Document. Participatie-intiatieven en participatiewerkvormen. Participatietrajecten van mobililiteitsplan tot wijkniveau

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Document. Participatie-intiatieven en participatiewerkvormen. Participatietrajecten van mobililiteitsplan tot wijkniveau"

Transcriptie

1 Document Participatie-intiatieven en participatiewerkvormen Participatietrajecten van mobililiteitsplan tot wijkniveau

2 Inhoud 3 1. Adviesraad 5 2. Participatieve projectcyclus 5 3. Planningscel 6 4. Inspiratiebezoek 7 5. Expertenadvies 7 6. Internetforum 8 7. Focusgroepgesprekken 8 8. Stads- of wijkdebat 9 9. Burger- of (wijk)jury Open huis Enquête Referendum Infra-lab Persoonlijke (diepte-) interviews Werkgroep ambtenaren en burgers (of buurtbewoners) Woordvoering Ontwerpatelier Thuis mee ontwerpen Schouw Wijkaandelen Informatie via audiovisuele media of via geschreven infokanalen Publieke hoorzitting Vraag naar schriftelijke reacties 19 Participatiewerkvormen Joint fact finding (Mind) mappen Scenariomethode- Envisioning workshops Rollenspelen Forecasting (normatieve en verkennende ): Normatieve focastingmethoden Brainstormen Pocket charts Visualisaties Metaplan (Ideeën verzamelen, delen en prioriteren) Tenplus FishBowl discussion Stellingen ter discussie (o.a. gebruikt in Gibson-methode) Consensusconferentie 25 Bibliografie 27 Inhoud 2

3 In de tabel op de volgende bladzijden worden 23 participatie-initiatieven opgesomd die binnen een participatietraject kunnen overwogen worden naargelang concrete doelstelling, beleidsfase, samenstelling van de doelgroep, traditie van participatie binnen de gemeente enz. De lijst is niet exhaustief maar geeft een beeld van de verschillende mogelijkheden die er zijn. Kolom 2 geeft aan binnen welk participatietraject het participatie-initiatief kan worden toegepast: hetzij in het kader van een gemeentelijke mobiliteitsplan (MP), een infrastructurele herinrichtingsproject (INFRA) of een duurzaam mobiliteitsproject op wijkniveau (WIJK). Kolom 3 geeft de niveaus of doelstellingen van participatie (cf. ladder van XX) die kunnen nagestreefd worden binnen elk type van participatie-initiatief. In volgorde van zwakke tot sterke vormen van participatie: Informeren: politiek en bestuur brengen/houden burgers op de hoogte van genomen beslissingen. Burgers leveren zelf geen input, het is een eenrichtingsverkeer van informatie, geen dialoog. Consulteren: politiek en bestuur bepalen de beleidsrichting. De burger is gesprekspartner. Er is hier sprake van een tweerichtingsverkeer in de communicatie maar nog geen echte dialoog. Resultaten zijn niet-bindende bouwstenen. Adviseren: politiek en bestuur laten burgers problemen en oplossingen formuleren en het beleid evalueren. De ideeën hebben een volwaardige rol in de beleidsontwikkeling, -implementatie en/of evaluatie. Coproduceren: politiek, bestuur en betrokkenen komen samen probleemagenda en oplossing overeen. De politiek verbindt zich aan oplossingen bij uiteindelijke besluitvorming. Meebeslissen: politiek en bestuur laten de besluitvorming over aan de burgers. Politiek neemt de resultaten over, na toetsing van specifieke randvoorwaarden. Kolom 4 geeft aan of het gaat om een directe of indirecte vorm van burgerparticipatie. Bij directe participatie is de burger de rechtstreekse gesprekspartner, bij indirecte participatie wordt de burger vertegenwoordigd door een belangenvertegenwoordiger. Kolom 5 duidt het structurele of incidentele karakter aan van dit participatie-initiatief. Kolom 6 geeft aan of het gaat om een initiatief waarbij al dan niet interactie plaatsgrijpt tussen alle betrokkenen. Kolom 7 geeft aan in welke beleidsbeslissingsfase(n) het initiatief kan worden aangewend. We onderscheiden in totaal 6 beleidsfasen: (1) probleemstelling, knelpunten, beleidsagenda, (2) oplossingen/ voorstellen genereren, (3) prioritisering van opties, beslissing van maatregelen, (4) formele beslissing rond maatregelen en acties, (5) implementatie van acties en maatregelen, (6) opvolgen en evaluatie van maatregelen. 3

4 Kolom 2 MP/ infra/wijk Kolom 3 Doelstelling(en), niveaus Kolom 4 Burgerbetrokkenheid Kolom 5 Karakter Kolom 6 Interactie Kolom 7 Beleidsfase(n) (, = of - = en)* 1. Adviesraad MP, infra, wijk Advies Indirect Structureel Interactief 1,2,3,4,5,6 2. Participatieve projectcyclus MP, infra, wijk Coproductie Indirect Incidenteel Interactief (of struct) 3. Planningscel MP, infra, wijk Coprod, Indirect Structureel Interactief meebeslissen 4. Inspiratiebezoek MP, infra, wijk Consult, advies Indirect Incidenteel Interactief 2,3,5 5. Experten-advies (Delphi-enquête, experten-panel) MP, infra, wijk Advies Indirect Incidenteel Interactief of niet 2,3, (5,6 voor panel) 6. Internetforum (digitaal debat,..) MP, infra Consult, advies Direct Structureel Interactief 1,2,3,6 7. Focusgroep-gesprekken MP, infra, wijk Consult Direct Incidenteel Interactief 1,2,3 8. Stads-, wijkdebat (Open space, (World)café, Charette, jouw dag, technologiefestival, inspraakvergadering, van roepen tot eigen inbreng, Olympiadeconferentie) MP, infra, wijk Info, consult, advies,(coprod) Direct Incidenteel (of structureel) Interactief 1,2, 3,5,6 9.Burgerjury (burgeradvieskring, burgerpanel, LENS-methode, wijkjury,..) 10. Openhuis (Infomarkt, tentoonstelling, Road shows,... ) 11. Enquetering (Deliberative, opinion-polling/ digi-, omnibusenquête/ preferentiemeters) MP, infra, wijk Advies Direct Incidenteel (panel=struct) Interactief (niet Interactief) 1,2,3,(4) MP, infra, wijk Info, consultatie Direct Incidenteel Niet 3,4,5 MP, infra, wijk Consultatie Direct Incidenteel Niet 1,2,3,(4,5),6 12. Referendum MP, infra Advies, Direct Incidenteel Niet 4 meebeslissen 13. Infra-lab Infra, wijk Consult, advies Direct Incidenteel Interactief 1,2,3 14. Persoonlijke diepte-interviews Infra, wijk Info, consult, Direct, indirect Incidenteel Niet 1,2,3,4,5,6 advies 15. Werkgroep ambtenaren/burgers Infra, wijk Coproductie Direct, indirect Incidenteel Interactief Woordvoering Wijk Consult, advies Indirect Incidenteel Interactief 1,2,3,4,5,6 17. Ontwerpatelier, creatieve sessie, werkatelier Wijk Consult, advies Direct, indirect Incidenteel Interactief 2,3 18. Thuis mee ontwerpen (ontwerpwedstrijd, creatieve concurrentie, ) Infra, wijk Advies, coprod, (meebeslissen) Direct, indirect Incidenteel (Niet) 2, 3,(4) 19. Schouw (knelpuntentocht, ) Wijk Consult, advies Direct Incidenteel Interactief 1,2,3,5,6 20. Wijkaandelen (wijkbudget, participatieve begroting Wijk Coprod, Direct Structureel Interactief 1,2,3,4,5,6 (lusten en lasten) meebeslissen 21. Informatie via audiovisuele media of via MP, infra, wijk Info Direct Incident/struct Niet 4,5 geschreven infokanalen 22. Publieke hoorzitting MP, infra, wijk Consult, info Direct Incident/struct (Niet) 4,5 23. Openbaar onderzoek MP, infra, wijk Consult, advies Direct, indirect struct Niet 4 Hieronder volgt een korte beschrijving van elk type van participatie-initiatief, met een verwijzing naar bronnen voor meer informatie en concrete voorbeelden. In de literatuur treffen we vaak gelijkaardige participatie-initiatieven aan onder een andere benaming. Soms zijn deze verschillen bijna nihil, soms zit het verschil in de schaal waarop het wordt toegepast (wijk, stadsniveau), soms is er een verschil in intentie van het initiatief (consultatie dan wel coproductie), soms gaat het om de volledige duur en de verschillende stapjes die men onderscheidt. We hebben geprobeerd om het globaal aantal types van participatie-initiatieven te begrenzen tot een 20-tal, wetende dat ieder initiatief op zich uniek is want per definitie op maat hoort te zijn van elke concrete context. Bij elk type geven we een lijst van verwante initiatieven mee met bijhorende referenties. 4

5 1. Adviesraad (Buurtcomité,wijkadviesraad, verkeersraad, bewonersplatforms, verkeersplatforms ) Een adviserende, interactieve participatievorm met indirecte betrokkenheid van de burger (adviesraden zijn samengesteld uit vertegenwoordigers van verschillende belangengroepen, bewoners, ). Een adviesraad geeft advies aan het beleid. Deze beslist wat er mee te doen. Advies kan verplicht zijn of eerder ad-hoc gevraagd worden aan dit adviserend orgaan. Participatietraject: 1,2,3 Stappen: 1,2,3,4,5,6 advies structureel indirect Concrete voorbeelden: mobiliteitsraad/verkeersraad binnen een gemeente Bewonersplatforms in Veurne (http://www.kortom.be/file_uploads/869.pdf, (adviescommissie) Artikel 200 van het Gemeentedecreet over adviesraden in Over de werking van adviesraden 2. Participatieve projectcyclus (Groepsmodelvorming/ZOPP (objective oriented planning), Critical Key Technologies, Lusten & lasten, Geknipt mobiel, aanpak schoolvervoerplan, bedrijfsvervoerplan, ) Typerend is dat de participatie zich uitstrekt over alle fasen van de beleidsvorming. Er wordt een model ontwikkeld en gevolgd waarbij een brede en heterogene groep van stakeholders participeert. Op die manier brengt men structuur in het debat en in het proces van beslissingsvorming. Essentieel is het consensus-nastrevend element in deze modellen. Het gaat hier over een gestructureerde samenwerking tussen beleid, ambtenaren stakeholders en burgers. ZOPP is te vergelijken met een schoolvervoerplanaanpak of geknipt mobiel (methode ontwikkeld door Mobiel 21). De doelstelling is coproductie: een groep van stakeholders komt samen en werkt via een projectcyclus toe naar een projectplanningsmatrix. Een projectplanningsmatrix is een methode om op een gestructureerde wijze verschillende standpunten op te nemen in een beleidsbeslissing. Vertrekkend van een SWOT-analyse houdt men rekening met de standpunten van alle stakeholders en gebruikt men ze als basis om beslissingen te nemen. Dat kan zijn maar hoeft dit niet te zijn; het is niet uitgesproken op welke manier informatie over de standpunten van de stakeholders wordt ingezameld; bv. via een interactieve werkvorm of bv. via bilaterale interviews 5

6 Participatietraject: 1,2,3 Stappen: 1,2,3,4,5,6 coproductie structureel of indirect Concrete voorbeelden Mogelijke toepassing binnen kader van een uitgebreide GBC waar ook alle relevante stakeholders en burgervertegenwoordigers (bv. van mobilteitsadviesraad) betrokken zijn. Trage wegen doet bewegen aanpak schoolververvoerplan Octopusplan Bypad-methodiek Geknipt Mobiel (project Mobiel 21) 3. Planningscel (reguleringsonderhandelingen,...) Het is een verregaande vorm van participatie waarbij alle stakeholders nauw betrokken worden bij het uitwerken van en de beslissingen over een bepaald ontwikkelingsproject. Alle stakeholders worden geïnformeerd en hebben inspraak in de verschillende fasen van het project. Er is grote wisselwerking tussen ambtenaren, beleidsniveaus en stakeholders (meestal vertegenwoordigers van belangengroepen). Burgers zijn meestal niet rechtstreeks betrokken (hoewel ook mogelijk). Het is een meer structureel concept. Bij reguleringsonderhandelingen wordt een middel gecreëerd om niet-regeringspartijen (bv; belangengroepen) te laten meebeslissen over toekomstige beslissingen door een gezamenlijk reglement op te stellen (bv. scholenovereenkomsten, charters, ) Participatietraject: 1,2,3 Stappen: 1,2,3,4,5,6 coproductie, meebeslissen structureel indirect Concrete voorbeelden: Werkstadt Basel, Werkstadt Graz Planungszelle Lengerich 6

7 4. Inspiratiebezoek (studiebezoek, ) Bij deze vorm van participatie gaat een delegatie van de doelgroep op bezoek bij één of meerdere relevante voorbeeldprojecten om gericht advies in te winnen. Mogelijkerwijs kan het gaan om meerdere inspiratiebezoeken indien verschillende stakeholders van mening verschillen over wat een inspirerend voorbeeld is. Zowel het informele aspect als het loskomen van de eigen projectcontext wordt als verrijkend ervaren. Deze aanpak kan helpen bij het doorbreken van bepaalde patstellingen binnen een projectgroep. Participatietraject: 1,2,3 Stappen: 2,3,5 consultatie,advies indirect Concreet voorbeeld: 5. Expertenadvies (via Delphi-methode of expertenpanel, policy exercise) Een vorm van participatie waarbij deelnemers (doelgroep) expert zijn (of minstens veel kennis over de materie ter discussie). Bij een Delphi-enquête wordt een groep van experten (kunnen burgers zijn) via een anonieme vragenlijst individueel gepolst naar ideeën en meningen over een bepaalde materie. De bevraging kan tijdens een vergadering gebeuren of meer gespreid in de tijd via of internet. De bevraging gebeurt in verschillende ronden waarbij tussen elke ronde wordt teruggekoppeld. Bedoeling is te komen tot een consensus of tenminste tot een overzicht van gelijklopende en uiteenlopende meningen. De methode wordt vaak toegepast om advies te bekomen over het draagvlak en standpunten t.o.v. een aantal toekomstscenario s. Een expertpanel is een heterogeen samengestelde (technisch, communicatief, uiteenlopende standpunten, multidisciplinair) en creatieve groep van denkers die vrij hun mening kunnen geven en beargumenteren (zonder een standpunt te moeten vertolken). Hun opdracht is om vanuit hun kennis en expertise advies te geven rond de betreffende beleidskwestie. De manier waarop kan in minder of meerdere mate zijn. Een Policy Exercise of een beleidsoefening is een variant gebruikt in ingewikkelde beleidsmateries. Het doel is hier om met een heterogene expertengroep van personen (beleidsmakers, wetenschappers en stakeholders) alternatieve visies te integreren, misvattingen op te sporen en te ontmijnen. D.m.v. een creatieve oefening worden complexe kwesties voorgesteld door een vergelijkbaar maar eenvoudiger beleidsvraagstuk. Participatietraject: 1,2,3 Stappen: 2,3, (5, 6 expertenpanel) advies of niet indirect 7

8 Concrete voorbeelden: Gebruikt bij het opstellen van Mobiliteitsplan Vlaanderen (Delphi-methode); (expertpanel) uploadedfiles/kbs-frb/files/nl/pub_1599_methode_7_expertpanel.pdf 6. Internetforum (Digitaal debat, ) In tegenstelling tot polls, burgerpanels, wordt hier iedereen aan het woord gelaten die geïnteresseerd is. De hoop is dat alle lagen van de bevolking deelnemen, maar er gebeurt geen controle vooraf en er is maar in beperkte mate vat op wie deelneemt en wie niet. De uitdaging is om de discussie goed te begeleiden: immers hoe meer een mening gedeeld wordt, hoe sterker ze meetelt. Duidelijke spelregels moeten vooraf opgesteld worden. Daarnaast is een duidelijke en brede communicatie nodig. Ook is het aangewezen om een moderator het debat in goede banen te laten leiden en bij te sturen indien nodig. Een internetforum kan gebruikt worden als een meer structureel instrument (eerder dan als éénmalig instrument). Het kan gecombineerd worden met een internetpanel om een algemeen representatief beeld te hebben. Participatietraject: 1,2 Stappen: 1,2,3,6 consultatie, advies structureel direct Concreet voorbeeld: Gent blogt (Digitaal debat) (website) 7. Focusgroepgesprekken Focusgroepen zijn een kwalitatieve vorm van enquêtering. Het is een interessant medium om verschillende homogene deelgroepen te consulteren i.v.m. hun visie, mening en ideeën. Het gesprek kan gefocust worden op een welbepaald deelaspect. Doel is inzicht te krijgen in de meningen van de bevolking, achterliggende motivaties, emoties te kennen en beter geïnformeerd het beleid uit te werken. Het resultaat is geen advies! Meerdere groepen van telkens 8-12 mensen komen samen en debatteren. Vaak worden focusgroepen gebruikt in combinatie met een individuele bevraging met de deelnemers, vooraf of aansluitend (wordt bv. ook gebruikt in relatie met een burgerpanel). 8

9 Participatietraject: 1,2,3 Stappen: 1,2,3 consultatie direct Concrete voorbeelden: Gebruikt bij opstellen van het mobiliteitsplan Vlaanderen Stads- of wijkdebat (ook Open space, praat(world)café, Charette, stadsdebat, Jouw dag, Technologiefestival, Olympiadeconferentie, inspraakvergadering, van roepen naar eigen inzet, themafestival, kleine ergernissen,...) Onder de benaming stadsdebat groeperen we een aantal conferentiemodellen geschikt voor een () debat met grote en brede bevolkingsgroepen. Bedoeling is om in eerste instantie zoveel mogelijk mensen te mobiliseren en hen vervolgens via een variatie aan kleinere thematische activiteiten in groep aan te zetten tot denken en tot actie. Soms verlopen deze debatten gespreid over meerdere dagen. De voornaamste doelstelling is consultatie en advies vragen aan een brede groep van mensen. Open Space, Technologiefestival en Worldcafé zijn meer informele modellen waar het de bedoeling is om informatie te geven en mensen te mobiliseren om tot actie over te gaan (wat kan leiden tot coproductie). Bij Open space en Technologiefestival kiezen de deelnemende burgers zelf hoever ze willen gaan in hun deelname (een sessie leiden, informatie bekomen, geëngageerd, als toerist, ). De bijeenkomst wordt opgedeeld in kleine parallelle groepen met elk een verschillend thema waartussen kan gehopt worden. Het is belangrijk dat aan dit soort van mega-initiatieven een gevolg wordt gegeven en doorgegaan wordt met de geïnteresseerde burger. Bij Charette is de doelstelling om met grote groepen tot een consensus te komen en in die zin is het een meer gestuurde vorm van debat. De omvang van een Charette kan gaan van 50 tot 1000 mensen. Het Praatcafé is interessant om ideeën te laten opborrelen en ze te toetsen in een informele cafésfeer. Bij Jouw dag wordt met een homogenere groep samengekomen om rond een afgebakend thema te debatteren op de plek waar het thema relevant is (= minder georkestreerd als focusgroepsgesprekken). Op voorhand is er geen controle over wie komt/wegblijft. Een stadsdebat kan als een structureel initiatief worden ingezet of meer als éénmalig initiatief worden georganiseerd. De opkomst hangt samen met de heersende traditie binnen de gemeente. Een Olympiadeconferentie is een techniek om een grote(r) debat te modereren bij een heterogene groep van burgers die tegengestelde belangen hebben. De Olympiadeconferentie bestaat uit 3 rondes waarbij de groep een bepaalde vraagstelling steeds integraler gaat benaderen met bedoeling om vanuit een breder standpunt een afweging te maken. In ronde 1 bekijkt elke homogene deeldoelgroep de vraagstelling vanuit eigen oogpunt; in ronde 2 moet elke homogene doelgroep problemen en oplossingen formuleren vanuit ander standpunt, in ronde 3 wordt de puzzel samen gelegd en plenair besproken. 9

10 Kleine ergernissen is een methode om op niveau van een buurt en inzake kleinere (=op korte termijn realiseerbare en financieel beperktere) vraagstukken buurtbewoners inspraak te geven in wat er allemaal kan verbeterd worden, hen mee te laten beslissen over prioriteiten en timing binnen een welbepaald budgettair kader. Vaak gaat het om onderhoudswerken, klachten, etc.. Op verschillende tijdstippen worden buurtbewoners uitgenodigd op een vergadering waar er achtereenvolgens wordt gedebatteerd over de op te lossen vraagstukken, de mogelijke oplossingen en hun prijskaartje, de keuze en prioritisering en de opvolging van de werken na uitvoering ervan. Participatietraject: 1,2,3 Stappen: 1,2,3,5,6 informatie, consultatie, advies, coproductie (of structureel) direct Concrete voorbeelden: Met de tent de boer op Bornem (is structurele variant) Stadsdebatten Turnhout: (worldcafé of cafédialoog) (charette of design workshop) (open space technology) ; Burger- of (wijk)jury (Ook burgeradvieskring, burgerpanel (structurele variant), internetpanel (structurele digitale variant), LENS-methode) Bij deze groep van participatie-initiatieven wordt advies ingewonnen van een representatief staal van de burgers. Het bestuur controleert dus vooraf de representativiteit van de groep van burgers die advies uitbrengt (in tegenstelling tot bv. een stadsdebat). In het geval van een burgerpanel gaat het om een aselect samengesteld staal uit de bevolking van een wijk of, stad dat via enquêtevorm geconsulteerd wordt of om advies gevraagd wordt. Het panel - soms meer dan 1000 mensen - vormt een soort van antenne voor het gemeentebestuur. Bij een wijkpanel wordt vaak beslist om aansluitend bij de resultaten uit de bevraging van het panel d.m.v. focusgroepgesprekken met een subgroep van de panelleden bepaalde resultaten scherper te stellen en voorstellen concreet verder uit te werken. Een burgerjury is een kleine nauwkeurig geselecteerde representatieve groep van een 20-tal personen uit de doelgroep die zich, los van enige belangengroep onder deskundige begeleiding en met vooraf vastgelegde spelregels, buigen over een probleem of plan. Daarna geven zij advies aan het bestuur. Dit is vooral te overwegen in grote dossiers waarbij belangen verder strekken dan enkel omwonenden. 10

11 LENS staat voor Leefbaarheid Analyse Nieuwe Stijl en is een participatiemethode om bewoners te betrekken bij vraagstukken rond leefbaarheid in hun directe omgeving. Het doel van de methode is te komen tot een advies voor maatregelen voor een verbetering van de leefbaarheid in de eigen buurt, wijk of dorp. De LENS-methode werkt met een evenwichtig samengesteld panel van geïnteresseerde bewoners in verschillende stappen naar een concreet advies. Participatietraject: 1,2,3 Stappen: 1,2,3,4 advies of geen interactie (jury/advieskring structureel (panel) direct Concreet voorbeeld: Burgerjury s Den Haag, Rotterdam en Lewisham: (Burgerpanel/intrenetpanel); (burgerjury); (burgerforum); Open huis (Ook infomarkt, tentoonstelling, Road show ) Het betreft een publieke (tentoonstellings)ruimte waar geïnteresseerde burgers en stakeholders in een bepaalde periode vrij kunnen binnenstappen, zich informeren, een mening vormen en een mening geven rond een bepaald thema. Er wordt een veelheid van informatie samengebracht op een aantrekkelijke manier (met maquettes, beelden, stellingen) en in een informele sfeer (bv. aangepaste muziek), aangepast aan een brede of juist specifieke doelgroep. Aan het einde van de periode wordt de feedback samengebracht en verwerkt. Deze vorm van participatie wordt vaak gecombineerd met een interactieve vorm van participatie na afloop. Participatietraject: 1,2,3 Stappen: 3,4,5 informatie, consultatie niet direct Concrete voorbeelden: infomarkt stad Gent n.a.v. het Luchtkwaliteitsplan (Tentoonstelling of evenement) op 11

12 11. Enquête (ook deliberative polling, digi-enquête, enquête, omnibusenquête, opiniepolls, preferentiemeters, etc) Onder Enquêtes worden verschillende enquête-technieken gegroepeerd bij grote aselecte groepen van de bevolking die een bredere consultatie van de bevolking als doel hebben (m.a.w. niet zover gaande als een advies). Bij allen gaat het grosso modo om een niet-interactieve directe vorm van directe participatie. De overheid wenst te weten wat de bevolking denkt over een bepaald beleidsonderwerp of wil weten hoe de bevolking zich een mening vormt. Daarmee staat de overheid beter geïnformeerd aan de start van een beleidsproces. Deliberative polling is een meer interactieve vorm van survey waarbij de aselect samengestelde groep ook regelmatig samenkomt om te discussiëren. Bij een digi-enquête krijgt een aselect samengestelde groep mensen een brief + webadres + loginpaswoord en ze worden gevraagd om een enquête in te vullen waarbij naar hun mening gevraagd wordt rond een onderwerp. Hier is er geen interactie tussen de respondenten (vb. stadsmonitor). De vragenlijst is zo opgesteld dat de burgers bepaalde keuzes moeten maken die in totaal budgetneutraliteit impliceren. Een enquête kan ook face-to-face gebeuren, zeker als men niet zeker is van de respons en de representativiteit sterk wil bewaken. Opiniepolls kunnen ook gebruikt worden om mensen te informeren en aan te zetten tot deelname aan een meer interactieve vorm van participatie. Een preferentiemeter is een specifieke vorm van enquête (evt. online) waarbij het de bedoeling is om verschillende opties/voorstellen af te wegen en prioriteiten te bepalen (stap 3 in beleidsproces). Participatietraject: 1,2,3 Stappen: 1,2,3,6 consultatie geen interactie direct Concrete voorbeelden: DORP in ZICHT, methodiek gebaseerd op de Engelse methodiek Village Appraisals en in Vlaanderen ontwikkeld door Samenlevingsopbouw en uitgevoerd door Steunpunt Opbouwwerk Meetjesland vzw in samenwerking met Samenlevingsopbouw Vlaanderen, Oost- en West-Vlaanderen. dorpinzicht.be/. Centraal in deze methodiek staat een internetenquête voor en door bewoners van een plattelandskern rond leefbaarheidsaspecten. Voorbeeldenquête bij kleinhandelaars, bezoekers en inwoners van centra als onderdeel van Evaluatiemethode voor centrumbeheer van steden en gemeenten in (deliberative polling); (elektronische consultatie of webconsultatie); (surveys); (keuze-enquête); Files/NL/PUB_1599_Methode_5_DeliberativePolling.pdf 12

13 12. Referendum Een referendum is een raadpleging van alle burgers bij de formele beslissing rond een concrete beleidskeuze. Afhankelijk van de vooropgestelde doelstelling kan het gaan om een raadpleging of om een medebeslissing. Participatietraject: 1,2 Stappen: 4 advies, meebeslissen niet direct Concreet voorbeeld: Referendum Lier heraanleg Grote Markt, referendum Mechelen-Noord ; Infra-lab Infra(structuur)-lab(oratorium) is in Nederland ontstaan en toegepast (Rijkswaterstaat). Het is een participatiemethode die gebruikt wordt bij infrastructuurwerken en waarbij vanaf de planfase een grote groep burgers betrokken wordt in drie stappen: probleemformulering (stem), marktplaats voor oplossingen samen met experts (agora) en actie (ontwerpfase). De deelnemende burgers zijn enerzijds een groep omwonenden en anderzijds een groep weggebruikers die als ervaringsdeskundigen optreden in het opstellen van de probleemstelling. Het gaat hier niet om stakeholders maar om ervaringsdeskundigen die zich buigen over de materie. Participatietraject: 2,3 Stappen: 1,2,3 consultatie, advies interactie direct Concreet voorbeeld: Infralab A12 Ede Veenendaal 12%20TMER%20A12%20Veenendaal-Ede%20deel%20A_tcm PDF Meer info: 13

14 14. Persoonlijke (diepte-) interviews Persoonlijke diepte-interviews met burgers en met verschillende stakeholders hebben de bedoeling om een inzicht te krijgen over ideeën, mogelijkheden en wensen van de betrokkenen, motieven en achtergronden voor bepaalde houdingen. Interviews zijn belangrijk om gedragingen te begrijpen, mogelijke problemen en valkuilen bij implementatie vooraf in te schatten en alle voor- en nadelen van een project voor de betrokkenen te inventariseren. Deze participatiemethode is zinvol in elke fase van het beleidsproces als alleenstaande vorm, maar vooral ook in combinatie met andere methoden (bv. ter voorbereiding van een enquête of focusgroep, na afloop van een stadsdebat om informatie verder uit te diepen). Belangrijk hierbij is om alle verschillende stakeholders aan het woord te laten. Participatietraject: 1,2,3 Stappen: 1,2,3,4,5,6 informatie, consultatie, advies niet direct en indirect Concreet voorbeeld: Dorpsspiegel Herne: Meer info: Stronk L. & van Konijnenburg P.G. (2004), Rijkswaterstaat en het publiek, stand van zaken publieksparticipatie, eindrapport, nov 2004, p Werkgroep ambtenaren en burgers (of buurtbewoners) Dit is een participatievorm waarbij een werkgroep bestaande uit ambtenaren en een groep van buurtbewoners binnen zeer concrete randvoorwaarden samen concrete ideeën uitwerken, beslissen en implementeren. Het gaat over kwesties die zeer duidelijk omschreven zijn (budgettair, ruimtelijk) en waarbinnen nog voldoende ruimte is om inbreng te geven. De werkgroep neemt beslissingen op basis van gelijkheid en alle deelnemers gaan het engagement aan om samen zaken te realiseren (coproductie). Binnen een herinrichtingsproject kan het gaan om de invulling van participatie in verschillende deelaspecten of in een afgebakende buurt. Bv. het realiseren van een speelterrein, inplanting van groen op een plein, Participatietraject: 2,3 Stappen: 5 co-productie, meebeslissen interactie direct en indirect Concreet voorbeeld: Geknipt Mobiel Hasselt Meer info: 14

15 16. Woordvoering Deze participatievorm is interessant wanneer men opteert voor een indirecte vorm van participatie, maar waarbij de doelgroep geen of een gebrekkig vertegenwoordigend orgaan bezit. Voor een homogene groep die (nog) niet vertegenwoordigd is via een belangengroep, kan een woordvoerder gezocht worden. Deze moet de capaciteit hebben om de ideeën die binnen de groep leven goed te kunnen overbrengen, hij/zij moet goed kunnen overleggen met de achterban en het mandaat krijgen van de groep om mee te stappen in het participatietraject, hetzij als consultant hetzij als adviseur. Participatietraject: 3 Stappen: 1,2,3,4,5,6 informatie, consultatie, advies interactie indirect 17. Ontwerpatelier (ook Creatieve sessie/werkateliers, ) Een Ontwerpatelier is een participatievorm waarbij een groep van deelnemers (max. 50 personen, burgers maar ook vertegenwoordigers van burgers, stakeholders, ) aan het werk wordt gezet om voor een afgebakende buurt/locatie en binnen zeer concrete kaders en randvoorwaarden (bv. financieel, deelaspect groenvoorzieningen,...) concrete ideeën uit te werken en ontwerpen te maken. Concreet gaan verschillende kleine groepjes aan de slag en maken een ideale schets van hun buurt. De verschillende ontwerpen worden bij het einde van de sessie aan elkaar voorgesteld. Een creatieve sessie is gelijkaardig aan een ontwerpatelier. Men werkt met creatieve vormen zoals schilderen, kleien, knippen en plakken, collages en foto s maken van de buurt. Deze worden verwerkt tot een collage. Door de specifieke aanpak wordt sterker de nadruk gelegd op gevoel, intuïtie en esthetiek in plaats van het rationele. Participatietraject: 3 Stappen: 2,3 consultatie,advies interactie direct en indirect (bij ontwerpatelier vooral) Concrete voorbeelden: Windpark Haarlemmermeer N18 Varsseveld Enschede Meer info 15

16 18. Thuis mee ontwerpen (ook ontwerpwedstrijden, creatieve concurrentie, ) De focus op deze groep van participatie-initiatieven ligt op het aanmoedigen van burgers en stakeholders om concrete en creatieve ontwerpen en oplossingen te bedenken voor de inrichting van een ruimte. Het resultaat zijn verschillende ontwerpen die in een volgend stadium geëvalueerd worden en technisch verder worden uitgewerkt door experts. In wezen betreft het een niet-interactieve vorm van participatie al wordt ze vaak als een eerste stap gebruikt naar meer interactieve initiatieven. Thuis mee ontwerpen is een methode waarbij bewoners aangemoedigd worden om individueel of in groep een ontwerp op te stellen voor een buurt, plein, Het kader (ruimte, budget, mogelijke maatregelen) wordt zeer duidelijk omschreven. Concreet wordt een bouwpakket (bv. grondplan van de buurt) samen met de nodige informatie over de bedoeling, de mate van input, het budgettaire kader, het reglement, vooraf bezorgd. Na een vooraf bepaalde periode worden alle ontwerpen ingezameld en wordt een discussie gehouden om het beste ontwerp te weerhouden aan de hand van vooraf bepaalde criteria en via een vooraf vastgelegde procedure. In geval van grotere projecten met een grote opkomst, kan het gaan om een ontwerpwedstrijd. Creatieve concurrentie verheldert beleidsopties doordat projectgroepen gelijktijdig en in concurrentie met elkaar ideeën ontwikkelen. Na afbakening van problemen, noden en wensen van alle partijen krijgen verschillende projectgroepen de kans om parallel en in concurrentie met elkaar plannen en ideeën voor oplossingen uit te werken. De meest kansrijke voorstellen worden door professionals technisch verder uitgewerkt. Projectgroepen kunnen samengesteld zijn uit bewoners, belangengroepen of vertegenwoordigers van bewoners. Participatietraject: 2,3 Stappen: 2,3,4 advies, coproductie, (meebeslissen) niet eventueel aansluitend direct en indirect Concrete voorbeelden: zie ontwerpateliers Meer info te vinden onder: 19. Schouw (ook knelpuntenwandeling of -fietstocht, ) Deze methode bestaat erin om ter plekke poolshoogte te nemen van de problemen, klachten en knelpunten. Met een kleine groep mensen wordt ter plaatse gegaan en worden bewoners bevraagd over hun belevingen. Op die manier kan een heterogene groep zich beter inleven in de concrete problemen, percepties en visies die er leven over een concreet probleem. Beleidsverantwoordelijken, ambtenaren en expert worden meegenomen op de knelpuntenroute. Een groep bestaat idealiter uit personen. Een gids waakt erover dat alle punten en meningen aan bod komen. Na afloop worden conclusies getrokken en vervolgstappen uitgetekend. 16

17 Participatietraject: 3 Stappen: 1,2,3,5,6 Toepasbaar in mijlpaal: Concreet voorbeeld: consultatie, advies interactie (of structureel) direct Straataudits ; 20. Wijkaandelen (ook wijkbudget, lusten en lasten, ) De methode Wijkaandelen geeft burgers een verregaand en structureel meebeslissingsrecht over zaken die hun buurt aanbelangen. Alle inwoners (vanaf een bepaalde leeftijd) en organisaties van een bepaalde buurt kunnen wijkaandeelhouder worden. Met dit aandeel krijgt men stemrecht en kan men meebeslissen over bepaalde projecten of plannen in hun wijk die voorgedragen worden door partners in de wijk (bv. rond inrichting van openbare ruimte). Deze partners stellen het wijkbudget ter beschikking waarbinnen kan beslist worden. Partners kunnen zijn: de stad of gemeente, een huisvestingsmaatschappij, Het aantal stemmen per aandeel stijgt naargelang anciënniteit in de wijk (elk jaar per aandeel 1 extra stem). Aandeelhouders kunnen ook zelf voorstellen doen i.v.m. hun wijk en deze voorleggen aan de aandeelhouders. Lusten en lasten/wijkbudget: Lusten (= het budget ter beschikking) lasten (= inzet gevraagd om ideeën en wensen mee te helpen realiseren). In zogenaamde werkplaatsbijeenkomsten (burgers & professionals) worden problemen en ideeën voor oplossingen geïnventariseerd. Deze inventaris van de beperkte groep wordt gevalideerd d.m.v. een enquête bij de belangrijkste stakeholders en omwonenden. Eens het plaatje volledig is, wordt een uitvoeringsteam opgesteld, bestaande uit gemeenteambtenaar, bewoners en andere stakeholders. Dit team evalueert en integreert de verschillende ideeën. De weerhouden ideeën worden opnieuw voorgelegd aan de (vertegenwoordigers van) bewoners en er wordt gekozen. De gemaakte keuzes worden ter info meegedeeld aan de bredere bevolking. Een taakgroep (bestaande uit ambtenaren en bewoners) wordt samengesteld om onder leiding van externe deskundigen taken uit te voeren of als opdrachtgever te fungeren. Participatietraject: 3 Stappen: 1,2,3,4,5,6 coproductie, meebeslissen (voornamelijk) niet, wijkbudget (= ) structureel direct Concreet voorbeeld: ; 17

18 21. Informatie via audiovisuele media of via geschreven infokanalen Via radio en TV, nieuwsbrief of brochure wordt een groot publiek geïnformeerd over de beleidsplannen en beslissingen. Soms ook te gebruiken als wervingskanaal voor verregaandere vormen van participatie. Participatietraject: 1,2,3 Stappen: 1,2,3,4,5,6 informeren niet, kan structureel gebruikt worden indirect Voorbeelden: wijkkrantjes, stadskranten, infomagazines, enz Referentie: 22. Publieke hoorzitting Een publieke hoorzitting is een bijeenkomst waar burgers informatie krijgen over een specifiek beleidstopic. Meestal gebeurt er een plenaire introductie met presentaties door het bestuur en een toelichting door een expert, gevolgd door een gelegenheid tot vraagstelling en opmerkingen vanuit het publiek. De doelstelling ligt in hoofdzaak bij het informeren hoewel dit op een meer interactieve manier gebeurt. Participatietraject: 1,2,3 Stappen: 1,2,3,4,5,6 informeren (soms ook consulteren) (afhankelijk van de opzet van de hoorzitting), kan structureel indirect Voorbeelden: legio in Vlaanderen 18

19 23. Vraag naar schriftelijke reacties (ook openbaar onderzoek,...) Deze methode heeft als doel om de burger te laten reageren op quasi afgewerkte beleidsplannen. Schriftelijke bijdragen kunnen de vorm aannemen van een brief, antwoorden op een open vragenlijst, een paper of ander document. Ze bevatten bij voorkeur een heldere argumentatie, verklaringen en voldoende details. Beleidsmakers kunnen nadien gebruik maken van deze informatie om hun oorspronkelijke beleidsvoorstel aan te passen. Omwille van het complexe karakter van deze techniek is ze beter geschikt voor beleidsparticipatie van georganiseerde stakeholders, vertegenwoordigers van belangenorganisaties en experts. Participatietraject: 1,2,3 Stappen: 1,2,3,4,5,6 consulteren (soms adviseren) niet, kan structureel gebruikt worden indirect 19

20 Participatiewerkvormen Hierna worden een aantal werkvormen opgesomd. Het betreft een aantal technieken of methodes die in sommige van de eerder vermelde participatie-initiatieven kunnen gebruikt worden om een dynamiek op gang te brengen in een groepsgesprek, om conflicterende standpunten te ontmijnen of te voorkomen, om tot consensus te komen binnen een groep, om bepaalde opties tegen mekaar af te wegen, Vaak gaat het om technieken die gebruikt worden ter ondersteuning van interactieve participatie-initiatieven. Participatiewerkvormen 1. Joint fact finding 2. (Mind) mappen 3. Scenariomethode- Envisioning workshops 4. Rollenspelen 5. Forecasting (normatieve en verkennende ) 6. Normatieve focastingmethoden 7. Brainstormen 8. Pocket charts 9. Visualisaties 10. Metaplan (Ideeën verzamelen, delen en prioriteren) 11. Tenplus 12. FishBowl discussion 13. Stellingen ter discussie (o.a. gebruikt in Gibson-methode) 14. Consensusconferentie 1. Joint fact finding Joint fact finding is een methode waarbij vanaf het begin (bij keuze van de onderzoeksvragen, probleemstelling, keuze van methodiek) alle stakeholders betrokken zijn. De basis is een grondige stakeholderanalyse. Dat is vooral belangrijk bij kwesties met grote belangentegenstellingen. Joint fact finding kan gaan van adviseren tot coproductie en meebeslissen (past binnen opstellen van orientatienota MP). advies, coproductie indirect Participatiewerkvormen 20

Document. Participatiewerkvormen. BIJLAGE 4 Participatietrajecten van mobililiteitsplan tot wijkniveau

Document. Participatiewerkvormen. BIJLAGE 4 Participatietrajecten van mobililiteitsplan tot wijkniveau Document BIJLAGE 4 Participatietrajecten van mobililiteitsplan tot wijkniveau Inhoud 3 1. Joint fact finding 3 2. (Mind) mappen 4 3. Scenariomethode- Envisioning workshops 4 4. Rollenspelen 5 5. Forecasting

Nadere informatie

Document. Participatie-intiatieven. BIJLAGE 3 Participatietrajecten van mobililiteitsplan tot wijkniveau

Document. Participatie-intiatieven. BIJLAGE 3 Participatietrajecten van mobililiteitsplan tot wijkniveau Document Participatie-intiatieven BIJLAGE 3 Participatietrajecten van mobililiteitsplan tot wijkniveau Inhoud 3 1. Adviesraad 5 2. Participatieve projectcyclus 5 3. Planningscel 6 4. Inspiratiebezoek 7

Nadere informatie

Participatietrajecten duurzame mobiliteit Werkdocument Events en Werkvormen

Participatietrajecten duurzame mobiliteit Werkdocument Events en Werkvormen Participatietrajecten duurzame mobiliteit Werkdocument Events en Werkvormen Versie 8-2-2011 Dit werkdocument werd samengesteld door Mobiel 21, in het kader van het Actieprogramma Participatietrajecten

Nadere informatie

Workshop Stakeholderparticipatie Hoe betrekken van verschillende doelgroepen bij het ontwikkelen van (beleids)plannen? 15/09/2015. CIVINET, Antwerpen

Workshop Stakeholderparticipatie Hoe betrekken van verschillende doelgroepen bij het ontwikkelen van (beleids)plannen? 15/09/2015. CIVINET, Antwerpen Workshop Stakeholderparticipatie Hoe betrekken van verschillende doelgroepen bij het ontwikkelen van (beleids)plannen? 15/09/2015 CIVINET, Antwerpen Welkom! Programma van de workshop Theoretische achtergrond

Nadere informatie

PARTICIPATIEWERKVORMEN

PARTICIPATIEWERKVORMEN PARTICIPATIEWERKVORMEN Participatie Doel procesbegeleider Informeren Raadplegen Adviseren Coproduceren Weinig Werkvorm Interactie Tijd werkvorm 10min Omvang groep Informerende brief X 100+ Nieuwsbrief

Nadere informatie

Draaiboek Participatie Van Mobiliteitsplan tot wijkniveau. Actieprogramma Participatietrajecten

Draaiboek Participatie Van Mobiliteitsplan tot wijkniveau. Actieprogramma Participatietrajecten Draaiboek Participatie Van Mobiliteitsplan tot wijkniveau Actieprogramma Participatietrajecten Mobiel 21 beweegt Projecten en campagnes - Autovrije zondag - Red de stoep - Fietsvriendinnen Educatieve activiteiten

Nadere informatie

Doel. Vertrekpunt: Santé! De beste gesprekken voer je... op café

Doel. Vertrekpunt: Santé! De beste gesprekken voer je... op café Doel Geanimeerde gesprekken voeren over belangrijke vragen of thema s in verschillende rondes. Elke deelnemer komt aan het woord. Een worldcafé kan je gebruiken om informatie te verzamelen binnen één thema

Nadere informatie

Kaders voor burgerparticipatie

Kaders voor burgerparticipatie voor burgerparticipatie 1 Inhoud Pagina Hoofdstuk 3 1. Inleiding 1.1 Doel van deze notitie 1.2 Opbouw van deze notitie 4 2. Algemeen 2.1 Twee niveaus: uitvoering en meedenken over beleid 2.2 Tweerichtingsverkeer

Nadere informatie

FRYSLÂN FOAR DE WYN. Plan van aanpak. Finale versie, 14 november 2013

FRYSLÂN FOAR DE WYN. Plan van aanpak. Finale versie, 14 november 2013 FRYSLÂN FOAR DE WYN Plan van aanpak Finale versie, 14 november 2013 Albert Koers, Comité Hou Friesland Mooi Hans van der Werf, Friese Milieu Federatie Johannes Houtsma, Platform Duurzaam Friesland FRYSLÂN

Nadere informatie

Introductie tot Wereld van Nestor Lancering 4 oktober 2012, VVSG-ouderendag (Leuven)

Introductie tot Wereld van Nestor Lancering 4 oktober 2012, VVSG-ouderendag (Leuven) Introductie tot Wereld van Nestor Lancering 4 oktober 2012, VVSG-ouderendag (Leuven) Inhoud > Introductie > Wat is Wereld van Nestor? > Hoe werd het ontwikkeld? > Hoe ziet het er uit? > Wanneer te gebruiken?

Nadere informatie

Publieksparticipatie. Whitepaper. Hoe kies ik een passende participatievorm?

Publieksparticipatie. Whitepaper. Hoe kies ik een passende participatievorm? Publieksparticipatie Whitepaper Hoe kies ik een passende participatievorm? 1 Inleiding Regelmatig komt een projectorganisatie naar het Centrum Publieksparticipatie (CPP) toe en zegt: We willen een focusgroep.

Nadere informatie

Scenario workshops. Stakeholder participatie in verschillende onderzoeksfasen

Scenario workshops. Stakeholder participatie in verschillende onderzoeksfasen Scenario workshops Stakeholder participatie in verschillende onderzoeksfasen Kenmerken van de methode > Met de scenariomethode kunnen voor beleid verschillende denkbare toekomsten worden geconstrueerd

Nadere informatie

Participatie bij verkeersplannen: wanneer doe je het goed?

Participatie bij verkeersplannen: wanneer doe je het goed? Participatie bij verkeersplannen: wanneer doe je het goed? ing. Eli Schapendonk (gemeente Wageningen) Thijs van Duijn (Emotion Kommunikatie Buro) Samenvatting Het goed organiseren van inspraak bij verkeers-

Nadere informatie

ZELFTEST VOOR LOKALE RADEN. Evalueren om te evolueren

ZELFTEST VOOR LOKALE RADEN. Evalueren om te evolueren ZELFTEST VOOR LOKALE RADEN Evalueren om te evolueren Doe de test... Als je een werking wil evalueren, moet je een maatstaf hebben. Je moet weten wat een ideale werking kan zijn, om daaraan de eigen werking

Nadere informatie

Samen met leden beleid maken, we doen toch niets anders? Co-creatie versterkt het draagvlak. Adviezen, tips en regels.

Samen met leden beleid maken, we doen toch niets anders? Co-creatie versterkt het draagvlak. Adviezen, tips en regels. 06 Samen met leden beleid maken, we doen toch niets anders? Co-creatie versterkt het draagvlak. Adviezen, tips en regels. tekst: Erik van co- Laar en Therèse van t Westende-de Bijl 26 vm juni 2013 creatie

Nadere informatie

Methoden van het Wetenschappelijk Onderzoek: Deel II Vertaling pagina 83 97

Methoden van het Wetenschappelijk Onderzoek: Deel II Vertaling pagina 83 97 Wanneer gebruiken we kwalitatieve interviews? Kwalitatief interview = mogelijke methode om gegevens te verzamelen voor een reeks soorten van kwalitatief onderzoek Kwalitatief interview versus natuurlijk

Nadere informatie

van de vergadering van de projectwerkgroep Verkeerssituatie in de straat

van de vergadering van de projectwerkgroep Verkeerssituatie in de straat Verslag van de vergadering van de projectwerkgroep Verkeerssituatie in de straat Datum: 24/02/2015 Plaats: bij Nele, Opvoedingstraat 16 Aanwezig: Jean, Martine, Nele, Thei Verslag: Nele Agenda Bespreken

Nadere informatie

Een proef met een digitaal burgerpanel in Leiden BESLUITEN

Een proef met een digitaal burgerpanel in Leiden BESLUITEN B&W-nr.: 05.0938 d.d. 23-08-2005 Onderwerp Een proef met een digitaal burgerpanel in Leiden BESLUITEN Behoudens advies van de commissie EGTV 1) In te stemmen met een proef met een digitaal burgerpanel

Nadere informatie

Implementatieplan interactief beleid

Implementatieplan interactief beleid Implementatieplan interactief beleid (juni 2010 t/m mei 2011) Gemeente Weert, 15 juli 2010 Portefeuillehouder interactief beleid: wethouder H. Litjens Regisseur wijkgericht werken: Marianne Schreuders

Nadere informatie

Burgerparticipatie, wie durft?

Burgerparticipatie, wie durft? Burgerparticipatie, wie durft? Participatie binnen het gemeentelijk mobiliteitsbeleid 28 februari 2013 Valere Ceyssens Strategisch adviseur ARCADIS Belgium NV 1 of 22 25 February 2013 2009 ARCADIS AGENDA

Nadere informatie

1 Doe jij ook mee?! Team in beweging - Nu beslissen Steunpunt Diversiteit & Leren

1 Doe jij ook mee?! Team in beweging - Nu beslissen Steunpunt Diversiteit & Leren Nu beslissen De motieven om te starten met leerlingenparticipatie kunnen zeer uiteenlopend zijn, alsook de wijze waarop je dit in de klas of de school invoert. Ondanks de bereidheid, de openheid en de

Nadere informatie

Whitepaper: samenwerking communicatie en participatie

Whitepaper: samenwerking communicatie en participatie Publieksparticipatie Whitepaper: samenwerking communicatie en participatie Waarom een whitepaper? Participatie- en communicatieadviseurs ondervinden over en weer dat er onduidelijkheid is over de doelen

Nadere informatie

BURGERPARTICIPATIE April 2013 (2 e versie)

BURGERPARTICIPATIE April 2013 (2 e versie) BURGERPARTICIPATIE April 2013 (2 e versie) Inleiding: De gemeente Zederik wil haar burgers betrekken bij het beleid met als motto: De burger centraal. Deze nota gaat over de rol van de gemeente in relatie

Nadere informatie

Voorstel voor een Maatschappelijke Verkenning naar de beleving van het begrip Veiligheid door de inwoners van Maassluis

Voorstel voor een Maatschappelijke Verkenning naar de beleving van het begrip Veiligheid door de inwoners van Maassluis Voorstel voor een Maatschappelijke Verkenning naar de beleving van het begrip Veiligheid door de inwoners van Maassluis Het instrument Een Maatschappelijke Verkenning is een instrument voor de gemeenteraad

Nadere informatie

Participatieladder. Vorm van participatie

Participatieladder. Vorm van participatie Statenvoorstel nr. PS/2014/1080 Participatiecode Overijssel Datum GS-kenmerk Inlichtingen bij 09-12-2014 2014/0332094 dhr F. v. Damme, telefoon 038 4999268 e-mail F.v.Damme@overijssel.nl Aan Provinciale

Nadere informatie

MONITOR BURGERPARTICIPATIE 2013 ENQUÊTE

MONITOR BURGERPARTICIPATIE 2013 ENQUÊTE MONITOR BURGERPARTICIPATIE 2013 ENQUÊTE De Monitor Burgerparticipatie wordt tweejaarlijks uitgevoerd om het gemeentelijk beleid en activiteiten op het gebied van burgerparticipatie landelijk in kaart te

Nadere informatie

Toolkit Cliëntenparticipatie Zorg en Welzijn

Toolkit Cliëntenparticipatie Zorg en Welzijn Toolkit Cliëntenparticipatie Zorg en Welzijn De toolkit Cliëntenparticipatie Zorg en Welzijn bevat vier praktische instrumenten om samen met cliënten te werken aan verbetering of vernieuwing van diensten

Nadere informatie

Raamwerk communicatiebeleid gemeente Heusden 2007-2010

Raamwerk communicatiebeleid gemeente Heusden 2007-2010 Raamwerk communicatiebeleid gemeente Heusden 2007-2010 Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Thema Profilering gemeente(-bestuur) 3. Thema Communicatie en samenwerking met inwoners 4. Thema Communicatief bewustzijn

Nadere informatie

Samen werken aan betere zorg. Handreiking voor begeleiding van cliëntenraden betrokken bij verbetertrajecten

Samen werken aan betere zorg. Handreiking voor begeleiding van cliëntenraden betrokken bij verbetertrajecten Samen werken aan betere zorg van cliëntenraden betrokken bij verbetertrajecten INHOUDSOPGAVE Inleiding... 3 Participatie van cliënten... 4 De rol van de cliëntenraad in verbetertrajecten... 6 Het stappenplan:

Nadere informatie

Toelichting bij Afwegingskader burgerparticipatie bij beleid

Toelichting bij Afwegingskader burgerparticipatie bij beleid Toelichting bij Afwegingskader burgerparticipatie bij beleid Vooraf Het Afwegingskader burgerparticipatie bij beleid is bedoeld voor beleidsambtenaren, bestuurders en volksvertegenwoordigers die zich bezighouden

Nadere informatie

Consulteren. 5 W en H Vragen. Abstractieladder. Beleidsmediator. Burgerpanel. Deliberative Polling. Enquête of survey. Fishbowl discussie.

Consulteren. 5 W en H Vragen. Abstractieladder. Beleidsmediator. Burgerpanel. Deliberative Polling. Enquête of survey. Fishbowl discussie. Consulteren 5 W en H Vragen Abstractieladder Beleidsmediator Burgerpanel Deliberative Polling Enquête of survey Fishbowl discussie Focusgroep Internetforum Jouw dag Keuze-enquête Petten van Bono Preferentiemeter

Nadere informatie

Onderzoek burgerparticipatie. Gemeente Leiderdorp

Onderzoek burgerparticipatie. Gemeente Leiderdorp Onderzoek burgerparticipatie Gemeente Leiderdorp Inhoudsopgave Inleiding Aanleiding onderzoek Doel onderzoek Onderzoeksaanpak Beantwoording onderzoeksvragen Aanbevelingen Inleiding: aanleiding onderzoek

Nadere informatie

Beïnvloeding Samen sta je sterker

Beïnvloeding Samen sta je sterker Beïnvloeding Samen sta je sterker Aan de slag Om uw doel te bereiken, moet u gericht aan de slag gaan. Het volgende stappenplan kan u hierbij helpen. 1. Analyseer het probleem en bepaal uw doel Als u een

Nadere informatie

Informeren. Audiovisuele media. Publieke hoorzitting. Schriftelijke informatie. Tentoonstelling. Website

Informeren. Audiovisuele media. Publieke hoorzitting. Schriftelijke informatie. Tentoonstelling. Website Informeren Audiovisuele media Publieke hoorzitting Schriftelijke informatie Tentoonstelling Website Audiovisuele media Via radio en televisie verspreiden van informatie aan een heel breed publiek. Wat

Nadere informatie

Participatieplan herbestemming site gemeenteschool Oostkerke

Participatieplan herbestemming site gemeenteschool Oostkerke Participatieplan herbestemming site gemeenteschool Oostkerke Wat is er al? Het stadsbestuur wil systematisch met bewonersgroepen werken in de dorpen. Er is dus bereidheid om te luisteren en samen het beleid

Nadere informatie

Gemeente Leusden. Bomenplan 2012-2021. Module E: Bomen en burgers

Gemeente Leusden. Bomenplan 2012-2021. Module E: Bomen en burgers Gemeente Leusden Bomenplan 2012-2021 Module E: Bomen en burgers Colofon Gemeente Leusden 't Erf 1 3831 NA LEUSDEN september 2011 Samenvatting Goede communicatie is een van de peilers van goed bomenbeleid.

Nadere informatie

(Burger) participatie. De raad aan zet!? ZomerRaad Dinsdag 14 juli 2015 Tessa van den Berg

(Burger) participatie. De raad aan zet!? ZomerRaad Dinsdag 14 juli 2015 Tessa van den Berg (Burger) participatie De raad aan zet!? ZomerRaad Dinsdag 14 juli Tessa van den Berg AGENDA - Welke soorten en vormen van (burger)participatie zijn er? - Een korte theoretische introductie - Wat is en

Nadere informatie

DE WERKING VAN ONZE RAAD VAN BESTUUR: EEN GEDEELDE DIAGNOSE

DE WERKING VAN ONZE RAAD VAN BESTUUR: EEN GEDEELDE DIAGNOSE 57140513.JV-C1 DE WERKING VAN ONZE RAAD VAN BESTUUR: EEN GEDEELDE DIAGNOSE VRAGENLIJST VOOR BESTUURSLEDEN Wij verzoeken u de vragenlijst individueel in te vullen. Het is niet de bedoeling uw kennis te

Nadere informatie

Onderzoeksopzet Communicatie

Onderzoeksopzet Communicatie Onderzoeksopzet Communicatie Rekenkamercommissie Heerenveen Februari 2009 Rekenkamercommissie Heerenveen: onderzoeksopzet communicatie 1 Inhoudsopgave A. Wat willen we bereiken 1. Aanleiding en achtergronden

Nadere informatie

Vergadering Raad van Bestuur Voorlegger

Vergadering Raad van Bestuur Voorlegger Vergadering Raad van Bestuur Voorlegger Betreft Voorstel cliëntenparticipatie 113Online Aan Raad van bestuur Van Chantal Laurent, Age Niels Holstein, Jan Mokkenstorm Agendapunt 7 Datum 2 september 2014

Nadere informatie

Mijn gelijk en ons geluk

Mijn gelijk en ons geluk 1 Mijn gelijk en ons geluk Een model voor bezinning op het omgaan met verscheidenheid in de gemeente Als de kerkenraad besluit tot het starten van een bezinningsproject over omgaan met verscheidenheid,

Nadere informatie

FUNCTIEFAMILIE 5.3 Projectmanagement

FUNCTIEFAMILIE 5.3 Projectmanagement Doel van de functiefamilie Leiden van projecten en/of deelprojecten de realisatie van de afgesproken projectdoelstellingen te garanderen. Context: In lijn met de overgekomen normen in termen van tijd,

Nadere informatie

De gemeente als informatiebron!

De gemeente als informatiebron! De gemeente als informatiebron! Auteur: Marije Arah Opleiding: Bachelor of Communication Opdrachtgever: Stichting Burger (Onderzoek) Juni 2008, Den Haag 1 Samenvatting De gemeente fungeert voor veel burgers

Nadere informatie

HOOFD RUSTHUISSECRETARIAAT

HOOFD RUSTHUISSECRETARIAAT 1 COMPETENTIEFICHE C1-C3 EN C4-C5 LEIDINGGEVEND HOOFD RUSTHUISSECRETARIAAT INTERN FORMULIER WZC IMMACULATA OCMW EDEGEM Leiding geven Op gestructureerde wijze prestaties opvolgen zowel op kwantitatief als

Nadere informatie

Workshop participatie in wijkplanning: is een. Stadscongres de stad in de wijk 29 september, Antwerpen

Workshop participatie in wijkplanning: is een. Stadscongres de stad in de wijk 29 september, Antwerpen Workshop participatie in wijkplanning: is een breder bereik mogelijk? Stadscongres de stad in de wijk 29 september, Antwerpen Inhoudstafel Inhoud 1. Centrale stellingen over participatie 2. Case: park

Nadere informatie

Case: knooppuntnamen. Lessons learned. van deze werkwijze. Werving Sessie Community mijnlef (social) media

Case: knooppuntnamen. Lessons learned. van deze werkwijze. Werving Sessie Community mijnlef (social) media Case: knooppuntnamen Werving Sessie Community mijnlef (social) media Lessons learned van deze werkwijze Een samenwerking tussen: LEF, RWS online & Wegen naar de Toekomst Aanleiding Een knooppunt is een

Nadere informatie

Hoe kan u strategie implementeren en tot leven brengen in uw organisatie?

Hoe kan u strategie implementeren en tot leven brengen in uw organisatie? Hoe kan u strategie implementeren en tot leven brengen in uw organisatie? De externe omgeving wordt voor meer en meer organisaties een onzekere factor. Het is een complexe oefening voor directieteams om

Nadere informatie

Van Wmo-adviesraad naar een Adviesraad Sociaal Domein Katwijk

Van Wmo-adviesraad naar een Adviesraad Sociaal Domein Katwijk Van Wmo-adviesraad naar een Adviesraad Sociaal Domein Katwijk met lokale en regionale cliëntenraden, patiëntenverenigingen en belangengroepen De burger als adviseur van gemeenten 7 oktober 2015 Den Haag

Nadere informatie

INSTRUMENTEN PATIËNTENPARTICIPATIE

INSTRUMENTEN PATIËNTENPARTICIPATIE INSTRUMENTEN PATIËNTENPARTICIPATIE JUNI 2013 Inleiding Er zijn verschillende instrumenten om patiëntenparticipatie toe te passen in de eerstelijnszorg. Patiëntenparticipatie is een onderwerp dat steeds

Nadere informatie

Strategisch Communicatie Beleidsplan

Strategisch Communicatie Beleidsplan Strategisch Communicatie Beleidsplan Op weg naar moderne, actieve en open communicatie met onze inwoners gemeente Hendrik-Ido-Ambacht Communicatie Afdeling Bestuurszaken Visie op communicatie: De gemeente

Nadere informatie

Inhoudstafel Leermeermoment Chicago Jongeren Lees dit alvorens te beginnen... 2 Doelstelling van de activiteit... 2 Overzicht...

Inhoudstafel Leermeermoment Chicago Jongeren Lees dit alvorens te beginnen... 2 Doelstelling van de activiteit... 2 Overzicht... Inhoudstafel Leermeermoment Chicago Jongeren Lees dit alvorens te beginnen... 2 Doelstelling van de activiteit... 2 Overzicht... 2 Praktische voorbereiding... 2 Tijd (duur)... 2 Locatie... 2 Materiaal...

Nadere informatie

Ex ante evaluatie van beleid en regelgeving: focus op impact assessments VEP studiedag 30 april 2010

Ex ante evaluatie van beleid en regelgeving: focus op impact assessments VEP studiedag 30 april 2010 Ex ante evaluatie van beleid en regelgeving: focus op impact assessments VEP studiedag 30 april 2010 «Ik wil mensen in armoede een transparant model aanreiken waarmee zij kunnen toetsen of een beleidsmaatregel

Nadere informatie

College van Burgemeester en wethouders en werkgroep Oosteind Datum juni 2008

College van Burgemeester en wethouders en werkgroep Oosteind Datum juni 2008 Plan van Aanpak Autonome groei+ Oosteind Aan van Burgemeester en wethouders en werkgroep Oosteind Datum juni 2008 Inleiding Het kerkdorp Oosteind krijgt de mogelijkheid uit te breiden ten behoeve van de

Nadere informatie

Startnotitie Visie winkelcentra Heemstede- fase 2

Startnotitie Visie winkelcentra Heemstede- fase 2 Startnotitie Visie winkelcentra Heemstede- fase 2 1. Inleiding In het collegeakkoord voor de periode 2014-2018 is als één van de doelstellingen geformuleerd: Het college zet zich in voor een florerende

Nadere informatie

Functieprofiel: Beleidsmedewerker Functiecode: 0301

Functieprofiel: Beleidsmedewerker Functiecode: 0301 Functieprofiel: Beleidsmedewerker Functiecode: 0301 Doel Ontwikkelen, implementeren, evalueren en bijstellen van beleid op één of meerdere aandachtsgebieden/beleidsterreinen ten behoeve van de instelling,

Nadere informatie

Vormingsaanbod Kind & ruimte. Vormingsaanbod 2014-2015. kind & samenleving vzw

Vormingsaanbod Kind & ruimte. Vormingsaanbod 2014-2015. kind & samenleving vzw Vormingsaanbod KIND & RUIMTE 2014-2015 kind & samenleving vzw 1 Inhoud 1.Intro 3 2.Onze vormingen 2.1. Over de kansen en uitdagingen van inspraak 5 2.2. Hoe creëer je een goed speelterrein? 5 2.3. Quick

Nadere informatie

i-scan+ Ondersteuning van lokale besturen bij samenwerking op het vlak van e-government

i-scan+ Ondersteuning van lokale besturen bij samenwerking op het vlak van e-government Ondersteuning van lokale besturen bij samenwerking op het vlak van e-government Ook de manier waarop de samenwerking tot stand komt, kan sterk verschillen. Sommige besturen kiezen voor een sprong vooruit

Nadere informatie

Werkveld Datum Instemming/Advies GMR Vastgesteld R v T

Werkveld Datum Instemming/Advies GMR Vastgesteld R v T Werkveld Datum Instemming/Advies GMR Vastgesteld R v T Organisatie Januari 2012 nvt 18 Januari 2012 Zelfevaluatie Raad van Toezicht Organisatie/Zelfevaluatie Inhoudsopgave 1. PROCEDURE ZELFEVALUATIE RAAD

Nadere informatie

Zelfevaluatie Raad van Toezicht RvT

Zelfevaluatie Raad van Toezicht RvT werkveld datum Instemming/advies GMR Vaststelling RvT Vastgesteld CvB Organisatie 28-11-2012 n.v.t. 28-11-2012 n.v.t. Zelfevaluatie Raad van Toezicht RvT Inhoudsopgave 1. Procedure zelfevaluatie Raad van

Nadere informatie

Raad en inwoners naar nieuwe verhoudingen. Samenvatting. Christa van Oorsouw juni 2007

Raad en inwoners naar nieuwe verhoudingen. Samenvatting. Christa van Oorsouw juni 2007 Raad en inwoners naar nieuwe verhoudingen Samenvatting Christa van Oorsouw juni 2007 Thesis in het kader van de opleiding Public Management en Policy Open Universiteit Nederland Engelse titel: City Council

Nadere informatie

Kadernota Burgerparticipatie 2013 Investeren in betrokkenheid. Gemeente Reusel-De Mierden

Kadernota Burgerparticipatie 2013 Investeren in betrokkenheid. Gemeente Reusel-De Mierden Kadernota Burgerparticipatie 2013 Investeren in betrokkenheid Gemeente Reusel-De Mierden 1 Inhoudsopgave Samenvatting... 3 1. Inleiding... 4 1.1 Aanleiding... 4 1.2 Probleemstelling... 4 1.3 Doelstelling...

Nadere informatie

Brussel, 8 juli 2009 07082009_SERV-advies projecten VSDO. Advies. Projecten Vlaamse strategie duurzame ontwikkeling

Brussel, 8 juli 2009 07082009_SERV-advies projecten VSDO. Advies. Projecten Vlaamse strategie duurzame ontwikkeling Brussel, 8 juli 2009 07082009_SERV-advies projecten VSDO Advies Projecten Vlaamse strategie duurzame ontwikkeling 1. Inleiding Op 8 juni 2009 werd de SERV om advies gevraagd over de fiches ter invulling

Nadere informatie

Vertrouwenswerk & Cliëntenparticipatie

Vertrouwenswerk & Cliëntenparticipatie Vertrouwenswerk & Cliëntenparticipatie CLIËNTENPARTICIPATIE JEUGD Hoe je jongeren kunt betrekken bij jeugdhulp 1 Bij de transitie van de jeugdzorg is inspraak van belang. Juist jongeren en hun ouders die

Nadere informatie

Gemeente Hof van Twente. krachtenveldanalyse. Participatietraject consultatie verordening Drank- en Horecawet

Gemeente Hof van Twente. krachtenveldanalyse. Participatietraject consultatie verordening Drank- en Horecawet Gemeente Hof van Twente krachtenveldanalyse consultatie verordening Drank- en Horecawet Ellen Verhoef & Malu Hertzdahl 26-3-2013 1 Inhoud Inleiding... 3 1 Krachtenveldanalyse en Drank- en Horecawet...

Nadere informatie

MAGDA? REGELS OP SCHOOL EN DE WERKVLOER. Magda op school? Inhoud. Doelgroep. Vakgebied. materialen. Doelen STERKE SCHAKELS

MAGDA? REGELS OP SCHOOL EN DE WERKVLOER. Magda op school? Inhoud. Doelgroep. Vakgebied. materialen. Doelen STERKE SCHAKELS MAGDA? REGELS OP SCHOOL EN DE WERKVLOER Jongeren krijgen op school, op de werkplek, in de klas met allerlei regels en afspraken te maken. Zijn de afspraken en regels duidelijk genoeg voor hen? Wat vinden

Nadere informatie

Gebruikersparticipatie

Gebruikersparticipatie Gebruikersparticipatie Ik ben de Communicatiedienst van K&G Voor de onderstaande informatiebrochures hebben we een project gebruikersparticipatie opgezet: - Kind in Beeld - Voeding en beweging - Taalstimulering

Nadere informatie

KWALITEITSNETWERKEN: leren van elkaar. Een methode om de kwaliteit van forensische zorg te verhogen.

KWALITEITSNETWERKEN: leren van elkaar. Een methode om de kwaliteit van forensische zorg te verhogen. KWALITEITSNETWERKEN: leren van elkaar Een methode om de kwaliteit van forensische zorg te verhogen. CONTACT Voor meer informatie over de kwaliteitsnetwerken kunt u contact opnemen met: Diewke de Haen (ddehaen@efp.nl)

Nadere informatie

Handreiking bewonersparticipatie in de wijkplancyclus

Handreiking bewonersparticipatie in de wijkplancyclus Handreiking bewonersparticipatie in de wijkplancyclus Inleiding Het wijkgericht werken heeft in de afgelopen twee decennia een vogelvlucht genomen in Nederland. Veel gemeenten zien in wijkgericht werken

Nadere informatie

De handen in elkaar, samen werken aan een Brede School

De handen in elkaar, samen werken aan een Brede School De handen in elkaar, samen werken aan een Brede School Brede School Te downloaden op www.vlaanderen.be/bredeschool Doel BS Brede ontwikkeling van kinderen en jongeren Doel BS Brede ontwikkeling van kinderen

Nadere informatie

Beleidsnotitie burgerparticipatie

Beleidsnotitie burgerparticipatie Beleidsnotitie burgerparticipatie Inleiding Gemeenteraad en college hebben besloten om het onderwerp burgerparticipatie opnieuw op de agenda te zetten. Bij burgerparticipatie gaat het over de manier waarop

Nadere informatie

1. De methodiek Management Drives

1. De methodiek Management Drives 1. De methodiek Management Drives Management Drives is een unieke methodiek die u concrete handvatten biedt in het benaderen van de ontwikkeling van individu, team en organisatie. De methodiek kent een

Nadere informatie

De Vlaamse strategische adviesraden: Organisatie, werking en resultaten

De Vlaamse strategische adviesraden: Organisatie, werking en resultaten Studiedag Steunpunt Bestuurlijke Organisatie Slagkrachtige overheid 20 juni 2014 Naar een performante beleidsadvisering bij de Vlaamse overheid: Vraag en aanbod van beleidsadvies doorgelicht De Vlaamse

Nadere informatie

Evalueren van projecten met externen Kennisdocument Onderzoek & Statistiek

Evalueren van projecten met externen Kennisdocument Onderzoek & Statistiek Evalueren van projecten met externen Kennisdocument Onderzoek & Statistiek Zwaantina van der Veen / Dymphna Meijneken / Marieke Boekenoogen Stad met een hart Inhoud Hoofdstuk 1 Inleiding 3 Hoofdstuk 2

Nadere informatie

Gaan stemmen of niet gaan stemmen? (Uit: Kompas)

Gaan stemmen of niet gaan stemmen? (Uit: Kompas) Gaan stemmen of niet gaan stemmen? (Uit: Kompas) Bij deze activiteit wordt een enquête gehouden bij mensen in de omgeving in verband met: het gaan stemmen bij verkiezingen, de deelname van burgers aan

Nadere informatie

Omgaan met pestgedrag voor leerlingen

Omgaan met pestgedrag voor leerlingen Omgaan met pestgedrag voor leerlingen Algemeen: Uw ROC wil door middel van eenduidige trainingen pesten structureel aanpakken. Trainingen en cursussen als maatwerk. Doelstelling: Het doel van de training

Nadere informatie

Communicatie/participatieplan

Communicatie/participatieplan Bijlage 2 Communicatie/participatieplan 1. Omschrijving Het riool in het Engelse Werk, Dwarsakkers en Royenstein verkeert in slechte staat en moet worden vervangen. Ook moet het regenwater worden afgekoppeld

Nadere informatie

Gemeentelijke Raad voor Ontwikkelingssamenwerking GRO..M Mechelen

Gemeentelijke Raad voor Ontwikkelingssamenwerking GRO..M Mechelen Gemeentelijke Raad voor Ontwikkelingssamenwerking GRO..M Mechelen HOOFDSTUK 1: ALGEMENE UITGANGSPUNTEN Art. 1 De GRO..M is de advies- en participatieraad van de stad Mechelen met betrekking tot ontwikkelingssamenwerking

Nadere informatie

Aanpassingen vergaderstructuur. Voorstel. Inleiding. Toelichting vergaderstructuur

Aanpassingen vergaderstructuur. Voorstel. Inleiding. Toelichting vergaderstructuur Aanpassingen vergaderstructuur Voorstel 1. kennis nemen van de concept jaaragenda 2. vaststellen thematische indeling commissies 3. toevoegen beeldvormend deel, voorafgaand aan de reguliere commissievergadering

Nadere informatie

Verschillende methoden om mensen in groepen te ondervragen over hun wensen en behoeften worden in het kort nader toegelicht.

Verschillende methoden om mensen in groepen te ondervragen over hun wensen en behoeften worden in het kort nader toegelicht. Ken jouw leden Ken jouw leden Inleiding Om klantgericht (of: ledengericht) te kunnen werken, is het van belang te weten wat de leden wensen en willen. Het is dan wenselijk om als verenigingsbestuurder

Nadere informatie

SUBSIDIEREGLEMENT VOOR ONTWIKKELINGSSAMENWERKING

SUBSIDIEREGLEMENT VOOR ONTWIKKELINGSSAMENWERKING SUBSIDIEREGLEMENT VOOR ONTWIKKELINGSSAMENWERKING Artikel 1 De Ieder kalenderjaar, tijdens de eerste vergadering van de GROS, beslist de algemene vergadering van de GROS over een verdeelsleutel van het

Nadere informatie

STATUTEN VAN DE GEMEENTELIJKE CULTURELE RAAD TE LICHTERVELDE

STATUTEN VAN DE GEMEENTELIJKE CULTURELE RAAD TE LICHTERVELDE STATUTEN VAN DE GEMEENTELIJKE CULTURELE RAAD TE LICHTERVELDE Gelet op de eerdere oprichting van de gemeentelijke Culturele Raad in uitvoering van het decreet van 24 juli 1991 houdende organisatie van het

Nadere informatie

Communicatie en participatie

Communicatie en participatie Communicatie en participatie Beleid / project: Toekomstvisie Albrandswaard 2025 Documentversie: Versie D1, 12 november 2010 Vooraf: 1. In het projectplan Toekomstvisie Albrandswaard 2025 komen veel communicatieaspecten

Nadere informatie

Samenwerken over sectoren heen

Samenwerken over sectoren heen Samenwerken over sectoren heen Inhoud In deze workshop wordt de betekenis en de meerwaarde van samenwerken tussen verschillende organisaties uitgewerkt. We schetsen hoe zo n samenwerking kan evolueren,

Nadere informatie

Rapport onderzoek Afgevaardigden

Rapport onderzoek Afgevaardigden 1. Inleiding Op 30 november 2012 (herinnering op 12 december) hebben 28 afgevaardigden en 1 oudafgevaardigde van Badminton Nederland een mailing ontvangen met daarin een link naar de enquête Afgevaardigden

Nadere informatie

Stakeholder en netwerk management

Stakeholder en netwerk management Stakeholder en netwerk management Master Class Duurzame Gebiedsontwikkeling en stimulering Duurzame Energie Dag 5 Kom verder. Saxion. Bauke de Vries Docent / onderzoeker duurzame ontwikkeling b.j.devries@saxion.nl

Nadere informatie

Gebieds- en Stedelijke Programma s. Leiding en Staf Stedelijke Programma s. Gemeente Vlaardingen RAADSVOORSTEL

Gebieds- en Stedelijke Programma s. Leiding en Staf Stedelijke Programma s. Gemeente Vlaardingen RAADSVOORSTEL RAADSVOORSTEL Registr.nr. 1423468 R.nr. 52.1 Datum besluit B&W 6juni 2016 Portefeuillehouder J. Versluijs Raadsvoorstel over de evaluatie van participatie Vlaardingen, 6juni 2016 Aan de gemeenteraad. Aanleiding

Nadere informatie

Hoofdstuk 13 Participatie en communicatie

Hoofdstuk 13 Participatie en communicatie 1.Inleiding Hoofdstuk 13 Participatie en communicatie Met het vaststellen van de Nota van Wijzigingen op het Plan van Aanpak de Banne, gaat het plan een volgende fase in, de uitvoeringsfase. Kenmerkend

Nadere informatie

ERKENNINGSBESLUIT DORPSRADEN

ERKENNINGSBESLUIT DORPSRADEN ERKENNINGSBESLUIT DORPSRADEN Art. 1. Een dorpsraad heeft als doel de deelname te bevorderen van inwoners binnen het grondgebied van de eigen leefgemeenschap, voortaan dorp genoemd, bij het gemeentelijk

Nadere informatie

Inhoud. 1. Het wat en hoe van een beleidsplan 2. De voorbereidingen voor het schrijven van een beleidsplan 3. Het opstellen van een beleidsplan

Inhoud. 1. Het wat en hoe van een beleidsplan 2. De voorbereidingen voor het schrijven van een beleidsplan 3. Het opstellen van een beleidsplan Verwachtingen? Inhoud 1. Het wat en hoe van een beleidsplan 2. De voorbereidingen voor het schrijven van een beleidsplan 3. Het opstellen van een beleidsplan Goed om weten Niet elke club kan / wil evenveel

Nadere informatie

Onderzoeksopzet. Marktonderzoek Klantbeleving

Onderzoeksopzet. Marktonderzoek Klantbeleving Onderzoeksopzet Marktonderzoek Klantbeleving Utrecht, september 2009 1. Inleiding De beleving van de klant ten opzichte van dienstverlening wordt een steeds belangrijker onderwerp in het ontwikkelen van

Nadere informatie

STATUTEN VAN DE GEMEENTELIJKE CULTURELE RAAD

STATUTEN VAN DE GEMEENTELIJKE CULTURELE RAAD STATUTEN VAN DE GEMEENTELIJKE CULTURELE RAAD In Dentergem wordt een gemeentelijke culturele raad opgericht in uitvoering van het dekreet van 24 juli 1991 houdende de organisatie van het overleg en de inspraak

Nadere informatie

BEKNOPTE PROJECTMANAGEMENTFICHE VOOR TWEEDE FASE RENOVATIEPACT

BEKNOPTE PROJECTMANAGEMENTFICHE VOOR TWEEDE FASE RENOVATIEPACT Werf 3 (deeltaak 1): Renovatieadvies voor de (nieuwe) woningeigenaar Inhoud van het renovatieadvies vastleggen: o Omschrijving van de inhoudelijke elementen die in het renovatieadvies aan bod moeten komen,

Nadere informatie

SOCIAL INFORMATION SYSTEM

SOCIAL INFORMATION SYSTEM De SIS is een tool die oplossingen biedt voor uitdagingen en vragen in de wijk. Het product is vooral sterk in het verbinden van belangen. Zo stelt het organisaties in staat makkelijk en efficiënt met

Nadere informatie

Vlaamse overheid Departement Economie, Wetenschap en Innovatie Afdeling Strategie en Coördinatie Koning Albert II-laan 35, bus 10 1030 Brussel

Vlaamse overheid Departement Economie, Wetenschap en Innovatie Afdeling Strategie en Coördinatie Koning Albert II-laan 35, bus 10 1030 Brussel Evaluatie van beleid en beleidsinstrumenten Protocol tussen de entiteit 1 verantwoordelijk voor de (aansturing van de) evaluatie en (de instelling verantwoordelijk voor) het beleidsinstrument Vlaamse overheid

Nadere informatie

14. Over de evaluatie van de werking van de ouderenadviesraad

14. Over de evaluatie van de werking van de ouderenadviesraad 14. Over de evaluatie van de werking van de ouderenadviesraad Elke gezonde organisatie of structuur stelt op regelmatige basis zichzelf de vraag: Zijn wij in feite wel goed bezig? Ook voor ouderenadviesraden

Nadere informatie

Burgerparticipatie of Overheidsparticipatie?

Burgerparticipatie of Overheidsparticipatie? Burgerparticipatie of Overheidsparticipatie? Berenschot seminar Hoe dienend is uw gemeente? Even voorstellen Marieke Knobbe Openbaar bestuur Participatie Maaike Zunderdorp Procesmanagement Participatie

Nadere informatie

STATUTEN CULTUURRAAD

STATUTEN CULTUURRAAD STATUTEN CULTUURRAAD 1. DOELSTELLING Art.1 Het Decreet op het lokaal en geïntegreerd Cultuurbeleid van 12 juli 2001 bepaalt dat de organisatie van advies en inspraak voor het cultuurbeleid een bevoegdheid

Nadere informatie

Lerend Netwerk. Coachingavond Draaiboek Plan B. Case Caermerklooster Firma Denys NV. Proactief handelen

Lerend Netwerk. Coachingavond Draaiboek Plan B. Case Caermerklooster Firma Denys NV. Proactief handelen Lerend Netwerk Coachingavond Draaiboek Plan B Case Caermerklooster Firma Denys NV Proactief handelen 30 november 2010 1 Coachingsessie thema 3: Proactief handelen (Plan B) Structuur van de avond: Inleiding

Nadere informatie

ZELFEVALUATIE VAN DE THEMA S HOOG RISICO MEDICATIE IDENTITOVIGILANTIE

ZELFEVALUATIE VAN DE THEMA S HOOG RISICO MEDICATIE IDENTITOVIGILANTIE COÖRDINATIE KWALITEIT EN PATIËNTVEILIGHEID TWEEDE MEERJARENPLAN 2013-2017 Contract 2013 ZELFEVALUATIE VAN DE THEMA S HOOG RISICO MEDICATIE IDENTITOVIGILANTIE Sp-ziekenhuizen 1 1. Inleiding Hierna volgt

Nadere informatie