Medicamenteuze behandeling van chronische myeloïde leukemie: een kosteneffectiviteitsanalyse van 1e- en 2e-lijnsbehandeling

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Medicamenteuze behandeling van chronische myeloïde leukemie: een kosteneffectiviteitsanalyse van 1e- en 2e-lijnsbehandeling"

Transcriptie

1 Oorspronkelijke stukken Medicamenteuze behandeling van chronische myeloïde leukemie: een kosteneffectiviteitsanalyse van 1e- en 2e-lijnsbehandeling m.t.groot, g.j.ossenkoppele, m.h.h.kramer, g.van den boom, p.c.huijgens en c.a.uyl-de groot Chronische myeloïde leukemie (CML) is een maligne myeloproliferatieve ziekte die wordt gekenmerkt door een klonale expansie van myeloïde progenitoren in beenmerg en bloed. De ziekte verloopt veelal in drie fasen. Na een initiële chronische fase van gemiddeld 3-4 jaar, ontstaat vrijwel altijd via een acceleratiefase een acute fase, de blastencrisis genaamd, die na een beperkt aantal maanden tot de dood leidt. 12 Voor de initiële behandeling van CML is hydroxycarbamide het middel van eerste keuze. Daarna dient een vaak moeilijke afweging gemaakt te worden tussen verschillende behandelingsmogelijkheden. Curatie is momenteel alleen mogelijk met een allogene stamceltransplantatie, maar deze behandeling gaat gepaard met een hoge morbiditeit en sterfte. 3 4 Bovendien komt, vanwege leeftijdscriteria en beperkte beschikbaarheid van donoren, slechts 20-30% van alle CML-patiënten voor deze behandeling in aanmerking. 25 Voor de resterende groep CML-patiënten is de therapie van eerste keuze tot nu toe interferon alfa-2a (IFN), al dan niet gecombineerd met een lage dosis cytarabine. 12 Echter, IFN heeft veel bijwerkingen die de kwaliteit van leven aanzienlijk verlagen. Dit leidt ertoe dat 20-40% van de patiënten de behandeling staakt. 67 Veel is veranderd met de introductie van imatinib, een remmer van de tyrosinekinase bcr-abl. Het middel is eind 2001 in Europa geregistreerd voor de behandeling van CML in de chronische fase na falen van de behandeling met IFN. Imatinib is uitermate effectief gebleken in klinische studies die gestart zijn in Bijna 90% van de patiënten met IFN-resistentie of -intolerantie die met imatinib behandeld worden, bereikt een complete hematologische respons, terwijl bij 49% een complete of partiële cytogenetische respons wordt gezien. Zelfs bij patiënten in de acceleratie- of de blastencrisisfase worden hematologische en cytogenetische responsen bereikt. 89 Gezien de kosten van IFN en imatinib en de verschillen in percentages cytogenetische respons, is het momenteel opportuun de kosteneffectiviteit van de verschillende behandelingen met elkaar te vergelijken. Erasmus Universiteit, Institute for Medical Technology Assessment, Postbus 1738, 3000 DR Rotterdam. Drs.M.T.Groot en mw.dr.c.a.uyl-de Groot, wetenschappelijk onderzoekers. VU Medisch Centrum, afd. Hematologie, Amsterdam. Prof.dr.G.J.Ossenkoppele en prof.dr.p.c.huijgens, hematologen. Meander Medisch Centrum, afd. Interne Geneeskunde, Amersfoort. Dr.M.H.H.Kramer, hematoloog-internist. Novartis Pharma BV, Arnhem. Dr.G.van den Boom, gezondheidseconoom. Correspondentieadres: M.T.Groot samenvatting Doel. Het bepalen van de gemiddelde kosteneffectiviteitsratio s van behandeling van patiënten met chronische myeloïde leukemie (CML) met interferon alfa-2a (IFN) en van tweedelijnsbehandeling met imatinib na IFN-falen. Opzet. Kosteneffectiviteitsanalyse. Methode. Een generale kosteneffectiviteitsanalyse werd uitgevoerd met een model. Dit model bestond uit 2 fasen: een inductiefase van 8 maanden, waarin patiënten met IFN of met imatinib zouden worden behandeld en een chronische behandelfase waarin de patiënten op basis van de uitkomst van de inductiefase verder zouden worden behandeld. In het model werden de kosten en de effecten van de behandeling doorberekend. De gegevens voor dit model waren afkomstig uit de literatuur of werden gebaseerd op de mening van experts. De kosten werden gebaseerd op werkelijke kostprijzen en tarieven. Resultaten. Behandeling met IFN leidde tot 4,98 voor kwaliteit gecorrigeerde levensjaren (QALY s) en behandeling met imatinib tot 6,67 QALY s. De gemiddelde kosten van de behandeling met 5 miljoen IE IFN per dag waren , met 3 miljoen IE/dag , en met imatinib 400 mg/dag per patiënt. De kosten per QALY waren respectievelijk , en Conclusie. Met toevoeging van imatinib aan de behandelingsmogelijkheden voor CML zou de gemiddelde voor kwaliteit van leven gecorrigeerde overleving toenemen, maar ook de kosten van behandeling zouden stijgen. patiënten en methoden Patiënten. De studiepopulatie bestond uit 2 fictieve groepen patiënten met CML in de chronische fase. De ene groep bestond uit patiënten die een eerstelijnschemotherapiebehandeling kregen met IFN. De andere groep bestond uit patiënten die een recidief hadden gekregen na behandeling met IFN, die resistent waren tegen IFN of die de eerstelijnsbehandeling met IFN niet meer verdroegen. Deze patiënten kregen imatinib. Het model. Het model werd gemaakt met DataPro (Treeage Software Inc, Williamstown, MA, VS) en onderscheidde 2 fasen: (a) een inductiefase: de eerste 8 maanden van de behandeling, (b) een chronische of onderhoudsfase: de behandeling en de klinische evolutie vanaf 8 maanden tot de dood. De belangrijkste uitkomsten uit de inductiefase waren de initiële respons en het percentage patiënten dat de behandeling met IFN en imatinib niet verdroeg. Indien een patiënt deze behandelingen niet meer verdroeg, werd deze verder behandeld met hydroxycarbamide. De verschillende ziektestadia worden weergegeven in figuur 1. De klinische evolutie na 8 maanden de chronische behandelingsfase werd gemodelleerd met een zoge Ned Tijdschr Geneeskd juli;147(30)

2 0% cytogenetische respons 27,5% intolerant; omzetting naar hydroxycarbamide 94,5% hematologische respons* 0% chronische fase 5,5% blastencrisis interferon alfa-2a 27% cytogenetische respons 39,5% complete hematologische respons 72,5% tolerant 28% partiële hematologische respons 0% chronische fase a 5,5% blastencrisis 0% cytogenetische respons 2% intolerant; omzetting naar hydroxycarbamide 94,5% hematologische respons* 0% chronische fase 5,5% blastencrisis imatinib na interferon alfa-2a-falen 49% cytogenetische respons 39% complete hematologische respons 98% tolerant 0% partiële hematologische respons 3% chronische fase b 9% blastencrisis figuur 1. Kansen voor patiënten met chronische myeloïde leukemie in de eerste 8 behandelmaanden op respons na behandeling met interferon alfa-2a (a) of bij resistentie of intolerantie daarvoor imatinib (b) De rondjes leiden naar de kansen op de diverse uitkomsten. *Partiële of complete hematologische respons. naamd Markov-model. 10 De overgang naar een ander stadium werd doorberekend met transitiekansen. De mogelijke transities zijn weergegeven in figuur 2. Het model had in de chronische behandelfase een cycluslengte van 6 maanden; na iedere cyclus werden de kosten op basis van verdeling over de verschillende ziektestadia uitgerekend en toegevoegd aan het totaal. Er werd van uitgegaan dat een patiënt die eenmaal een blastencrisis kreeg, hier nog 6 maanden in verkeerde en dan overleed. Kosten en effecten werden in dit model tot 25 jaar doorgerekend. Klinische gegevens. De responspercentages en het percentage patiënten met intolerantie na 8 maanden behandeling werden voor IFN verkregen uit een eerdere studie, 11 en voor imatinib uit de registratiestudie voor imatinib. 12 De transitiekansen van de klinische evolutie tijdens behandeling met IFN, imatinib of hydroxycarbamide na 8 maanden werden gebaseerd op gegevens uit een eerdere studie. 11 Er werd vanuit gegaan dat de klinische evolutie van patiënten met een cytogenetische respons gelijk was, dus ongeacht welke therapie werd gegeven om deze respons te bereiken of te behouden. In figuur 1 en 2 staan de initiële responswaarden en de transitiekansen beschreven. Kostenanalyse. De kosten van medicijnen werden overgenomen uit het Farmacotherapeutisch kompas. 13 De kosten van IFN werden berekend voor 2 verschillende gemiddelde doseringen: 3 miljoen IE en 5 miljoen IE per patiënt per dag. De laatstgenoemde dosis is de gemiddelde feitelijke dosis die lang kan worden volgehouden in studies die beoogden 5 miljoen IE/m 2 lichaamsoppervlak per dag te geven De eerstgenoemde dosis Ned Tijdschr Geneeskd juli;147(30) 1461

3 cytogenetische respons 80% 1% partiële hematologische 10% respons* 10% 95% 2,3% 1,7% 5% chronische fase 10% blastencrisis 100% 92% complete hematologische respons 90% overlijden binnen 6 maanden 85% hematologische respons figuur 2.Kansen voor patiënten met chronische myeloïde leukemie per stadium om na de eerste 8 behandelmaanden in dat stadium te blijven of om in een ander stadium te komen. *Na behandeling met interferon alfa-2a. is even effectief als de hogere dosis. 14 In de uitgangssituatie werden de kosten van imatinib gebaseerd op een dosering van 400 mg/dag en de kosten van hydroxycarbamide op 2 g/dag. De kosten voor poliklinische followup werden gebaseerd op maandelijkse polikliniekbezoeken en gemiddeld 2 beenmergonderzoeken per jaar. De behandeling tijdens de blastencrisis werd gebaseerd op de mening van een deskundige, die stelde dat ongeveer 5% van de patiënten inductiechemotherapie zal ondergaan; de kosten hiervan werden gebaseerd op een analyse bij patiënten met acute myeloïde leukemie. 15 Tevens werden de kosten van bloedtransfusies en -producten verwerkt. Dit betrof de kosten van 36 eenheden erytrocyten in 12 dagbehandelingen en van 7 eenheden trombocyten in 1 dagbehandeling per periode van 3 maanden. De kosten voor terminale zorg tijdens de blastencrisis werden gebaseerd op eerdere onderzoeksresultaten. 16 In tabel 1 staat de basis voor de kostenberekening. Het basisjaar voor de kostenberekening is Kwaliteit van leven/utiliteiten. Om levensjaren te corrigeren voor de kwaliteit ervan, wordt in de gezondheidseconomie gebruikgemaakt van utiliteiten, variërend van 0 (slechtst denkbare toestand) tot 1 (perfecte gezondheid). Voor het bepalen van de utiliteiten baseerden wij ons op de mening van 7 internisten/hematologen, met ruime ervaring in de behandeling van CML. De waardering van de verschillende ziektestadia in CML naar behandeling werd gemeten met een visueel analoge schaal. De uitkomsten hiervan staan beschreven in tabel 2. Kosteneffectiviteit. De kosten van de verschillende behandelingen werden gerelateerd aan de uitkomsten in de vorm van gemiddelde kosteneffectiviteitsratio s. Naast de kosten per voor kwaliteit gecorrigeerd gewonnen levensjaar (QALY) werden ook de gemiddelde kosten per cytogenetische respons na de inductieperiode van 8 maanden berekend. Als disconteringsvoet werd 4% gehanteerd. 17 3% 6,5% 8,5% Gevoeligheidsanalyse. Om de robuustheid van het model na te gaan, werd het effect op de uitkomsten getest van een aantal variabelen met waarden die 10% boven en onder de uitgangswaarde lagen. Daarnaast werden de effecten van het geven van imatinib 600 mg/dag in plaats van de gebruikelijke 400 mg/dag berekend en werd in een Monte-Carlo-simulatie de spreiding van de kosten en de effecten geschat. 10 resultaten In tabel 3 worden de resultaten uiteengezet. Het gemiddelde aantal levensjaren was 6,82 in de IFN-groep (ongeacht dosering) en 8,54 in de imatinibgroep. Behandeling met imatinib gaf ook meer QALY s dan IFN: 6,67 versus 4,98. Ondanks eerder falen van IFN-therapie en start van de behandeling in een latere fase van de ziekte, was de gemiddelde overleving bij imatinib gunstiger, respectievelijk 1,72 levensjaren en 1,69 QALY s. Dit is tabel 1. Kosten van behandeling van patiënten met chronische myeloïde leukemie* inductiefase interferon alfa-2a 5 miljoen IE/dag miljoen IE/dag imatinib onderhoudsbehandelingfase indien cytogenetische respons op interferon alfa-2a 5 miljoen IE/dag interferon alfa-2a 3 miljoen IE/dag imatinib indien complete of partiële hematologische respons op of chronische fase na hydroxycarbamide 769 indien blastencrisis gemiddelde totale kosten per cyclus (in 3) *De inductiefase duurt 8 maanden, daarna wordt overgegaan op cycli van 6 maanden waarin de patiënten afhankelijk van hun ziektestadium met interferon alfa-2a, imatinib of hydroxycarbamide worden behandeld. Patiënten in een blastencrisis worden afwijkend behandeld. tabel 2. Kwaliteit van leven tijdens behandeling wegens chronische myeloïde leukemie, uitgedrukt in utiliteiten* gebruikte geneesmiddel en ziektestadium utiliteit inductiefase interferon alfa-2a cytogenetische respons 0,72 geen cytogenetische respons 0,68 imatinib cytogenetische respons 0,83 geen cytogenetische respons 0,81 hydroxycarbamide complete of partiële hematologische respons 0,77 chronische fase hydroxycarbamide 0,80 blastencrisis 0,33 *Een utiliteit is een weegfactor die aan levensjaren wordt toegekend om te corrigeren voor verlies aan kwaliteit; de waarde ervan varieert van 0 (slechts denkbare toestand) tot 1 (perfecte gezondheid) Ned Tijdschr Geneeskd juli;147(30)

4 tabel 3. Kosten van behandeling van patiënten met chronische myeloïde leukemie: met interferon alfa-2a (IFN) als eerstelijnsbehandeling of met imatinib als tweedelijnsbehandeling geneesmiddel interferon alfa-2a; dagdosering imatinib 5 miljoen IE 3 miljoen IE aannamen gemiddelde overleving in jaren 6,82 6,82 8,54 in QALY s 4,98 4,98 6,67 gemiddeld percentage met cytogenetische respons na 1 jaar kosten van inductiebehandeling (in 2) totale kosten per patiënt (in 2) uitkomsten kosten (in 2) per cytogenetische respons* per QALY QALY = voor kwaliteit van leven gecorrigeerde jaren. *Berekend als de kosten van inductiebehandeling gedeeld door het gemiddeld percentage cytogenetische respons na 1 jaar. Berekend als de totale kosten per patiënt gedeeld door de gemiddelde overleving in QALY s. niet hetzelfde als gewonnen levensjaren. Immers, momenteel zijn IFN en imatinib niet onderling vervangbaar door de behandelrestrictie van imatinib. De gemiddelde totale kosten van de behandeling met IFN waren of , afhankelijk van de dosis IFN die per dag werd gegeven. Van deze kosten was respectievelijk 76 en 60% toewijsbaar aan de kosten van IFN. In de imatinibgroep lagen de kosten hoger: per patiënt. Hiervan was circa 86,5% toewijsbaar aan de kosten van imatinib. Hoewel de kosten van behandeling in de imatinibgroep per patiënt aanzienlijk hoger lagen, waren de kosten om een cytogenetische respons te krijgen aanzienlijk lager dan in de groep behandeld met 5 miljoen IE IFN en enigszins lager dan in de groep behandeld met 3 miljoen IE IFN, respectievelijk , en De kosten per QALY in de groep behandeld met 5 miljoen IE IFN bedroegen en die in de groep behandeld met 3 miljoen IE IFN Voor behandeling met imatinib waren de kosten per QALY. Gevoeligheidsanalyse. In tabel 4 worden de resultaten van de gevoeligheidsanalyse weergegeven. Daarbij bleek dat variatie van het percentage cytogenetische respons en de kwaliteit van leven met plus of min 10% geen grote schommelingen (namelijk 3-5%) gaf in de uitkomsten van het model. Wanneer de kosten voor behandeling met imatinib daarentegen gebaseerd werden op een dosering van 600 mg per dag kwamen de totale kosten van behandeling op en waren de kosten per QALY Evenals in de IFN-groep hadden de kosten van behandeling grote invloed op de kosteneffectiviteit. Uit de Monte-Carlo-simulatie bleek dat de spreiding van de overleving bepaald wordt door de uitersten die mogelijk waren in het model; dit is ook wat in de werkelijkheid gebeurt. Patiënten kunnen reeds in de inductiefase overlijden, maar kunnen ook overleven tot (in het model) maximaal 25 jaar na de start van de therapie. Ook in de kosten van behandeling was er een grote spreiding te zien: in de IFN-groepen varieerden de kosten tussen respectievelijk en , terwijl de kosten in de imatinibgroep varieerden tussen beschouwing De behandeling met imatinib bij CML-patiënten geeft in de chronische fase na IFN-falen een aanzienlijk hoger percentage cytogenetische respons met een beter veiligheidsprofiel dan behandeling met IFN. 8 Voorts is de orale toedieningswijze een voordeel. In deze studie hebben wij met een model een vergelijking gemaakt tussen kosten en effecten van behandeling van patiënten met CML met primair IFN enerzijds en behandeling met imatinib van patiënten met CML met een recidief na IFN-behandeling of die IFN-behandeling niet tolereren, anderzijds. In vergelijking met IFN gaf behandeling van patiënten met imatinib betere resultaten met een verschil in voor kwaliteit gecorrigeerde levensjaren van 1,7. Dit percentage was niet gevoelig voor onzekerheden in de waarderingen van de kwaliteit van leven en ook het percentage patiënten met een cytogenetische respons had hier geen invloed op. Nieuwe langeretermijngegevens tonen aan dat bij een follow-up van 26 maanden het percentage cytogenetische respons bij behandeling met imatinib is opgelopen tot Dit duidt op een onderschatting in de huidige analyse. Hierbij moet wel opgemerkt worden dat ook bij behandeling met IFN een respons na de gebruikte inductieperiode mogelijk is, 11 welke ook niet werd meegenomen. Bij 30% van de patiënten werd de imatinibdosis gedurende de studie verhoogd. 8 De dosering van gemiddeld 600 mg imatinib per dag, zoals genoemd in de gevoeligheidsanalyse, zal in de praktijk voorkomen. Over de precieze consequentie voor de totale kosten en effecten kan op basis van deze studie geen uitspraak worden Ned Tijdschr Geneeskd juli;147(30) 1463

5 tabel 4. Resultaten van gevoeligheidsanalyse: kosten van behandeling van patiënten met chronische myeloïde leukemie: met interferon alfa-2a (IFN) als eerstelijnsbehandeling of met imatinib als tweedelijnsbehandeling, met variatie in de onderliggende aannamen aannamen kosten per QALY (in 3) verschil ten opzichte van de uitgangssituatie interferon alfa-2a; dagdosering imatinib interferon alfa-2a; dagdosering imatinib 5 miljoen IE 3 miljoen IE 5 miljoen IE 3 miljoen IE uitgangssituatie* variatie 1: hogere of lagere cytogenetische respons bij beide middelen +10% % +3% +5% 10% % 3% 5% variatie 2: hogere of lagere kwaliteit van leven bij beide middelen +10% % 3% 5% 10% % +3% +5% *Imatinibdosering: 400 mg/dag; cytogenetische respons: 27% bij behandeling met IFN en 49% bij imatinib; kwaliteit van leven: 0,70 bij IFN en 0,82 bij imatinib. gedaan. De behandeling van patiënten met imatinib wordt op een later tijdstip gestart, daarom is het gebruikte percentage cytogenetische respons waarschijnlijk ook een onderschatting van het effect dat bereikt wordt wanneer imatinib als eerstelijnsbehandeling wordt gegeven. De vergelijking van de middelen als eerstelijnsbehandeling is recent afgerond en de initiële resultaten ondersteunen deze stelling. Het verschil in cytogenetische respons na 12 maanden neemt nog toe, tot 63%: 83% voor imatinib versus 20% voor behandeling met IFN 5 miljoen IE/m 2 en cytarabine. 18 Aangezien de huidige studie tot doel had om de kosten en de effecten van behandeling met IFN met die van imatinib te vergelijken, werd de mogelijkheid van een allogene verwante of onverwante transplantatie van beenmerg of perifere bloedstamcellen niet in de analyse opgenomen. Echter, het is bekend dat de kosten van een allogene transplantatie aanzienlijk zijn 19 evenals de met een transplantatie gepaard gaande morbiditeit. 3 Als gevolg van de introductie van imatinib kan een vermindering van het aantal transplantaties plaatsvinden. Wij concluderen dat met de toevoeging van imatinib aan de behandelingsmogelijkheden voor CML-patiënten de kosten van behandeling zullen toenemen, maar dat daarbij de gemiddelde overleving en kwaliteit van leven ook zullen stijgen. De kosten van imatinib per QALY liggen rond de , hetgeen in onze ogen, zeker gezien de ernst van de ziekte, een acceptabele kosteneffectiviteitsratio inhoudt. Dit wordt ondersteund door vergoeding van andere medische interventies die aanzienlijk hogere kosten per QALY hebben zoals longtransplantaties ( ) en nierfunctievervangingsprogramma s ( ). 20 Het is echter een politieke beslissing waarbij naast kosteneffectiviteit ook overwegingen betreffende budgetimpact en -ruimte en maatschappelijk draagvlak een rol spelen. De structuur van het hier gepresenteerde model is bruikbaar voor kosteneffectiviteitsberekeningen van andere dure geneesmiddelen in de hemato-oncologie. De stichting Hemato-Oncologie voor Volwassenen Nederland (HOVON) is bezig dergelijke studies te entameren. Belangenconflicten: geen gemeld. Financiële ondersteuning: Novartis Pharma. abstract Drug treatment of chronic myeloid leukaemia: a cost-effectiveness analysis of first- and second-line treatment Objective. To determine the average cost-effectiveness ratio of treatment of patients with chronic myeloid leukaemia (CML): with first-line interferon alpha-2a (IFN) or with second-line imatinib following IFN failure. Design. Cost-effectiveness analysis. Method. A general cost-effectiveness analysis was performed using a model. This model consists of two phases: an induction phase of eight months, in which newly-diagnosed patients are treated with either IFN or imatinib, and a chronic treatment phase wherein patients are treated according the result of the induction phase. The model calculated the costs and effects of the treatment. Input for this model was derived from literature and expert opinion. Costs were based on real cost prices and tariffs. Results. Treatment with imatinib resulted in 6.67 qualityadjusted life years (QALYs) and treatment with IFN resulted in 4.98 QALYs. Average costs of treatment with 5 million IU/day of IFN were 2 76,969 and 2 53,257 with 3 million IU/day. For imatinib at 400 mg/day the costs were 2 140,765 per patient. Costs per QALY were 2 15,445, 2 10,687 and 2 21,082, respectively. Conclusion. The addition of imatinib to the treatment options in CML resulted in increased quality-adjusted survival, but also higher costs of treatment. literatuur 1 Kantarjian H, Melo JV, Tura S, Giralt S, Talpaz M. Chronic myelogenous leukemia: disease biology and current and future therapeutic strategies. Hematology (Am Soc Hematol Educ Program) 2000; Sawyers CL. Chronic myeloid leukemia. N Engl J Med 1999;340: Ned Tijdschr Geneeskd juli;147(30)

6 3 Hehlmann R, Hochhaus A, Berger U, Reiter A. Current trends in the management of chronic myelogenous leukemia. Ann Hematol 2000;79: Reiter E, Greinix HT, Keil F, Brugger S, Rabitsch W, Schulenburg A, et al. Long-term follow-up of patients after related- and unrelated-donor bone marrow transplantation for chronic myelogenous leukemia. Ann Hematol 1999;78: Mughal TI, Goldman JM. Chronic myeloid leukaemia. STI 571 magnifies the therapeutic dilemma. Eur J Cancer 2001;37: Baccarani M, Rosti G, de Vivo A, Bonifazi F, Russo D, Martinelli G, et al. A randomized study of interferon-alpha versus interferonalpha and low-dose arabinosyl cytosine in chronic myeloid leukemia. Blood 2002;99: Guilhot F, Chastang C, Michallet M, Guerci A, Harousseau JL, Maloisel F, et al. Interferon alfa-2b combined with cytarabine versus interferon alone in chronic myelogenous leukemia. French Chronic Myeloid Leukemia Study Group. N Engl J Med 1997;337: Kantarjian H, Sawyers CL, Hochhaus A, Guilhot F, Schiffer C, Gambacorti-Passerini C, et al. Hematologic and cytogenetic responses to imatinib mesylate in chronic myelogenous leukemia. N Engl J Med 2002;346: Druker BJ, Sawyers CL, Kantarjian H, Resta DJ, Reese SF, Ford JM, et al. Activity of a specific inhibitor of the BCR-ABL tyrosine kinase in the blast crisis of chronic myeloid leukemia and acute lymphoblastic leukemia with the Philadelphia chromosome. N Engl J Med 2001;344: Sonnenberg FA, Beck JR. Markov models in medical decision making: a practical guide. Med Decis Making 1993;13: Liberato NL, Quaglini S, Barosi G. Cost-effectiveness of interferon alfa in chronic myelogenous leukemia. J Clin Oncol 1997; 15: Novartis Pharma. Glivec (imatinib). Registratiedossier. Deel 1B. Arnhem: Novartis Pharma; Kuy A van der, redacteur. Farmacotherapeutisch kompas Amstelveen: College voor zorgverzekeringen; Shepherd PC, Kluin-Nelemans HC, Richards S, Le Cessie S. A randomised comparison of low or high dose IFN-alpha in newly diagnosed CML patients shows now difference in major cytogenetic response rate or survival between the two groups. Results of MRC V & HOVON 20 trials. Blood 2001;98:abstractnr Uyl-de Groot CA, Gelderblom-den Hartog J, Huijgens PC, Willemze R, Ineveld BM van. Costs of diagnosis, treatment, and follow up of patients with acute myeloid leukemia in the Netherlands. J Hematother Stem Cell Res 2001;10: Smeenk FW, Ament AJ, Haastregt JC van, Witte LP de, Crebolder HF. Cost analysis of transmural home care for terminal cancer patients. Patient Educ Couns 1998;35: Oostenbrink JB, Koopmanschap MA, Rutten FFH. Handleiding voor kostenonderzoek, methoden en richtlijnprijzen voor economische evaluaties in de gezondheidszorg. Amstelveen: College voor zorgverzekeringen; Druker B. The IRIS (International Randomised IFN vs STI571) Study Group. STI571 versus interferon + cytarabine as initial therapy for patients with CML: results of a randomised study. Proc Am Soc Clin Oncol 2002;21:1a. 19 Agthoven M van, Groot MT, Verdonck LF, Lowenberg B, Schattenberg AV, Oudshoorn M, et al. Cost analysis of HLA-identical sibling and voluntary unrelated allogeneic bone marrow and peripheral blood stem cell transplantation in adults with acute myelocytic leukaemia or acute lymphoblastic leukaemia. Bone Marrow Transplant 2002;30: Toenders WGM. Breedte geneesmiddelenpakket. Amstelveen: College voor zorgverzekeringen; p. 94. Aanvaard op 1 april 2003 Correctie Transmissie van Hepatitis-B-virus van een chirurg naar patiënten gedurende vier jaar In ons oorspronkelijk stuk met bovenstaande titel (2003; 147: ) lijkt het alsof de betrokken chirurg nog een maand heeft doorgewerkt nadat bekend was geworden dat hij positieve uitslagen had voor hepatitis-boppervlakteantigeen (HBsAg) en hepatitis-b-e-antigeen (HBeAg). Dat is niet juist: meteen na het bekend worden van die uitslagen is hij gestopt met zijn werkzaamheden. Op bl dient in de 2e kolom, 12e regel van onderen, het begin van de zin te luiden: Op 24 februari 1999 bleek [...] in plaats van In januari 1999 bleek [...]. Transmission of Hepatitis B virus from a surgeon to surgical patients during a 4-year period. In our original article with the above-mentioned title (2003;147: ) it is suggested that the surgeon involved continued working for a month after it became known that he tested positively for hepatitis B surface antigen (HBsAg) and hepatitis B e antigen (HBeAg). This is incorrect: immediately after the test results became known, on February 24th, 1999, he discontinued his work. g.weers-pothoff, s-hertogenbosch, juni 2003 mede namens i.j.b.spijkerman l-j.van doorn m.h.w.janssen c.j.wijkmans m.a.j.bilkert-mooiman r.a.coutinho Ned Tijdschr Geneeskd juli;147(30) 1465

Uw brief van Uw kenmerk Datum 10 januari 2007 Farmatec/P 2742562 7 maart 2007

Uw brief van Uw kenmerk Datum 10 januari 2007 Farmatec/P 2742562 7 maart 2007 Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Postbus 20350 2500 EJ 'S-GRAVENHAGE Uw brief van Uw kenmerk Datum 10 januari 2007 Farmatec/P 2742562 7 maart 2007 Ons kenmerk Behandeld door Doorkiesnummer

Nadere informatie

Richtlijn voor diagnostiek en behandeling van chronische myeloïde leukemie

Richtlijn voor diagnostiek en behandeling van chronische myeloïde leukemie Richtlijn voor diagnostiek en behandeling van chronische myeloïde leukemie naar 1. Onderzoek 236 2. Behandeling 236 2.1 Algemeen 236 2.2 Specifiek 237 3. Chronische myeloïde leukema blastencrise 242 3.1

Nadere informatie

VU University Medical Center Amsterdam The Netherlands

VU University Medical Center Amsterdam The Netherlands VU University Medical Center Hematon openingscongres shared decision making P.C.Huijgens 29 maart 2014 VU University Medical Center VU University Medical Center VU University Medical Center VU University

Nadere informatie

Persisterende complete moleculaire remissie na imatinib behandeling voor chronische fase CML. wat nu?

Persisterende complete moleculaire remissie na imatinib behandeling voor chronische fase CML. wat nu? Persisterende complete moleculaire remissie na imatinib behandeling voor chronische fase CML wat nu? J.H.F Falkenburg Afdeling Hematologie Leids Universitair Medisch Centrum Geen conflicts of interest

Nadere informatie

Is er een rol voor het gebruik van Immunoglobulinen bij CML? M. Roeven Canisius Wilhemina Ziekenhuis Nijmegen

Is er een rol voor het gebruik van Immunoglobulinen bij CML? M. Roeven Canisius Wilhemina Ziekenhuis Nijmegen Is er een rol voor het gebruik van Immunoglobulinen bij CML? M. Roeven Canisius Wilhemina Ziekenhuis Nijmegen Opbouw Casus Bespreking literatuur Hypothesen met betrekking tot casus Voorgeschiedenis: 1957

Nadere informatie

Chronische myeloïde leukemie: moleculaire aspecten en resistentieontwikkeling

Chronische myeloïde leukemie: moleculaire aspecten en resistentieontwikkeling T H E R A P I E Chronische myeloïde leukemie: moleculaire aspecten en resistentieontwikkeling tegen imatinib Auteurs Trefwoorden G.J. Ossenkoppele en J.J.W.M. Janssen chronische myeloïde leukemie, imatinib,

Nadere informatie

Chronische myeloïde leukemie: moleculaire aspecten en resistentieontwikkeling

Chronische myeloïde leukemie: moleculaire aspecten en resistentieontwikkeling REPRINT JAARGANG 1, NR. 5 DECEMBER 2004 Chronische myeloïde leukemie: moleculaire aspecten en resistentieontwikkeling tegen imatinib Auteurs Trefwoorden G.J. Ossenkoppele en J.J.W.M. Janssen chronische

Nadere informatie

APPENDIX. Samenvatting voor medisch niet-ingewijden

APPENDIX. Samenvatting voor medisch niet-ingewijden APPENDIX S Samenvatting voor medisch niet-ingewijden 146 Samenvatting voor medisch niet-ingewijden INTRODUCTIE Het onderzoek beschreven in dit proefschrift is uitgevoerd bij patiënten met de ziekte chronische

Nadere informatie

STI571: een nieuwe dimensie in de behandeling van chronische myeloïde leukemie

STI571: een nieuwe dimensie in de behandeling van chronische myeloïde leukemie 15 Schuppan D, Jia JD, Brinkhaus B, Hahn E. Herbal products for liver diseases: a therapeutic challenge for the new millennium. Hepatology 1999;30:1099-104. 16 Escher M, Desmeules J, Giostra E, Mentha

Nadere informatie

Een patiente met acute leukemie Bloed en beenmerg Acute leukemie Chronische leukemie

Een patiente met acute leukemie Bloed en beenmerg Acute leukemie Chronische leukemie Thema: Leukemie Een patiente met acute leukemie Bloed en beenmerg Acute leukemie Chronische leukemie Prof.dr. Hanneke C. Kluin-Nelemans Afdeling Hematologie Samenstelling van onstolbaar gemaakt bloed Bloedcellen

Nadere informatie

CML Chronische Myeloide Leukemie

CML Chronische Myeloide Leukemie CML Chronische Myeloide Leukemie Dr. Peter E. Westerweel, Internist-hematoloog Albert Schweitzer Ziekenhuis Dordrecht Hematon patientvereniging Landelijke contactdag 10 mei 2014 Lezing Wat is CML? Enige

Nadere informatie

Voorbeeld adviesrapport MedValue

Voorbeeld adviesrapport MedValue Voorbeeld adviesrapport MedValue (de werkelijke naam van de innovatie en het ziektebeeld zijn verwijderd omdat anders bedrijfsgevoelige informatie van de klant openbaar wordt) Dit onafhankelijke advies

Nadere informatie

Nieuwe middelen in acute lymfatische leukemie. Anita W Rijneveld Erasmus MC, Rotterdam

Nieuwe middelen in acute lymfatische leukemie. Anita W Rijneveld Erasmus MC, Rotterdam Nieuwe middelen in acute lymfatische leukemie Anita W Rijneveld Erasmus MC, Rotterdam EFS bij volwassenen 100% 80% 1989-1994 1995-2000 2001-2006 2007-2012 RSR 60% 40% 2007-2012 20% 0% 1989-1994 0 1 2 3

Nadere informatie

Hypereosinofiel syndroom

Hypereosinofiel syndroom Hypereosinofiel syndroom R. Fijnheer Meander Medisch Centrum/UMCUtrecht HES Incidentie: 2-4 per 1.000.000 per jaar Man> vrouw Leeftijd: 30-70 erg in belangstelling: glivec, mepolizumab etc. Lastig voor

Nadere informatie

Myelofibrose, PV en ET. Harry C Schouten Department of Hematology Maastricht University Medical Center Maastricht, Netherlands

Myelofibrose, PV en ET. Harry C Schouten Department of Hematology Maastricht University Medical Center Maastricht, Netherlands Myelofibrose, PV en ET Harry C Schouten Department of Hematology Maastricht University Medical Center Maastricht, Netherlands plt ery MSC PSC mono neutro eo baso Blympho LSC T lympho MyeloProliferatieve

Nadere informatie

Acute myeloïde leukemie. Annoek Broers 7e nascholing hematologie 20-03-2014

Acute myeloïde leukemie. Annoek Broers 7e nascholing hematologie 20-03-2014 Acute myeloïde leukemie Annoek Broers 7e nascholing hematologie 20-03-2014 Bloedcelvorming - hematopoiese selfrenewal Multilineage differentiation Acute myeloïde leukemie - AML Normaal beenmerg Bloedarmoede

Nadere informatie

OLIJFdag 3 oktober 2015

OLIJFdag 3 oktober 2015 OLIJFdag 3 oktober 2015 Nieuwe behandelingen bij eierstokkanker Els Witteveen Internist-oncoloog Huidige en nieuwe inzichten Intraperitoneale toediening Toevoeging van bevacizumab Dose dense toediening

Nadere informatie

CHRONISCHE MYELOÏDE LEUKEMIE (CML) Wat is chronische myeloïde leukemie (CML)? Algemeen

CHRONISCHE MYELOÏDE LEUKEMIE (CML) Wat is chronische myeloïde leukemie (CML)? Algemeen CHRONISCHE MYELOÏDE LEUKEMIE (CML) Wat is chronische myeloïde leukemie (CML)? Algemeen Chronische Myeloïde Leukemie (CML) is een kwaadaardige ziekte van het bloed waarbij alle bloedcellijnen betrokken

Nadere informatie

Innovatie in de Hematologie. het belang van onderzoek en toetsing. Prof. Dr. P. Sonneveld Afdeling Hematologie Erasmus MC Rotterdam

Innovatie in de Hematologie. het belang van onderzoek en toetsing. Prof. Dr. P. Sonneveld Afdeling Hematologie Erasmus MC Rotterdam Innovatie in de Hematologie het belang van onderzoek en toetsing Prof. Dr. P. Sonneveld Afdeling Hematologie Erasmus MC Rotterdam Hematologie Ziekten van bloed, beenmerg en lymfeklieren Acute en chronische

Nadere informatie

Hematologie: werken in teamverband!

Hematologie: werken in teamverband! Hematologie: werken in teamverband! Hematologie Zeer intense samenwerking tussen clinicus, klinisch bioloog, anatomopatholoog en cytogeneticus is cruciaal Aan hand van twee casussen willen we het zorgpad

Nadere informatie

Prognostische toepassing van flowcytometrie bij het myelodysplastisch syndroom

Prognostische toepassing van flowcytometrie bij het myelodysplastisch syndroom Workshop Flowcytometrie in MDS 5 september 2012 Prognostische toepassing van flowcytometrie bij het myelodysplastisch syndroom Canan Alhan VU Medisch Centrum Cancer Center Amsterdam Klinische prognostische

Nadere informatie

Tabel 1B. Kerngegevens van de Dasisionstudie. Nilotinib 2 dd. Imatinib 1 dd 400 mg (%) (%) MR 4 @ 5 jaar 42 53. MR 4,5 @ 5 jaar 30 37

Tabel 1B. Kerngegevens van de Dasisionstudie. Nilotinib 2 dd. Imatinib 1 dd 400 mg (%) (%) MR 4 @ 5 jaar 42 53. MR 4,5 @ 5 jaar 30 37 5 Richtlijnen voor de behandeling van chronische myeloïde leukemie anno 2014 Guidelines for the treatment of chronic myeloid leukemia in the year 2014 dr. J.J.W.M. Janssen 1, prof. dr. J.J. Cornelissen

Nadere informatie

Azool resistentie in Aspergillus fumigatus in Nederland

Azool resistentie in Aspergillus fumigatus in Nederland Azool resistentie in Aspergillus fumigatus in Nederland - Het totaal aantal aspergillose patiënten in Nederland Het totaal aantal gevallen van invasieve aspergillose in Nederland is niet goed bekend. Mijn

Nadere informatie

Significante Fase III Studies in de Oncologie Wat betekent dit voor de practicus?

Significante Fase III Studies in de Oncologie Wat betekent dit voor de practicus? Significante Fase III Studies in de Oncologie Wat betekent dit voor de practicus? Dr. L. Dirix Medische Oncologie Behandeling van vaste tumoren Adjuverende therapie Uitgezaaide ziekte Gerandomizeerd onderzoek

Nadere informatie

Kwaliteitscontrole binnen de moleculaire diagnostiek van hematologische maligniteiten

Kwaliteitscontrole binnen de moleculaire diagnostiek van hematologische maligniteiten Radboud University Medical Centre Nijmegen Centre for Molecular Life Sciences Kwaliteitscontrole binnen de moleculaire diagnostiek van hematologische maligniteiten Bert van der Reijden, PhD Laboratorium

Nadere informatie

Aanbevelingen voor de behandeling van chronische myeloïde leukemie 2011

Aanbevelingen voor de behandeling van chronische myeloïde leukemie 2011 GERECTIFICEERDE VERSIE Aanbevelingen voor de behandeling van chronische myeloïde leukemie 2011 Guidelines for treatment of chronic myeloid leukemia 2011 G.J. Ossenkoppele, J.J.W.M. Janssen, E.F.M. Posthuma,

Nadere informatie

Kosten en baten van lokale gezondheidspromotie

Kosten en baten van lokale gezondheidspromotie Kosten en baten van lokale gezondheidspromotie Prof. Dr. Lieven Annemans Ghent University, Brussels University Lieven.annemans@ugent.be Lieven.annemans@vub.ac.be VIGeZ April 2013 1 Growth 7% Eén van de

Nadere informatie

Uitkomstenonderzoek in non-hodgkin lymphoma. Hedwig Blommestein

Uitkomstenonderzoek in non-hodgkin lymphoma. Hedwig Blommestein Uitkomstenonderzoek in non-hodgkin lymphoma ~Kansen en uitdagingen~ Hedwig Blommestein Inleiding Inhoud presentatie Uitkomstenonderzoek Casus rituximab maintenance Achtergrond Resultaten t Conclusie Uitkomstenonderzoek

Nadere informatie

Chemotherapie en stolling

Chemotherapie en stolling Chemotherapie en stolling Therapie, preventie en risicofactoren Karen Geboes UZ Gent 4 december 2015 Avastin en longembolen: hoe behandelen en Avastin al dan niet verder? Chemotherapie en stolling: Therapie,

Nadere informatie

Is valpreventie kosteneffectief?

Is valpreventie kosteneffectief? Is valpreventie kosteneffectief? Prof. Dr. Lieven Annemans Ghent University, Brussels University Lieven.annemans@ugent.be Lieven.annemans@vub.ac.be Maart 2014 1 Reactie van de overheden op de crisis Jaarlijkse

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

Nonrespons en ernstige klachten bij OCD: richtlijnen herzien? Else de Haan PhD Lidewij Wolters PhD Amsterdam, the Netherlands

Nonrespons en ernstige klachten bij OCD: richtlijnen herzien? Else de Haan PhD Lidewij Wolters PhD Amsterdam, the Netherlands Nonrespons en ernstige klachten bij OCD: richtlijnen herzien? Else de Haan PhD Lidewij Wolters PhD Amsterdam, the Netherlands Behandeling OCS bij kinderen Cognitieve gedragstherapie (CGT) Combinatie CGT

Nadere informatie

Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken

Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken 1 Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken Smoking Cessation in Cardiac Patients Esther Kers-Cappon Begeleiding door:

Nadere informatie

Richtlijnen voor de behandeling van chronische myeloïde leukemie anno 2014. Guidelines for the treatment of chronic myeloid leukemia in the year 2014

Richtlijnen voor de behandeling van chronische myeloïde leukemie anno 2014. Guidelines for the treatment of chronic myeloid leukemia in the year 2014 Ned Tijdschr Hematol 2014;11:5 Richtlijnen Richtlijnen voor de behandeling van chronische myeloïde leukemie anno 2014 Guidelines for the treatment of chronic myeloid leukemia in the year 2014 dr. J.J.W.M.

Nadere informatie

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten met diabetes mellitus type 2 in de huisartsenpraktijk Thinking

Nadere informatie

de behandeling van mensen

de behandeling van mensen Aanbevelingen voor de behandeling van mensen met CML patiëntenorganisatie bloedkanker lymfklierkanker stamceltransplantatie patiëntenorganisatie bloedkanker lymfklierkanker stamceltransplantatie Een uitgave

Nadere informatie

Huisarts of hometrainer?

Huisarts of hometrainer? Huisarts of hometrainer? In het literatuuroverzicht werden zes studies opgenomen. Vier studies onderzochten het effect van training op ziekteverzuim, drie daarvan bestudeerden tevens de effecten op klachten

Nadere informatie

Acute myeloïde leukemie. Dimitri A. Breems, MD, PhD Internist-Hematoloog Ziekenhuis Netwerk Antwerpen

Acute myeloïde leukemie. Dimitri A. Breems, MD, PhD Internist-Hematoloog Ziekenhuis Netwerk Antwerpen Acute myeloïde leukemie Dimitri A. Breems, MD, PhD Internist-Hematoloog Ziekenhuis Netwerk Antwerpen Normale bloedcelvorming Acute myeloïde leukemie (AML) Klonale proliferatie van immature hematopoëtische

Nadere informatie

Chronische myeloïde leukemie (CML)

Chronische myeloïde leukemie (CML) Interne geneeskunde Patiënteninformatie Chronische myeloïde leukemie (CML) U ontvangt deze informatie, omdat bij u chronische myeloïde leukemie (CML) is geconstateerd. Bij deze aandoening is er iets mis

Nadere informatie

Aanbevelingen voor de behandeling van mensen met CML

Aanbevelingen voor de behandeling van mensen met CML Aanbevelingen voor de behandeling van mensen met CML Een patiëntvriendelijke samenvatting van de aanbevelingen van het European LeukemiaNet (2013) voor de behandeling van chronische myeloïde leukemie Uitgegeven

Nadere informatie

22-10-2015. Tinnitus kwaliteit van leven en kosten. Besluitvorming. Vergoeding in Nederland. Effecten: kwaliteit van leven. Economische Evaluatie

22-10-2015. Tinnitus kwaliteit van leven en kosten. Besluitvorming. Vergoeding in Nederland. Effecten: kwaliteit van leven. Economische Evaluatie 220205 Condite, Nieuwegein, 205 Disclosure belangen spreker kwaliteit van leven en kosten Potentiële belangenverstrengeling Geen Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsering of

Nadere informatie

In deze nieuwsbrief een impressie van een aantal Nederlandse en Belgische bijdragen aan het EBMT 2014 in Milaan

In deze nieuwsbrief een impressie van een aantal Nederlandse en Belgische bijdragen aan het EBMT 2014 in Milaan In deze nieuwsbrief een impressie van een aantal Nederlandse en Belgische bijdragen aan het EBMT 2014 in Milaan Ben je geïnteresseerd in het onderwerp dan kun je via het bijgevoegde mailadres contact opnemen

Nadere informatie

Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy. Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders

Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy. Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders Influence of Mindfulness Training on Parental Stress, Emotional Self-Efficacy

Nadere informatie

Survivor ship care Zorg na de diagnose en behandeling van kanker Ellen Passchier, RN MSc.

Survivor ship care Zorg na de diagnose en behandeling van kanker Ellen Passchier, RN MSc. Survivor ship care Zorg na de diagnose en behandeling van kanker Ellen Passchier, RN MSc. INhoud Toename overleving meer patienten leven langer met kanker Effecten en behoeften na kankerbehandeling? Survivorship

Nadere informatie

Kankerzorg, investeren in goede uitkomsten

Kankerzorg, investeren in goede uitkomsten Kankerzorg, investeren in goede uitkomsten dr. Ronald Spanjers, raad van bestuur, IKNL ir. Steven Lugard, CEO, Performation Dorien de Groot - van de Kreeke MSc MBA, Novivena 1 waarom 2 kanker 3 D(n)OT

Nadere informatie

Therapietrouw op maat

Therapietrouw op maat Therapietrouw op maat Moderator Tineke Duyts, Linda Luppens 1st author / speaker Christel Boons Co-authors Jacqueline Hugtenburg, Lonneke Timmers Belangenverklaring In overeenstemming met de regels van

Nadere informatie

HUIDIGE BEHANDELING VAN CHRONISCHE HEPATITIS-B-VIRUSINFECTIE VOLGENS DE RICHTLIJNEN

HUIDIGE BEHANDELING VAN CHRONISCHE HEPATITIS-B-VIRUSINFECTIE VOLGENS DE RICHTLIJNEN HUIDIGE BEHANDELING VAN CHRONISCHE HEPATITIS-B-VIRUSINFECTIE VOLGENS DE RICHTLIJNEN Nederlandse richtlijn? (2008 en 2012) AASLD richtlijn? (2009) EASL richtlijn? (2012) Met dank aan Erik Buster en de overige

Nadere informatie

Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA

Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA Measuring quality of life in children with JIA Masterthese Klinische Psychologie Onderzoeksverslag Marlot Schuurman 1642138 mei 2011 Afdeling Psychologie

Nadere informatie

Risico-minimalisatiemateriaal betreffende Tasigna (nilotinib) voor voorschrijvers en apothekers

Risico-minimalisatiemateriaal betreffende Tasigna (nilotinib) voor voorschrijvers en apothekers Risico-minimalisatiemateriaal betreffende Tasigna (nilotinib) voor voorschrijvers en apothekers Introductie De risico-minimalisatiematerialen voor Tasigna (nilotinib) zijn beoordeeld door het College ter

Nadere informatie

Gelet op artikel 2, eerste lid, onder a, en 5 van de Wet op bijzondere medische verrichtingen;

Gelet op artikel 2, eerste lid, onder a, en 5 van de Wet op bijzondere medische verrichtingen; Besluit van de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport van, houdende regels ten aanzien van stamceltransplantatie (Regeling stamceltransplantatie) Den Haag De Minister van Volksgezondheid, Welzijn

Nadere informatie

Nutritional Risk Screening (NRS 2002)

Nutritional Risk Screening (NRS 2002) Nutritional Risk Screening (NRS 2002) Bron: Kondrup, J., Rasmussen, H. H., Hamberg, O., Stanga, Z., & ad hoc ESPEN Working Group (2003). Nutritional Risk Screening (NRS 2002): a new method based on an

Nadere informatie

Risico-minimalisatiemateriaal betreffende Tasigna (nilotinib) voor voorschrijvers en apothekers

Risico-minimalisatiemateriaal betreffende Tasigna (nilotinib) voor voorschrijvers en apothekers Risico-minimalisatiemateriaal betreffende Tasigna (nilotinib) voor voorschrijvers en apothekers Introductie De risico-minimalisatiematerialen voor Tasigna (nilotinib) zijn beoordeeld door het College ter

Nadere informatie

Doelmatigheid in de gezondheidszorg. Inhoud. Totaal kosten ZFW-populatie hulpmiddelen. Indra Eijgelshoven Mapi Values 19 april 2006

Doelmatigheid in de gezondheidszorg. Inhoud. Totaal kosten ZFW-populatie hulpmiddelen. Indra Eijgelshoven Mapi Values 19 april 2006 Doelmatigheid in de gezondheidszorg Indra Eijgelshoven Mapi Values 19 april 2006 Inhoud Stijging van in de zorg Keuzes maken met beperkt budget Doelmatigheid Economische evaluaties Gezondheidswinst Kosten

Nadere informatie

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M.

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. (Bert) Vrijhoef Take home messages: Voor toekomstbestendige chronische zorg zijn innovaties

Nadere informatie

MIK module 10 Opdracht 2 Opzetten registratie voor transplantatie Eilandjes van Langerhans

MIK module 10 Opdracht 2 Opzetten registratie voor transplantatie Eilandjes van Langerhans MIK module 10 Opdracht 2 Opzetten registratie voor transplantatie Eilandjes van Langerhans Groep 4: Rob van Os en Marlijne Dorrepaal Groep 8: Marjet van der Vegt en Marianne Heling Inhoudsopgave 1. Introductie

Nadere informatie

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior Martin. W. van Duijn Student: 838797266 Eerste begeleider:

Nadere informatie

Gentherapie begint beloftes in te lossen

Gentherapie begint beloftes in te lossen Gentherapie begint beloftes in te lossen Gerard Wagemaker Vz. Ned. Ver. Gen- en Celtherapie Lid European Union Committee of Experts on Rare Diseases (EUCERD) 12 september 2013 Gentherapie begint beloftes

Nadere informatie

Workshop. Investeren in kosteneffectieve interventies Van Wetenschap naar Beleid. 1 Nederlands Congres Volksgezondheid 11 april 2012 Amsterdam

Workshop. Investeren in kosteneffectieve interventies Van Wetenschap naar Beleid. 1 Nederlands Congres Volksgezondheid 11 april 2012 Amsterdam Workshop Investeren in kosteneffectieve interventies Van Wetenschap naar Beleid 1 Programma Welkom Heleen Hamberg, RIVM-VTV Presentatie: Wat zijn economische evaluaties? Paul van Gils, RIVM-PZO Presentatie:

Nadere informatie

De Effecten van de Kanker Nazorg Wijzer op Psychologische Distress en Kwaliteit van. Leven

De Effecten van de Kanker Nazorg Wijzer op Psychologische Distress en Kwaliteit van. Leven De Effecten van de Kanker Nazorg Wijzer op Psychologische Distress en Kwaliteit van Leven The Effects of the Kanker Nazorg Wijzer on Psychological Distress and Quality of Life Miranda H. de Haan Eerste

Nadere informatie

Figuur overgenomen uit Value Based Healthcare prijsinschrijvingsdocumentatie van The Decision institute die hier ook opleidingen voor aanbieden.

Figuur overgenomen uit Value Based Healthcare prijsinschrijvingsdocumentatie van The Decision institute die hier ook opleidingen voor aanbieden. De waardebepaling van nieuwe producten en services in de zorg Het beantwoorden van de vraag of nieuwe producten en services in de zorg daadwerkelijk meerwaarde brengen is niet gemakkelijk. Er is een levendige

Nadere informatie

Vragenlijsten kwaliteit van leven

Vragenlijsten kwaliteit van leven Click for the English version Vragenlijsten kwaliteit van leven TNO heeft een aantal vragenlijsten ontwikkeld om de gezondheidsrelateerde kwaliteit van leven te meten van kinderen, jongeren en jong-volwassenen.

Nadere informatie

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality De Relatie tussen Dagelijkse Stress en Emotioneel Eten: de Rol van Persoonlijkheid The Relationship between Daily Stress and Emotional Eating: the Role of Personality Arlette Nierich Open Universiteit

Nadere informatie

Kosten en baten van Bedrijfsgezondheidszorg

Kosten en baten van Bedrijfsgezondheidszorg Kosten en baten van Bedrijfsgezondheidszorg Allard van der Beek Hoogleraar Epidemiologie van Arbeid & Gezondheid Afdeling Sociale Geneeskunde, EMGO + Instituut VU medisch centrum, Amsterdam Disclosure

Nadere informatie

Osteonecrosis of the jaw (ONJ)

Osteonecrosis of the jaw (ONJ) INLEIDING Welkom 1 2 Osteonecrosis of the jaw (ONJ) Hoe kunnen we dit voorkomen en als het toch optreedt, hoe kunnen we het managen? 3 Complication of bisphosphonate and denosumab use 1 Dit ga je echter

Nadere informatie

Publications PUBLICATIONS

Publications PUBLICATIONS Publications 164 Publications PUBLICATIONS 1. Heemskerk B, Veltrop-Duits LA, van Vreeswijk T, ten Dam MM, Heidt S, Toes RE, van Tol MJ, Schilham MW. Extensive cross-reactivity of CD4 + adenovirus-specific

Nadere informatie

Verschillendedesigns beantwoorden verschillende vragen

Verschillendedesigns beantwoorden verschillende vragen Verschillendedesigns beantwoorden verschillende vragen Zelf echo s uitvoeren bij IVF Hoe betrouwbaar zijn de beelden? Hoe vaak worden vrouwen zwanger? Hoe voelende koppelszicherbij? Watkosthet? 1 Hoe betrouwbaar

Nadere informatie

Eelco Over Talitha Feenstra Boukje van Gelder

Eelco Over Talitha Feenstra Boukje van Gelder Doelmatigheid van tabaksontmoedigingsbeleid gespecificeerd naar sociaal economische status: evaluatie van vergoedingen en accijnzen 1 Eelco Over Talitha Feenstra Boukje van Gelder Tabaksmaatregelen 2011

Nadere informatie

Zijn distress en ziektestatus gerelateerd aan lichamelijke en emotionele problemen bij vrouwen met ovariumkanker?*

Zijn distress en ziektestatus gerelateerd aan lichamelijke en emotionele problemen bij vrouwen met ovariumkanker?* Zijn distress en ziektestatus gerelateerd aan lichamelijke en emotionele problemen bij vrouwen met ovariumkanker?* Floor Ploos van Amstel, RN, MSc, verpleegkundig expert, afd. Medische Oncologie Maaike

Nadere informatie

Mentaal Weerbaar Blauw

Mentaal Weerbaar Blauw Mentaal Weerbaar Blauw de invloed van stereotypen over etnische minderheden cynisme en negatieve emoties op de mentale weerbaarheid van politieagenten begeleiders: dr. Anita Eerland & dr. Arjan Bos dr.

Nadere informatie

Inhoudsopgave Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.

Inhoudsopgave Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Validatie van het EHF meetinstrument tijdens de Jonge Volwassenheid en meer specifiek in relatie tot ADHD Validation of the EHF assessment instrument during Emerging Adulthood, and more specific in relation

Nadere informatie

Glivec (imatinib) bij de behandeling van chronische myeloïde leukemie (CML)

Glivec (imatinib) bij de behandeling van chronische myeloïde leukemie (CML) Glivec (imatinib) bij de behandeling van chronische myeloïde leukemie (CML) december 2005 Prof.dr. G.J. Ossenkoppele VU medisch centrum, Amsterdam Prof.dr. J.J. Cornelissen Erasmus MC - Daniël den Hoed,

Nadere informatie

Bouwen aan vertrouwen: perspectief van de industrie

Bouwen aan vertrouwen: perspectief van de industrie Symposium ter gelegenheid afscheid Ad van Dooren Zelfredzaamheid van patiënten bij gebruik van veilige medicatie. Bouwen aan vertrouwen: perspectief van de industrie Rudolf van Olden, arts Medisch Directeur

Nadere informatie

De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit. The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility.

De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit. The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility. RELATIE ANGST EN PSYCHOLOGISCHE INFLEXIBILITEIT 1 De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility Jos Kooy Eerste begeleider Tweede

Nadere informatie

Welke behandeling voor obese type 2 patiënten? Gewoon insuline?

Welke behandeling voor obese type 2 patiënten? Gewoon insuline? Welke behandeling voor obese type 2 patiënten? Gewoon insuline? Joost Hoekstra, internist, AMC Potentiële belangenverstrengeling Klinische Diabetologie AMC ontvangt sponsoring van cq doet projecten met

Nadere informatie

Karakterisering van ziekte en zieke in de hematooncologie

Karakterisering van ziekte en zieke in de hematooncologie korte bijdrage Karakterisering van ziekte en zieke in de hematooncologie p.c. huijgens achtergrond In de hematologie is stadiëring van ziekte begonnen met het in kaart brengen van uitgebreidheid van ziekte

Nadere informatie

Deze test werd ontwikkeld en aangewend om het medicatiemanagement en de verschillende aspecten hiervan te evalueren in de ambulante zorg.

Deze test werd ontwikkeld en aangewend om het medicatiemanagement en de verschillende aspecten hiervan te evalueren in de ambulante zorg. Drug Regimen Unassisted Grading Scale (DRUGS) Edelberg HK, Shallenberger E, Wei JY (1999) Medication management capacity in highly functioning community living older adults: detection of early deficits.

Nadere informatie

ONCOLOGISCHE REVALIDATIE

ONCOLOGISCHE REVALIDATIE ONCOLOGISCHE REVALIDATIE In de klinische hematologische setting Ineke Verhallen - Oncologieverpleegkundige Hematologie UMC Utrecht INHOUD PRESENTATIE Inleiding Richtlijn Oncologische Revalidatie Problemen

Nadere informatie

Samenvatting proefschrift Jeroen H. Gerrits. Promotiedatum: 8 januari 2010 Erasmus Universiteit, Rotterdam. Promotor: Prof.Dr. W.

Samenvatting proefschrift Jeroen H. Gerrits. Promotiedatum: 8 januari 2010 Erasmus Universiteit, Rotterdam. Promotor: Prof.Dr. W. De publicatie van dit proefschrift werd in 2009 gesponsord met een bijdrage van de Samenvatting proefschrift Jeroen H. Gerrits Donor-reactive T-cell responses after HLA-identical living-related kidney

Nadere informatie

Non Hodgkin lymfoom. Albert Schweitzer ziekenhuis februari 2014 pavo 1113

Non Hodgkin lymfoom. Albert Schweitzer ziekenhuis februari 2014 pavo 1113 Non Hodgkin lymfoom Albert Schweitzer ziekenhuis februari 2014 pavo 1113 Uw hoofdbehandelaar is: hematoloog dr. Uw specialist is op werkdagen tussen 08.30 17.00 uur bereikbaar via de polikliniek Interne

Nadere informatie

Een protocol ter harmonisering van het gebruik van cohort data in survival studies

Een protocol ter harmonisering van het gebruik van cohort data in survival studies Een protocol ter harmonisering van het gebruik van cohort data in survival studies Ronald B. Geskus GG & GD, Amsterdam April 1998 De meeste survival studies naar HIV infectie en AIDS kijken naar AIDS,

Nadere informatie

Chronische lymfatische leukemie Arnon Kater

Chronische lymfatische leukemie Arnon Kater Chronische lymfatische leukemie Arnon Kater http://www.lymmcare.nl/ CLL Epidemiologie Prognostische factoren Biologie en targeted therapy Huidige behandeling en studies CLL: epidemiologie CLL is de meest

Nadere informatie

Nut en noodzaak van CZS profylaxe bij DLBCL in rituximab tijdperk

Nut en noodzaak van CZS profylaxe bij DLBCL in rituximab tijdperk Nut en noodzaak van CZS profylaxe bij DLBCL in rituximab tijdperk Moderator P.J. Lugtenburg speaker Jeanette Doorduijn Belangenverklaring In overeenstemming met de regels van de Inspectie van de Gezondheidszorg

Nadere informatie

Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen. bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar

Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen. bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar Gender Differences in Crying Frequency and Psychosocial Problems in Schoolgoing Children aged 6

Nadere informatie

Controlling the HIV epidemic in the Netherlands. Ard van Sighem Stichting HIV Monitoring WEON, Nijmegen, 11 juni 2010

Controlling the HIV epidemic in the Netherlands. Ard van Sighem Stichting HIV Monitoring WEON, Nijmegen, 11 juni 2010 Controlling the HIV epidemic in the Netherlands Ard van Sighem Stichting HIV Monitoring WEON, Nijmegen, 11 juni 21 Inleiding Verschillende Westerse landen hebben te maken met een stijging in risicovol

Nadere informatie

Spoed Interventie Team (SIT): waarom en hoe? Elien Pragt Anesthesioloog-intensivist MUMC+ 22 april 2016

Spoed Interventie Team (SIT): waarom en hoe? Elien Pragt Anesthesioloog-intensivist MUMC+ 22 april 2016 Spoed Interventie Team (SIT): waarom en hoe? Elien Pragt Anesthesioloog-intensivist MUMC+ 22 april 2016 Waarom SIT? Critical care outreach team (CCOT) Medical emergency team (MET) Spoed interventie team

Nadere informatie

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Aim of this presentation Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Energieleveranciers.nl (Energysuppliers.nl) Founded in 2004

Nadere informatie

Running head: BREAKFAST, CONSCIENTIOUSNESS AND MENTAL HEALTH 1. The Role of Breakfast Diversity and Conscientiousness in Depression and Anxiety

Running head: BREAKFAST, CONSCIENTIOUSNESS AND MENTAL HEALTH 1. The Role of Breakfast Diversity and Conscientiousness in Depression and Anxiety Running head: BREAKFAST, CONSCIENTIOUSNESS AND MENTAL HEALTH 1 The Role of Breakfast Diversity and Conscientiousness in Depression and Anxiety De Rol van Gevarieerd Ontbijten en Consciëntieusheid in Angst

Nadere informatie

Perspectief van de zorgondernemer. Prof. dr. Robert Slappendel, anesthesioloog Manager kwaliteit en Veiligheid Amphia Ziekenhuis

Perspectief van de zorgondernemer. Prof. dr. Robert Slappendel, anesthesioloog Manager kwaliteit en Veiligheid Amphia Ziekenhuis Perspectief van de zorgondernemer Prof. dr. Robert Slappendel, anesthesioloog Manager kwaliteit en Veiligheid Amphia Ziekenhuis Heeft dit zorgstelsel adequate prikkels om kwalitatief goede zorg te leveren?

Nadere informatie

Achtergrond Gerandomiseerde studie om de waarde van autologe stamceltransplantatie aan te tonen bij nieuw gediagnosteerde multipel myeloom.

Achtergrond Gerandomiseerde studie om de waarde van autologe stamceltransplantatie aan te tonen bij nieuw gediagnosteerde multipel myeloom. Samenvatting Hovon 95 Achtergrond Gerandomiseerde studie om de waarde van autologe stamceltransplantatie aan te tonen bij nieuw gediagnosteerde multipel myeloom. Populatie Eerstelijns behandeling bij multipel

Nadere informatie

Testattitudes van Sollicitanten: Faalangst en Geloof in Tests als. Antecedenten van Rechtvaardigheidspercepties

Testattitudes van Sollicitanten: Faalangst en Geloof in Tests als. Antecedenten van Rechtvaardigheidspercepties Testattitudes van Sollicitanten: Faalangst en Geloof in Tests als Antecedenten van Rechtvaardigheidspercepties Test-taker Attitudes of Job Applicants: Test Anxiety and Belief in Tests as Antecedents of

Nadere informatie

SAMENVATTIG (DUTCH SUMMARY)

SAMENVATTIG (DUTCH SUMMARY) SAMENVATTIG (DUTCH SUMMARY) Anemie is een onvermijdelijk gevolg van malaria-infecties door Plasmodium falciparum, vooral in gebieden waar zeer veel malaria voorkomt. De groep met het grootste risico op

Nadere informatie

Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme

Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme Effects of Contact-oriented Play and Learning in the Relationship between parent and child with autism Kristel Stes Studentnummer:

Nadere informatie

De Invloed van Identificatie met Actieve Ouderen en Welbevinden op de. Lichaamsbeweging van Ouderen

De Invloed van Identificatie met Actieve Ouderen en Welbevinden op de. Lichaamsbeweging van Ouderen Running head: ACTIEVE OUDEREN EN BEWEGEN 1 De Invloed van Identificatie met Actieve Ouderen en Welbevinden op de Lichaamsbeweging van Ouderen The Influence of Identification with 'Active Elderly' and Wellbeing

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

De Invloed van Kenmerken van ADHD op de Theory of Mind: een Onderzoek bij Kinderen uit de Algemene Bevolking

De Invloed van Kenmerken van ADHD op de Theory of Mind: een Onderzoek bij Kinderen uit de Algemene Bevolking Kenmerken van ADHD en de Theory of Mind 1 De Invloed van Kenmerken van ADHD op de Theory of Mind: een Onderzoek bij Kinderen uit de Algemene Bevolking The Influence of Characteristics of ADHD on Theory

Nadere informatie

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond.

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond. Opgaven in Nederlands. Alle opgaven hebben gelijk gewicht. Opgave 1 Gegeven is een kasstroom x = (x 0, x 1,, x n ). Veronderstel dat de contante waarde van deze kasstroom gegeven wordt door P. De bijbehorende

Nadere informatie

Hoe is het revalidatie zorggebied op dit moment vormgegeven. Innovaties in de revalidatiezorg. Nieuwe vormen van revalidatie.

Hoe is het revalidatie zorggebied op dit moment vormgegeven. Innovaties in de revalidatiezorg. Nieuwe vormen van revalidatie. Inleiding in de revalidatiegeneeskunde 2011. Hoe is het revalidatie zorggebied op dit moment vormgegeven. De rol van de zorgverzekeraars. Innovaties in de revalidatiezorg. Wat is multidisciplinair. Pijnrevalidatie.

Nadere informatie

Risicominimalisatie materiaal betreffende Exjade (deferasirox) voor patiënten met bloedtransfusie-afhankelijke aandoeningen en chronische

Risicominimalisatie materiaal betreffende Exjade (deferasirox) voor patiënten met bloedtransfusie-afhankelijke aandoeningen en chronische Risicominimalisatie materiaal betreffende Exjade (deferasirox) voor patiënten met bloedtransfusie-afhankelijke aandoeningen en chronische ijzerstapeling 2 Risicominimalisatie materiaal betreffende Exjade

Nadere informatie

Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten?

Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten? De Modererende rol van Persoonlijkheid op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten 1 Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve

Nadere informatie

IS PREVENTIE MEER KOSTEN-EFFECTIEF DAN CURATIE? Prof. Steven Simoens

IS PREVENTIE MEER KOSTEN-EFFECTIEF DAN CURATIE? Prof. Steven Simoens IS PREVENTIE MEER KOSTEN-EFFECTIEF DAN CURATIE? Prof. Steven Simoens ACHTERGROND Geneesmiddelen dragen bij tot gezondheid, maar groei in geneesmiddelenbudget overtreft economische groei In een context

Nadere informatie