Begaafdheidskenmerken

Transcriptie

1 Begaafdheidskenmerken 2014 Minka Dumnt Francis Heylighen

2 Begaafdheidskenmerken Cgnitie Grter prbleemplssend vermgen Sneller denken grtere denkstappen Diepere, meer algemene patrnen herkennen binnen cncepten Grtere verbeeldingskracht en creativiteit Perceptie & emtie Sterkere waarnemers Hge geveligheid Mtivatie & gedrevenheid Vaardig p veel uiteenlpende gebieden Stellen van ambitieuze delen Grte mate van cncentratie Sciale relaties Meite met samenwerken Gevel van anders zijn en vervreemding

3 Cgnitie Hgbegaafden beschikken ver een zeer ged ntwikkeld redenerend en prbleemplssend vermgen (nder andere zichtbaar in hge IQ scres.) Ze beschikken ver een ged generaliserend vermgen, zien in specifieke gevallen nderliggende diepere patrnen, waardr ze schijnbaar niet gerelateerde verschijnselen met elkaar kunnen verbinden. Zij denken diep, breed en p een hg abstractieniveau. Ok beschikken ze ver een zeer levendig verbeeldingsvermgen, kunnen ged verbanden leggen en zijn mede daardr pvallend creatief. Dit uit zich nder andere in de cnstante prductie van riginele, ngebruikelijke ideeën waar anderen nit p zuden zijn gekmen f in het geheel de relevantie niet van zien. Ze denken snel, vaak p meerdere spren tegelijk. Hgbegaafden leren snel, kunnen nieuwe kennis gemakkelijk integreren met bestaande kennis en beschikken ver een uitstekend geheugen. Daardr hebben ze vaak een uitgebreide wrdenschat.

4 Perceptie & emtie Hgbegaafden zijn scherpe waarnemers, zijn sterk ntvankelijk vr prikkels en hebben een scherp bservatievermgen. Ze merken dingen p waar anderen zich niet bewust van zijn en in het algemeen is hun blik p de wereld rijker en gedetailleerder. Ze zijn vaak erg gevelig vr kleine veranderingen in de mgeving. Deze hggeveligheid is niet alleen zintuiglijk, maar k affectief. Ze hebben de neiging emties en ervaringen diep te ndergaan. Dit uit zich in een verhgde kwetsbaarheid, een buitensprige reactie p prikkels die in verschillende dmeinen kunnen plaatsvinden: psychmtrisch sensueel (zintuiglijke waarneming en beleving) emtineel (intensiteit van emties en sensitiviteit) imaginatief (verbeeldingskracht) intellectueel (activiteit van de geest, intellectuele hnger) Hun rijke innerlijke belevingswereld, scherpe bservatievermgen en multi-tasking mind stelt hen in staat prblemen tegelijkertijd vanuit verschillende invalsheken te beschuwen. Deze ambiguïteit en cmplexiteit bevalt hen beter dan zwart-wit denken. Ze bezitten vaak een ngebruikelijk gevel vr humr, zij kunnen situaties relativeren dr hier vanuit een invalshek naar te kijken die niet direct vr de hand ligt.

5 Mtivatie & gedrevenheid Samen met sterke passies, hebben hgbegaafden k een sterke gedrevenheid en een grte heveelheid energie. Dit uit zich nder andere in hun vermgen zich lange tijd te cncentreren p vr hen interessante nderwerpen. Ze kunnen heel vlhardend zijn en in een dergelijke situatie ver een lange aandacht span beschikken. Een nadeel hiervan kan zijn dat zij sms niet kunnen ntspannen f in slaap kunnen kmen, mdat ze niet kunnen stppen met denken. Ongeacht hun specifieke interessegebied, zijn ze vaak gedreven dr een enrme nieuwsgierigheid; een verlangen m dingen te weten en te willen begrijpen. Deze hnger naar kennis ziet men bij kinderen die uit zichzelf al vreg leren lezen en k graag veel lezen. Hgbegaafden hebben een breed interessegebied maar kunnen verweldigd raken dr de diversiteit, waardr ze niet weten waar te beginnen. Hierdr lijkt het alsf ze niet gefcust zijn, genschijnlijk verveeld raken zdra ze een glbaal beeld hebben van een bepaald gebied en snel weer vergaan naar een vlgend nderwerp, maar p een dieper niveau zijn ze cntinu p zek naar de verbindende patrnen, vr betekenis en begrip, p zek naar de betekenis van het leven. Verder hebben hgbegaafden vaak een brede visie p he dingen zuden kunnen zijn f zuden meten zijn. Ze stellen zichzelf vaak zeer ambitieuze delen die vr anderen niet realistisch f haalbaar lijken. Ze huden van meilijke uitdagingen en zijn bereid risic s te nemen dr situaties te verkennen waarvan de uitkmst p vrhand niet zeker is. Hierin kunnen ze te perfectinistisch zijn, waardr ze dusdanig veeleisend zijn ten pzichte van zichzelf en anderen dat ze in de praktijk altijd teleurgesteld zullen zijn, f iets niet afrnden als gevlg van faalangst, mdat hun vrbereiding eigenlijk nit ged geneg lijkt te zijn m aan deze hge eisen te kunnen vlden.

6 Sciale relaties De intrinsieke mtivatie en gedrevenheid maakt de hgbegaafde minder afhankelijk van belning en straf, f cmplimenten en kritiek. Ze zijn gedreven dr hun eigen delen in plaats van de delen die gesteld wrden dr de maatschappij f het schlsysteem. Dit maakt hen erg autnm en zrgt er vr dat ze regels, tradities en autriteit ter discussie stellen. Ze zijn erg gericht p het vinden van de vele hiaten en incnsistenties in gebruikelijke gezichtspunten, stellen vaak vragen waar anderen geen antwrd p weten, huden van discussie en het spel van vraag en antwrd, argument en tegenargument. Hgbegaafden vinden het belangrijker iets p hun eigen manier te begrijpen dan m het gezichtspunt van de meerderheid f van een autriteit aan te nemen en zijn hierin dus vrij eigenwijs en eigenzinnig (nncnfrmistisch). Het nadeel hiervan is het ervaren van een gevel van anders-zijn, ze velen vaak weinig begrip en waardering vr hun intensiteit, perfectinisme, drvragen en het beter weten. Tch kiezen ze meestal liever vr eenzaamheid dan vr aanpassing. Dit heeft tt gevlg dat hgbegaafden k vaak als intrvert f sciaal-emtineel jng wrden gezien. Hewel dit nn-cnfrmisme ver kan kmen als vrij egcentrisch, is het tegenvergestelde het geval: hgbegaafden hebben een sterk gevel vr mededgen en inlevingsvermgen in anderen en beschikken ver een sterk rechtvaardigheidsgevel en sterke mrele vertuigingen. Hierdr kunnen ze zich erg druk maken ver nrecht f prberen ze te werken aan een betere maatschappij. Ze hechten veel waarde aan integriteit en eerlijkheid. In deze psmming zitten hier en daar trekken die tegenstrijdig lijken vr het daadwerkelijk bereiken van succes: intellectueel nn-cnfrmisme is ndzakelijk vr echte innvatie, waarvr het denken buiten gebruikelijke kaders een sterk vrdeel is. In sciaal pzicht is nn-cnfrmisme een minder handige eigenschap, mdat het vrijwel altijd z is dat je anderen ndig hebt m daadwerkelijk succesvl te kunnen zijn.

7 Brnnen Francis Heylighen: Characteristics and Prblems f the Gifted: neural prpagatin depth and flw mtivatin as a mdel f intelligence and creativity Originele artikel te vinden p: D. Hukema: Scriptie: Selectiecriteria vr deelname aan verrijkingsklassen. 2008