Dokter, onze zoon/dochter pubert te vroeg/te laat. Dr. R. Zeevaert Kinderarts-endocrinoloog Jessa Ziekenhuis Hasselt

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Dokter, onze zoon/dochter pubert te vroeg/te laat. Dr. R. Zeevaert Kinderarts-endocrinoloog Jessa Ziekenhuis Hasselt"

Transcriptie

1 Dokter, onze zoon/dochter pubert te vroeg/te laat Dr. R. Zeevaert Kinderarts-endocrinoloog Jessa Ziekenhuis Hasselt

2 Puberteitsstoornissen Normale puberteitsontwikkeling Vroege puberteit Late puberteit

3 Puberteitsstoornissen Normale puberteitsontwikkeling Vroege puberteit Late puberteit

4 Normale puberteitsontwikkeling Hormonale veranderingen Lichamelijke veranderingen Geslachtskenmerken Groei - botrijping Timing

5 Normale puberteitsontwikkeling Hormonale veranderingen Lichamelijke veranderingen Geslachtskenmerken Groei - botrijping Timing

6 Normale puberteit : hormonale veranderingen LHRH = luteinizerend hormoon releasing hormoon LH = luteinizerend hormoon FSH = follikelstimulerend hormoon

7 Normale puberteit : hormonale veranderingen LHRH = luteinizerend hormoon releasing hormoon LH = luteinizerend hormoon FSH = follikelstimulerend hormoon

8 Normale puberteit : hormonale veranderingen Gonadostat = Pulse-generator LHRH = luteinizerend hormoon releasing hormoon LH = luteinizerend hormoon FSH = follikelstimulerend hormoon

9 Normale puberteit : hormonale veranderingen

10 Normale puberteit : hormonale veranderingen

11 Normale puberteitsontwikkeling Hormonale veranderingen Lichamelijke veranderingen Geslachtskenmerken Groei - botrijping Timing

12 Normale puberteitsontwikkeling Hormonale veranderingen Lichamelijke veranderingen Geslachtskenmerken Groei - botrijping Timing

13 Normale puberteit : lichamelijke veranderingen

14 Normale puberteit : borstontwikkeling M1 M2 M3 M4 M5

15 Normale puberteit : pubisbeharing P1 P4 P2 P5 P3 P6

16 Normale puberteit : lichamelijke veranderingen

17 Normale puberteit : genitalia ontwikkeling G1 G4 G2 G5 G3

18 Normale puberteit : genitalia ontwikkeling

19 Normale puberteit : pubisbeharing P1 P4 P2 P5 P3 P6

20 Normale puberteit : okselbeharing Okselbeharing (axillaire beharing) A1 : geen beharing A2 : eerste, meestal donkere haartjes A3 : volwassen beharing

21 Normale puberteitsontwikkeling Hormonale veranderingen Lichamelijke veranderingen Geslachtskenmerken Groei - botrijping Timing

22 Normale puberteit : groeispurt GH = groeihormoon IGF-I = insuline-like growth factor

23 Normale puberteit : groeispurt Albertsson-Wikland, 1994

24 Normale puberteit : groeispurt

25 Normale puberteit : groeispurt 30 Meisjes SD +1 SD 2 0 SD -1 SD Leeftijd (jaren) 14-2 SD

26 Normale puberteit : groeispurt

27 Normale puberteit : groeispurt 30 Jongens Leeftijd (jaren) SD +1 SD 0 SD -1 SD -2 SD

28 Normale puberteit : groeispurt

29 Normale puberteit : botrijping

30 Normale puberteit : botrijping

31 Normale puberteit : botrijping

32 Normale puberteitsontwikkeling Hormonale veranderingen Lichamelijke veranderingen Geslachtskenmerken Groei - botrijping Timing

33 Normale puberteitsontwikkeling : timing

34 Normale puberteitsontwikkeling : timing Roelants et al., 2009

35 Normale puberteitsontwikkeling : timing Roelants et al., 2009

36 Normale puberteitsontwikkeling : timing

37 Normale puberteitsontwikkeling : timing

38 Normale puberteitsontwikkeling : timing Pubertas praecox Vroeg normaal Mediaan Laat normaal Pubertas tarda Percentiel Jongens G2 < 9,0 9,8 11,4 13,4 > 14,0 Meisjes M2 < 8,0 8,2 10,7 12,7 > 13,0 Menarche < 10,0 10,8 13,0 14,6 > 15,0

39 Puberteitsstoornissen Normale puberteitsontwikkeling Vroege puberteit Late puberteit

40 Puberteitsstoornissen Normale puberteitsontwikkeling Vroege puberteit Pubertas praecox Premature pubarche

41 Normale puberteitsontwikkeling : timing Pubertas praecox Vroeg normaal Mediaan Laat normaal Pubertas tarda Percentiel Jongens G2 < 9,0 9,8 11,4 13,4 > 14,0 Meisjes M2 < 8,0 8,2 10,7 12,7 > 13,0 Menarche < 10,0 10,8 13,0 14,6 > 15,0

42 Pubertas praecox Pubertas praecox Vroeg normaal Mediaan Laat normaal Pubertas tarda Percentiel Jongens G2 < 9,0 9,8 11,4 13,4 > 14,0 Meisjes M2 < 8,0 8,2 10,7 12,7 > 13,0 Menarche < 10,0 10,8 13,0 14,6 > 15,0

43 Pubertas praecox VWVJ, 2005

44 Pubertas praecox : pathofysiologie

45 200 Meisjes SD +1 SD 0 SD -1 SD -2 SD E T M F X X X 4+ Breast Pubic hair Leeftijd (jaren)

46 Pubertas praecox : vormen Centrale pubertas praecox Pseudo-pubertas praecox

47 Pubertas praecox : vormen

48 Pubertas praecox : vormen

49 Centrale pubertas praecox : oorzaken

50 Aantal patiënten Centrale pubertas praecox : incidentie in België Jaar BESPEED, 2015

51 Centrale pubertas praecox : etiologie in België Etiologie Meisjes Jongens Jongen/meisje Organisch /4 Idiopatisch /41 Adoptie /29 BESPEED, 2005

52 Centrale pubertas praecox : prevalentie 0,8 % 0,01 % Teilmann et al., 2009

53 Leeftijd M2/G2 (jaren) Centrale pubertas praecox : Jessa Ziekenhuis idio adopt org Jaar

54 Pubertas praecox : vormen

55 Pseudopubertas praecox : oorzaken

56 Pubertas praecox : differentiaal diagnostiek Premature thelarche Premature pubarche Premature menarche

57 Pubertas praecox : differentiaal diagnostiek Partsch et al., 2002

58 Pubertas praecox : diagnostiek Initiële diagnostiek Anamnese, anterieure groeigegevens Biometrie : lengte, gewicht Lichamelijk onderzoek (puberteitsstadia) RX-linker hand en pols (skeletleeftijd) Aanvullend onderzoek LHRH-test, geslachtssteroïden Echografie van de inwendige genitalia Op indicatie NMR hypothalamus/hypofyse regio Gericht onderzoek op pseudo-pubertas praecox

59 Pubertas praecox : differentiaal diagnostiek

60 Pubertas praecox : differentiaal diagnostiek

61 Pubertas praecox : diagnostiek 20 LH, FSH (IU/L) LH FSH Lutrelef 100 µg tijd (minuten)

62 Pubertas praecox : diagnostiek

63 Pubertas praecox : behandeling Indicaties Ongunstige eindlengte prognose Psychosociale factoren Langwerkende GnRH agonist (Decapeptyl )

64 Pubertas praecox : behandeling 274,08

65 Pubertas praecox : behandeling

66 200 Meisjes SD +1 SD 0 SD -1 SD -2 SD E T M F GnRH-start X X X X 4+ Breast Pubic hair Leeftijd (jaren)

67 200 Meisjes SD +1 SD 0 SD -1 SD -2 SD E T M F 140 GnRH-stop 120 GnRH-start X X X X X 4+ Breast X 4+ Pubic hair X 3+ X Leeftijd (jaren)

68 200 Meisjes SD +1 SD 0 SD -1 SD -2 SD E T M F 140 GnRH-stop 120 GnRH-start 100 X X X Breast X X Pubic hair X X X X X Leeftijd (jaren)

69 Puberteitsstoornissen Normale puberteitsontwikkeling Vroege puberteit Pubertas praecox Premature pubarche

70 Pubarche en adrenarche Pubarche fenotype van adrenarche ontwikkeling van schaamhaar en okselhaar, beginnend rond de mediane leeftijd van 11,0 jaar bij meisjes en 11,9 jaar bij jongens Adrenarche begin van de productie van DHEA en DHEA-S in de zona reticularis van de bijnier vanaf de leeftijd van 6 8 jaar biochemische adrenarche : DHEA-S 40 µg/dl

71 Premature pubarche Pubarche puberteit VWVJ, 2005

72 Premature pubarche : differentiaal diagnose

73 Premature pubarche : differentiaal diagnose

74 Premature pubarche : behandeling Typische premature pub/adrenarche normale groei en botrijping traag progressief verloop geen behandeling nodig Atypische premature adrenarche systemische androgeen effecten lage dosis hydrocortisone metformine?

75 Puberteitsstoornissen Normale puberteitsontwikkeling Vroege puberteit Late puberteit

76 Normale puberteitsontwikkeling : timing Pubertas praecox Vroeg normaal Mediaan Laat normaal Pubertas tarda Percentiel Jongens G2 < 9,0 9,8 11,4 13,4 > 14,0 Meisjes M2 < 8,0 8,2 10,7 12,7 > 13,0 Menarche < 10,0 10,8 13,0 14,6 > 15,0

77 Pubertas tarda Pubertas praecox Vroeg normaal Mediaan Laat normaal Pubertas tarda Percentiel Jongens G2 < 9,0 9,8 11,4 13,4 > 14,0 Meisjes M2 < 8,0 8,2 10,7 12,7 > 13,0 Menarche < 10,0 10,8 13,0 14,6 > 15,0

78 Pubertas tarda VWVJ, 2005

79 Pubertas tarda VWVJ, 2005

80 Pubertas tarda : pathofysiologie

81 200 Jongens +2 SD +1 SD F SD E T -1 SD M -2 SD Leeftijd (jaren)

82 30 Jongens Leeftijd (jaren) SD +1 SD 0 SD -1 SD -2 SD

83 Pubertas tarda : differentiaal diagnose

84 Pubertas tarda : differentiaal diagnose hypogonadisme

85 Pubertas tarda : differentiaal diagnose hypogonadisme

86 Pubertas tarda : differentiaal diagnose

87 Pubertas tarda : differentiaal diagnose hypogonadisme

88 Pubertas tarda : differentiaal diagnose

89 Pubertas tarda : diagnostiek Initiële diagnostiek Anamnese, anterieure groeigegevens Biometrie : lengte, gewicht Lichamelijk onderzoek (puberteitsstadia) RX-linker hand en pols (skeletleeftijd) Op indicatie Algemeen screenend bloedonderzoek LH, FSH, geslachtssteroïden LHRH-test Gericht onderzoek bij hypogonadisme

90 Pubertas tarda : behandeling Indicaties Medische redenen? Psychosociale factoren Puberteitsinducerende/-stimulerende behandeling Jongens : depot-testosterone (Sustanon ) 50 mg I.M., 1 x per maand gedurende 6 maanden Meisjes : oestrogenen (ethinyloestradiol) 0,05 µg/kg per dag

91 Pubertas tarda : behandeling

92 200 Jongens +2 SD +1 SD F SD E T -1 SD M -2 SD Treatment1-start Average testis X Leeftijd (jaren)

93 200 Jongens +2 SD SD 0 SD E T F -1 SD M -2 SD Treatment1-stop Treatment1-start Average testis X Pubic hair X Genitalia X Leeftijd (jaren)

94 200 Jongens +2 SD +1 SD F SD T -1 SD M -2 SD Treatment1-stop Treatment1-start Average testis 12+ X X Pubic hair 3+ X 2+ X X 60 Genitalia X X Leeftijd (jaren)

95 Puberteitsstoornissen Normale puberteitsontwikkeling Vroege puberteit Late puberteit

96 Dank u voor uw aandacht

Centrale pubertas praecox. Onderwijs huisartsen Floor Neijens 20-05-2014

Centrale pubertas praecox. Onderwijs huisartsen Floor Neijens 20-05-2014 Centrale pubertas praecox Onderwijs huisartsen Floor Neijens 20-05-2014 Puberteit Toename centrale pulsatiele afgifte GnRH Secretie LH en FSH door hypofyse Verdere ontwikkeling gonaden Productie geslachtshormonen

Nadere informatie

Dokter, onze zoon/dochter is te klein/te groot. Prof. Dr. G. Massa Kinderarts-endocrinoloog Jessa Ziekenhuis Hasselt

Dokter, onze zoon/dochter is te klein/te groot. Prof. Dr. G. Massa Kinderarts-endocrinoloog Jessa Ziekenhuis Hasselt Dokter, onze zoon/dochter is te klein/te groot Prof. Dr. G. Massa Kinderarts-endocrinoloog Jessa Ziekenhuis Hasselt Groei en groeistoornissen Normale groei Evaluatie van de groei Kleine lengte en groeiachterstand

Nadere informatie

Opsporing en verwijzing van puberteit - stoornissen in het CLB

Opsporing en verwijzing van puberteit - stoornissen in het CLB Opsporing en verwijzing van puberteit - stoornissen in het CLB Prof dr. Jean De Schepper Vakgroep Pediatrie & Genetica 1 Agenda Inleiding Indeling Definities Parameters & Instrumenten Verwijsrichtlijnen

Nadere informatie

Pubertas praecox en pubertas tarda

Pubertas praecox en pubertas tarda Kinderendocrinologie en diabetes Pubertas praecox en pubertas tarda Eelco Schroor Dr. E.J. Schroor, kinderarts, Amalia Kinderafdeling, Isala klinieken, Zwolle Leerdoelen Na lezing van dit artikel: kunt

Nadere informatie

De kliniek van de mannelijke (in)fertiliteit. dr W. de Ronde, endocrinoloog VU Medisch Centrum Amsterdam

De kliniek van de mannelijke (in)fertiliteit. dr W. de Ronde, endocrinoloog VU Medisch Centrum Amsterdam De kliniek van de mannelijke (in)fertiliteit dr W. de Ronde, endocrinoloog VU Medisch Centrum Amsterdam Rol endocrinoloog beperkt De oorzaak van mannelijke sub / infertiliteit is vaak onbekend Slechts

Nadere informatie

KLINISCHE AANPAK BIJ KINDEREN MET EEN (TE) GROTE GESTALTE

KLINISCHE AANPAK BIJ KINDEREN MET EEN (TE) GROTE GESTALTE KLINISCHE AANPAK BIJ KINDEREN MET EEN (TE) GROTE GESTALTE XO XX XXX XXXX XY XYY XXY SHOX=Short stature HomeobOX-containing gene REGULATIE VAN DE GROEI GENETISCH:SHOX,multigenetisch VOEDING HORMONAAL:groeihormoon,schildklierhormoon,

Nadere informatie

\ \\. De puberteit III I. r! II II!! i i. dr. $. M. Po F. de Muinck Keizer-$chrama

\ \\. De puberteit III I. r! II II!! i i. dr. $. M. Po F. de Muinck Keizer-$chrama \ \ ', I A A A puis ~.. \ \ \, 'I! III I III I c De puberteit dr. $. M. Po F. de Muinck Keizer-$chrama 2.9 INLEIDING Puberteitsontwikkeling omvat de groei en ontwik. keling van de gonaden en van de inwendige

Nadere informatie

STANDAARD GROEI EN PUBERTAIRE ONTWIKKELING

STANDAARD GROEI EN PUBERTAIRE ONTWIKKELING Vlaamse Wetenschappelijke Vereniging voor Jeugdgezondheidszorg 2005 STANDAARD GROEI EN PUBERTAIRE ONTWIKKELING Dr. Katelijne Van Hoeck Wetenschappelijk medewerker VWVJ Prof. Dr. Karel Hoppenbrouwers Voorzitter

Nadere informatie

Wanneer spreken wij van grote lengte? Wat is de oorzaak van de grote lengte?

Wanneer spreken wij van grote lengte? Wat is de oorzaak van de grote lengte? Grote lengte Uw kind wordt verwezen met een grote lengte. In deze folder willen wij u en uw kind informatie geven over mogelijke oorzaken, onderzoeken en behandelingsmogelijkheden. Voor een goede beoordeling

Nadere informatie

STANDAARD GROEI EN PUBERTAIRE ONTWIKKELING

STANDAARD GROEI EN PUBERTAIRE ONTWIKKELING Vlaamse Wetenschappelijke Vereniging voor Jeugdgezondheidszorg 2005 STANDAARD GROEI EN PUBERTAIRE ONTWIKKELING Dr. Katelijne Van Hoeck Wetenschappelijk medewerker VWVJ Prof. Dr. Karel Hoppenbrouwers Voorzitter

Nadere informatie

Premature pubarche is niet altijd onschuldig

Premature pubarche is niet altijd onschuldig Klinische les Premature pubarche is niet altijd onschuldig Manouk Backes, Nitash Zwaveling-Soonawala en Gerdine A. Kamp Dames en Heren, Premature pubarche is het vervroegd optreden van schaambeharing en

Nadere informatie

Groei van Nederlandse kinderen

Groei van Nederlandse kinderen Groei van Nederlandse kinderen (leerlingentekst) Auteurs: André Heck (AMSTEL Instituut) André Holleman (Bonhoeffer college, leraar in onderzoek bij AMSTEL Instituut) 1 AMSTEL Instituut. Verder gebruik

Nadere informatie

Studie naar effecten van de behandeling van kinderen met pubertas praecox met triptoreline (een depot GnRH analoog) in het UZ Gent

Studie naar effecten van de behandeling van kinderen met pubertas praecox met triptoreline (een depot GnRH analoog) in het UZ Gent UNIVERSITEIT GENT Faculteit Geneeskunde en Gezondheidswetenschappen Academiejaar 2010-2011 Studie naar effecten van de behandeling van kinderen met pubertas praecox met triptoreline (een depot GnRH analoog)

Nadere informatie

Deel 1. Theoretische achtergrond bij de standaard Groei & Pubertaire Ontwikkeling

Deel 1. Theoretische achtergrond bij de standaard Groei & Pubertaire Ontwikkeling Deel 1 Theoretische achtergrond bij de standaard Groei & Pubertaire Ontwikkeling VWVJ - Standaard Groei en Pubertaire Ontwikkeling (deel 1) - 2005 Inhoudstafel THEORETISCHE ACHTERGROND BIJ DE STANDAARD

Nadere informatie

INTERUNIVERSITAIRE GGS-OPLEIDING JEUGDGEZONDHEIDSZORG

INTERUNIVERSITAIRE GGS-OPLEIDING JEUGDGEZONDHEIDSZORG KU LEUVEN UNIVERSITEIT GENT UNIVERSITEIT ANTWERPEN VU BRUSSEL INTERUNIVERSITAIRE GGS-OPLEIDING JEUGDGEZONDHEIDSZORG EVALUATIE VAN DE PRAKTISCHE TOEPASSING VAN DE STANDAARD GROEI EN PUBERTAIRE ONTWIKKELING

Nadere informatie

Wanneer en hoe testosteron toedienen? Dr Inge Gies Dr David Unuane

Wanneer en hoe testosteron toedienen? Dr Inge Gies Dr David Unuane Wanneer en hoe testosteron toedienen? Dr Inge Gies Dr David Unuane Overzicht Fysiologie: Aanmaak van testosteron Effecten van testosteron Testosteron op kinderleeftijd Normale productie Gegevens bij Klinefelter

Nadere informatie

BEHANDELING VAN KLEINE LENGTE BIJ KINDEREN MET GROEIHORMOONDEFICIËNTIE

BEHANDELING VAN KLEINE LENGTE BIJ KINDEREN MET GROEIHORMOONDEFICIËNTIE BEHANDELING VAN KLEINE LENGTE BIJ KINDEREN MET GROEIHORMOONDEFICIËNTIE RICHTLIJN opgesteld door de Adviesgroep Groeihormoon van de Nederlandse Vereniging voor Kindergeneeskunde, bedoeld voor kinderarts-endocrinologen

Nadere informatie

Pubertas praecox, een mogelijke bijwerking van valproïnezuur

Pubertas praecox, een mogelijke bijwerking van valproïnezuur Nancy Broos, Eugène van Puijenbroek Mw. N. Broos MSc, apotheker, Nederlands Bijwerkingen Centrum Lareb, s-hertogenbosch Dr. E.P. Van Puijenbroek, huisarts, Nederlands Bijwerkingen Centrum Lareb, s-hertogenbosch

Nadere informatie

Resultaten PWS studie

Resultaten PWS studie Resultaten PWS studie Adrenarche, functie van de geslachtsorganen, cognitie, psychosociale aspecten en de effecten van groeihormoon bij kinderen met het Prader-willi syndroom 1 Kind en Groei Kenniscentrum

Nadere informatie

De Vlaamse groeistudie 2004

De Vlaamse groeistudie 2004 De Vlaamse groeistudie 2004 logische samenhang met De standaard groei en pubertaire ontwikkeling 2005 Prof Dr. Jean De Schepper Dienst Kinderendocrinologie Academisch Ziekenhuis VUB Het opvolgen van de

Nadere informatie

Primaire amenorroe: constitutioneel vertraagde puberteit of hormonale stoornis

Primaire amenorroe: constitutioneel vertraagde puberteit of hormonale stoornis Primaire amenorroe: constitutioneel vertraagde puberteit of hormonale stoornis J.C. van der Heyden, aios kindergeneeskunde, L.P.F. Janssens, kinderarts en prof. dr. S.L.S. Drop, kinderarts-endocrinoloog

Nadere informatie

Evaluatie en behandeling van lange gestalte

Evaluatie en behandeling van lange gestalte Evaluatie en behandeling van lange gestalte Samenvatting Wouter de Waal, Emile Hendriks en Sten Drop Dr. W.J. de Waal, kinderarts, Diakonessenhuis, Utrecht Drs. A.E.J. Hendriks, artsonderzoeker, Erasmus

Nadere informatie

Vruchtbaarheid na hoge doses geslachtshormonen ter groeiremming

Vruchtbaarheid na hoge doses geslachtshormonen ter groeiremming Nieuwsbrief Vruchtbaarheid na hoge doses geslachtshormonen ter groeiremming Drs. A.E.J. Hendriks, Prof. J.S.E. Laven, Drs. W.P.A. Boellaard, Dr. A.M. Boot en Prof. S.L.S. Drop. Met deze nieuwsbrief willen

Nadere informatie

Recent is breeduit gesproken over de jongere

Recent is breeduit gesproken over de jongere www.tijdschriftvoorseksuologie.nl Puberteitsontwikkeling van nederlandse kinderen Dick Mul Afdeling Kindergeneeskunde / Subafdeling Endocrinologie Erasmus Medisch Centrum / Sophia Kinderziekenhuis Rotterdam

Nadere informatie

Gestalte. Groeisnelheid. Leeftijd 4-10-2010

Gestalte. Groeisnelheid. Leeftijd 4-10-2010 Inleidende module De groei en ontwikkeling I. de fysiologie Prof dr. Jean De Schepper UZ Brussel Agenda Algemene begrippen Parameters van de lichaamsgroei Parameters van de lichaamsmaturatie Lengtegroei

Nadere informatie

Sexhormonen. Michael Fouraux & François Verheijen

Sexhormonen. Michael Fouraux & François Verheijen Sexhormonen Michael Fouraux & François Verheijen Herhaling Endo I hypothalamus + - hypofyse + - klier hormoon Schildklier uit Endo I TRH + - TSH + - T4 & T3 Acties van hormoon Schildklier uit Endo I Endocrinologie

Nadere informatie

GROEIHORMOONBEHANDELING VAN KINDEREN MET HET PRADER-WILLI SYNDROOM

GROEIHORMOONBEHANDELING VAN KINDEREN MET HET PRADER-WILLI SYNDROOM GROEIHORMOONBEHANDELING VAN KINDEREN MET HET PRADER-WILLI SYNDROOM RICHTLIJN opgesteld door de Adviesgroep Groeihormoon van de Nederlandse Vereniging voor Kindergeneeskunde, bedoeld voor kinderarts-endocrinologen

Nadere informatie

Beperking van de uiteindelijke lengte met hormonen

Beperking van de uiteindelijke lengte met hormonen Sophia Kinderziekenhuis Beperking van de uiteindelijke lengte met hormonen Voor sommige beroepen is het een voordeel om lang te zijn: vrouwelijke fotomodellen bijvoorbeeld zijn in het algemeen minstens

Nadere informatie

Verschillen bij Klinefelter Syndroom. M.De Rademaeker Centrum Medische Genetica

Verschillen bij Klinefelter Syndroom. M.De Rademaeker Centrum Medische Genetica Verschillen bij Klinefelter Syndroom M.De Rademaeker Centrum Medische Genetica Verschillen bij KS patienten Inleiding KS Verschil: chromosomale abnormaliteit Verschil: tijdstip diagnose, genetische diagnostiek

Nadere informatie

SAMENVATTING. Chapter 13

SAMENVATTING. Chapter 13 13 SAMENVATTING 197 Chapter 13 Chapter 13 Dit proefschrift bevat de resultaten van meerdere studies naar de gevolgen op langere termijn van myeloablatieve conditionering voor hematopoietische cel transplantatie

Nadere informatie

WEEK 7 & 8: PUBERTAS PRAECOX...

WEEK 7 & 8: PUBERTAS PRAECOX... AthenaSummary Universiteit van Amsterdam Faculteit der Geneeskunde Bachelorjaar 1 Ontwikkeling, voortplanting en veroudering I Inhoudsopgave WEEK 7 & 8: PUBERTAS PRAECOX... 2 HOOFDSTUK 29: BASIS HORMONEN

Nadere informatie

Leven met borstkanker

Leven met borstkanker Leven met borstkanker 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 Vandaag begonnen met de behandeling Colofon 2008 Abbott B.V. Alle rechten voorbehouden www.abbottnederland.nl Copyright

Nadere informatie

Groeihormoonbehandeling in kinderen met het Prader-Willi syndroom Van baby tot volwassene

Groeihormoonbehandeling in kinderen met het Prader-Willi syndroom Van baby tot volwassene Groeihormoonbehandeling in kinderen met het Prader-Willi syndroom Van baby tot volwassene Kind en Groei 2 PWS team Prof. dr. A.C.S. Hokken-Koelega, kinderarts-endocrinoloog, projectleider Dr. N.E. Bakker,

Nadere informatie

Klinisch denken en beslissen in de praktijk. Een 7-jarige jongen met snelle groei en pubisbeharing. Voor de praktijk

Klinisch denken en beslissen in de praktijk. Een 7-jarige jongen met snelle groei en pubisbeharing. Voor de praktijk literatuur 1 Chandrasekharappa SC, Guru SC, Manickam P, Olufemi SE, Collins FS, Emmert-Buck MR, et al. Positional cloning of the gene for multiple endocrine neoplasia-type 1. Science 1997;276:404-7. 2

Nadere informatie

Vervroegde puberteit na uitheemse adoptie: epidemiologie en mechanismen

Vervroegde puberteit na uitheemse adoptie: epidemiologie en mechanismen UNIVERSITEIT GENT Faculteit Geneeskunde en Gezondheidswetenschappen Academiejaar 2011-2012 Vervroegde puberteit na uitheemse adoptie: epidemiologie en mechanismen Masterproef voorgelegd tot het behalen

Nadere informatie

Vrouwelijke (sub)fertiliteit

Vrouwelijke (sub)fertiliteit Vrouwelijke (sub)fertiliteit Annemiek Nap, gynaecoloog Ziekenhuis Rijnstate Arnhem Universitair Medisch Centrum St.Radboud Nijmegen Fysiologie van de voortplanting Het materiaal: Ovarium Endometrium

Nadere informatie

WAT GEBEURT ER MET ME?

WAT GEBEURT ER MET ME? 1 WAT GEBEURT ER MET ME? de complexe puberteit David is een jongen van twaalf die in groep 8 zit. Davids ouders en leraren zien hem nog echt als een kind, en dat is hij natuurlijk ook: hij houdt van buitenspelen,

Nadere informatie

Pubertas tarda - Diagnostiek en Behandeling. Sas en Oostdijk 1 februari 2015

Pubertas tarda - Diagnostiek en Behandeling. Sas en Oostdijk 1 februari 2015 Pubertas tarda - Diagnostiek en Behandeling. Sas en Oostdijk 1 februari 2015 Definitie: Pubertas tarda = verlate puberteit Meisjes : M1 op leeftijd 13 jr Jongens : testis volume < 4 ml en/of uitblijven

Nadere informatie

Sexhormonen. Michael Fouraux & François Verheijen

Sexhormonen. Michael Fouraux & François Verheijen Sexhormonen Michael Fouraux & François Verheijen Herhaling Endo I hypothalamus + - hypofyse + - klier hormoon Schildklier uit Endo I TRH + - TSH + - T4 & T3 Acties van hormoon Schildklier uit Endo I Endocrinologie

Nadere informatie

primaire geslachtkenmerken Geslachtskenmerken die al bij de geboorte aanwezig zijn

primaire geslachtkenmerken Geslachtskenmerken die al bij de geboorte aanwezig zijn Vragen bij paragraaf 2.2 en 2.3 Puberteit Periode waarin hormonale veranderingen zorgen voor ontwikkeling van kind tot volwassene hormonale stelsel Orgaanstelsel dat hormonen aanmaakt hormonen Signaalstofffen

Nadere informatie

Indeling De metingen De groeicurven De limieten van normale groei en puberteit De varianten van normale groei en puberteit De verwijscriteria binnen h

Indeling De metingen De groeicurven De limieten van normale groei en puberteit De varianten van normale groei en puberteit De verwijscriteria binnen h Inleidende module De groei en ontwikkeling II. de referenties en normale varianten Prof dr. Jean De Scheppper UZ Brussel Indeling De metingen De groeicurven De limieten van normale groei en puberteit De

Nadere informatie

Mijn kind is te dik Oorzaak, gevolg en behandeling. Rintveld, Altrecht

Mijn kind is te dik Oorzaak, gevolg en behandeling. Rintveld, Altrecht Mijn kind is te dik Oorzaak, gevolg en behandeling Rintveld, Altrecht Medisch contact nr 49 In een nieuwe multidisciplinaire richtlijn is afgesproken dat obesitas een chronische ziekte is. Dit heeft niet

Nadere informatie

een puberteitsonderzoek De LHRH-test

een puberteitsonderzoek De LHRH-test een puberteitsonderzoek De LHRH-test Wilhelmina Kinderziekenhuis Wat staat er in deze folder Inleiding voor ouders 2 Informatie voor jongeren vanaf 12 jaar 4 Een puberteitsonderzoek de LHRH-test 6 Tips

Nadere informatie

PATIËNTENINFORMATIE. ADRENOGENITAAL SYNDROOM Informatie voor ouders/verzorgers

PATIËNTENINFORMATIE. ADRENOGENITAAL SYNDROOM Informatie voor ouders/verzorgers PATIËNTENINFORMATIE ADRENOGENITAAL SYNDROOM Informatie voor ouders/verzorgers 2 ADRENOGENITAAL SYNDROOM Informatie voor ouders/verzorgers Met deze informatiefolder wil het Maasstad Ziekenhuis u informeren

Nadere informatie

Richtlijn Primaire Amenorroe

Richtlijn Primaire Amenorroe 1 2 3 Richtlijn Primaire Amenorroe 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 INITIATIEF Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie MET ONDERSTEUNING VAN Orde van Medisch

Nadere informatie

Kinderen met obesitas en afbuigende lengtegroeicurve: ziekte van Cushing?

Kinderen met obesitas en afbuigende lengtegroeicurve: ziekte van Cushing? Klinische les Kinderen met obesitas en afbuigende lengtegroeicurve: ziekte van Cushing? Esther M. van Wezel, Hanneke M. van Santen, Wouter R. van Furth, Liesbeth Reneman, Peter H. Bisschop en A.S. Paul

Nadere informatie

Oefeningen en reflecties uit de intervisies groei en puberteit 2009-10

Oefeningen en reflecties uit de intervisies groei en puberteit 2009-10 Oefeningen en reflecties uit de intervisies groei en puberteit 2009-10 In het werkjaar 2009-10 werd er per provincie een intervisie voor artsen georganiseerd met als doel van elkaar te leren bij de interpretatie

Nadere informatie

Tweelingen in de groei

Tweelingen in de groei Tweelingen in de groei Henriëtte A. Delemarre-van de Waal Zoals bekend ontstaat een twee-eiige tweeling wanneer tegelijkertijd twee eicellen worden bevrucht door twee zaadcellen. Beide embryo s hebben

Nadere informatie

BIJNIER. Dr. Frank Nobels Apr. Biol. Lieve Van Hoovels. OLVZiekenhuis Aalst-Asse-Ninove

BIJNIER. Dr. Frank Nobels Apr. Biol. Lieve Van Hoovels. OLVZiekenhuis Aalst-Asse-Ninove BIJNIER Dr. Frank Nobels Apr. Biol. Lieve Van Hoovels OLVZiekenhuis Aalst-Asse-Ninove INLEIDING CASUS man, 54 jaar Kliniek: reumapatiënt Therapie: langdurig medrol, geleidelijk afbouwen Laboratorium: onder

Nadere informatie

Richtlijn Signalering en verwijscriteria bij kleine lichaamslengte (2010)

Richtlijn Signalering en verwijscriteria bij kleine lichaamslengte (2010) Richtlijn Signalering en verwijscriteria bij kleine lichaamslengte (2010) 1. Begripsbepaling en definities Hiervoor is gebruikgemaakt van de Handleiding bij het meten en wegen van kinderen en het invullen

Nadere informatie

Substudie: Aanbeveling inzake de opsporing en verwijzing van het te kleine kind.

Substudie: Aanbeveling inzake de opsporing en verwijzing van het te kleine kind. INTERUNIVERSITAIRE GGS-OPLEIDING JEUGDGEZONDHEIDSZORG 2006 Evaluatie van de praktische toepassing van de standaard groei en pubertaire ontwikkeling in de centra voor leerlingenbegeleiding Substudie: Aanbeveling

Nadere informatie

Protocol Obesitas St. Antonius Ziekenhuis. Gera Hoorweg-Nijman & Marja van der Vorst kinderartsen

Protocol Obesitas St. Antonius Ziekenhuis. Gera Hoorweg-Nijman & Marja van der Vorst kinderartsen Protocol Obesitas St. Antonius Ziekenhuis Gera Hoorweg-Nijman & Marja van der Vorst kinderartsen Kinderen en adolescenten met obesitas 1. Definities 2. Indicatie verwijzing 3. Poliklinische verwijzing

Nadere informatie

Primaire amenorroe: constitutioneel vertraagde puberteit of hormonale stoornis

Primaire amenorroe: constitutioneel vertraagde puberteit of hormonale stoornis Patiënt B, een jonge vrouw van 18 jaar oud, presenteerde zich op het kinderendocrinologisch spreekuur met primaire amenorroe. De tractusanamnese vermeldde geen bijzonderheden, met name geen cardiale, renale

Nadere informatie

Oriënterend fertiliteitsonderzoek 2 2. Hoe groot is de kans op een spontane zwangerschap?

Oriënterend fertiliteitsonderzoek 2 2. Hoe groot is de kans op een spontane zwangerschap? OFO is de afkorting van oriënterend fertiliteitsonderzoek. OFO is een basisonderzoek dat uit verschillende testen bestaat met als doel het opsporen van stoornissen die het ontstaan van een zwangerschap

Nadere informatie

Informatie voor de huisarts over

Informatie voor de huisarts over Informatie voor de huisarts over Adrenogenitaal syndroom (AGS) Bijnier vereniging nvacp Algemene aandachtspunten bij de begeleiding van patiënten met zeldzame ziekten Afhankelijk van het ziektebeeld kunnen

Nadere informatie

De transgenderzorg voor kinderen en adolescenten in Nederland Winst voor de één, verlies voor de ander

De transgenderzorg voor kinderen en adolescenten in Nederland Winst voor de één, verlies voor de ander Over een zoektocht, acceptatie en weer verder gaan De transgenderzorg voor kinderen en adolescenten in Nederland Winst voor de één, verlies voor de ander Kennis- en Zorgcentrum voor Genderdysforie Maryse.

Nadere informatie

De wetenschap achter igro

De wetenschap achter igro De wetenschap achter igro igro is een interactief hulpmiddel dat artsen helpt bij het evalueren van groeiresultaten bij patiënten die een behandeling met groeihormoon (GH) ontvangen. Deze pagina's bieden

Nadere informatie

3.1. DIAGNOSTIEK BIJ EEN NEONAAT MET AMBIGUE GENITALIA

3.1. DIAGNOSTIEK BIJ EEN NEONAAT MET AMBIGUE GENITALIA 3. DIAGNOSTIEK BIJ VERDENKING OP AGS Indicatie Diagnostiek naar AGS kan geindiceerd zijn in 3 situaties: 1. Een neonaat met ambigue genitalia 2. Afwijkende neonatale screeningsuitslag voor AGS 3. Potentiële

Nadere informatie

Bijnierinsufficiëntie

Bijnierinsufficiëntie Bijnierinsufficiëntie Albert Schweitzer ziekenhuis februari 2015 pavo 1189 Uw hoofdbehandelaar is: Internist / endocrinoloog dr. Uw specialist is op werkdagen tussen 08.30 17.00 uur bereikbaar via de polikliniek

Nadere informatie

Turner en puberteit, hoe zit dat?

Turner en puberteit, hoe zit dat? Turner en puberteit, hoe zit dat? Informatie voor meisjes met syndroom van Turner in de puberteit Dit werk is auteursrechtelijk beschermd. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar

Nadere informatie

Urine incontinentie bij de hond. Urine incontinentie bij de hond

Urine incontinentie bij de hond. Urine incontinentie bij de hond Urine incontinentie bij de hond Marjanne D. Zaal Specialist Chirurgie VSC De Wagenrenk Urine incontinentie bij de hond Presentatie van patiënt Sfinctermechanisme incompetentie (SMI( SMI) Castratie gerelateerde

Nadere informatie

Doping en Sport. Douwe de Boer Centraal Diagnostisch Laboratorium, Maastricht Universitair Medisch Centrum

Doping en Sport. Douwe de Boer Centraal Diagnostisch Laboratorium, Maastricht Universitair Medisch Centrum Doping en Sport Douwe de Boer Centraal Diagnostisch Laboratorium, Maastricht Universitair Medisch Centrum Lezing Gezondheidsuniversiteit december 2015 Lance Armstrong Professioneel wielrenner Meervoudig

Nadere informatie

Vrouwelijke factoren 1/3. Mannelijke factoren 1/3. Gemengde factoren 1/3. Onbekende Oorzaken 10 %

Vrouwelijke factoren 1/3. Mannelijke factoren 1/3. Gemengde factoren 1/3. Onbekende Oorzaken 10 % Vrouwelijke factoren 1/3 Mannelijke factoren 1/3 Gemengde factoren 1/3 Onbekende Oorzaken 10 % -Ovulatie stoornissen (PCOS) -Tubaire pathologie -Infectie (PID) -Endometriosis -Uteriene afwijkingen -Cervicale

Nadere informatie

Hoofdstuk 1 Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3

Hoofdstuk 1 Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3 Samenvatting 12 Samenvatting Groei is een complex proces, dat wordt gereguleerd door verschillende externe en interne factoren. Een afwijking van het normale groeipatroon kan een aanwijzing zijn voor

Nadere informatie

Evaluatie van de richtlijn late of vertraagde puberteit

Evaluatie van de richtlijn late of vertraagde puberteit Evaluatie van de praktische toepassing van de standaard groei en pubertaire ontwikkeling in de centra voor leerlingenbegeleiding Evaluatie van de richtlijn late of vertraagde puberteit Onderzoeker Dr Kristin

Nadere informatie

Richtlijn Primaire Amenorroe

Richtlijn Primaire Amenorroe Richtlijn Primaire Amenorroe INITIATIEF Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie MET ONDERSTEUNING VAN Orde van Medisch Specialisten FINANCIERING De richtlijnontwikkeling werd gefinancierd

Nadere informatie

Gynaecologie hormonen RozenbergSport.nl 5 maart 2012 pagina 1 / 5

Gynaecologie hormonen RozenbergSport.nl 5 maart 2012 pagina 1 / 5 Rozenberg.nl 5 maart 2012 pagina 1 / 5 Inhoud Zwangerschap Bloedverlies Contraceptie Menopauze E FSH LH Oestrogeen ovaria LH regulering menstruele cyclus endometrium proliferatie estradiol 17β: FFA mobilisatie

Nadere informatie

Het syndroom van Klinefelter: Screening en opvolging van metabole afwijkingen. David Unuane Endocrinologie Klinefelter Kliniek

Het syndroom van Klinefelter: Screening en opvolging van metabole afwijkingen. David Unuane Endocrinologie Klinefelter Kliniek Het syndroom van Klinefelter: Screening en opvolging van metabole afwijkingen David Unuane Endocrinologie Klinefelter Kliniek Achtergrond Het Klinefelter syndroom(ks): Genetisch kenmerk extra X-chromosoom:

Nadere informatie

Samenvatting Regulatie & Integratie II. ZSO De patient met groeistoornis Groei en regulatie van de groei

Samenvatting Regulatie & Integratie II. ZSO De patient met groeistoornis Groei en regulatie van de groei Samenvatting Regulatie & Integratie II ZSO 2.7.1 De patient met groeistoornis Groei en regulatie van de groei * Algemene aspecten Groei en ontwikkeling van de mens omvat alle processen waardoor een bevruchte

Nadere informatie

Turner en puberteit, hoe zit dat?

Turner en puberteit, hoe zit dat? Turner en puberteit, hoe zit dat? Informatie voor meisjes met syndroom van Turner in de puberteit Dit werk is auteursrechtelijk beschermd. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar

Nadere informatie

(Patho)fysiologie van premenopauzaal bloedverlies en echodiagnostiek

(Patho)fysiologie van premenopauzaal bloedverlies en echodiagnostiek (Patho)fysiologie van premenopauzaal bloedverlies en echodiagnostiek Klaartje Manders (gynaecoloog Elkerliek) Diederik Veersema (gynaecoloog DvU) RTA premenopauzaal bloedverlies 1 Inhoudsopgave Fysiologie

Nadere informatie

alles wat u wilt weten over Patiënteninformatie voor mannen met een testosterontekort

alles wat u wilt weten over Patiënteninformatie voor mannen met een testosterontekort alles wat u wilt weten over testosteron Patiënteninformatie voor mannen met een testosterontekort alles wat u wilt weten over Testosteron Patiënteninformatie voor mannen met een testosterontekort Inhoud

Nadere informatie

Behandeling van kinderen met adrenogenitaal syndroom (AGS)

Behandeling van kinderen met adrenogenitaal syndroom (AGS) Behandeling van kinderen met adrenogenitaal syndroom (AGS) Bij uw kind is de diagnose adrenogenitaal syndroom (AGS) gesteld en hij of zij gaat starten met medicijnen. De dosering varieert van kind tot

Nadere informatie

Hormoon verstorende stoffen

Hormoon verstorende stoffen Hormoon verstorende stoffen Dr. Vera Nelen, Directeur PIH Antwerpen Woordvoerder Steunpunt milieu en gezondheid 1-10/20/2014 Inhoud Wat zijn hormonen, Waarom zijn ze belangrijk Hormoonverstorende stoffen,

Nadere informatie

VALKUILEN Dr. Apr. Kathleen Croes, Apr. Liesbeth Daniëls en Apr. Hilde Vanpoucke

VALKUILEN Dr. Apr. Kathleen Croes, Apr. Liesbeth Daniëls en Apr. Hilde Vanpoucke VALKUILEN Dr. Apr. Kathleen Croes, Apr. Liesbeth Daniëls en Apr. Hilde Vanpoucke WKBWV Menen, 21/04/2005 CASUS 1-48-jarige vrouw - vergroting van de onderkaak - verbreding van de neusbasis - de tong is

Nadere informatie

Kliniek endocrinologie. Dirk Vanderschueren

Kliniek endocrinologie. Dirk Vanderschueren Kliniek endocrinologie Dirk Vanderschueren Kliniek Vrouw 64 jaar Geen klachten wel wat meer depressief MVG: negatief buiten polsfractuur 5 jaar geleden KO: BD 140-80, pols 88, gekende goiter Kliniek Vrouw

Nadere informatie

Congenitale bijnierhypoplasie (mutatie in DAX-1 of SF-1) Familiaire glucocorticoïddeficiëntie (ACTH-ongevoeligheid) Idem, bij syndroom van Algrove

Congenitale bijnierhypoplasie (mutatie in DAX-1 of SF-1) Familiaire glucocorticoïddeficiëntie (ACTH-ongevoeligheid) Idem, bij syndroom van Algrove Werkboek Kinderendocrinologie Tabel 17-3. Oorzaken van bijnierinsufficiëntie TYPE DEFECT OORZAKEN Primaire bijnierinsufficiëntie Aanlegstoornis Enzymdeficiëntie Destructie Medicatie Congenitale bijnierhypoplasie

Nadere informatie

Inleidende module De groei en ontwikkeling I. de fysiologie. Prof dr. Jean De Schepper UZ Brussel

Inleidende module De groei en ontwikkeling I. de fysiologie. Prof dr. Jean De Schepper UZ Brussel Inleidende module De groei en ontwikkeling I. de fysiologie Prof dr. Jean De Schepper UZ Brussel Agenda Algemene begrippen Parameters van de lichaamsgroei Parameters van de lichaamsmaturatie Lengtegroei

Nadere informatie

1. Het groeihormoon. Figuur 2: Groeihormoon neemt af met de leeftijd Figuur 4: Effecten van groeihormoon

1. Het groeihormoon. Figuur 2: Groeihormoon neemt af met de leeftijd Figuur 4: Effecten van groeihormoon 1. Het groeihormoon Figuur 2: Groeihormoon neemt af met de leeftijd Figuur 4: Effecten van groeihormoon Figuur 3: Groeihormoon afgifte gedurende de dag Figuur 1: Regulatie van het groeihormoon Maastricht

Nadere informatie

Voorbehoedsmiddelen. Wat voel je? Tampons of maandverband?

Voorbehoedsmiddelen. Wat voel je? Tampons of maandverband? Wat is het? Om te kunnen begrijpen wat ongesteld zijn precies is moet je eerst weten welke lichaamsdelen hierbij een rol spelen. Meisjes hebben 2 eierstokken, 2 eileiders, een baarmoeder en een vagina

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord 1 0

Inhoud. Voorwoord 1 0 Inhoud Voorwoord 1 0 1 Algemeen 1 1 1.1 Speciële anamnese 1 1 1.1.1 Speciële anamnese gynaecologie 1 1 1.1.2 Speciële anamnese obstetrie 1 3 1.1.3 Speciële anamnese voortplantingsgeneeskunde 1 4 1.1.4

Nadere informatie

Clonidinetolerantietest bij kinderen

Clonidinetolerantietest bij kinderen KINDERGENEESKUNDE Clonidinetolerantietest bij kinderen Dagopname KINDEREN Clonidinetolerantietest bij kinderen De kinderarts heeft na overleg met u besloten om bij uw kind een onderzoek te doen naar de

Nadere informatie

Zorgdomein nieuwsbrief

Zorgdomein nieuwsbrief Tot onze grote vreugde kunnen we melden dat bij Longgeneeskunde op 26 juli j.l. de 100 ste combinatie afspraak is geregistreerd. De 4 nieuwe combinatieafspraken astma,hoesten, copd en dyspnoe zijn gerealiseerd

Nadere informatie

Argininetolerantietest bij kinderen

Argininetolerantietest bij kinderen KINDERGENEESKUNDE Argininetolerantietest bij kinderen Dagopname KINDEREN Argininetolerantietest bij kinderen De kinderarts heeft na overleg met u besloten om bij uw kind een onderzoek te doen naar de aanmaak

Nadere informatie

normale cyclus patiënteninformatie

normale cyclus patiënteninformatie patiënteninformatie normale cyclus Bij vrouwen in de vruchtbare levensfase rijpt er elke maand in de eierstok een eiblaas waarin een eicel groeit. Als de eiblaas rijp is en openbarst komt de eicel vrij

Nadere informatie

Samenvatting JGZ-richtlijn Seksuele ontwikkeling (0-19 jaar) Handelen bij normale, afwijkende en zorgwekkende seksuele ontwikkeling

Samenvatting JGZ-richtlijn Seksuele ontwikkeling (0-19 jaar) Handelen bij normale, afwijkende en zorgwekkende seksuele ontwikkeling Samenvatting JGZ-richtlijn Seksuele ontwikkeling (0-19 jaar) Handelen bij normale, afwijkende en zorgwekkende seksuele ontwikkeling 0 Auteurs S. Maris (Rutgers WPF) I. van der Vlugt (Rutgers WPF) J. Deurloo

Nadere informatie

Nieuwsbrief Prader Willi Studies

Nieuwsbrief Prader Willi Studies 1 Nieuwsbrief Prader Willi Studies Beste deelnemer, ouder(s)/verzorger(s), Voor u ligt de 1 e editie van de Prader Willi Studie- nieuwsbrief. Met de nieuwsbrief willen wij u op de hoogte houden van het

Nadere informatie

Normale cyclus. Poli Gynaecologie

Normale cyclus. Poli Gynaecologie 00 Normale cyclus Poli Gynaecologie De inhoud van deze voorlichtingsfolder is samengesteld door de Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie (NVOG). Andere folders en brochures op het gebied

Nadere informatie

Module Geboorte en Zuigeling II. de infantiele groei en ontwikkeling. Prof dr Jean De Schepper Vakgroep Pediatrie en Geneeskunde U Gent

Module Geboorte en Zuigeling II. de infantiele groei en ontwikkeling. Prof dr Jean De Schepper Vakgroep Pediatrie en Geneeskunde U Gent Module Geboorte en Zuigeling II. de infantiele groei en ontwikkeling Prof dr Jean De Schepper Vakgroep Pediatrie en Geneeskunde U Gent INDELING I. stoornissen in de groei onvoldoende gewichtstoename overdreven

Nadere informatie

LHRH-test bij kinderen

LHRH-test bij kinderen KINDERGENEESKUNDE LHRH-test bij kinderen Dagopname KINDEREN LHRH-test bij kinderen De kinderarts heeft na overleg met u besloten om bij uw kind een onderzoek te doen naar de aanmaak van geslachtshormonen.

Nadere informatie

Hormonale therapie en HRPC Werking, effecten en wat als de therapie niet meer werkt? Het woord hormoon komt van het Grieks woord HORMAEIN dit betekent AANZETTEN, IN BEWEGING ZETTEN Hormonale therapie bij

Nadere informatie

INTERLINE GYNAECOLOGIE 2014 januari 2014 ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN

INTERLINE GYNAECOLOGIE 2014 januari 2014 ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN INTERLINE GYNAECOLOGIE 2014 januari 2014 ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN Inleiding Deze Interline gaat over de volgende werkafspraken: - Subfertiliteit (herzien) -

Nadere informatie

Mammacarcinoom en osteoporose. Petra van Merkestein Verpleegkundig specialist Oncologie Ziekenhuis Rivierenland Tiel

Mammacarcinoom en osteoporose. Petra van Merkestein Verpleegkundig specialist Oncologie Ziekenhuis Rivierenland Tiel Mammacarcinoom en osteoporose Petra van Merkestein Verpleegkundig specialist Oncologie Ziekenhuis Rivierenland Tiel Vroeg ingetreden menopauze, premenopauzaal gebruik van tamoxifen en postmenopauzaal gebruik

Nadere informatie

Inhoud VII. Ten geleide V. 1 Gynaecologische anamnese 1

Inhoud VII. Ten geleide V. 1 Gynaecologische anamnese 1 VII Inhoud Ten geleide V 1 Gynaecologische anamnese 1 2 Gynaecologisch onderzoek 9 2.1 Algemeen 10 2.2 Abdomen 10 2.3 Genitalia externa 10 2.3.1 Vulva 11 2.3.2 Prolaps 11 2.4 Genitalia interna 12 2.4.1

Nadere informatie

Kinderen die te klein zijn voor de duur van de zwangerschap (SGA) Informatie voor ouders en verzorgers

Kinderen die te klein zijn voor de duur van de zwangerschap (SGA) Informatie voor ouders en verzorgers Kinderen die te klein zijn voor de duur van de zwangerschap (SGA) Informatie voor ouders en verzorgers Voor wie is dit boekje bedoeld? Dit is een boekje voor ouders en verzorgers van kinderen met een kleine

Nadere informatie

Het gebruik van Decapeptyl. Toelichting en praktische aanwijzingen

Het gebruik van Decapeptyl. Toelichting en praktische aanwijzingen Het gebruik van Decapeptyl Toelichting en praktische aanwijzingen Colofon Inhoudsopgave Ferring B.V. Polarisavenue 130 2132 JX Hoofddorp Postbus 184 2130 AD Hoofddorp Telefoon: 023-5680 300 Fax: 023-5680

Nadere informatie

Groeihormoondeficiëntie (GHD)

Groeihormoondeficiëntie (GHD) Groeihormoondeficiëntie (GHD) Informatie voor ouders en verzorgers 658224_PFI_pat_indicatie_GHD.indd 1 25-06-12 09:47 Voor wie is dit boekje bedoeld? Dit is een boekje voor ouders en verzorgers van kinderen

Nadere informatie

Kinderneurologie.eu. www.kinderneurologie.eu. Klinefelter syndroom

Kinderneurologie.eu. www.kinderneurologie.eu. Klinefelter syndroom Klinefelter syndroom Wat is het Klinefelter syndroom? Het Klinefelter syndroom is een aandoening bij jongens die veroorzaakt wordt door het voorkomen van een of meerdere extra X-chromosomen. Hoe wordt

Nadere informatie

Hey iedereen, ik heb een cursus endocriene fysio vastgekregen. Hier nog een poging om hem naar jullie door te sturen. :D. Tom

Hey iedereen, ik heb een cursus endocriene fysio vastgekregen. Hier nog een poging om hem naar jullie door te sturen. :D. Tom 1 Hey iedereen, ik heb een cursus endocriene fysio vastgekregen. Hier nog een poging om hem naar jullie door te sturen. :D Tom 2 H 1. Ovariële functie 1.1 hypofysaire-gonadale as De ovaria maken deel uit

Nadere informatie