DOORFEESTEN TOT IN DE LATE UURTJES? Relatie tussen onregelmatige werktijden/nachtarbeid en leeftijd Hardy van de Ven, Noortje Wiezer

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "DOORFEESTEN TOT IN DE LATE UURTJES? Relatie tussen onregelmatige werktijden/nachtarbeid en leeftijd Hardy van de Ven, Noortje Wiezer"

Transcriptie

1 DOORFEESTEN TOT IN DE LATE UURTJES? Relatie tussen onregelmatige werktijden/nachtarbeid en leeftijd Hardy van de Ven, Noortje Wiezer

2 IEDEREEN MOET LANGER DOOR 2 Doorfeesten tot in de late uurtjes?

3 OOK MEER OUDERE WERKNEMERS IN PLOEGENDIENST 3 Doorfeesten tot in de late uurtjes?

4 EFFECTEN ONREGELMATIGE WERKTIJDEN/NACHTARBEID Studie/jaar Type studie Effecten Opmerkingen Akerstedt / 2009 Review Kortere slaapduur, meer verstoorde slaap, meer vermoeid en minder alert Knutsson / 2010 Review Verhoogde kans maag- en darmproblemen Puttonen / 2010 Review Beperkt bewijs verhoogde kans hart- en vaatziekten Wang / 2012 Review Beperkt bewijs verhoogde kans kanker Tucker / 2012 Prospectief Verminderd cognitief functioneren Ramin / 2014 Retrospectief Verhoogd risicoprofiel voor chronische ziektes Dagslaap 1-4 uur minder lang vergeleken met nachtslaap Vaak niet gecontroleerd voor potentiele confounders Weinig bekend over mogelijke mechanismes Beperkt bewijs bij mensen, voldoende bewijs bij dieren Met name >10 jaar werken in onregelmatigheid Studie betreft alleen vrouwen, suggestie voor verschillende impact leeftijd 4 Doorfeesten tot in de late uurtjes?

5 VAN ONREGELMATIGE WERKTIJDEN NAAR GEZONDHEIDSEFFECTEN onregelmatige werktijden/ nachtarbeid biologische klok licht slaap leefstijl vitamine D gezondheid functioneren sociale leven Fritschi et al, Doorfeesten tot in de late uurtjes?

6 ONREGELMATIGE WERKTIJDEN VERSTOREN DE BIOLOGISCHE KLOK De menselijke biologische klok zorgt ervoor dat alle processen in het lichaam een ritme van ongeveer 24 uur vertonen. De biologische klok regelt: Slaap/waak: de alertheid is in de nacht lager Prestatie: deze is in de nacht lager Temperatuur: het lichaam is in de nacht koeler Hormoonhuishouding: melatonine (slaaphormoon) en cortisol (stresshormoon) zijn de twee belangrijkste Spijsvertering: deze staat in de nacht on hold, het lichaam verteert nauwelijks 6 Doorfeesten tot in de late uurtjes?

7 OUDERDOM KOMT MET GEBREKEN Bron: CBS 7 Doorfeesten tot in de late uurtjes?

8 LEEFTIJD, SLAAP EN HERSTEL Leeftijd - + Slaap duur en kwaliteit Herstelbehoefte 8 Doorfeesten tot in de late uurtjes?

9 LEEFTIJD EN DE BIOLOGISCHE KLOK Met toenemende leeftijd wordt de biologische klok: Minder gevoelig voor time cues Meer ochtend georiënteerd Past zich langzamer aan opeenvolgende nachtdiensten Roenneberg et al, Doorfeesten tot in de late uurtjes?

10 WEINIG LEEFTIJDSEFFECTEN ONREGELMATIG WERKEN?! Studie/jaar Type studie Effecten Opmerkingen Costa / 2007 Cross-sectioneel Werkvermogen neemt af met toenemende leeftijd Blok / 2010 Review Wisselende resultaten ploegendienst en leeftijd Saksvik / 2010 Review Wisselende resultaten ploegendienst en leeftijd Van de Ven / 2014 Prospectief Zelfde voorspellers voor verzuim ploeg- en dagdienst Van de Ven / 2015 Cross-sectioneel Geen relatie leeftijd met slaap en herstelbehoefte Sterkere daling werkvermogen ploegendienst vergeleken met dagdienst Geen bewijs voor meer problemen oudere werknemers, suggestief bewijs ouderen meer problemen met de nachtdienst, jongeren met de ochtenddienst Jongere werknemers scoren beter op cognitieve taken, ouderen beter op gezondheidsuitkomsten Geen verschillen tussen jongere (<45) en oudere ( 45) werknemers Chronotype verklaart beter verschillen in slaap en herstel 10 Doorfeesten tot in de late uurtjes?

11 WAAROM GEEN LEEFTIJDSEFFECTEN 100% Minst prettige dienst 90% 80% 70% 60% 50% 40% Nachtdienst Avonddienst Ochtenddienst 30% 20% 10% 0% < >=55 11 Doorfeesten tot in de late uurtjes?

12 INTERVENTIERICHTINGEN Productiviteit Gezondheid Vitale medewerkers Optimale werkomgeving Optimale roosters Optimale leefstijl 12 Doorfeesten tot in de late uurtjes?

13 OPTIMALE WERKOMGEVING Grijp in daar waar meest te winnen is FITHEID Kijk kritisch naar het proces Is nachtwerk echt nodig? Anders organiseren Compensatie nachtdienst door vermindering werkbelasting Taakroulatie, taakherontwerp Ploegendienst Leefstijl Roosters Werkomgeving Cultuur/leiderschap Ga de dialoog aan 13 Doorfeesten tot in de late uurtjes?

14 OPTIMALE ROOSTERS Het optimale rooster bestaat niet Ruimte voor maatwerk Individueel roosteren Triobanen Hou rekening met roosterregels Snel voorwaarts roteren vooral voor ouderen positief! Proces vooraf implementatie net zo belangrijk 14 Doorfeesten tot in de late uurtjes?

15 OPTIMALE LEEFSTIJL Goede slaap hygiëne Donker, koele slaapkamer Regelmatig patroon Voedsel Tijdstip van inname Wat je eet: van eiwitten wordt je alert, van koolhydraten wordt je slaperig Onderzoeksprogramma TNO naar wat te eten op welk tijdstip. 15 Doorfeesten tot in de late uurtjes?

16 SAMENVATTING Ploegendienst is belastend Slaapproblemen Verstoring biologische klok Grotere kans op chronische aandoeningen Met toenemende leeftijd Kortere en slechter slapen Veranderende bbiologische klok Grotere kans chronische aandoeningen!?weinig leeftijdseffecten onregelmatige werktijden/nachtarbeid?! MAATWERK Grote individuele (leeftijds)verschillen 16 Doorfeesten tot in de late uurtjes?

17 BEDANKT VOOR UW AANDACHT Meer informatie?

onregelmatige werktijden en eigen verantwoordelijkheid

onregelmatige werktijden en eigen verantwoordelijkheid onregelmatige werktijden en eigen verantwoordelijkheid Copyright Circadian Technologies Ltd 2012 ONDERWERPEN Biologische klok Slaap Ochtendmens/Avondmens Alertheid en veiligheid Voeding DE BIOLOGISCHE

Nadere informatie

Gezond in ploegenroosters. Hoe zorg je ervoor dat je gezond blijft terwijl je werkt in de onregelmatigheid.

Gezond in ploegenroosters. Hoe zorg je ervoor dat je gezond blijft terwijl je werkt in de onregelmatigheid. Gezond in ploegenroosters Hoe zorg je ervoor dat je gezond blijft terwijl je werkt in de onregelmatigheid. Inhoud Inleiding De achtergrond Drie interventies 1. Het optimale rooster 2. Persoonlijke werkomstandigheden

Nadere informatie

Slaap en Slaap-waak ritmiek van pubers

Slaap en Slaap-waak ritmiek van pubers Slaap en Slaap-waak ritmiek van pubers Gerard A. Kerkhof prof.em. Universiteit van Amsterdam Slaap Centrum MCH, Den Haag Facta, Utrecht 26.1.2016 (Peter van Straaten, 2013) Item nummer Gemiddelde scores

Nadere informatie

Samenvatting. Preventieve maatregelen

Samenvatting. Preventieve maatregelen Samenvatting In Nederland wordt regelmatig tijdens nachtelijke uren gewerkt. In totaal gaat het om zo n 16 procent van de beroepsbevolking. Nachtwerk wordt vooral verricht in de zorg, de horeca, de vervoerssector

Nadere informatie

Gezond & veilig werken in de ploegendienst. - Kan dat wel?-

Gezond & veilig werken in de ploegendienst. - Kan dat wel?- Gezond & veilig werken in de ploegendienst - Kan dat wel?- Over mij Marjolein van Kleef Voedingsdeskundige ploegendienst Organisatieadviseur Bedrijfsdiëtist Voorlichter Trainer Enerjoy Enerjoy motiveert

Nadere informatie

Vragen en antwoorden nachtdiensten en borstkanker

Vragen en antwoorden nachtdiensten en borstkanker Vragen en antwoorden nachtdiensten en borstkanker Dat nachtdienst draaien risico s geeft voor de gezondheid, daarvoor waren toch al aanwijzingen? Daar bestaan inderdaad al langer aanwijzingen voor. Maar

Nadere informatie

Tips voor nachtwerkers

Tips voor nachtwerkers Tips voor nachtwerkers Nachtarbeid is niet meer weg te denken uit onze moderne maatschappij. In zowat alle sectoren wordt er tegenwoordig s nachts gewerkt. Maar wat is nachtwerk? De wet spreekt van een

Nadere informatie

Gezond eten in de nacht

Gezond eten in de nacht Gezond eten in de nacht Marjolein van Kleef 28 oktober 2016 Over Marjolein van Kleef Voedingsdeskundige ploegendienst Organisatieadviseur Bedrijfsdiëtist Voorlichter Trainer Enerjoy Enerjoy motiveert medewerkers

Nadere informatie

Inhoud. Effecten van 24 uurs economie op de gezondheid Thema avond deskundigheidsbevordering NVAB 23 januari 2012.

Inhoud. Effecten van 24 uurs economie op de gezondheid Thema avond deskundigheidsbevordering NVAB 23 januari 2012. Effecten van 24 uurs economie op de gezondheid Thema avond deskundigheidsbevordering NVAB Anneke Goudswaard Inhoud Gezondheidseffecten van onregelmatige werk- en rusttijden Maatregelen om deze gezondheidseffecten

Nadere informatie

In dit hoofdstuk gaan we in op een aantal vuistregels die van pas komen bij het beoordelen en zelf maken van roostervoorstellen.

In dit hoofdstuk gaan we in op een aantal vuistregels die van pas komen bij het beoordelen en zelf maken van roostervoorstellen. 4. VUISTREGELS VOOR HET MAKEN VAN GOEDE ROOSTERS Vooraf In dit hoofdstuk gaan we in op een aantal vuistregels die van pas komen bij het beoordelen en zelf maken van roostervoorstellen. 4.1 Tegenwicht-

Nadere informatie

Maak werk van gezonde werktijden (1) Door Nicole Pikkemaat op ma, 05/11/ :44

Maak werk van gezonde werktijden (1) Door Nicole Pikkemaat op ma, 05/11/ :44 Maak werk van gezonde werktijden (1) Door Nicole Pikkemaat op ma, 05/11/2012 17:44 Heel wat mensen maken lange dagen of werken s nachts of op onregelmatige tijden. Vanwege het soort werk, zoals het werken

Nadere informatie

Melatonine bij verlate slaapfase Experiment, nog geen bewijzen

Melatonine bij verlate slaapfase Experiment, nog geen bewijzen Melatonine bij verlate slaapfase Experiment, nog geen bewijzen Door Sandra Kooij Nieuwsbrief voor Patiënten, Programma ADHD bij volwassenen, jaargang 4, nummer 2, mei 2008. De meerderheid (zo'n 70%) van

Nadere informatie

7 tips. voor een betere nachtrust

7 tips. voor een betere nachtrust 7 tips voor een betere nachtrust Word jij 90 jaar oud en heb je een goede nachtrust? Dan heb je 32 jaar van je hele leven geslapen. Zonde van je tijd? Juist niet! In dit E-book lees je waarom slaap onmisbaar

Nadere informatie

Fitter door de nacht. Wat is het recept. 8 juni 2015 Greetje Teune

Fitter door de nacht. Wat is het recept. 8 juni 2015 Greetje Teune Fitter door de nacht Wat is het recept Inhoud van de workshop Wie werken er s nachts en situaties elders Gevolgen van ploegendienst voor de biologische klok Wat is het effect op de spijsvertering Slapen

Nadere informatie

Nachtwerk en borstkanker: een causaal verband?

Nachtwerk en borstkanker: een causaal verband? Nachtwerk en borstkanker: een causaal verband? Dr.ir. A. Pijpe Afd. Psychosociaal onderzoek en Epidemiologie Heijermanslezing Kanker en Werk 14 juni 2013 Soorten kanker in verband gebracht met ploegendienst

Nadere informatie

VITAAL IS GOED VOOR ALLEMAAL! MAATWERK VOOR PLOEGENDIENST VITAAL IS GOED VOOR ALLEMAAL!

VITAAL IS GOED VOOR ALLEMAAL! MAATWERK VOOR PLOEGENDIENST VITAAL IS GOED VOOR ALLEMAAL! MAATWERK VOOR PLOEGENDIENST VITAAL IS GOED VOOR ALLEMAAL! COLOFON Dit is een gezamenlijke uitgave van TNO en FME. Leiden/Zoetermeer, 19 november 2014 Inhoud Sarike Verbiest (TNO) Anneke Goudswaard (TNO)

Nadere informatie

Meer licht op stemming en slaap bij de ziekte van Parkinson. Chris Vriend, neurowetenschapper Sonja Rutten, psychiater in opleiding

Meer licht op stemming en slaap bij de ziekte van Parkinson. Chris Vriend, neurowetenschapper Sonja Rutten, psychiater in opleiding Meer licht op stemming en slaap bij de ziekte van Parkinson Chris Vriend, neurowetenschapper Sonja Rutten, psychiater in opleiding Inhoud Verschijnselen van de ziekte van Parkinson Slaapproblemen Stemmingsproblemen

Nadere informatie

De invloed van licht op stemming en prestaties

De invloed van licht op stemming en prestaties De invloed van licht op stemming en prestaties Toine Schoutens Stichting Onderzoek Licht & Gezondheid Eindhoven DAVITA Nederland BV Eindhoven Wie is SOLG? De Stichting Onderzoek Licht & Gezondheid SOLG

Nadere informatie

PULSE VTL BIODYNAMISCH LICHT VOOR HET MODERNE KANTOOR

PULSE VTL BIODYNAMISCH LICHT VOOR HET MODERNE KANTOOR PULSE VTL BIODYNAMISCH LICHT VOOR HET MODERNE KANTOOR 2 PULSE VTL 3 V I S U E E L E M O T I O N E E L LICHT B I O I S C H L O G De dimensies van licht: licht stelt ons in staat om onze omgeving waar te

Nadere informatie

College s wel/niet s morgens vroeg?

College s wel/niet s morgens vroeg? College s wel/niet s morgens vroeg? Gerard A. Kerkhof prof.em. Universiteit van Amsterdam Slaap Centrum MCH, Den Haag Topdag, FACTA 12.2.2015 Tijd van inslapen (doordeweeks) 40 30 % 20 10 0 < 22: 22: -

Nadere informatie

Verstoorde waak-slaap ritmes

Verstoorde waak-slaap ritmes Verstoorde waak-slaap ritmes Tegen de klok in... Marijke C.M. Gordijn, PhD Centrum voor Levenswetenschappen Chronobiologie, Rijksuniversiteit Groningen Circadiane ritme slaap stoornissen Individuele verschillen:

Nadere informatie

regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl

regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl n Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid We slapen gemiddeld zo n zeven tot acht uur per nacht. Dat

Nadere informatie

Centrum voor Slaapen Waakstoornissen (CSW)

Centrum voor Slaapen Waakstoornissen (CSW) = Centrum voor Slaapen Waakstoornissen (CSW) Inhoudsopgave Inleiding 3 Het Centrum voor Slaap- en Waakstoornissen 3 De slaap 5 Wat is slaap? 5 Het verloop van de slaap 5 Hoe wordt de slaap geregeld? 6

Nadere informatie

BIOKLOK DE BIOLOGISCHE KLOK IN DE LES MODULE B VWO. klok. www. bio. .nl

BIOKLOK DE BIOLOGISCHE KLOK IN DE LES MODULE B VWO. klok. www. bio. .nl BIOKLOK DE BIOLOGISCHE KLOK IN DE LES MODULE B VWO www. bio klok.nl BIOKLOK MODULE B VWO VERSTOORDE CHRONOTYPES INLEIDING Als het goed is, heb je een vragenlijst ingevuld om te testen of je een ochtendmens

Nadere informatie

liesbeth.groenesteijn@tno.nl

liesbeth.groenesteijn@tno.nl De oudere werknemer in onregelmatige dienst Een praktijkstudie naar de beleving van verschillende roosterdiensten door ouderen vs. jongeren Liesbeth Groenesteijn 1 en Michiel de Looze 1,2 1 TNO Kwaliteit

Nadere informatie

Social media? Graag! Gebruik #enerjoy Bioritme & voeding

Social media? Graag! Gebruik #enerjoy Bioritme & voeding Social media? Graag! Gebruik #enerjoy Bioritme & voeding Gezond eten op het werk info@ener-joy.nl www.ener-joy.nl 033-887 8840 1 Over Marjolein van Kleef Diëtist & organisatieadviseur bij Enerjoy Gezond

Nadere informatie

BIOKLOK DE BIOLOGISCHE KLOK IN DE LES MODULE B HAVO. klok. www. bio. .nl

BIOKLOK DE BIOLOGISCHE KLOK IN DE LES MODULE B HAVO. klok. www. bio. .nl BIOKLOK DE BIOLOGISCHE KLOK IN DE LES MODULE B HAVO www. bio klok.nl BIOKLOK MODULE B HAVO VERSTOORDE CHRONOTYPES INLEIDING Als het goed is, heb je een vragenlijst ingevuld om te testen of je een ochtendmens

Nadere informatie

Les 2 Biologische psychologie: slapen en waken

Les 2 Biologische psychologie: slapen en waken Les 2 Biologische psychologie: slapen en waken Inleiding Binnen de Biologische psychologie bestudeert men het gedrag van mensen aan de hand van de biologische achtergrond ervan. Oorzaken van gedrag worden

Nadere informatie

VAN WERKDRUK NAAR WERKPLEZIER. Noortje Wiezer

VAN WERKDRUK NAAR WERKPLEZIER. Noortje Wiezer VAN WERKDRUK NAAR WERKPLEZIER Noortje Wiezer Themagebieden van TNO Waarom is het belangrijk om over werkdruk, werkstress en werkplezier te praten? Wat is stress? Een (noodzakelijke) reactie op een bedreigende

Nadere informatie

WORKSHOP. Determinanten van doorwerken tot en na de pensioengerechtigde leeftijd: maken ouderen nog kans op de arbeidsmarkt?

WORKSHOP. Determinanten van doorwerken tot en na de pensioengerechtigde leeftijd: maken ouderen nog kans op de arbeidsmarkt? WORKSHOP Determinanten van doorwerken tot en na de pensioengerechtigde leeftijd: maken ouderen nog kans op de arbeidsmarkt? Afdeling Determinanten van doorwerken: TOT de pensioengerechtigde leeftijd NA

Nadere informatie

Werken in de randen van de nacht

Werken in de randen van de nacht FNV Bondgenoten Werken in de randen van de nacht Een onderzoeksrapport over de ervaringen van werknemers Een onderzoeksrapport over de ervaringen van werknemers die werken in diensten die aanvangen voor

Nadere informatie

Lezing Onregelmatige Werktijden Medezeggenschapsdag. Utrecht, 6 november 2014

Lezing Onregelmatige Werktijden Medezeggenschapsdag. Utrecht, 6 november 2014 Lezing Onregelmatige Werktijden Medezeggenschapsdag Utrecht, 6 november 2014 Shift-Instituut Onregelmatig Werk is een paritaire stichting, die staat voor een gezamenlijke aanpak als voorwaarde voor succesvol

Nadere informatie

lyondellbasell.com Heb je genoeg slaap?

lyondellbasell.com Heb je genoeg slaap? Heb je genoeg slaap? Wat levert een goede nachtust op? Slaap is een van de belangrijkste activiteiten die we doen om ons lichaam te behouden. Het laat onze geest en lichaam herstellen. Slaapproblemen kunnen

Nadere informatie

ONDERZOEKSTEAM. Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt: Prof. Dr. Andries de Grip (2 e promotor) Afdeling

ONDERZOEKSTEAM. Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt: Prof. Dr. Andries de Grip (2 e promotor) Afdeling Bevordering van de arbeidsparticipatie van oudere werknemers: een prospectieve cohort studie naar de determinanten van (langer) doorwerken op oudere leeftijd ONDERZOEKSTEAM Capgroep Epidemiologie: Prof.

Nadere informatie

Gewoon moe of toch niet zo gewoon?

Gewoon moe of toch niet zo gewoon? LATER voor LATER Gewoon moe of toch niet zo gewoon? Jacqueline Loonen Guido Haex 31-10-2015 Gewoon moe? Wat is vermoeidheid? Vermoeidheid is een subjectief gevoel. Bij gezonde personen is vermoeidheid

Nadere informatie

Omgaan met nachtdiensten

Omgaan met nachtdiensten Omgaan met nachtdiensten ALLES OVER WISSELENDE SLAAPDIENSTEN Week 7.2 RAOUL DE BRUIN OVERWINSLAPELOOSHEID.NL Omgaan met nachtdiensten De wereldeconomie is in de laatste jaren flink veranderd waardoor de

Nadere informatie

Mw. E. Redlich, psycholoog SEIN Mw. A. Hamoen, psycholoog SEIN

Mw. E. Redlich, psycholoog SEIN Mw. A. Hamoen, psycholoog SEIN Slapen is geen geringe kunst: je moet er de hele dag voor wakker blijven Friedrich Nietzsche, Duits dichter en filosoof (1844-1900) Mw. E. Redlich, psycholoog SEIN Mw. A. Hamoen, psycholoog SEIN SEIN en

Nadere informatie

AHI OK Patiënt niet Wat nu?

AHI OK Patiënt niet Wat nu? AHI OK Patiënt niet Wat nu Mw. dr. Hennie Janssen, longarts & somnoloog Kempenhaeghe Centrum voor Slaapgeneeskunde Waar komen onze Apneu patiënten vandaan AHI OK Patiënt niet Wat nu normaal 1 Hersenactiviteit

Nadere informatie

De gevolgen van een verminderd werkvermogen voor duurzame inzetbaarheid

De gevolgen van een verminderd werkvermogen voor duurzame inzetbaarheid De gevolgen van een verminderd werkvermogen voor duurzame inzetbaarheid Tilja van den Berg & Lex Burdorf Afdeling Maatschappelijke Gezondheidszorg Erasmus MC, Rotterdam Aanleiding Zorgsector Aanleiding

Nadere informatie

Onderzoek heeft aangetoond dat een hoge mate van herstelbehoefte een voorspellende factor is voor ziekteverzuim. Daarom is in de NL-SH ook de relatie

Onderzoek heeft aangetoond dat een hoge mate van herstelbehoefte een voorspellende factor is voor ziekteverzuim. Daarom is in de NL-SH ook de relatie Samenvatting Gehoor en de relatie met psychosociale gezondheid, werkgerelateerde variabelen en zorggebruik. De Nationale Longitudinale Studie naar Horen Slechthorendheid is een veelvoorkomende chronische

Nadere informatie

Checklist roosterkenmerken

Checklist roosterkenmerken Checklist roosterkenmerken Het werken in ploegendienst is niet zonder risico. Meest bepalend voor de bezwaarlijke gevolgen van ploegendienst zijn de roosterkenmerken. Door bij het ontwikkelen van een rooster

Nadere informatie

DUURZAME INZETBAARHEID BIJ SABIC-IP

DUURZAME INZETBAARHEID BIJ SABIC-IP DUURZAME INZETBAARHEID BIJ SABIC-IP Waarom? Onze aanpak? 26 september 2012 Nederlandse bevolking naar leeftijd (bron: CBS) 70 60 50 0-19 jaar 20-64 jaar 65 jaar en ouder Grijze druk 40 % 30 20 10 0 2005

Nadere informatie

Nightingale Nieuws. Welkom. Inhoud. Wat is de Nightingale Studie? Website vernieuwd! Nieuwsbrief nr. 1, juli 2012. www.nightingale-studie.

Nightingale Nieuws. Welkom. Inhoud. Wat is de Nightingale Studie? Website vernieuwd! Nieuwsbrief nr. 1, juli 2012. www.nightingale-studie. Nieuwsbrief nr. 1, juli 2012 Inhoud Welkom 1 Het onderzoeksteam stelt zich voor De Nightingale Studie in het nieuws Resultaten tot nu toe 3 Het verwerken van de gegevens Toekomstplannen 4 Veelgestelde

Nadere informatie

Inslaapproblemen bij kinderen met AD(H)D

Inslaapproblemen bij kinderen met AD(H)D Inslaapproblemen bij kinderen met AD(H)D Ongeveer 30% van de kinderen met AD(H)D heeft chronische inslaapproblemen. Dit zien we ook vaak bij onder andere kinderen met een ontwikkelingsachterstand, autisme,

Nadere informatie

PREMIUM LIGHT GLASSES. Lichttherapie met Propeaq WINTERBLUES

PREMIUM LIGHT GLASSES. Lichttherapie met Propeaq WINTERBLUES PREMIUM LIGHT GLASSES Lichttherapie met Propeaq WINTERBLUES INHOUDSOPGAVE 2 INHOUDSOPGAVE 3 LICHTTHERAPIE BIJ WINTERBLUES 4 LICHTTHERAPIE MET PROPEAQ 30 MINUTEN EXTRA EFFECT 5 WINTERBLUES 6 OORZAKEN VAN

Nadere informatie

Wetenschap en CVS/ME 7 mei 2017 Joris Vernooij Internist. Vermoeidheid&PijnCentrum

Wetenschap en CVS/ME 7 mei 2017 Joris Vernooij Internist. Vermoeidheid&PijnCentrum Wetenschap en CVS/ME 7 mei 2017 Joris Vernooij Internist Vermoeidheid&PijnCentrum Salaris Belangen Vermoeidheid en Pijncentrum Vitamine B12 kliniek Farmaceuten Subsidie Oorzaak en gevolg Wetenschap Oorzaak

Nadere informatie

N ightin g ale N ieu w s

N ightin g ale N ieu w s N ightin g ale N ieu w s Nieuwsbrief nr. 2 - december 2016 Inhoud Dit is de tweede nieuwsbrief over de Nightingale Studie: het onderzoek naar de invloed van blootstellingen tijdens het werk en in de leefomgeving

Nadere informatie

Rust & Ontspanning 1

Rust & Ontspanning 1 Rust & Ontspanning 1 Onderwerpen Invloed van stress Onthaasten Rust als basis Bewust leven Tips om te onthaasten Nachtrust Tips voor goede nachtrust Vragen 2 Invloed van stress In ons leven worden we frequent

Nadere informatie

Richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen (2017)

Richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen (2017) Richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen (2017) 2. Introductie slaapproblemen Deze introductie beschrijft de definitie van slaapproblemen en slaapstoornissen, de prevalentie en de gevolgen

Nadere informatie

Chronobiologie en de bipolaire stoornis

Chronobiologie en de bipolaire stoornis Chronobiologie en de bipolaire stoornis Rixt Riemersma-van der Lek, psychiater Polikliniek voor bipolaire stoornissen Universitair Medisch Centrum Groningen Email: r.f.riemersma@umcg.nl GGNet Symposium

Nadere informatie

Werktijden 2 Vaststelling van werkroosters geschiedt voor voltijders met inachtneming van de volgende voorwaarden:

Werktijden 2 Vaststelling van werkroosters geschiedt voor voltijders met inachtneming van de volgende voorwaarden: HOOFDSTUK 3 ARBEIDSDUUR EN ARBEIDSTIJDEN ARTIKEL 8 ARBEIDSDUUR, WERKTIJDEN EN COMPENSATIE-UREN Arbeidsduur 1 Op kalenderjaarbasis bedraagt de arbeidsduur van een voltijdwerknemer gemiddeld 36 uur per week.

Nadere informatie

Moeheid bij sarcoïdose: invloed van biologische klok slaapstoornissen

Moeheid bij sarcoïdose: invloed van biologische klok slaapstoornissen Moeheid bij sarcoïdose: invloed van biologische klok slaapstoornissen Marcel Smits, neuroloog-somnoloog 1,2 1: Ziekenhuis Gelderse Vallei Ede Multidisciplinair expertise centrum voor slaapwaak stoornissen

Nadere informatie

SLAAP/WAAK STOORNISSEN ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN

SLAAP/WAAK STOORNISSEN ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN INTERLINE SLAAP/WAAK STOORNISSEN Concept dd 22 mei 2007 ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN Inleiding De werkgroep slaap / waakstoornissen bestaat uit: Namens slaapteam

Nadere informatie

MELATONINE. Het natuurlijke slaapmiddel

MELATONINE. Het natuurlijke slaapmiddel MELATONINE Het natuurlijke slaapmiddel Wat is Melatonine Melatonine is een hormoon dat in de pijnappelklier (epifyse) geproduceerd wordt uit serotonine (neurotransmitter betrokken bij stemming en pijn)

Nadere informatie

Slaapproblemen bij kinderen met een visuele beperking

Slaapproblemen bij kinderen met een visuele beperking Slaapproblemen bij kinderen met een visuele beperking Anneke Maas, Evelien Hoevenaars en Mathijs Vervloed Drie keer per nacht je bed uit omdat je kind ligt te roepen of te huilen. Elke avond een gevecht

Nadere informatie

FNV Bondgenoten. Licht op de Nacht. Nachtarbeid & Gezondheidsbeleid

FNV Bondgenoten. Licht op de Nacht. Nachtarbeid & Gezondheidsbeleid FNV Bondgenoten Licht op de Nacht Nachtarbeid & Gezondheidsbeleid Een publicatie van FNV Bondgenoten Auteurs: Sander van Eekelen, Circadian Netherlands Coen van Limborgh, Syntro Sam Groen, adviseur Arbeidstijden,

Nadere informatie

Werken in ploegendienst of onregelmatige uren

Werken in ploegendienst of onregelmatige uren Werken in ploegendienst of onregelmatige uren Werken in ploegendienst of onregelmatige uren Het biologische ritme van de mens is gericht op activiteit overdag, slaap en rust s nachts. Ook processen zoals

Nadere informatie

Sessie 1 Informatie en slaaphygiëne

Sessie 1 Informatie en slaaphygiëne Sessie 1 Informatie en slaaphygiëne Bespreken ingevulde lijsten De lijsten die u voor deze sessie heeft ingevuld, worden kort besproken. Ze zijn vooral bedoeld als meting vooraf. In latere sessies zullen

Nadere informatie

Roosters in de Taxi-branche?

Roosters in de Taxi-branche? Wat kan je ermee en wat wil je ermee? 2 Welkom! Wie zijn wij? Martin Vis Operationeel manager VMNN Bart de Graaf Onderzoeker-adviseur Duurzame Arbeidsproductiviteit 3 Programma 1. Inventarisatie 2. Situatieschets

Nadere informatie

SPORTVOEDING Annet Brons Sportdiëtist Hardlooptrainer & Personal Trainer

SPORTVOEDING Annet Brons Sportdiëtist Hardlooptrainer & Personal Trainer SPORTVOEDING Annet Brons Sportdiëtist Hardlooptrainer & Personal Trainer Voeding The Beginning! Goede basisvoeding! Wat is een goede basisvoeding? Voldoende koolhydraten, eiwitten en vetten! Voldoende

Nadere informatie

Gezondheidsrisico s van slaapstoornissen Peter Meerlo

Gezondheidsrisico s van slaapstoornissen Peter Meerlo Gezondheidsrisico s van slaapstoornissen Peter Meerlo p.meerlo@rug.nl Center for Behavior and Neurosciences University of Groningen Slaap is veel meer dan gewoon rust waar we af en toe wel zonder kunnen

Nadere informatie

Samenvatting. Opvoeding en thuis omgeving als aangrijpingspunten in de preventie van overgewicht bij kinderen: resultaten van de ChecKid studie

Samenvatting. Opvoeding en thuis omgeving als aangrijpingspunten in de preventie van overgewicht bij kinderen: resultaten van de ChecKid studie Opvoeding en thuis omgeving als aangrijpingspunten in de preventie van overgewicht bij kinderen: resultaten van de ChecKid studie Overgewicht is een snel groeiend wereldwijd probleem en is geassocieerd

Nadere informatie

Kantoren NS, Utrecht Bamboe in BDO, Amstelveen Moskee, Harderwijk

Kantoren NS, Utrecht Bamboe in BDO, Amstelveen Moskee, Harderwijk Kantoren NS, Utrecht Bamboe in BDO, Amstelveen Moskee, Harderwijk 6 06 Johan G. Smits Levend licht INVLOED VERLICHTING OP DAGRITME Toepassing van dynamische verlichting in een kantoorruimte. Links: 350

Nadere informatie

Licht en duisternis. Eindhoven 18 februari 2015 1

Licht en duisternis. Eindhoven 18 februari 2015 1 Licht en duisternis Eindhoven 18 februari 2015 1 Aarde op 11 000 000 000 km Eindhoven 18 februari 2015 2 Aarde op 385 000 km Eindhoven 18 februari 2015 3 Eindhoven 18 februari 2015 4 Eindhoven 18 februari

Nadere informatie

Omgaan met slaapproblemen

Omgaan met slaapproblemen Leven met Multipele Sclerose uitgave 12 Omgaan met slaapproblemen EEN UITGAVE VAN HET NATIONAAL MS FONDS Tekst: drs. Bep Franke-Barendse Uitgever: Nationaal MS Fonds 2 Inleiding We besteden ongeveer eenderde

Nadere informatie

Ploegendienst en borstkanker

Ploegendienst en borstkanker Ploegendienst en borstkanker Rol en visie van het NCvB. Contact Groep Chemie 12 november 2009 Teake Pal, Teus Brand Coronel Instituut, Academisch Medisch Centrum Amsterdam Veel vragen aan het NCvB naar

Nadere informatie

Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4. Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4

Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4. Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 Samenvatting SAMENVATTING 189 Depressie is een veelvoorkomende psychische stoornis die een hoge ziektelast veroorzaakt voor zowel de samenleving als het individu. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO)

Nadere informatie

bw.pw60_deel 30.5 24-04-12 08:24 Pagina 1 De nachtdienst verlicht

bw.pw60_deel 30.5 24-04-12 08:24 Pagina 1 De nachtdienst verlicht bw.pw60_deel 30.5 24-04-12 08:24 Pagina 1 De nachtdienst verlicht bw.pw60_deel 30.5 24-04-12 08:24 Pagina 2 bw.pw60_deel 30.5 24-04-12 08:24 Pagina 3 De nachtdienst verlicht dr. M.C.M. Gordijn bw.pw60_deel

Nadere informatie

Leren beheersen van je slaapprobleem. Bart De Saeger" 19/03/2012

Leren beheersen van je slaapprobleem. Bart De Saeger 19/03/2012 Leren beheersen van je slaapprobleem Bart De Saeger" 19/03/2012 Bart De Saeger" Klinisch psycholoog - Gedragstherapeut Theorie + Technieken Inzicht krijgen" Leren hoe je het probleem stap voor stap kan

Nadere informatie

Slapeloosheid: de Do s and Don ts van een waakprobleem

Slapeloosheid: de Do s and Don ts van een waakprobleem Slapeloosheid: de Do s and Don ts van een waakprobleem Aisha Cortoos Klinisch Psycholoog - Psychotherapeut Doctor in de Psychologie Dept. Pneumologie - Slaapeenheid inhoudstafel 1. Let s talk about sleep

Nadere informatie

Het slaapcentrum voor kinderen

Het slaapcentrum voor kinderen Het slaapcentrum voor kinderen Informatie voor patiënten F0749-4310 mei 2012 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260 AK Leidschendam

Nadere informatie

Slaapproblemen en het ouder wordende brein. Julia van den Berg Onderzoeker Parnassia, divisie 55+ Den Haag

Slaapproblemen en het ouder wordende brein. Julia van den Berg Onderzoeker Parnassia, divisie 55+ Den Haag Slaapproblemen en het ouder wordende brein Julia van den Berg Onderzoeker Parnassia, divisie 55+ Den Haag 4 oktober 2012, Current Biology Oktober 2012: Archives of General Psychiatry 28 september 2012:

Nadere informatie

Het effect van ploegendienst op het welzijn van de werknemers!

Het effect van ploegendienst op het welzijn van de werknemers! Het effect van ploegendienst op het welzijn van de werknemers! Welke kenmerken moet een persoon bezitten om goed bestand te kunnen zijn tegen ploegendienst? Lobke Wester Universiteit van Amsterdam Studentnummer

Nadere informatie

Deel I Het startpunt van het Vital@Work onderzoek

Deel I Het startpunt van het Vital@Work onderzoek De babyboomer generatie, een langere levensverwachting en lagere geboortecijfers hebben als gevolg dat de samenleving vergrijst. Om de gevolgen van de vergrijzende samenleving, zowel vanuit bedrijfs- als

Nadere informatie

Apneu en Werk. voor werkgevers. Whitepaper

Apneu en Werk. voor werkgevers. Whitepaper Apneu en Werk voor werkgevers Whitepaper Whitepaper Apneu en Werk voor werkgevers Slaperigheid en werken gaan slecht samen. Vermoeide werknemers maken namelijk meer fouten, hebben een vergrote kans op

Nadere informatie

Kleine uurtjes, grote risico s. Een overzicht van de reacties op oproep borstkanker en aanpak risico s nachtarbeid

Kleine uurtjes, grote risico s. Een overzicht van de reacties op oproep borstkanker en aanpak risico s nachtarbeid Kleine uurtjes, grote risico s Een overzicht van de reacties op oproep borstkanker en aanpak risico s nachtarbeid Inhoud 1. Inleiding 4 2. Een inventarisatie van de reacties 5 3. Cijfers en ontwikkelingen

Nadere informatie

NVAB Richtlijn Zwangerschap, postpartumperiode en werk. Advisering en begeleiding door de bedrijfsarts. datum plaats. naam persoon.

NVAB Richtlijn Zwangerschap, postpartumperiode en werk. Advisering en begeleiding door de bedrijfsarts. datum plaats. naam persoon. NVAB Richtlijn Zwangerschap, postpartumperiode en werk datum plaats Advisering en begeleiding door de bedrijfsarts persoon 1 datum Programma 1. Waarom een richtlijn? 2. Inhoud van de richtlijn: Arbobeleid

Nadere informatie

Zijn distress en ziektestatus gerelateerd aan lichamelijke en emotionele problemen bij vrouwen met ovariumkanker?*

Zijn distress en ziektestatus gerelateerd aan lichamelijke en emotionele problemen bij vrouwen met ovariumkanker?* Zijn distress en ziektestatus gerelateerd aan lichamelijke en emotionele problemen bij vrouwen met ovariumkanker?* Floor Ploos van Amstel, RN, MSc, verpleegkundig expert, afd. Medische Oncologie Maaike

Nadere informatie

Red cheeks, sweaty palms, and coy-smiles: The role of emotional and sociocognitive disturbances in child social anxiety M. Nikolić

Red cheeks, sweaty palms, and coy-smiles: The role of emotional and sociocognitive disturbances in child social anxiety M. Nikolić Red cheeks, sweaty palms, and coy-smiles: The role of emotional and sociocognitive disturbances in child social anxiety M. Nikolić Rode wangen, zweethanden en coy-smiles: De rol van emotionele en socio-cognitieve

Nadere informatie

Duurzame inzetbaarheid tot 67 jaar: Hoe doe je dat? Prof Lex Burdorf Afdeling Maatschappelijke Gezondheidszorg Erasmus MC, Rotterdam

Duurzame inzetbaarheid tot 67 jaar: Hoe doe je dat? Prof Lex Burdorf Afdeling Maatschappelijke Gezondheidszorg Erasmus MC, Rotterdam Duurzame inzetbaarheid tot 67 jaar: Hoe doe je dat? Prof Lex Burdorf Afdeling Maatschappelijke Gezondheidszorg Erasmus MC, Rotterdam Duurzame inzetbaarheid in het nieuws Duurzame inzetbaarheid in het nieuws

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting 119 120 Samenvatting 121 Inleiding Vermoeidheid is een veel voorkomende klacht bij de ziekte sarcoïdose en is geassocieerd met een verminderde kwaliteit van leven. In de literatuur

Nadere informatie

30 dagen een commitment met jezelf aangaan!

30 dagen een commitment met jezelf aangaan! 30 dagen een commitment met jezelf aangaan! 1. Training 2. Voeding 3. Rust 1. Training - Grote spieren trainen benen, borst en rug - Cardio training - Dagelijks middelmatig bewegen Grote spieren trainen:

Nadere informatie

Gerandomiseerd onderzoek naar het effect op terugkeer naar werk met lichttherapie / magnetische veld therapie en coaching bij werknemers met burnout

Gerandomiseerd onderzoek naar het effect op terugkeer naar werk met lichttherapie / magnetische veld therapie en coaching bij werknemers met burnout Gerandomiseerd onderzoek naar het effect op terugkeer naar werk met lichttherapie / magnetische veld therapie en coaching bij werknemers met burnout Toine Schoutens 1,2 Monique H.W. Frings-Dresen 1 Karen

Nadere informatie

DYNAMISCH LICHT NU HAALBAAR VOOR IEDEREEN

DYNAMISCH LICHT NU HAALBAAR VOOR IEDEREEN Dynamisch licht DYNAMISCH LICHT NU HAALBAAR VOOR IEDEREEN Het aanbrengen van dynamiek in de intensiteit, kleur en verdeling van (kunst)licht heeft vele toepassingen. U kent natuurlijk de effecten van extra

Nadere informatie

SLAAPSTOORNIS PATIËNTENINFORMATIE

SLAAPSTOORNIS PATIËNTENINFORMATIE SLAAPSTOORNIS PATIËNTENINFORMATIE ALGEMEEN Slapen lijkt zo normaal. Toch zijn er heel wat mensen bij wie slapen niet vanzelf gaat. 20 tot 30% van de mensen heeft wel eens een paar slechte nachten achter

Nadere informatie

Appendices COGNITIEVE GEDRAGSTHERAPIE (CGT)

Appendices COGNITIEVE GEDRAGSTHERAPIE (CGT) Appendices COGNITIEVE GEDRAGSTHERAPIE (CGT) De belangrijkste ingrediënten van de cognitieve gedragstherapie (CGT) zijn voorlichting over slaap, slaaphygienische adviezen, verandering van slaapgedrag, leren

Nadere informatie

Gezonde Leefstijl: Alcohol

Gezonde Leefstijl: Alcohol Gezonde Leefstijl: Alcohol 1 Onderwerpen Cijfers en feiten Alcohol in je lichaam Ziektes door Alcohol Alcohol in de praktijk Alcohol en overgewicht Tips Alcoholgebruik Vragen 2 Cijfers en feiten 1) Ruim

Nadere informatie

Nachtdienst. Enquête onder verpleegkundigen en verzorgenden. De ervaringen

Nachtdienst. Enquête onder verpleegkundigen en verzorgenden. De ervaringen Bernadottelaan 11 3527 GA Utrecht Tel. 030 296 41 44 Nachtdienst Fax 030 296 39 04 Enquête onder verpleegkundigen en verzorgenden De ervaringen - 349 keer ingevuld in 3 weken tijd - 72% voelt zich constant

Nadere informatie

30-5-2012. Gezond en vitaal langer doorwerken?! Programma. Inleiding. Inleiding

30-5-2012. Gezond en vitaal langer doorwerken?! Programma. Inleiding. Inleiding Programma Gezond en vitaal langer doorwerken?! Allard van der Beek Hoogleraar Epidemiologie van Arbeid & Gezondheid Afdeling Sociale Geneeskunde,, EMGO + Instituut Onderzoekscentrum Body@Work TNO-VU/ VU/VUmcVUmc

Nadere informatie

LED licht in de zorg. Hoe belangrijk is dat nou eigenlijk?

LED licht in de zorg. Hoe belangrijk is dat nou eigenlijk? LED licht in de zorg Hoe belangrijk is dat nou eigenlijk? Een belangrijke omgevingsfactor in de zorg wordt vaak vergeten of als niet beïnvloedbaar gezien. De invloed die licht heeft op het welzijn van

Nadere informatie

Planning van personeel

Planning van personeel Planning van personeel Medezeggenschapsdag StAZ 12 november 2015 Coen van Limborgh Centraal of decentraal Randvoorwaarden Capaciteitsvraag en aanbod Wetgeving Roosterergonomie Diversiteit Maatwerk Meeroosteren.nl

Nadere informatie

Individueel roosteren. in de ploeg

Individueel roosteren. in de ploeg M Individueel roosteren D W D V Z Z in de ploeg Een uitgave van het netwerk zelfroosteren Individueel roosteren in de ploeg M D W D V Z Z Individueel roosteren in de ploeg Een uitgave van het netwerk

Nadere informatie

Stress, depressie en cognitie gedurende de levensloop

Stress, depressie en cognitie gedurende de levensloop SAMENVATTING Stress, depressie en cognitie gedurende de levensloop Inleiding Cognitief functioneren omvat verschillende processen zoals informatieverwerkingssnelheid, geheugen en executief functioneren,

Nadere informatie

Vermoeidheid bij CNA. hoe gaan we ermee om?

Vermoeidheid bij CNA. hoe gaan we ermee om? Vermoeidheid bij CNA hoe gaan we ermee om? Inhoud Wat is vermoeidheid? Wat is géén vermoeidheid? Hoe ervaart de cliënt vermoeidheid? Behandeling lichamelijke vermoeidheid Behandeling chronische vermoeidheid

Nadere informatie

...fitter door de nacht

...fitter door de nacht ...fitter door de nacht Resultaten 349 keer ingevuld in 3 weken tijd 72% voelt zich constant of wisselend niet fit 97% denkt dat er mogelijkheden zijn om s nachts fitter te zijn 58% wil naar buiten tijdens

Nadere informatie

hoofdstuk 2-4 hoofdstuk 2

hoofdstuk 2-4 hoofdstuk 2 Samenvatting Het doel van het onderzoek, zoals beschreven in dit proefschrift, is het identificeren van fysiologische parameters voor het meten van stress bij vleesvarkens. Stress, veroorzaakt door de

Nadere informatie

Onderzoek naar de gevolgen van on-call work

Onderzoek naar de gevolgen van on-call work Call Me Maybe Onderzoek naar de gevolgen van on-call work Festival voor de Nacht Carla M. Ziebertz 09-10-2015 Carla Ziebertz, MSc. (Promovenda) Prof. dr. Sabine Geurts, Prof. dr. Michiel Kompier, Dr. Debby

Nadere informatie

SLAAP/WAAK STOORNISSEN CASUSSCHETSEN

SLAAP/WAAK STOORNISSEN CASUSSCHETSEN INTERLINE SLAAP/WAAK STOORNISSEN CASUSSCHETSEN Casusschets 1 Concept 22 mei 2007 Mevrouw Vannacht, 37 jaar. Zij is nooit een erg goede slaper geweest. De laatste 6 maanden gaat het steeds slechter. Zij

Nadere informatie

Ondernemen. Een TopSport?!

Ondernemen. Een TopSport?! Ondernemen. Een TopSport?! Programma Opening Maarten Stuivenberg, Tesqua Health & Sports Centre Peter-Jan Mol, NISB & Harm van Rhee, Adaptics 0318Collecte Netwerkborrel Maarten Stuivenberg Peter-Jan Mol

Nadere informatie

In opdracht van: Stichting Arbeidsmarkt- en Opleidingsfonds Politie (SAOP) Mei 2015

In opdracht van: Stichting Arbeidsmarkt- en Opleidingsfonds Politie (SAOP) Mei 2015 FASE 2: onderzoek naar de effecten van aangepaste voeding op prestatievermogen, gezondheid en herstel bij Politiemedewerkers tijdens en na de nachtdienst In opdracht van: Stichting Arbeidsmarkt- en Opleidingsfonds

Nadere informatie