PAGE 4

5 Licht en Gezondheid Belang licht voor welzijn zeer breed: Biologische klok - Slaap / waak ritme - Controleert veel lichamelijke functies (bv. temperatuur, alertheid, spijsvertering) IE&IS / Human Technology Interaction PAGE 5

6 Licht en Gezondheid Belang licht voor welzijn zeer breed: Biologische klok Loopt op zichzelf niet precies 24h Heeft zeitgebers nodig om gelijk te lopen met de omgeving (24h) Licht (daglicht) is de belangrijkste zeitgeber IE&IS / Human Technology Interaction PAGE 6

7 Licht en Gezondheid Biologische klok - Slaap / waak ritme IE&IS / Human Technology Interaction PAGE 7

8 Licht en Gezondheid Biologische klok - Belang: voldoende blootstelling aan licht - Én: op het juiste moment IE&IS / Human Technology Interaction PAGE 8

9 Licht en Gezondheid Biologische klok - Effecten van licht afhankelijk van timing, duratie, en samenstelling van het licht IE&IS / Human Technology Interaction PAGE 9

10 Licht en Gezondheid Er bestaan ook acute effecten van licht Bijvoorbeeld: alertheid IE&IS / Human Technology Interaction PAGE 10

11 Licht en Gezondheid Belang licht voor welzijn zeer breed: Lichttherapie succesvol toegepast bij: - Winterdepressie - Niet-seizoensgebonden Depressie IE&IS / Human Technology Interaction PAGE 11

12 Licht en Gezondheid Licht & Dementie? IE&IS / Human Technology Interaction PAGE 12

13 Klachten Typische ouderdomsklachten Achteruitgang gezichtsvermogen Immobiliteit/valangst Verstoord slaap-waak ritme Depressief met dementie Verdere achteruitgang cognitie Gedragsveranderingen Rusteloos/Dwalen BWK / unit Building Physics & Services PAGE 13

14 De rol van licht Visueel Meer licht nodig (> factor 3) voor zelfde visuele prestatie. Het kunnen uitvoeren van dagelijkse activiteiten bevordert geluk, functioneren en verlengt levensduur 1 De verlichting bij ouderen is niet aangepast aan verhoogde lichtbehoefte 2,3 1Menec VH (2003) 2Aarts MPJ and Westerlaken AC (2005) 3 Sinoo, van Hoof, Kort (2011) 4 Aarts, Aries, Straathof, van Hoof (2015) BWK / unit Building Physics & Services PAGE 14

15 De rol van licht Visueel Lens transmittance Relative % transmittance u n u u l 10 n 0 nl u nl l u n l u n l u n l Wavelength (nm) u n l u n l u n l New Born years years 25 Jaar 47 Jaar 60 Jaar Values are expressed as a % of the 560 nm point for new born (max transmittance) Adapted from Brainard et al, Jaar 82 Jaar 91 Jaar 15

16 Welk kleuren zijn nog zichtbaar? BWK / unit Building Physics & Services

17 Contrast MM Sinoo, 2010 BWK / unit Building Physics & Services

18 Gebruik van contrast MM Sinoo, BWK / unit Building Physics & Services

19 Gebruik van contrast MM Sinoo, 2010 BWK / unit Building Physics & Services 19 PAGE

20

21 Licht eisen visueel overdag Verlichtingsterkte horizontaal op taak > 1000 lx Vermijden van hoge luminantie contrasten. Bij voorkeur verhouding 1:3 Algemene verlichting horizontaal~ 300 lx BWK / unit Building Physics & Systems PAGE 21

22 De rol van licht Niet-visueel Derde fotoreceptor staafjes kegeltjes BWK / unit Building Physics & Services PAGE 22

23 De rol van licht Niet-visueel Ø Slaap-waak ritme verbeterde significant 1,3 Ø Cognitie op MMSE-schaal verbeterde 2 Ø Verlengde slaapduur 2 Ø Vermindering depressie 2,5 Ø Verschuiven biologische klok 3 Ø 2,5-3 uur in de ochtend is voldoende 3 Ø Verhoogde amplitude in lichaams temperatuur 4 Ø Verbetering in rusteloos gedrag :00 08:00 14:00 14:00 20:00 20:00 02:00 02:00 08:00 08:00 14:00 14:00 20:00 20:00 02:00 02:00 08:00 08:00 14:00 14:00 20:00 20:00 02:00 02:00 08:00 08:00 14:00 14:00 20:00 20:00 02:00 02:00 08:00 08:00 14:00 14:00 20:00 20:00 02:00 02: :00 14:00 20:00 02:00 08:00 14:00 20:00 02:00 08:00 14:00 20:00 02:00 08:00 14:00 20:00 02:00 08:00 14:00 20:00 02:00 1 Someren EJW van, Kessler, Mirimar, Swaab (1997) 2 Riemersma van de Lek R., Swaab, Twisk, Hoogendijk, van Someren(2008) 3 Sloane PD, Williams, Mitchell, Edinger, Zimmerman (2007) 4 Hoof J van, Aarts, Renze, Schoutens (2009a) 5 M st, EIS (2013) Van Someren et al. (1997) BWK / unit Building Physics & Services PAGE 23

24 De rol van licht Niet-visueel Ø 1000 lx op het oog 1,2,5 Ø Gedurende minimaal 3 uur per dag 3 Ø Hoge kleurtemperatuur (meer blauwig licht) 4 Exacte waardes nog niet gedefinieerd! 1 Someren EJW van, Kessler, Mirimar, Swaab (1997) 2 Riemersma van de Lek R., Swaab, Twisk, Hoogendijk, van Someren(2008) 3 Sloane PD, Williams, Mitchell, Edinger, Zimmerman (2007) 4 Hoof J van, Aarts, Renze, Schoutens (2009a) 5 M st, EIS (2013) BWK / unit Building Physics & Services PAGE 24

25 Indicatie waardes Sloane, et al (2007): 2500 lux v.d. Lek, et al (2008): 1000 lux V V Color temperature / color v. Hoof, et al (2009): 6500 K 2700 K Spreeuwenberg, et al (2010): 4900 K V X X Exacte waardes nog niet gedefinieerd BWK / unit Building Physics & Services PAGE 25

26 Niet-visueel Overdag > 1000 lx verticaal Hoge kleurtemperatuur > 6500 K Nacht < 5 lx Lage kleurtemperatuur 2700 K of zelf kortgolvig licht (rood) BWK / unit Building Physics & Services PAGE 26

27 Ook belangrijk Uitzicht Een aantrekkelijk of interessant uitzicht kan therapeutisch werken en bijdrage tot verbetering van het wooncomfort Aanwezigheid van ramen kan de sociale interactie bevorderen. Bewustzijn van plaats De gradatie tussen privé en openbare ruimtes moet als dusdanig herkend worden. Verlichting kan daarbij helpen. Torrington JW and Tregenza PR. (2007) BWK / unit Building Physics & Syservices PAGE 27

28 Kunstlicht of daglicht? BWK / unit Building Physics & Syservices PAGE 28

29 Daglicht en dementie Daglicht voldoet aan de meeste criteria! Hoge lichtniveaus (buiten lx) Hoge kleurtemperatuur overdag Lage niveaus en kleurtemperatuur bij zonsopkomst & ondergang Dynamisch Ramen bieden uitzicht Dr. ir. M.B.C. Aries Drs. L. Zonneveldt BWK / unit Building Physics & Services PAGE 29

30 Lichtblootstelling ouderen in zorginstelling 1000 lx voor 10 minuten per dag 1 8% van de mensen komt nooit buiten! 2 Mensen die dagelijks gedurende het gehele jaar aan hoge lichtniveaus blootstaan: doen minder dutjes worden s nachts minder vaak wakker 2 1 Sanches, et al (1993) 2 Aarts en Westerlaken (2005) BWK / unit Building Physics & Services

31 Daglicht en dementie Positie interieur! Percentage van de tijd tussen in de ochtend waarbij verticale verlichtingssterkte > 1000 lx is Zicht naar raam Zicht naar binnen Oosterheem, Zoetermeer ir. M.P.J. Aarts I. Nugteren Bsc

32 Ochtend. Hoog lichtniveau en kleurtemperatuur BWK / unit Building Physics & Systems PAGE 32

33 Middag. Algemeen 300 lx, lokaal 1000 lx horizontaal BWK / unit Building Physics & Systems PAGE 33

34 Avond. Algemeen 300 lx vloer niveau Less electrical lighting necessary in window area BWK / unit Building Physics & Systems PAGE 34

35 Ontwerp nacht; 11 pm 6 am Veiligheid Begeleiden clienten naar badkamer/terug naar eigen kamer Lage lichtniveaus in clientenkamers BWK / unit Building Physics & Services PAGE 35

36 Voorbeeld verlichting clienten kamers Ochtend en avond: Dusk/dawn Hoofdslaap 1:14 uur eerder Tijd van wakker liggen korter Slaapduur langer Minder nachtelijke activiteit Nacht orientatieverlichting en extra accent toilet als client uit bed komt Fontana Gasio P. et al (2003) BWK / unit Building Physics & Systems PAGE 36

37 Met dank aan Alle participanten in de diverse onderzoeken, Joost van Hoof, Sennae Chraibi, Ilse Nugteren, Eefke van den Ouweland, Jochem Straathof, Emelieke Huisman, Peer van Kemenade, Toine Schoutens, diverse woon/zorg organisaties, Stichting Kien Kijk ook op voor later.nl BWK / unit Building Physics & Services PAGE 37

Licht voor ouderen. 19 oktober Mariëlle Aarts, Building Lighting

Licht voor ouderen. 19 oktober Mariëlle Aarts, Building Lighting Licht voor ouderen 19 oktober 2015 Mariëlle Aarts, Building Lighting Realiteit In 2040, aantal mensen boven de 65 zal ongeveer 25% van de totale Westerse populatie zijn Sociale en Economische consequenties

Nadere informatie

Lichtontwerp voor een verpleeghuis voor mensen met dementie

Lichtontwerp voor een verpleeghuis voor mensen met dementie 2 2 2011 Bouwfysica www.nvbv.org Lichtontwerp voor een verpleeghuis voor mensen met dementie Het aantal mensen dat lijdt aan dementie wordt geschat op ongeveer 24 miljoen wereldwijd en zal in 2040 gestegen

Nadere informatie

Licht in de verpleeghuiszorg. Toine Schoutens Stichting Onderzoek Licht & Gezondheid SOLG Technische Universiteit Eindhoven

Licht in de verpleeghuiszorg. Toine Schoutens Stichting Onderzoek Licht & Gezondheid SOLG Technische Universiteit Eindhoven Licht in de verpleeghuiszorg Toine Schoutens Stichting Onderzoek Licht & Gezondheid SOLG Technische Universiteit Eindhoven Gezonde verlichting w at doet licht via het oog: zien, zonder licht geen zicht

Nadere informatie

Aanbeveling. Licht, welzijn en de ouder wordende mens. Definitief concept, d.d. oktober 2006. Colofon

Aanbeveling. Licht, welzijn en de ouder wordende mens. Definitief concept, d.d. oktober 2006. Colofon Aanbeveling Licht, welzijn en de ouder wordende mens Definitief concept, d.d. oktober 2006 Colofon Uitgegever Nederlandse Stichting Voor Verlichtingskunde Galvanistraat 1 Postbus 539 6710 BM Ede telefoon:

Nadere informatie

Onderzoek werpt nieuw licht op de zaak

Onderzoek werpt nieuw licht op de zaak Onderzoek werpt nieuw licht op de zaak Dr. ir. (Myriam) M.B.C. Aries TU/e Department of the Built Environment Unit Building Physics and Systems Building Lighting group LED event 17 september 2015 Verlichting

Nadere informatie

Biologische Effecten van Licht

Biologische Effecten van Licht Biologische Effecten van Licht Bijeenkomst Oog en Werk Amersfoort, 6 Oktober 2006 Gerrit van den Beld NSVV Commissie Licht & Gezondheid Fotobiologische Effekten Infrarood Warmte OOG Licht Ultraviolet Zien

Nadere informatie

Gezonde verlichting in gebouwen

Gezonde verlichting in gebouwen Gezonde verlichting in gebouwen Dr. ir. M.B.C. Aries BPS Building Lighting group Intelligent Lighting Institute CIE info dag 19 oktober 2015 Gezonde verlichting in gebouwen Gezonde verlichting Gebouwen

Nadere informatie

Verlichtingskunde 2009 Verlichtingskunde 2009 7S630

Verlichtingskunde 2009 Verlichtingskunde 2009 7S630 7S630 Laurens Zonneveldt Mariëlle Aarts Doel van het college Gereedschap bieden om via een doordacht PvE tot het gewenste doel te komen Opzet Hoe kom je tot eisen, wat speelt een rol Zoeken naar oplossingen

Nadere informatie

Onderzoek KIEN dynamische. Uitgangspunten en oplossingen

Onderzoek KIEN dynamische. Uitgangspunten en oplossingen * Ing. Jan Meutzner Onderzoek KIEN dynamische verlichting intramuraal Uitgangspunten en oplossingen Lichtadvies Projectaanpak Afsluiting Jan Meutzner Jan Meutzner Jan Meutzner Jan Meutzner Nico Koreman

Nadere informatie

Biodynamische LED verlichting in de zorg

Biodynamische LED verlichting in de zorg Biodynamische LED verlichting in de zorg Dynamisch licht wordt onder andere toegepast in de medische wereld en de zorgsector. Licht heeft namelijk een bewezen positieve invloed op de lichamelijke en geestelijke

Nadere informatie

Frisse School Verlichting,

Frisse School Verlichting, Frisse School Verlichting, Fris licht stimuleert leerling en docent Dr ir Ellie de Groot Ir Nancy Westerlaken Drs Laurens Zonneveldt 1 Doelstelling Verlichting voor optimale prestatie van leerling en docent

Nadere informatie

Inhoud. Het belang van ramen en een aangenaam uitzicht in de werkomgeving

Inhoud. Het belang van ramen en een aangenaam uitzicht in de werkomgeving Het belang van ramen en een aangenaam uitzicht in de werkomgeving ir. H.IJ. (Hester) Hellinga Faculteit Bouwkunde, Leerstoel Bouwfysica 17-04-2008 NVvA Symposium, Zeist Inhoud 02 1. Onderwerp van het onderzoek

Nadere informatie

De invloed van licht op stemming en prestaties

De invloed van licht op stemming en prestaties De invloed van licht op stemming en prestaties Toine Schoutens Stichting Onderzoek Licht & Gezondheid Eindhoven DAVITA Nederland BV Eindhoven Wie is SOLG? De Stichting Onderzoek Licht & Gezondheid SOLG

Nadere informatie

Wat is het doel van lichttherapie? Ochtendmensen en avondmensen

Wat is het doel van lichttherapie? Ochtendmensen en avondmensen Lichttherapie U bent onder behandeling bij een psycholoog van het slaapcentrum. In verband met uw slaapklacht krijgt u lichttherapie. Tijdens deze therapie wordt een speciale lamp gebruikt om uw biologische

Nadere informatie

Mw. E. Redlich, psycholoog SEIN Mw. A. Hamoen, psycholoog SEIN

Mw. E. Redlich, psycholoog SEIN Mw. A. Hamoen, psycholoog SEIN Slapen is geen geringe kunst: je moet er de hele dag voor wakker blijven Friedrich Nietzsche, Duits dichter en filosoof (1844-1900) Mw. E. Redlich, psycholoog SEIN Mw. A. Hamoen, psycholoog SEIN SEIN en

Nadere informatie

LED licht in de zorg. Hoe belangrijk is dat nou eigenlijk?

LED licht in de zorg. Hoe belangrijk is dat nou eigenlijk? LED licht in de zorg Hoe belangrijk is dat nou eigenlijk? Een belangrijke omgevingsfactor in de zorg wordt vaak vergeten of als niet beïnvloedbaar gezien. De invloed die licht heeft op het welzijn van

Nadere informatie

Licht voor welzijn en welbevinden senioren

Licht voor welzijn en welbevinden senioren verlichting ir. Mariëlle Aarts, ir. Nancy Westerlaken Verhoging zelfstandigheid van toekomstige senioren Licht voor welzijn en welbevinden senioren In 2040 zal bijna een kwart van de Nederlandse bevolking

Nadere informatie

Inventarisatie en vastlegging van de state-of-art kennis over licht en ouderen

Inventarisatie en vastlegging van de state-of-art kennis over licht en ouderen Nederlandse Organisatie voor toegepast-natuurwetenschappelijk onderzoek / Netherlands Organisation for Applied Scientific Research Bouw Van Mourik Broekmanweg 6 Postbus 49 2600 AA Delft TNO-rapport TNO-034-UTC-201-00148

Nadere informatie

Chronobiologie en de bipolaire stoornis

Chronobiologie en de bipolaire stoornis Chronobiologie en de bipolaire stoornis Rixt Riemersma-van der Lek, psychiater Polikliniek voor bipolaire stoornissen Universitair Medisch Centrum Groningen Email: r.f.riemersma@umcg.nl GGNet Symposium

Nadere informatie

Slaapproblemen en het ouder wordende brein. Julia van den Berg Onderzoeker Parnassia, divisie 55+ Den Haag

Slaapproblemen en het ouder wordende brein. Julia van den Berg Onderzoeker Parnassia, divisie 55+ Den Haag Slaapproblemen en het ouder wordende brein Julia van den Berg Onderzoeker Parnassia, divisie 55+ Den Haag 4 oktober 2012, Current Biology Oktober 2012: Archives of General Psychiatry 28 september 2012:

Nadere informatie

Biodynamische LED verlichting in Scholen

Biodynamische LED verlichting in Scholen Biodynamische LED verlichting in Scholen Dynamisch licht wordt onder andere toegepast in de het onderwijs en de scholen. Enkele voordelen van dynamische LED verlichting zijn: Verbeterde geheugenfunctie

Nadere informatie

Effecten van verlichting

Effecten van verlichting Effecten van verlichting Whitepaper Inleiding Zonder dat we er ons bewust van zijn, heeft licht effect op uiteenlopende processen in ons lichaam. Zonder licht kunnen we niets waarnemen en daarnaast hebben

Nadere informatie

Slaap en Slaap-waak ritmiek van pubers

Slaap en Slaap-waak ritmiek van pubers Slaap en Slaap-waak ritmiek van pubers Gerard A. Kerkhof prof.em. Universiteit van Amsterdam Slaap Centrum MCH, Den Haag Facta, Utrecht 26.1.2016 (Peter van Straaten, 2013) Item nummer Gemiddelde scores

Nadere informatie

Fysiologische effecten van licht: licht regelt onze slaap, ons humeur, ons energiepeil

Fysiologische effecten van licht: licht regelt onze slaap, ons humeur, ons energiepeil Fysiologische effecten van licht: licht regelt onze slaap, ons humeur, ons energiepeil Oktober 2009 Zonsopgang, zonsondergang Sinds mensenheugenis staan we op en gaan we slapen op het ritme van de zon.

Nadere informatie

Lichtcondities in ziekenhuizen.

Lichtcondities in ziekenhuizen. Lichtcondities in ziekenhuizen. Ir. Mariëlle Aarts Building Lighting Project Creating Healthy Environments Hospitals (CHEH) Focus op Akoestiek (1 promovendus en junior onderzoekers) Licht (1 promovendus

Nadere informatie

Meer licht op stemming en slaap bij de ziekte van Parkinson. Chris Vriend, neurowetenschapper Sonja Rutten, psychiater in opleiding

Meer licht op stemming en slaap bij de ziekte van Parkinson. Chris Vriend, neurowetenschapper Sonja Rutten, psychiater in opleiding Meer licht op stemming en slaap bij de ziekte van Parkinson Chris Vriend, neurowetenschapper Sonja Rutten, psychiater in opleiding Inhoud Verschijnselen van de ziekte van Parkinson Slaapproblemen Stemmingsproblemen

Nadere informatie

Stichting Living Daylights. Light Inspirations. ir Atto Harsta

Stichting Living Daylights. Light Inspirations. ir Atto Harsta Stichting Living Daylights Light Inspirations ir Atto Harsta oprichter & bestuurder Stichting Living Daylights directeur Aldus bouwinnovatie voorzitter Booosting ir Atto Harsta directeur Aldus bouwinnovatie

Nadere informatie

Kantoren NS, Utrecht Bamboe in BDO, Amstelveen Moskee, Harderwijk

Kantoren NS, Utrecht Bamboe in BDO, Amstelveen Moskee, Harderwijk Kantoren NS, Utrecht Bamboe in BDO, Amstelveen Moskee, Harderwijk 6 06 Johan G. Smits Levend licht INVLOED VERLICHTING OP DAGRITME Toepassing van dynamische verlichting in een kantoorruimte. Links: 350

Nadere informatie

bouwfysica Licht themanummer Kwartaalblad van de nederlands vlaamse bouwfysica vereniging

bouwfysica Licht themanummer Kwartaalblad van de nederlands vlaamse bouwfysica vereniging bouwfysica Kwartaalblad van de nederlands vlaamse bouwfysica vereniging themanummer Licht lichtontwerp verpleeghuis visueel comfort senioren gezeefdrukt glas intelligente daglichtsystemen ideale raam de

Nadere informatie

VERLICHTING in de MELKVEE-STAL

VERLICHTING in de MELKVEE-STAL VERLICHTING in de MELKVEE-STAL Floor van Oosterhout Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) Afdeling Neurofysiologie 23 november 2010 f.vanoosterhout@lumc.nl Dag-nacht ritme Aanpassingen van plant /

Nadere informatie

Daglicht, gebouwen en mensen

Daglicht, gebouwen en mensen Daglicht, gebouwen en mensen NSVV Nationaal Lichtcongres 29 januari 2015 Prof. Dr.-Ing. A.L.P. Rosemann Dr. ir. M.B.C. Aries Natuurlijke verlichting Gebouwen: beschutting voor weersomstandigheden Voorkeur

Nadere informatie

Licht en Gezondheid bij Senioren

Licht en Gezondheid bij Senioren 20 3 2007 Bouwfysica Licht en Gezondheid bij Senioren Dat licht nodig is voor visuele waarnemingen is algemeen bekend. Ook is al langere tijd bekend dat licht of juist het ontbreken daarvan negatieve invloed

Nadere informatie

Hoe kijken wij en welke informatie wordt doorgegeven aan onze hersenen. Prof. dr. Maarten Kamermans

Hoe kijken wij en welke informatie wordt doorgegeven aan onze hersenen. Prof. dr. Maarten Kamermans Hoe kijken wij en welke informatie wordt doorgegeven aan onze hersenen Prof. dr. Maarten Kamermans Het oog is geen camera Als je een camera beweegt krijg je een onscherpe foto Als je de ogen stil zet zie

Nadere informatie

PREMIUM LIGHT GLASSES. Lichttherapie met Propeaq WINTERBLUES

PREMIUM LIGHT GLASSES. Lichttherapie met Propeaq WINTERBLUES PREMIUM LIGHT GLASSES Lichttherapie met Propeaq WINTERBLUES INHOUDSOPGAVE 2 INHOUDSOPGAVE 3 LICHTTHERAPIE BIJ WINTERBLUES 4 LICHTTHERAPIE MET PROPEAQ 30 MINUTEN EXTRA EFFECT 5 WINTERBLUES 6 OORZAKEN VAN

Nadere informatie

Verbetering van concentratie, motivatie en coöperatief leergedrag Klaslokaal van de toekomst! Kim van Rosmalen

Verbetering van concentratie, motivatie en coöperatief leergedrag Klaslokaal van de toekomst! Kim van Rosmalen Verbetering van concentratie, motivatie en coöperatief leergedrag Klaslokaal van de toekomst! Kim van Rosmalen 2012 1 SchoolVision -veel media aandacht Licht van invloed op concentratie leerlingen WINTELRE

Nadere informatie

Natuurlijk een kas! De voordelen van bouwen met glas

Natuurlijk een kas! De voordelen van bouwen met glas Natuurlijk een kas! De voordelen van bouwen met glas Tuincentra Botanische kassen Zorggerelateerde glasconstructies Specials Ontwerp & Advies Botanische kas, Koeweit Expositiepaviljoen, Museum Huis Doorn

Nadere informatie

Ochtend- avondtype vragenlijst Zelfbeoordelingsversie (MEQ-SA) 1. Naam: Datum:

Ochtend- avondtype vragenlijst Zelfbeoordelingsversie (MEQ-SA) 1. Naam: Datum: Ochtend- avondtype vragenlijst Zelfbeoordelingsversie (MEQ-SA) 1 Naam: Datum: Kies bij iedere vraag het antwoord dat het beste bij u past. Zet een cirkeltje om het antwoord dat het beste aangeeft hoe u

Nadere informatie

SLAAP BIJ OUDEREN. - Tips voor een goede nachtrust-

SLAAP BIJ OUDEREN. - Tips voor een goede nachtrust- SLAAP BIJ OUDEREN - Tips voor een goede nachtrust- Aandacht voor het slapen is belangrijk. Tijdens de slaap kan je lichamelijk en geestelijk herstellen. Er worden bovendien reserves opgebouwd om de volgende

Nadere informatie

Licht voor ouderen en mensen met dementie

Licht voor ouderen en mensen met dementie Factsheet Zorg & Technologie voor bestuurders en managers in de zorg Licht voor ouderen en mensen met dementie Gebaseerd op de brochure Van voorlichting tot verlichting van Joost van Hoof en Toine Schoutens.

Nadere informatie

Bouwbiologische Richtwaarden Licht en Verlichting 2011

Bouwbiologische Richtwaarden Licht en Verlichting 2011 Bouwbiologische Richtwaarden Licht en Verlichting 2011 Datum: 1 december 2011 Samensteller: De Woon/Werkbioloog - Jan Meutzner Website: www.dewoonbioloog.nl / www.dewerkbioloog.nl HET VISUELE SYSTEEM VAN

Nadere informatie

LED PRODISC II SERIE

LED PRODISC II SERIE VEILIG EN VEELZIJDIG SAFE AND VERSATILE LED PRODISC II SERIE LED PRODISC II SERIES Energiezuinige, heldere verlichting voor een veilige doorgang van trappenhuizen en gangen. Optioneel verkrijgbaar met

Nadere informatie

Daglicht en gezond verstand

Daglicht en gezond verstand Daglicht en gezond verstand in theorie 1 Rien van Overveld 2 Werkgroep gelijkwaardigheid Samenstelling BNA COB IWB LNB ONRI SBR VBWTN VNG VROM VSN Publicatie van: gelijkwaardige oplossingen (32) pragmatische

Nadere informatie

DOORFEESTEN TOT IN DE LATE UURTJES? Relatie tussen onregelmatige werktijden/nachtarbeid en leeftijd Hardy van de Ven, Noortje Wiezer

DOORFEESTEN TOT IN DE LATE UURTJES? Relatie tussen onregelmatige werktijden/nachtarbeid en leeftijd Hardy van de Ven, Noortje Wiezer DOORFEESTEN TOT IN DE LATE UURTJES? Relatie tussen onregelmatige werktijden/nachtarbeid en leeftijd Hardy van de Ven, Noortje Wiezer IEDEREEN MOET LANGER DOOR 2 Doorfeesten tot in de late uurtjes? OOK

Nadere informatie

onregelmatige werktijden en eigen verantwoordelijkheid

onregelmatige werktijden en eigen verantwoordelijkheid onregelmatige werktijden en eigen verantwoordelijkheid Copyright Circadian Technologies Ltd 2012 ONDERWERPEN Biologische klok Slaap Ochtendmens/Avondmens Alertheid en veiligheid Voeding DE BIOLOGISCHE

Nadere informatie

LED ROCKDISC II SERIE

LED ROCKDISC II SERIE ROBUUST EN STIJLVOL ROBUST AND REFINED LED ROCKDISC II SERIE LED ROCKDISC II SERIES Modern, waterbestendige verlichting voor binnen- en buitentoepassingen. Optioneel verkrijgbaar met noodfunctie en een

Nadere informatie

Richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen (2017)

Richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen (2017) Richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen (2017) 1. Introductie gezonde slaap Dit thema geeft een introductie van de slaapopbouw, het slaapritme en de ontwikkeling van de slaap per leeftijdsfase.

Nadere informatie

Les 2 Biologische psychologie: slapen en waken

Les 2 Biologische psychologie: slapen en waken Les 2 Biologische psychologie: slapen en waken Inleiding Binnen de Biologische psychologie bestudeert men het gedrag van mensen aan de hand van de biologische achtergrond ervan. Oorzaken van gedrag worden

Nadere informatie

College s wel/niet s morgens vroeg?

College s wel/niet s morgens vroeg? College s wel/niet s morgens vroeg? Gerard A. Kerkhof prof.em. Universiteit van Amsterdam Slaap Centrum MCH, Den Haag Topdag, FACTA 12.2.2015 Tijd van inslapen (doordeweeks) 40 30 % 20 10 0 < 22: 22: -

Nadere informatie

LED-pilootsite Bevingen-centrum

LED-pilootsite Bevingen-centrum LED-pilootsite Bevingen-centrum Dirk Van Kerckhoven Infrax dirk.vankerckhoven@infrax.be Oktober 2011 Inhoud 1. Voorstelling van de site 2. Keuze van de site en het concept 3. Onderzoeksmethodiek 4. Meetresultaten

Nadere informatie

Pijn en slaap. Een vicieuze cirkel doorbreken. Wake 2/3 of life. ~80% of night 4/13/2010. ~20% of night.

Pijn en slaap. Een vicieuze cirkel doorbreken. Wake 2/3 of life. ~80% of night 4/13/2010. ~20% of night. Pijn en slaap Een vicieuze cirkel doorbreken Wake 2/3 of life NREM Sleep REM Sleep ~20% of night ~80% of night 1 Slaap stadia Slaap stadia 4/13/2010 Hypnogram Awake REM 1 2 3 4 volwassene 1 2 3 4 5 6 7

Nadere informatie

Relighting LED. Technologische verkenning voor een case study. Arnaud Deneyer. 22 oktober 2014

Relighting LED. Technologische verkenning voor een case study. Arnaud Deneyer. 22 oktober 2014 Relighting LED Technologische verkenning voor een case study Arnaud Deneyer 22 oktober 2014 Laboratorium Licht Wetenschappelijk en Technisch Centrum voor het Bouwbedrijf Relighting LED : Technologische

Nadere informatie

VERLICHTING VAN BELANG VOOR GOED FUNCTIONEREN

VERLICHTING VAN BELANG VOOR GOED FUNCTIONEREN VERLICHTING VAN BELANG VOOR GOED FUNCTIONEREN Zien kost kwart van onze energie Het zien vraagt 25% van het energieverbruik van het zenuwsysteem. Wordt het zien bemoeilijkt, bijvoorbeeld door onvoldoende

Nadere informatie

Gezondheidsrisico s door nachtwerk. Nr. 2017/17. Samenvatting

Gezondheidsrisico s door nachtwerk. Nr. 2017/17. Samenvatting Gezondheidsrisico s door nachtwerk Nr. 2017/17 Samenvatting Gezondheidsrisico s door nachtwerk pagina 2 van 5 Op verzoek van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid brengt de hiertoe ingestelde

Nadere informatie

Human Centric Lighting in toepassing

Human Centric Lighting in toepassing www.osram-benelux.com Human Centric Lighting in toepassing Paul Brussee 2015-09 Utrecht De evolutie... Bron: www.goldenrecordrevisited.org 2 Effecten van licht buiten de visuele waarneming Visuele effecten

Nadere informatie

Melatonine bij verlate slaapfase Experiment, nog geen bewijzen

Melatonine bij verlate slaapfase Experiment, nog geen bewijzen Melatonine bij verlate slaapfase Experiment, nog geen bewijzen Door Sandra Kooij Nieuwsbrief voor Patiënten, Programma ADHD bij volwassenen, jaargang 4, nummer 2, mei 2008. De meerderheid (zo'n 70%) van

Nadere informatie

PULSE VTL BIODYNAMISCH LICHT VOOR HET MODERNE KANTOOR

PULSE VTL BIODYNAMISCH LICHT VOOR HET MODERNE KANTOOR PULSE VTL BIODYNAMISCH LICHT VOOR HET MODERNE KANTOOR 2 PULSE VTL 3 V I S U E E L E M O T I O N E E L LICHT B I O I S C H L O G De dimensies van licht: licht stelt ons in staat om onze omgeving waar te

Nadere informatie

Het oog als zintuig en de osteopatische benadering van visus problemen bij het paard

Het oog als zintuig en de osteopatische benadering van visus problemen bij het paard Het oog als zintuig en de osteopatische benadering van visus problemen bij het paard Anita Voskamp 2012 Hoe ziet een paard In dit hoofdstuk leg ik uit hoe de visus van het paard werkt. Voor ons mensen

Nadere informatie

Haal het daglicht uw kantoor binnen DYNAMISCHE LED PANELEN 1:00

Haal het daglicht uw kantoor binnen DYNAMISCHE LED PANELEN 1:00 DYNAMISCHE LED PANELEN 1:00 Waarom dynamisch licht Dynamische LED kantoorverlichting van Emmlight (markt introductie medio 2011) is een geavanceerde oplossing om de dynamiek van daglicht te introduceren

Nadere informatie

Binnenlucht kwaliteit in verpleegtehuizen en het effect op de verspreiding van infectieziekten

Binnenlucht kwaliteit in verpleegtehuizen en het effect op de verspreiding van infectieziekten Binnenlucht kwaliteit in verpleegtehuizen en het effect op de verspreiding van infectieziekten Marije te Kulve BEZO 14-10-2013 Supervisors: Prof.dr. H.S.M. Kort, TU/e Dr.ir. M.G.L.C. Loomans, TU/e Ir.

Nadere informatie

Slaaphygiëne. Tips om beter te slapen. Hoofdpijn polikliniek

Slaaphygiëne. Tips om beter te slapen. Hoofdpijn polikliniek Slaaphygiëne Tips om beter te slapen Hoofdpijn polikliniek Soms is het moeilijk om in slaap te vallen of om door te slapen. Hier geven wij u enkele tips die misschien kunnen helpen om tot een gezonde slaap

Nadere informatie

Moeheid bij sarcoïdose: invloed van biologische klok slaapstoornissen

Moeheid bij sarcoïdose: invloed van biologische klok slaapstoornissen Moeheid bij sarcoïdose: invloed van biologische klok slaapstoornissen Marcel Smits, neuroloog-somnoloog 1,2 1: Ziekenhuis Gelderse Vallei Ede Multidisciplinair expertise centrum voor slaapwaak stoornissen

Nadere informatie

NBN-EN : Werkplekverlichting binnen

NBN-EN : Werkplekverlichting binnen NBN-EN 12464-1: Werkplekverlichting binnen In 2011 is er een aanpassing gebeurd aan de Europese norm, NBN-EN 12464-1 Licht en verlichting - Werkplekverlichting - Deel 1: Werkplekken binnen. Het is een

Nadere informatie

Verlichting. 1 Inleiding... 1. 2 Gewenste lichtsterkte... 2. 3 Verlichtingssystemen... 3

Verlichting. 1 Inleiding... 1. 2 Gewenste lichtsterkte... 2. 3 Verlichtingssystemen... 3 1 Inleiding... 1 2 Gewenste lichtsterkte... 2 3 Verlichtingssystemen... 3 3.1 Lichtbronnen... 3 3.2 Voorschakelapparaten (ballasten)... 4 3.3 Verlichtingsarmaturen... 4 4 Regelingen... 5 1 Inleiding i

Nadere informatie

Arbeidsparticipatie en re-integratie. Hans Ritmeester Manager Visio Zicht op Werk Ton van Schie Arbeidsdeskundige Koninklijke Visio

Arbeidsparticipatie en re-integratie. Hans Ritmeester Manager Visio Zicht op Werk Ton van Schie Arbeidsdeskundige Koninklijke Visio Arbeidsparticipatie en re-integratie Hans Ritmeester Manager Visio Zicht op Werk Ton van Schie Arbeidsdeskundige Koninklijke Visio 1 Koninklijke Visio Expertisecentrum voor blinden en slechtzienden Landelijk,

Nadere informatie

Verlichting door de ogen van de gebruiker

Verlichting door de ogen van de gebruiker Kwaliteit van installaties in de utiliteitsbouw: Verlichting door de ogen van de gebruiker Dr. ir. H.IJ. (Hester) Hellinga Themabijeenkomst Kwaliteit van Installaties door DEKRA en UNETO-VNI 29 maart 2017

Nadere informatie

Herkennen van en omgaan met. Angst en Depressie. Is er vaker sprake van angst en depressie in de palliatieve fase?

Herkennen van en omgaan met. Angst en Depressie. Is er vaker sprake van angst en depressie in de palliatieve fase? Herkennen van en omgaan met Angst en Depressie bij (oudere) mensen met een verstandelijke beperking Is er vaker sprake van angst en depressie in de palliatieve fase? Kennis over angst en depressie Risicofactoren

Nadere informatie

Gerandomiseerd onderzoek naar het effect op terugkeer naar werk met lichttherapie / magnetische veld therapie en coaching bij werknemers met burnout

Gerandomiseerd onderzoek naar het effect op terugkeer naar werk met lichttherapie / magnetische veld therapie en coaching bij werknemers met burnout Gerandomiseerd onderzoek naar het effect op terugkeer naar werk met lichttherapie / magnetische veld therapie en coaching bij werknemers met burnout Toine Schoutens 1,2 Monique H.W. Frings-Dresen 1 Karen

Nadere informatie

regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl

regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl n Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid We slapen gemiddeld zo n zeven tot acht uur per nacht. Dat

Nadere informatie

Creative Lighting Solutions Façade IP65 6xTF WW Medium Frosted

Creative Lighting Solutions Façade IP65 6xTF WW Medium Frosted Creative Lighting Solutions Façade IP65 6xTF WW Medium Frosted Pagina 1 van 16 Samenvatting meetgegevens parameter meting lamp opmerking Kleurtemperatuur 3117 K Warmwit. Lichtsterkte I v 1294 Cd Gemeten

Nadere informatie

Bouwfysica. Verlichting. Onderwerpen. hoofdstuk 4 Bouwfysica. Begrippen. Kunstlicht. Daglicht. Straatverlichting. Cauberg-Huygen BV 1

Bouwfysica. Verlichting. Onderwerpen. hoofdstuk 4 Bouwfysica. Begrippen. Kunstlicht. Daglicht. Straatverlichting. Cauberg-Huygen BV 1 Bouwfysica Verlichting hoofdstuk 4 Bouwfysica 1 Onderwerpen Begrippen Kunstlicht Daglicht Straatverlichting Cauberg-Huygen BV 1 Begrippen zonlicht / daglicht 3 Begrippen kleuren zichtbaar licht 4 Cauberg-Huygen

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Het circadiane systeem De draaiing van de aarde veroorzaakt cyclische veranderingen in de omgeving, zoals de afwisseling van dag en nacht en die van de seizoenen. Levende wezens zijn in staat om zich aan

Nadere informatie

Dynamische Verlichting in de dienstensector

Dynamische Verlichting in de dienstensector Dynamische Verlichting in de dienstensector Kurt T Joens 29 april 2010 1 We zijn allemaal verschillend... Senior Care Application Guide 2 en voelen ons beter in een comfortabele omgeving Senior Care Application

Nadere informatie

Ruimte voor Vergetelheid

Ruimte voor Vergetelheid Ruimte voor Vergetelheid presentatie ontwerpend onderzoek Ruimte voor Vergetelheid door Interieur+Dementie woensdag 10 april 2013 Congres Dementievriendelijke architectuur en inrichting dementievriendelijke

Nadere informatie

Slaap-waak ritmestoornissen. Slaapstoornissen algemeen. B8 Geslapen maar niet uitgerust; wakker worden! Hersenletselcongres

Slaap-waak ritmestoornissen. Slaapstoornissen algemeen. B8 Geslapen maar niet uitgerust; wakker worden! Hersenletselcongres B8 Geslapen maar niet uitgerust; Slaap-waakritme stoornissen bij NAH en de gevolgen voor hersenletsel (potentiële) belangenverstrengeling De betrokken relaties bij dit project zijn: Sponsoring of onderzoeksgeld:

Nadere informatie

Met trots presenteren wij u:

Met trots presenteren wij u: Rudi Meinders NVTG CONGR ES 2 0 Met trots presenteren wij u: 14 Naam Rudi Meinders Functie Projectdirecteur van Croon Crea tie Onderwerp k nie uwe bouwen met Ongestoord en ontzorgd p e r s p e c tie v

Nadere informatie

Licht en duisternis. Eindhoven 18 februari 2015 1

Licht en duisternis. Eindhoven 18 februari 2015 1 Licht en duisternis Eindhoven 18 februari 2015 1 Aarde op 11 000 000 000 km Eindhoven 18 februari 2015 2 Aarde op 385 000 km Eindhoven 18 februari 2015 3 Eindhoven 18 februari 2015 4 Eindhoven 18 februari

Nadere informatie

Duurzame bouw door zonregulering. Wouter Beck Hunter Douglas Europe

Duurzame bouw door zonregulering. Wouter Beck Hunter Douglas Europe Duurzame bouw door zonregulering Wouter Beck Hunter Douglas Europe Duurzame bouw door zonregulering 1. Uitdagingen in de gebouwde omgeving 2. De kracht van de zon 3. Energie 4. Comfort Binnenklimaat Trend:

Nadere informatie

Het slaapcentrum voor kinderen

Het slaapcentrum voor kinderen Het slaapcentrum voor kinderen Informatie voor patiënten F0749-4310 mei 2012 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260 AK Leidschendam

Nadere informatie

Binnenmilieu en gezondheid. Bouwfysica

Binnenmilieu en gezondheid. Bouwfysica Binnenmilieu en gezondheid Bouwfysica VISUEEL COMFORT VOOR SENIOREN De toenemende vergrijzing van de samenleving is een actueel onderwerp dat bouwend Nederland voor nieuwe uitdagingen plaatst. In dit artikel

Nadere informatie

de relatie tussen omgeving en genezing Cor Datema

de relatie tussen omgeving en genezing Cor Datema Healing Environments - de relatie tussen omgeving en genezing Cor Datema Consultant Healing Environments 2 3 4 Welke zintuigen beïnvloeden het herstelproces? gezichtsvermogen gehoor reukzin tastzin 5 6

Nadere informatie

ADHD &&je bioritme. Psychiater /Hoofd Kenniscentrum ADHD bij volwassenen, PsyQ Den Haag

ADHD &&je bioritme. Psychiater /Hoofd Kenniscentrum ADHD bij volwassenen, PsyQ Den Haag ADHD &&je bioritme Bioritme ADHD Dr. J.J. Sandra Kooij Psychiater /Hoofd Kenniscentrum ADHD bij volwassenen, PsyQ Den Haag Voorzitter DIVA Foundation, ADHDFund, & European Network Adult ADHD Eerste ADHDVrouw

Nadere informatie

Omgaan met lichtverstoring bij vleermuizen

Omgaan met lichtverstoring bij vleermuizen Omgaan met lichtverstoring bij vleermuizen Herman Limpens Eindhoven 21-03-2013 vleermuis vleermuis jaarcyclus Een netwerk van deelleefgebieden met verschillende functies verblijfplaatsen + vliegroutes

Nadere informatie

Hoe moet het: gokt u ernaar of weet u het?

Hoe moet het: gokt u ernaar of weet u het? Kleine parkeergarage Kleine parkeergarages bevinden zich in woongebouwen of zakenhotels. De afmetingen van de ruimte zijn kleiner en er is geen tdurend verkeer: dat neemt toe in de ochtend en de avond

Nadere informatie

Ontwikkelen. Beleidsplan. Openbare verlichting. Gemeente Haren

Ontwikkelen. Beleidsplan. Openbare verlichting. Gemeente Haren Ontwikkelen Beleidsplan Openbare verlichting Gemeente Haren Programma 15/20 januari 2015: 19.30 uur: Welkomstwoord wethouder M. Sloot 19.35 uur: Presentatie Henk Ensing 20.05 uur: Pauze/invullen enquête

Nadere informatie

Gezond licht met uniglas

Gezond licht met uniglas uniglas VITAL Wellnessglass Gezond licht met uniglas Licht is energie, maar ook informatie inhoud, vorm en structuur. Het vormt het potentieel voor alles. David Bohm, quantumfysicus en filosoof Het positieve

Nadere informatie

Helder verlichte ruimtes zijn een steuntje in de rug voor ouderen

Helder verlichte ruimtes zijn een steuntje in de rug voor ouderen De foto's bij dit artikel zijn gemaakt op de PG-afdeling van De Bolder in Huizen. Licht en ouderen Helder verlichte ruimtes zijn een steuntje in de rug voor ouderen Met het klimmen van de jaren gaan de

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING In hoofdstuk 1 van dit proefschrift wordt een algemene inleiding gegeven op de biologische klok van zoogdieren. De biologische klok van zoogdieren, welke 24-uurs ritmen in het

Nadere informatie

Verstoorde nachtrust bij mensen met dementie

Verstoorde nachtrust bij mensen met dementie Verpleegkundige CasuÏstiek Verstoorde nachtrust bij mensen met dementie Niet kunnen slapen is een veelkoppig monster, waarbij een slaaptablet vaak niet de oplossing is. Analyse van het slaapritme, voeding,

Nadere informatie

Omgevingspsychologie in de zorg Yvonne Leegwater 21 september 2016

Omgevingspsychologie in de zorg Yvonne Leegwater 21 september 2016 "Hoe voelt u zich vandaag?" Omgevingspsychologie in de zorg Yvonne Leegwater 21 september 2016 Herkenbaar...? Wat is omgevingspsychologie? Psychologie onderzoekt gedrag van mensen Omgevingspsychologie

Nadere informatie

Het Licht Op Natuur project Wat doet nachtelijk kunstlicht met onze natuur?

Het Licht Op Natuur project Wat doet nachtelijk kunstlicht met onze natuur? Het Licht Op Natuur project Wat doet nachtelijk kunstlicht met onze natuur? Nationaal Congres Openbare Verlichting OVL2015, NSVV 21 januari 2016, Hoevelaken 6% per year increase in sky brightness (Hölker

Nadere informatie

BIOKLOK DE BIOLOGISCHE KLOK IN DE LES MODULE A. klok. www. bio. .nl

BIOKLOK DE BIOLOGISCHE KLOK IN DE LES MODULE A. klok. www. bio. .nl BIOKLOK DE BIOLOGISCHE KLOK IN DE LES MODULE A www. bio klok.nl BIOKLOK MODULE A OCHTENDMENSEN, AVONDMENSEN INLEIDING Maandagochtend, het is 7:00 uur, tijd om op te staan! Zou je liever nog wat langer

Nadere informatie

Toepassing van dynamische verlichting in de dienstensector. Philip Eeckhout jan 2011

Toepassing van dynamische verlichting in de dienstensector. Philip Eeckhout jan 2011 Toepassing van dynamische verlichting in de dienstensector Philip Eeckhout jan 2011 1 We zijn allemaal verschillend... Senior Care Application Guide 2 en voelen ons beter in een comfortabele omgeving Senior

Nadere informatie

Het Intuïtieve Huis. Caro van Dijk Architectuur. Caro van Dijk Architectuur. Het Intuïtieve Huis. Caro van Dijk Architectuur

Het Intuïtieve Huis. Caro van Dijk Architectuur. Caro van Dijk Architectuur. Het Intuïtieve Huis. Caro van Dijk Architectuur Het Intuïtieve Huis Caro van Dijk Architectuur Kraaipan PG woongroepen Landlust zorgboerderij Het Intuitieve Huis Caro van Dijk Architectuur Caro van Dijk Architectuur Het Intuïtieve Huis Caro van Dijk

Nadere informatie

Zijn er evidence based indicaties voor medische toepassingen bij verstandelijk gehandicapten? Prevalentie slaapproblemen

Zijn er evidence based indicaties voor medische toepassingen bij verstandelijk gehandicapten? Prevalentie slaapproblemen Zijn er evidence based indicaties voor medische toepassingen bij verstandelijk gehandicapten? Wiebe Braam s Heeren Loo, locatie Wekerom Gouverneur Kremers Centrum Maastricht Zijn er evidence based indicaties

Nadere informatie

Verlichtingskunde 2009. Verlichtingskunde. Kunstlicht eisen Week 4. Mariëlle Aarts Laurens Zonneveldt

Verlichtingskunde 2009. Verlichtingskunde. Kunstlicht eisen Week 4. Mariëlle Aarts Laurens Zonneveldt Verlichtingskunde Kunstlicht eisen Week 4 Mariëlle Aarts Laurens Zonneveldt Ergonomie EUROPESE NORM NEN-EN 12464-1 Doel van NEN-EN 12464-1 Visueel comfort, prestatie en veiligheid werkplekken binnen

Nadere informatie

PERSMAP Nationale Slaapweek 25-30 maart 2013

PERSMAP Nationale Slaapweek 25-30 maart 2013 PERSMAP Nationale Slaapweek 25-30 maart 2013 Thema: SLAAP EN OUDERSCHAP Nederlandse Vereniging voor Slaap/Waak Onderzoek (NSWO) www.nswo.nl Persbericht Nederlandse kinderen houden ouders uit hun slaap

Nadere informatie

TVVL MAGAZINE COMFORT EN PRODUCTIVITEIT THEMANUMMER. Lawaai in open kantoorruimten. Gezond investeren in klimaatinstallaties

TVVL MAGAZINE COMFORT EN PRODUCTIVITEIT THEMANUMMER. Lawaai in open kantoorruimten. Gezond investeren in klimaatinstallaties MEI 2007, JAARGANG 36, NR. 5 TVVL MAGAZINE Jaargang 36 nr. 5 TVVL Magazine mei 2007 THEMANUMMER COMFORT EN PRODUCTIVITEIT Lawaai in open kantoorruimten Gezond investeren in klimaatinstallaties NulEnergie-gebouwen

Nadere informatie

Samenvatting. Preventieve maatregelen

Samenvatting. Preventieve maatregelen Samenvatting In Nederland wordt regelmatig tijdens nachtelijke uren gewerkt. In totaal gaat het om zo n 16 procent van de beroepsbevolking. Nachtwerk wordt vooral verricht in de zorg, de horeca, de vervoerssector

Nadere informatie

PLAFONDS SYSTEMEN. Samen van idee tot werkelijkheid. ORCAL Canopy

PLAFONDS SYSTEMEN. Samen van idee tot werkelijkheid. ORCAL Canopy PLAFONDS SYSTEMEN Samen van idee tot werkelijkheid plafond PRODUCT 2010 ORCAL Canopy Creëer, Accentueer, Definiëer ORCAL CANOPIES zijn de metalen Canopies van Armstrong s uitgebreide assortiment van zwevende

Nadere informatie

ZORG EN GEZONDHEID LICHT VOOR KLINIEKEN EN PRAKTIJKEN

ZORG EN GEZONDHEID LICHT VOOR KLINIEKEN EN PRAKTIJKEN ZORG EN GEZONDHEID LICHT VOOR KLINIEKEN EN PRAKTIJKEN ONZE PASSIE LICHT VOOR MENSEN Terwijl u in alle rust voor uw patiënten zorgt, zorgen wij voor uw licht. Want lichtoplossingen van Derungs ondersteunen

Nadere informatie