Dyslexie en dysorthografie

Transcriptie

1 Dyslexie en dysrthgrafie Naar schatting heeft 20% van de basisschlleerlingen leerprblemen. Hiervan heeft 10% leesprblemen. 5% zu dyslectisch zijn. Dit wil dus zeggen dat in elke klas van de lagere schl een kind met dyslexie zit. In 95% van de gevallen kmt dyslexie samen vr met dysrthgrafie, prblemen met het spellen. Dyslexie is een strnis in het technisch lezen, niet in het begrijpend lezen. Dyslexie kan het begrijpend lezen wèl belemmeren. Dit is het geval als het technisch lezen nevenredig veel aandacht en energie vraagt, zals bij een kind met dyslexie. Dyslexie belemmert k het vlt leren lezen. De meeste kinderen met dyslexie leren uiteindelijk wel lezen, maar blijven trager lezen. Ze meten er meer energie in steken en zijn sneller afgeleid dan de gemiddelde lezer. Dat gaat vaak ten kste van het begrip van wat gelezen is. Dyslexie is niet bij elk kind hetzelfde. Het kan variëren in ernst en bijkmende strnissen. Smmige leerlingen hebben meite met hardp lezen, maar kunnen vrij prbleemls eenvudige teksten stillezen en begrijpen. Andere leerlingen kunnen leesprblemen ged cmpenseren, maar hebben grte meite met de spelling. Kenmerken van dyslexie : Het belangrijkste kenmerk van dyslexie is dat er een hardnekkig prbleem is bij het aanleren en vlt tepassen van het lezen en spellen p wrdniveau. Kinderen met dyslexie hebben veel extra efening ndig m het (technisch) lezen aan te leren. Daarm is het van belang dat dyslexie bij een kind z vreg mgelijk wrdt ntdekt. He eerder een gerichte aanpak van lees- en spellingprblemen kan starten, he grter de kans p succes.

2 Kinderen met dyslexie kunnen meite hebben: m het verschil te hren tussen klanken als m en n; p, t en k; s, f en g; eu, u en ui m de klanken in vlgrde te zetten, zals bij 'drp' en 'drp' f '12' en '21' m de aandacht te huden bij klankinfrmatie (gesprken wrd) met het inprenten van reeksen, bijvrbeeld tafels f spellingsregels met het nthuden van vaste wrdcmbinaties, uitdrukkingen f gezegdes met het nthuden van lsse gegevens, zals rijtjes, wrdjes en jaartallen Prblemen bij het lezen De leesprblemen van kinderen met dyslexie vallen het meest p bij hardp lezen. Smmige kinderen hebben een traag leestemp en lezen de wrden spellend. Andere kinderen hebben een hg leestemp, maar maken daarbij veel futen dr te raden. Er kan k sprake zijn van een cmbinatie van beide. Prblemen bij de spelling Kinderen met dyslexie maken langdurig veel spellingsfuten en hebben, m dat te vrkmen, veel steun ndig van spellingsregels. Het kan zijn dat ze één bepaald wrd p een bladzijde p verschillende manieren spellen. Kinderen met dyslexie prberen vaak de spelling van specifieke wrden te nthuden. Dit is een enrme belasting vr het geheugen. Bvendien beklijft de kennis meestal niet, mdat ze het p een ngestructureerde manier in het geheugen pslaan. Prblemen bij het schrijven Kinderen met dyslexie schrijven vaak nleesbaar en maken veel drhalingen. Bij leerlingen die wel leesbaar schrijven, valt het trage schrijftemp p. Per leeftijdsgrep zijn er verschillende signalen die kunnen duiden p (aanleg vr) dyslexie bij kinderen : Signalen p kleuterleeftijd Op de kleuterleeftijd is dyslexie ng niet vast te stellen. Wel kunnen er een aantal signalen zijn die aanleiding geven m het kind extra in de gaten te huden een algemeen zwak taalniveau heeft slecht versjes kan nthuden en slecht kan rijmen meite heeft met het aanleren van willekeurige afspraken, zals de begrippen 'links' en 'rechts' en de namen van kleuren. Niet alle kinderen met deze prblemen ntwikkelen echter dyslexie. Een vertraagde spraak-en taalntwikkeling en dyslexie in de familie heeft wel een zekere vrspellende waarde. Signalen nderbuw Basisnderwijs Signalen vr dyslexie in het 1ste leerjaar kunnen zijn: lang spellend lezen f vreg radend lezen meite met aandacht vr verbale infrmatie meite m het verschil te hren tussen klanken als m en n, t en k, ba en da, met ritme, klemtn en de betekenis van wrden

3 meite m verschil te zien tussen bijvrbeeld p en q, b en d, en met vlgrde in wrden (zdat mkeringen en weglatingen het gevlg zijn) meite met het inprenten van reeksen (bijv. tafels), met het nthuden van wrdcmbinaties, uitdrukkingen en gezegdes Signalen vr dyslexie in het 2de leerjaar kunnen zijn: een hekel aan hardp lezen lang spellend lezen veel radend lezen vaak struikelen bij het lezen vaak een wrd verslaan delen van wrden weglaten wrden die hetzelfde klinken dr elkaar halen een greiend verschil tussen het leesvermgen en het vermgen een verhaal te begrijpen Signalen bvenbuw Basisnderwijs In de bvenbuw van de basisschl is het leesnderwijs erp gericht m leerlingen steeds meer wrden te leren lezen, steeds zelfstandiger te maken en dr middel van lezen infrmatie p te laten den en hun kennis uit te breiden. Kenmerken bij hardp lezen : te traag lezen, veel spellend lezen, veelfuten maken dr wrden te raden, ntwikkelen van een grte weerstand en/f faalangst tegen leesbeurten Kenmerken bij spelling : veel spellingsfuten bij vrije schrijfpdrachten, vaak fnetisch spellen (letterlijk pschrijven wat men hrt), de spellingsregels slecht nthuden, zichzelf niet f nauwelijks crrigeren Kenmerken bij het schrijven : traag schrijftemp, vaak een nleesbaar schrift heeft met veel drhalingen (heft niet dr een mtrisch prbleem te kmen) Kenmerken bij het benemen : prblemen met het nthuden van namen f het phalen van namen uit het geheugen, bijvrbeeld bij vakken als geschiedenis en aardrijkskunde. Signalen Vrtgezet Onderwijs Sms wrdt dyslexie pas ntdekt als uw kind al naar het vrtgezet nderwijs gaat. Dit kan kmen drdat de basisschl het niet heeft herkend, f mdat de leerling dr een zeer gede intelligentie in staat was de prblemen te camufleren. In het vrtgezet nderwijs vallen deze kinderen dan p mdat ze: heel veel nieuwe wrden tegelijk meten leren en vaak nder tijdsdruk meten presteren vreemde talen krijgen, waarbij de spellingsregels vaak nduidelijk zijn meite hebben met het aanbrengen van structuur in het huiswerk Cncreet spreken we van dyslexie/dysrthgrafie wanneer het lezen/het spellen van het kind duidelijk beneden het verwachte niveau ligt in vergelijking met de leeftijd, de intelligentie en het gevlgde nderwijs. Er met sprake zijn van een nvlledige en meizame autmatisering en het prbleem met hardnekkig f didactisch resistent zijn. Dit wil zeggen dat ndanks therapie van minimum 6 maanden er slechts weinig f geringe evlutie te merken is. Gevlgen van dyslexie

4 Het niet snel technisch kunnen lezen en spellen heeft ernstige gevlgen in deze 'talige' maatschappij, waarin veel gelezen en geschreven met wrden. De belangrijkste gevlgen van dyslexie vr een kind zijn: belemmeringen in het nderwijs In het nderwijs met veel gelezen en geschreven wrden. Dit heeft ernstige gevlgen vr het vlgen van nderwijs en belemmert kinderen m hun capaciteiten te ntwikkelen. Veel kinderen met dyslexie kiezen k een nderwijsniveau dat lager is dan ze p grnd van hun intelligentie aankunnen. sciaal-emtinele prblemen Dyslexie kan het gevel van eigenwaarde bij een kind zwaar ndermijnen. Het kan tt frustraties leiden als het kind vldende intelligent is maar het technisch lezen niet nder de knie krijgt, terwijl het bij klasgentjes prbleemls lijkt te verlpen. Ok kunnen mtivatieprblemen ntstaan waardr kinderen geen zin meer hebben m het lezen te blijven efenen, terwijl zij juist extra efening ndig hebben m een minimaal leesniveau te halen. Behandeling van dyslexie : Behandeling van dyslexie is gericht p het vergrten van de leesvaardigheid, het pheffen f verminderen van de beperking, het mgaan met de beperking en het vrkmen van nadelige gevlgen ervan. In de praktijk kmt dit neer p het: z snel mgelijk bereiken van een z hg mgelijk niveau van technisch lezen (wrdherkenning) en spellen (schriftbeeldvrming) kunnen mgaan met een laag niveau van deze autmatisering (cmpenseren en gebruik van hulpmiddelen) vrkmen van intellectuele achterstand in verhuding tt de individuele mgelijkheden van het kind vrkmen f verminderen van emtinele en sciale gevlgen Del van de behandeling is het kind minimaal het niveau van 'functinele geletterdheid' te laten halen. Dit is een niveau van lees- en schrijfvaardigheid dat past bij de leeftijd en levensmstandigheden van een kind. Kinderen met dyslexie kunnen sterk van elkaar verschillen wat betreft de mate van dyslexie, de uitingsvrm, de bijkmende prblemen en de verschillen in individuele aard en aanleg. Een behandeling kan daarm geen standaardaanpak zijn, maar met gebaseerd zijn p een individueel behandelplan. De duur van een dyslexiebehandeling is afhankelijk van de ernst van de prblemen en de inzet van kind en uders. Er is geen vrm van behandeling f therapie bekend waarmee het lees- en/f spellingsprbleem vlledig wrdt pgelst. Er met hard wrden gewerkt vr het bereiken van resultaat en het leren van nieuwe vaardigheden. Het is belangrijk dat leerlingen met STICORDI-maatregelen de cmpetenties van een pleiding verwerven, daar waar ze znder maatregelen zuden falen. In het lager nderwijs zal het accent vral liggen p stimulerende en remediërende aanpak en zullen er extra inspanningen geleverd meten

5 wrden m de basisleerstf te verwerken. Later in het nderwijs kan gekzen wrden vr meer gebruik van cmpenseren en dispenseren. Steeds zullen een analyse en aanpak ndig zijn uitgaande van de aanwezige kennis en vaardigheden, gerelateerd aan de minimumdelstellingen vr een pleiding, afgestemd p de individuele beheften en een mtiverende benadering.