Uitvoeringsplan klimaatbeleid provincie Groningen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Uitvoeringsplan klimaatbeleid provincie Groningen"

Transcriptie

1 Uitvoeringsplan klimaatbeleid provincie Groningen Stap 1: in het kader van de BANS subsidieaanvraag 12 Mei 2004 KNN Milieu BV Werfstraat VN Groningen

2 Inhoudsopgave 1 INLEIDING KADERS VAN HET PROVINCIAAL ENERGIE EN KLIMAATBELEID PROJECTENOVERZICHT: INHOUDELIJKE SAMENVATTING BEGROTING

3 1 Inleiding 1.1 Klimaatscan Op 14 januari 2004 is door Novem een klimaatscan uitgevoerd in de provincie Groningen. De resultaten van de klimaatscan beschrijven de huidige stand van zaken op klimaatgebied. Op basis van deze klimaatscan adviseert Novem de provincie Groningen voor het opzetten en uitvoeren van klimaatbeleid de volgende thema s en ambitieniveaus: Thema Energie in provinciale gebouwen Energie in de bouw Energie en duurzaam ondernemen Energie in het landelijk gebied Energie in Verkeer en Vervoer Duurzame energie Energie in het buitenland Ambitieniveau Actief Actief Actief Actief Actief Actief Actief 1.2 Uitvoeringsplan Om bovengenoemde ambitieniveaus nader in te vullen bevat deze notitie een uitvoeringsplan. Daarin worden de taakstellingen binnen de afzonderlijke thema s, conform de Provinciale Menukaart, omgezet in projecten. Dit uitvoeringsplan heeft tot doel om het klimaatbeleid te verankeren in de organisatie. Daarnaast kan het worden gebruikt voor de subsidieaanvraag bij het Ministerie van VROM in het kader van de BANS subsidieregeling. Uitwerking Alle projecten in het uitvoeringsplan worden uitgewerkt op de volgende punten (conform de eisen aan het Plan van Aanpak vanuit VROM): - Doelstelling/resultaat - Globale werkzaamheden - Afdeling - Startdatum & doorlooptijd - In welk planjaar/planjaren uit te voeren - Kosten - Uren ambtelijke capaciteit - Projectpartners Taakstellingen opgenomen in de Prestatiekaart zijn subsidiabel. Deze taakstellingen worden per thema vetgedrukt weergegeven. 3

4 Leeswijzer Alvorens het inhoudelijk deel van het uitvoeringsplan op het niveau van projecten te beschrijven, geven we in hoofdstuk 2 allereerst een beschrijving van de kaders van het provinciaal energie- en klimaatbeleid in opbouw. Dit is van belang om dit uitvoeringsplan en de daaraan gekoppelde subsidieaanvraag in het kader van het BANS Klimaatconvenant goed te kunnen positioneren. Vervolgens bevatten de hoofdstukken 3 en 4 respectievelijk een inhoudelijke samenvatting van de projecten en de begroting. In de bijlage worden per thema de projecten nader uitgewerkt. 4

5 2 Kaders van het provinciaal energie en klimaatbeleid 2.1 Inleiding In het Provinciaal OmgevingsPlan (POP) staat het huidig beleid ten aanzien van de klimaatverandering duidelijk verwoord: de provincie Groningen wil een evenredige bijdrage leveren aan het nakomen van de internationale afspraken over het terugdringen van de CO 2 -emissie als gevolg van het gebruik van fossiele brandstoffen (blz. 66). Dat betekent dat de emissie van CO 2 in % lager moet zijn dan in Beleidsgat Uit de Potentieelstudie Provincie Groningen, Keuzes voor het energiebeleid van de Provincie Groningen (2003) blijkt dat een forse intensivering van de huidige uitvoering van het energie- en klimaatbeleid nodig is om de doelstellingen uit het POP te kunnen halen. In de studie is aangegeven waar de beste kansen liggen om de doelstellingen te realiseren: er is aangegeven wat het verwachte energieverbruik is in 2010, en ook wat de technische en praktische potentiëlen zijn op het gebied van energiebesparing en duurzame energie. In het rapport Van Kyoto via Den Haag naar Groningen (2003) is uitgewerkt wat dit in hoeveelheden CO 2 -emissie betekent. Hieruit blijkt dat er een opdracht ligt om in de periode tot aan ,4 Mton CO 2 - emissie-reductie te realiseren, uitgaande van de POP doelstelling voor CO 2 (i.e. het beleidsgat). Uitkomsten Potentieelstudie In de Potentieelstudie is een inschatting gemaakt van de technische en praktische potentiëlen op het gebied van duurzame energie en energiebesparing. Voor energiebesparing is het praktisch potentieel becijferd op 24 PJ, voor duurzame energie op 10 PJ 2. Deze praktische potentiëlen zijn inclusief de al ingezette activiteiten die energiebesparing tot doel hebben en inclusief de al gerealiseerde opwekking van duurzame energie. 1 In de Kyoto-doelstellingen is voor Nederland een gemiddelde emissiereductie van 6% CO 2 -equivalenten t.o.v. het 1990-niveau in de periode afgesproken. De bijdrage van de zes verschillende broeikasgassen aan de klimaatverandering wordt uitgedrukt in CO 2 -equivalenten, CO 2 is met een aandeel van ongeveer 75% het belangrijkste broeikasgas. 2 Onder praktisch potentieel wordt verstaan alle maatregelen die zich tijdens de totale levensduur van die maatregel terugverdienen. Omdat vooral voor ondernemers terugverdientijden langer dan 5 of zelfs 3 jaar te lang zijn, moet het praktisch potentieel gezien worden als de absolute bovengrens van wat praktisch uitvoerbaar is. 5

6 De Potentieelstudie maakt dus duidelijk dat de beste kansen liggen bij energiebesparing, het potentieel daarvoor is bijna 2,5 maal zo groot als dat voor duurzame energie. CO 2 Het rapport Van Kyoto via Den Haag naar Groningen maakt duidelijk dat het praktisch potentieel uitgedrukt in kton CO 2 voldoende groot is om het beleidsgat te dichten. Enkele kanttekeningen hierbij zijn: - het 'praktisch potentieel' is niet hetzelfde als 'gemakkelijk uitvoerbaar', vooral omdat vaak de terugverdientijd veel te lang is, - de beïnvloedbaarheid van het onderwerp door de provincie is vaak beperkt, omdat marktpartijen (vrijwillig) de investeringen moeten doen, - sommige doelstellingen zijn geformuleerd met als randvoorwaarde de aanwezigheid van een bepaald subsidie- of fiscaal klimaat, en dat klimaat kan veranderen (als bijvoorbeeld de EnergiePremieRegeling voor zonne-energie wordt afgeschaft is de doelstelling voor 1MW aan zonnepanelen heel moeilijk realiseerbaar). Daarnaast is het zo dat het klimaatbeleid van de provincie geen beperkende factor mag zijn voor de ontwikkeling van de werkgelegenheid, dat één van de hoofddoelstellingen is van het POP. Het investeringsklimaat mag niet worden aangetast. Dit alles betekent dat de provincie Groningen op alle sporen in moet zetten om het doel te kunnen realiseren. De keuzevrijheid die overblijft zit in de mate waarin op de verschillende kansen wordt ingezet (welk potentieel krijgt de meeste aandacht, de meeste middelen), het tijdstip waarop er op wordt ingezet en via welke rol (kaderstellend, faciliterend, stimulerend) de provincie dit gaat doen. 2.3 Uitvoering Een eerste stap op weg naar het realiseren van het hierboven beschreven doel wordt gezet middels dit uitvoeringsplan. De indeling van dit uitvoeringsplan is conform de indeling van de Provinciale Menukaart/Prestatiekaart. Dat wil zeggen dat er sprake is van een onderverdeling in thema s. Deze thema s worden in onderstaand figuur weergegeven waarbij de genoemde afkortingen staan voor: PG: Provinciale Gebouwen DO: Duurzaam Ondernemen LG: Landelijk Gebied VV: Verkeer & Vervoer DE: Duurzame Energie 6

7 PG Bouw DO LG VV DE Costa Due Energy Valley Energie Convenant Groningen Bovenstaand figuur geeft tevens aan dat een verdieping per thema dient te worden gezien tegen de achtergrond van omvangrijke en vaak afdeling overstijgende initiatieven binnen de provincie Groningen zoals: Costa Due Energy Valley Energie Convenant Groningen Hier kan ook het EnergieKompas initiatief worden genoemd In de hierna genoemde projecten worden Costa Due, Energye Valley en Energie Convenant Groningen vaak genoemd als projectpartner(s). 7

8 3 Projectenoverzicht: inhoudelijke samenvatting 3.1 Klimaat in beleid Taakstelling Actuele energiebeleidsnota en uitvoeringsprogramma; uitwerking merendeel aandachtsvelden op actief niveau Titel Trekker Betrokken afdelingen Opstellen Milieubeleid & Alle energiebeleidsnota Bodemsanering Jaarlijkse evaluatie/monitoring Jaarlijkse evaluatie & monitoring Meerdere relevante afdelingen betrokken bij energie- en klimaatbeleid Actieve en gestructureerde samenwerking met doelgroepen en externe partners Milieubeleid Bodemsanering Energieoverleg Milieubeleid & Bodemsanering Actieve en gestructureerde samenwerking met doelgroepen en externe partners Milieubeleid Bodemsanering & & Alle Alle Externe projectpartners: Energy Valley, Energie Convenant Groningen, EnergieKompas 8

9 3.2 Provinciale gebouwen Taakstelling Nieuwbouw Toepassen van een met 4% - 8% verscherpte Energie Prestatiecoëfficiënt (EPC) en energiebeheer (met uitvoering zorgplicht) invoeren Bestaande bouw Bij renovaties uitvoeren van alle vaste en neutrale energiemaatregelen uit het Nationaal Pakket Duurzame Utiliteitsbouw en energiebeheer (met uitvoering zorgplicht) invoeren in alle provinciale gebouwen Titel Trekker Betrokken afdelingen Notitie Verscherping EPC/Programma van Eisen Energiebeheerssysteem Campagne gebouwgebruikers Energiegebruik doorgelicht Projectpartners Startdatum Doorlooptijd Facilitaire Zaken Adviseurs, aannemers Januari maanden Facilitaire Zaken Facilitaire Zaken Facilitaire Zaken Projectbureau (BIM) Projectbureau (BIM) Projectbureau (BIM) Januari 2004 Doorlopend September maanden + jaarlijks terugkerende actie Juni maanden 9

10 Taakstelling Duurzame energiehuishouding als hard criterium meenemen bij het inkoopbeleid, waarbij minimaal 10% van het energiegebruik van alle provinciale gebouwen afkomstig is van duurzame energiebronnen Projectpartners Startdatum Doorlooptijd Leveranciers Januari maanden 3.3 Energie in de bouw Taakstelling Nieuwbouw Implementeren en uitvoeren van een actieplan voor het op regionaal niveau organiseren en faciliteren van de uitvoering van nieuwbouw activiteiten op het actieve niveau door (met name kleinere) gemeenten Titel Trekker Betrokken afdelingen Protocol Duurzaam Inkopen Facilitaire Zaken Projectbureau (BIM) Titel Trekker Betrokken afdelingen Energetisch verantwoorde bouw in Groningen Cursus Nationaal Pakket Duurzaam Bouwen Ruimtelijke Plannen Milieubeleid Bodemsanering & Milieubeleid & Bodemsanering Projectpartners Gemeenten, VGG, Intergemeentelijke samenwerkingsverbanden, Energie Convenant Groningen Regionaal DuBo consulent Startdatum Doorlooptijd Januari 2005 Doorlopend Januari maanden 10

11 Taakstelling In het vooroverleg Wet op de Ruimtelijke Ordening principes energiebesparing en duurzame energie inbrengen Bestaande bouw Implementeren en uitvoeren van een actieplan voor het op regionaal niveau organiseren en faciliteren van de uitvoering van bestaande bouw activiteiten op het actieve niveau door (met name kleinere) gemeenten In het vooroverleg Wet op de Ruimtelijke Ordening principes energiebesparing en duurzame energie inbrengen Titel Trekker Betrokken afdelingen Energetisch verantwoorde bouw in Groningen Cursus Nationaal Pakket Duurzaam Bouwen Energetisch verantwoorde bouw in Groningen Cursus Nationaal Pakket Duurzaam Bouwen Energetisch verantwoorde bouw in Groningen Cursus Nationaal Pakket Duurzaam Bouwen Projectpartners Startdatum Doorlooptijd 11

12 3.4 Energie en duurzaam ondernemen Taakstelling Bedrijven Opstellen en uitvoeren van een actieplan voor het implementeren van de verbredingsthema s duurzame energie en energiezuinige productontwikkeling bij minimaal 20% van de energieextensieve inrichtingen als bedoeld in artikel 8.1 van de Wm, waarvoor de provincie bevoegd gezag is. Organiseren en faciliteren van een actieplan van gemeenten en bedrijven voor energiedoorlichtingen, adviezen en invoering van maatregelen bij bedrijven, waarvoor de gemeente bevoegd gezag is. Titel Trekker Betrokken afdelingen Actieplan verbredingsthema s DE en EZP Energiedoorlichting bij MKB bedrijven EPA-U Milieuvergunninge n Milieubeleid Bodemsanering Milieubeleid Bodemsanering & & Milieuvergun ningen, Economische Zaken Projectpartners MKB Noord, Brancheorganisaties Gasunie, Netwerk Duurzaam Groningen, Energie Convenant Groningen Informatiepunt Duurzaam Bouwen, EPA adviseur Startdatum Doorlooptijd September 2005 Opstellen: 4 maanden Uitvoeren: Januari 2005 Doorlopend tot en met 2007 Januari maanden 12

13 Taakstelling Bedrijventerreinen Organiseren en faciliteren van een actieplan of projecten van gemeenten en bedrijfsleven om duurzame energiehuishouding op locatieniveau te implementeren op bedrijventerreinen (nieuw, bestaand en renovatie) Organiseren dat bij planvorming en beoordeling van plannen voor de ontwikkeling of revitalisering van (duurzame) bedrijventerreinen duurzame energiehuishouding expliciet als ontwerp- en inrichtingscriterium worden meegenomen. Titel Trekker Betrokken afdelingen Groninger Bedrijventerreinen Energetisch Duurzaam Programma s Projecten Herstructurering De Akkers Economische Zaken & Milieubeleid & Bodemsaneri ng Projectpartners Energy Valley, Bedrijvenverenigingen NLTO, bedrijven op De Akkers, gemeente Menterwolde, Novem Startdatum Doorlooptijd 2002 doorlopend April 2004 Plan van Aanpak opstellen: 9 maanden Uitvoering: tot

14 3.5 Energie in het landelijk gebied Taakstelling Vernieuwing landelijk gebied Organiseren en implementeren van energiebesparing en duurzame energie bij planvorming en uitwerking en uitvoeringsprojecten bij de gebiedsgerichte aanpak, plattelandsvernieuwing of bij de revitalisering van het landelijk gebied Titel Trekker Betrokken afdelingen Transities gekoppeld in Groningen Economische Zaken Landelijk Gebied, Milieubeleid & Bodemsanering Projectpartners Partners uit de landbouw en uit de energiesector Startdatum Doorlooptijd Oktober maanden 14

15 Taakstelling Agrarische bedrijven Stimuleren en faciliteren van de samenwerking en een projectmatige aanpak (voor de planvorming en projectontwikkeling van nieuwe glastuinbouwvestigingen met een duurzame energiehuishouding, voor de mogelijkheden van collectieve energievoorzieningen (warmtenet, CO2 distributie) voor herstructureringsgebieden of -projecten) Titel Trekker Betrokken afdelingen Duurzame Glastuinbouw Eemsmond Economische Zaken Milieubeleid & Bodemsanering Projectpartners Tuinbouwers, gemeente Eemsmond, Electrabel, Energy Valley, Groningen Seaports, Energie Convenant Groningen Startdatum Doorlooptijd April maanden Stimuleren en implementeren van energiebesparing en duurzame energie bij agrarische bedrijven via een implementatieplan Energie op goede gronden Economische Zaken PMOV, agrariërs, Milieufederatie Groningen Januari jaren 15

16 3.6 Energie in verkeer en vervoer Taakstelling Organisatie, infrastructuur en voorzieningen Opstellen en uitvoeren van een Vervoersactieplan provincie vervoersactieplan voor Groningen provinciale medewerkers en het wagenpark (huur en eigendom) gericht op 10%-25% verschuiving Nieuwe Rijden voor potentiële modal shift en een provinciale medewerkers efficiencyverbetering van 5% Titel Trekker Betrokken afdelingen Projectbureau (BIM) Milieubeleid Bodemsanering & P&O, Dienst Wegen & Kanalen P&O, Dienst Wegen & Kanalen Projectpartners VCC, OV-bedrijven VCR Startdatum Doorlooptijd Januari 2005 doorlopend April maanden Opstellen en implementeren van een uitvoeringsplan energiebesparing en duurzame energie voor provinciale infrastructuur en voorzieningen (nieuw, bestaand en renovatie) waarbij tenminste alle energiemaatregelen met een terugverdientijd van < 5 jaar moeten worden uitgevoerd Rijden op biodiesel Energiewinning uit asfalt Ringweg West Groningen Facilitaire Zaken Milieubeleid & Bodemsanering Milieubeleid & Bodemsanering Dienst Wegen & Kanalen Ooms Avenhorn, Energie Convenant Groningen, NUON, Projectontwikkelaar

17 Taakstelling Mobiliteit en ruimtelijke aspecten Duurzame energiehuishouding meenemen bij concessieverlening openbaar (bus)vervoer Stimuleren en faciliteren van de implementatie van energiezuinig rijden, energiezuinig goederenvervoer of vervoersmanagement bij bedrijven Titel Trekker Betrokken afdelingen Energiebesparing railvervoer Haalbaarheidsstudie Park & Bike Mobiliteitsmanagement bundel Winsum-Groningen Mobiliteitsmanagementdag voor gemeenten in Groningen en Drenthe Projectpartners Startdatum Doorlooptijd Verkeer & vervoer NoordNed September 2005, 6 maanden Verkeer & vervoer Verkeer & Vervoer Verkeer & vervoer Gemeente Groningen VCC, Arriva, NoordNed VCC, gemeenten, Drenthe Fietsberaad, provincie Januari maanden Januari maanden Augustus maanden Stimuleren en faciliteren van gemeenten bij ontwerp en planvorming duurzame mobiliteit of de revitalisering en inrichting van (duurzame) woonwijken en werkgebieden Actieprogramma Verkeer & vervoer Goederenvervoer Stimuleringstraject VPL Verkeer & vervoer Ruimtelijke plannen TLN Januari maanden April 2005 Tot eind

18 3.7 Duurzame energie Taakstelling Ruimtelijke randvoorwaarden en mogelijkheden voor duurzame energie en energiebesparing verankeren in de strategische en operationele provinciale plannen Van de volgende drie activiteiten minimaal één: - Stimuleren en faciliteren van gemeenten en marktpartijen bij de uitvoering van duurzame energieprojecten - Opstellen en implementeren stimulerings- en uitvoeringsprogramma duurzame energie gericht op realisatie van marktconforme initiatieven. - Opstellen en implementeren actieplan biomassa met de koers (beleid en uitvoering) voor de komende periode. Titel Trekker Betrokken afdelingen Experimenteerruimte Milieuvergunningen Milieubeleid Biomassa & Bodemsanering Economische Zaken Kansen voor Warmte-Koude Opslag Actieplan Biomassa Blauwe Stroom Landinrichting & Water Milieubeleid Bodemsanering Milieubeleid Bodemsanering & & Milieubeleid & Bodemsanering Milieuvergunningen, Landelijk Gebied, Economische Zaken Projectpartners Costa Due partners, Energy Valley, Energie Convenant Groningen Gemeenten, marktpartijen, Energie Convenant Groningen Costa Due, Energy Valley Initiatiefnemer Muntendam uit Startdatum Doorlooptijd Januari maanden September 2004, tot eind 2006 Januari 2005 Doorlopend

19 4 Begroting 4.1 Financieel overzicht per thema Klimaat in beleid Taakstelling Actuele energiebeleidsnota en uitvoeringsprogramma; uitwerking merendeel aandachtsvelden op actief niveau Jaarlijkse evaluatie/monitoring Meerdere relevante afdelingen betrokken bij energie- en klimaatbeleid Actieve en gestructureerde samenwerking met doelgroepen en externe partners Titel Subsidiabele Opstellen energiebeleidsnota Jaarlijkse evaluatie & monitoring Energieoverleg Actieve en gestructureerde samenwerking met doelgroepen en externe partners Overige Materiele Mat

20 Provinciale gebouwen Taakstelling Nieuwbouw Toepassen van een met 4% - 8% verscherpte Energie Prestatiecoëfficiënt (EPC) en energiebeheer (met uitvoering zorgplicht) invoeren Bestaande bouw Bij renovaties uitvoeren van alle vaste en neutrale energiemaatregelen uit het Nationaal Pakket Duurzame Utiliteitsbouw en energiebeheer (met uitvoering zorgplicht) invoeren in alle provinciale gebouwen Titel Notitie Verscherping EPC/Programma van Eisen Energiebeheerssysteem Campagne gebouwgebruikers Energiegebruik doorgelicht Subsidiabele Overige Materiele Mat

21 Taakstelling Duurzame energiehuishouding als hard criterium meenemen bij het inkoopbeleid, waarbij minimaal 10% van het energiegebruik van alle provinciale gebouwen afkomstig is van duurzame energiebronnen Titel Subsidiabele Overige Materiele Protocol Duurzaam Inkopen Mat. Energie in de bouw Taakstelling Nieuwbouw Implementeren en uitvoeren van een actieplan voor het op regionaal niveau organiseren en faciliteren van de uitvoering van nieuwbouw activiteiten op het actieve niveau door (met name kleinere) gemeenten Titel Energetisch verantwoorde bouw in Groningen Cursus Nationaal Pakket Duurzaam Bouwen Subsidiabele Overige Materiele Mat

22 Taakstelling In het vooroverleg Wet op de Ruimtelijke Ordening principes energiebesparing en duurzame energie inbrengen Bestaande bouw Implementeren en uitvoeren van een actieplan voor het op regionaal niveau organiseren en faciliteren van de uitvoering van bestaande bouw activiteiten op het actieve niveau door (met name kleinere) gemeenten In het vooroverleg Wet op de Ruimtelijke Ordening principes energiebesparing en duurzame energie inbrengen Titel Energetisch verantwoorde bouw in Groningen Energetisch verantwoorde bouw in Groningen Energetisch verantwoorde bouw in Groningen Subsidiabele Overige Materiele Mat. 22

23 Energie en duurzaam ondernemen Taakstelling Bedrijven Opstellen en uitvoeren van een actieplan voor het implementeren van de verbredingsthema s duurzame energie en energiezuinige productontwikkeling bij minimaal 20% van de energieextensieve inrichtingen als bedoeld in artikel 8.1 van de WM, waarvoor de provincie bevoegd gezag is. Titel Actieplan verbredingsthema s DE en EZP Subsidiabele Overige Materiele Mat Organiseren en faciliteren van een actieplan van gemeenten en bedrijven voor energiedoorlichtingen, adviezen en invoering van maatregelen bij bedrijven, waarvoor de gemeente bevoegd gezag is Energiedoorlichting bij MKB bedrijven EPA-U

24 Taakstelling Bedrijventerreinen Organiseren en faciliteren van een actieplan of projecten van gemeenten en bedrijfsleven om duurzame energiehuishouding op locatieniveau te implementeren op bedrijventerreinen (nieuw, bestaand en renovatie) Organiseren dat bij planvorming en beoordeling van plannen voor de ontwikkeling of revitalisering van (duurzame) bedrijventerreinen duurzame energiehuishouding expliciet als ontwerp- en inrichtingscriterium worden meegenomen. Titel Groninger Bedrijventerreinen Energetisch Duurzaam Subsidiabele Overige Materiele Mat Herstructurering De Akkers

25 Energie in het landelijk gebied Taakstelling Titel Subsidiabele Overige Materiele Vernieuwing landelijk gebied Organiseren en Transities gekoppeld in Groningen implementeren van energiebesparing en duurzame energie bij planvorming en uitwerking en uitvoeringsprojecten bij de gebiedsgerichte aanpak, plattelandsvernieuwing of bij de revitalisering van het landelijk gebied Mat. 25

26 Taakstelling Agrarische bedrijven Stimuleren en faciliteren van de samenwerking en een projectmatige aanpak (voor de planvorming en projectontwikkeling van nieuwe glastuinbouwvestigingen met een duurzame energiehuishouding, voor de mogelijkheden van collectieve energievoorzieningen (warmtenet, CO2 distributie) voor herstructureringsgebieden of -projecten) Titel Subsidiabele Overige Materiele Mat Duurzame Glastuinbouw Eemsmond Stimuleren en implementeren van energiebesparing en duurzame energie bij agrarische bedrijven via een implementatieplan Energie op goede gronden

27 Energie in verkeer & vervoer Taakstelling Titel Organisatie, infrastructuur en voorzieningen Opstellen en uitvoeren van Vervoersactieplan provincie een vervoersactieplan voor provinciale medewerkers en Groningen het wagenpark (huur en Nieuwe Rijden voor provinciale eigendom) gericht op 10%-25% medewerkers verschuiving potentiële modal shift en een Rijden op biodiesel efficiencyverbetering van 5% Opstellen en implementeren Energiewinning uit asfalt Ringweg van een uitvoeringsplan West Groningen energiebesparing en duurzame energie voor provinciale infrastructuur en voorzieningen (nieuw, bestaand en renovatie) waarbij tenminste alle energiemaatregelen met een terugverdientijd van < 5 jaar moeten worden uitgevoerd Subsidiabele Overige Materiele Mat

28 Taakstelling Titel Subsidiabele Overige Materiele Mat. Mobiliteit en ruimtelijke aspecten Duurzame energiehuishouding Energiebesparing railvervoer meenemen bij concessieverlening openbaar (bus)vervoer Stimuleren en faciliteren van Haalbaarheidsstudie Park & Bike de implementatie van energiezuinig rijden, Mobiliteitsmanagement bundel energiezuinig goederenvervoer of Winsum-Groningen vervoersmanagement bij Mobiliteitsmanagementdag voor bedrijven gemeenten in Groningen en Drenthe Stimuleren en faciliteren van gemeenten bij ontwerp en planvorming duurzame mobiliteit of de revitalisering en inrichting van (duurzame) woonwijken en werkgebieden Actieprogramma Goederenvervoer Stimuleringstraject VPL

29 Duurzame energie Taakstelling Ruimtelijke randvoorwaarden en mogelijkheden voor duurzame energie en energiebesparing verankeren in de strategische en operationele provinciale plannen Van de volgende drie activiteiten minimaal één: - Stimuleren en faciliteren van gemeenten en marktpartijen bij de uitvoering van duurzame energieprojecten - Opstellen en implementeren stimulerings- en uitvoeringsprogramma duurzame energie gericht op realisatie van marktconforme initiatieven. - Opstellen en implementeren actieplan biomassa met de koers (beleid en uitvoering) voor de komende periode. Titel Subsidiabele Overige Materiele Mat Experimenteerruimte Biomassa Kansen voor Warmte-Koude Opslag Actieplan Biomassa Blauwe Stroom

30 4.2 Totaalbegroting Thema Subsidiabele Overige Materiele (subsidiabel) Materiele (overige) Externe (subsidiabel) Klimaat in beleid Provinciale gebouwen Externe (overige) Energie in de bouw Energie en duurzaam ondernemen Energie in het landelijk gebied Energie in verkeer & vervoer Duurzame energie TOTAAL Kostenoverzicht klimaatbeleid provincie Groningen: Totaal aantal 12330*35*1, ,-- Materiele ,-- Externe , Totale ,-- 30

31 31

Overzicht nulmeting provincie Groningen

Overzicht nulmeting provincie Groningen Overzicht nulmeting provincie Groningen ACTIEF NIVEAU beleid Hoofdlijnen in omgevingsbeleid (bijvoorbeeld energieparagraaf in omgevingsplan, milieubeleidsplan en/of streekplan). Actuele energiebeleidsnota

Nadere informatie

Bijlage 5: Provinciale menukaart

Bijlage 5: Provinciale menukaart Bijlage 5: menukaart PROVINCIALE MENUKAART DUURZAME ENERGIE EN ENERGIEBESPARING Aandachtsveld Doelgroep Ambitieniveau Indicator Energie in beleid Hoofdlijnen in omgevingsbeleid (bijvoorbeeld energieparagraaf

Nadere informatie

Jaarrapportage 2005; Uitvoeringsprogramma BANS. Provincie Groningen, februari/maart 2006

Jaarrapportage 2005; Uitvoeringsprogramma BANS. Provincie Groningen, februari/maart 2006 Jaarrapportage 2005; Uitvoeringsprogramma BANS Provincie Groningen, februari/maart 2006 Op 9-11-2004 is de aanvraag tot subsidieverlening op grond van de Subsidieregeling BANS-klimaatconvenant door de

Nadere informatie

Rapportage Klimaatscan. Provincie Groningen. Novem adviseur: drs. E.A. Baris Datum: januari 2004

Rapportage Klimaatscan. Provincie Groningen. Novem adviseur: drs. E.A. Baris Datum: januari 2004 Rapportage Klimaatscan Provincie Groningen Novem adviseur: drs. E.A. Baris Datum: januari 2004 Novem Kompas energiebewust wonen en werken Postbus 8242 3503 RE Utrecht Telefoon: 030 23 93 532 Telefax :

Nadere informatie

Discussienota Toekomstig Energiebeleid

Discussienota Toekomstig Energiebeleid Discussienota Toekomstig Energiebeleid Inleiding Begin 2002 hebben de fracties van GroenLinks en D66 een initiatiefvoorstel ingediend betreffende energiebesparing en duurzame energie. Naar aanleiding hiervan

Nadere informatie

Plan van aanpak klimaatbeleid 2004 2007. Gemeente Haarlemmerliede-Spaarnwoude

Plan van aanpak klimaatbeleid 2004 2007. Gemeente Haarlemmerliede-Spaarnwoude Plan van aanpak klimaatbeleid 2004 2007 Gemeente Haarlemmerliede-Spaarnwoude 1. Inleiding Samenvatting Vanwege de zorg voor deze aarde trekt ook de gemeente Haarlemmerliede-Spaarnwoude het zich voor haar

Nadere informatie

OPZET KLIMAATPLAN 11-2-04

OPZET KLIMAATPLAN 11-2-04 OPZET KLIMAATPLAN 11-2-04 Samenvatting Deze notitie voorziet in de opzet van het klimaatplan voor Nijmegen. Dit is de voortzetting het Nijmeegse energiebeleid. Actualisering was sowieso nodig omdat oude

Nadere informatie

Aan de leden van Provinciale Staten

Aan de leden van Provinciale Staten Aan de leden van Provinciale Staten Datum : 9 december 2008 Briefnummer : 2008-60.480/50/A.8, MB Zaaknummer : 125909 Behandeld door : Koppert D.W. Telefoonnummer : (050) 316 4473 Antwoord op : Bijlage

Nadere informatie

Plan van aanpak klimaatbeleid 2004-2008

Plan van aanpak klimaatbeleid 2004-2008 Plan van aanpak klimaatbeleid 2004-2008 Houten december 2004 Plan van aanpak klimaatbeleid 2004-2008 Raadsbesluit 2004-244 14 december 2004 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 Inleiding... 5 1.1 Inleiding... 5

Nadere informatie

TER KENNISNAME. Onderwerp : Klimaatbeleid (energiebeleid) de commissie grondgebiedzaken

TER KENNISNAME. Onderwerp : Klimaatbeleid (energiebeleid) de commissie grondgebiedzaken CIE GZ 6 01-2007 TER KENNISNAME AAN Onderwerp : Klimaatbeleid (energiebeleid) de commissie grondgebiedzaken 1 Inleiding In 1997 zijn in Kyoto internationale afspraken gemaakt om tot een reductie van uitstoot

Nadere informatie

Gemeente Langedijk. Voorstel aan de raad

Gemeente Langedijk. Voorstel aan de raad Gemeente Langedijk Raadsvergadering : 22 januari 2013 Agendanummer : 15 Portefeuillehouder Afdeling Opsteller : H.J.M. Schrijver : Beleid en Projecten : Schutten Voorstel aan de raad Onderwerp : Nota Langedijk

Nadere informatie

Factsheet Energie en Klimaat

Factsheet Energie en Klimaat Factsheet Energie en Klimaat 1. Inleiding Deze factsheet heeft betrekking op het klimaatbeleid (de reductie van CO 2 )en het energiebeleid (inzetten op zeven speerpunten) van Den Haag. Voor deze factsheet

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Fons Claessen sr.adviseur klimaat, energie & duurzaamheid Gemeente Nijmegen Waarom moeten we iets doen?? 1: Klimaatverandering 2: Energie en grondstoffen 3.

Nadere informatie

KLIMAATBELEID in de gemeente BLADEL

KLIMAATBELEID in de gemeente BLADEL KLIMAATBELEID in de gemeente BLADEL Gemeentelijk Klimaatbeleid 2004-2008 In een B&W besluit d.d. 18-2-2002 sprak het college de intentie uit voor de ontwikkeling van gemeentelijk klimaatbeleid. Dit naar

Nadere informatie

Duurzame ontwikkeling:

Duurzame ontwikkeling: Duurzaam Tynaarlo Duurzame ontwikkeling: Een ontwikkeling die kan voorzien in de behoeften van de huidige generaties zonder die van de toekomstige generaties in gevaar te brengen. (Our common future 1987)

Nadere informatie

: Mitigatie en Adaptatie

: Mitigatie en Adaptatie Datum raadsavond : 26 november 2009 Programma Onderwerp : Leeft : Mitigatie en Adaptatie Samenvatting Het voorliggende voorstel geeft u als raad inzicht in hoe we als gemeente klimaatverandering kunnen

Nadere informatie

STRATEGIE DUURZAME ENERGIETRANSITIE GEMEENTE BREDA

STRATEGIE DUURZAME ENERGIETRANSITIE GEMEENTE BREDA STRATEGIE DUURZAME ENERGIETRANSITIE GEMEENTE BREDA UPDATE 2016 SAMENVATTING STRATEGIE DUURZAME ENERGIETRANSITIE GEMEENTE BREDA Opdrachtgever Gemeente Breda Afdeling Mobiliteit en Milieu Opdrachtnemer Evert

Nadere informatie

4.3. Biomassa. Lopende projecten

4.3. Biomassa. Lopende projecten 4.3. Biomassa Doel Met het toepassen van biomassa willen we: hernieuwbare grondstoffen inzetten; de uitstoot van CO 2 in 2007 verminderen met 125 kiloton per jaar; onze afhankelijkheid van de energievoorziening

Nadere informatie

Workshop J De kracht van een klimaatfonds. 05 april 2011

Workshop J De kracht van een klimaatfonds. 05 april 2011 Workshop J De kracht van een klimaatfonds 05 april 2011 Presentatie Ad Phernambucq Zeeuws Klimaatfonds: Klimaatneutraal met Zeeuwse Projecten Nationaal Energie- en klimaatbeleid Doelstelling: Duurzame

Nadere informatie

Energievisie Borne 22 september 2011. Michel Leermakers Linda Rutgers Twence. Co Kuip HVC. www.twence.nl

Energievisie Borne 22 september 2011. Michel Leermakers Linda Rutgers Twence. Co Kuip HVC. www.twence.nl Energievisie Borne 22 september 2011 Michel Leermakers Linda Rutgers Twence Co Kuip HVC Inhoud van vanochtend Gemeente Borne Visie Twence Werkwijze Energievisie Resultaten Huidige energieconsumptie Bronpotentieel

Nadere informatie

Provinciaal klimaat/co 2 programma

Provinciaal klimaat/co 2 programma Provinciaal klimaat/co 2 programma April 2005 Provincie Groningen Vastgesteld door Gedeputeerde Staten op 19-04-05 Inhoudsopgave 1 ACHTERGROND 2 DOEL VAN DEZE NOTITIE 3 NATIONALE BELEIDSKADERS INZAKE

Nadere informatie

Masterclass IV. Energie op bedrijventerreinen

Masterclass IV. Energie op bedrijventerreinen Masterclass IV Energie op bedrijventerreinen Programma Tijd Onderwerp Wie 16.00 Welkom Aleida van den Akker / Margreet Verwaal (Provincie Zuid-Holland) 16.05 Context en urgentie Wiebe Brandsma (Provincie

Nadere informatie

Van Kyoto via Den Haag naar Groningen

Van Kyoto via Den Haag naar Groningen Van Kyoto via Den Haag naar Groningen Beschrijving van de CO 2 emissie en overige broeikasgassen in de Provincie Groningen en de CO 2 effecten van de potentieelstudie 9 september 2003 Opgesteld door: KNN

Nadere informatie

Notitie energiebesparing en duurzame energie

Notitie energiebesparing en duurzame energie Notitie energiebesparing en duurzame energie Zaltbommel, 5 juni 2012 Gemeente Zaltbommel Notitie energiebesparing en duurzame energie 1 1. Inleiding Gelet op de ambities in het milieuprogramma 2012-2015

Nadere informatie

Uitvoeringsprogramma Klimaatbeleid Vaals 2012-2015

Uitvoeringsprogramma Klimaatbeleid Vaals 2012-2015 Uitvoeringsprogramma Klimaatbeleid Vaals 2012-2015 Projectcode GEMEENTE 1 Energiebesparing gemeentelijke gebouwen Doelstelling Het verbeteren van de energieprestatie van gemeentelijke gebouwen door 3%

Nadere informatie

Tussenevaluatie Zutphen energieneutraal anno 2012 Forum 23 april 2012

Tussenevaluatie Zutphen energieneutraal anno 2012 Forum 23 april 2012 Tussenevaluatie Zutphen energieneutraal anno 2012 Forum 23 april 2012 Sabine van Galen-Avegaart Agenda 1. De opgave Zutphen energieneutraal 2. Resultaat van ons beleid in cijfers 3. Wat hebben we in 2010-2011

Nadere informatie

Subsidieregeling Energiebesparing in de Sociale Huursector, nr. 2006wem004996i.

Subsidieregeling Energiebesparing in de Sociale Huursector, nr. 2006wem004996i. Subsidieregeling Energiebesparing in de Sociale Huursector, nr. 2006wem004996i. Toelichting Inleiding Provinciale staten van Utrecht hebben besloten om 750.000,- in te zetten voor de reductie van CO 2

Nadere informatie

nummer 23 van 2005 Vaststelling Beleidsregels bij het Kader voor projectontwikkeling kijk

nummer 23 van 2005 Vaststelling Beleidsregels bij het Kader voor projectontwikkeling kijk nummer 23 van 2005 Vaststelling Beleidsregels bij het Kader voor projectontwikkeling ICT in Drenthe: een economische kijk Besluit van gedeputeerde staten van Drenthe van 22 februari 2005, kenmerk 5.3/2005001126,

Nadere informatie

Partij voor de Dieren Gouda Tav Corina Kerkmans

Partij voor de Dieren Gouda Tav Corina Kerkmans Partij voor de Dieren Gouda Tav Corina Kerkmans directie/afdeling RO/afdeling RBA contactpersoon E. ten Cate telefoon 0182-588976 uw kenmerk onderwerp reactie op uw vragen over klimaatdoelstellingen Gouda

Nadere informatie

Voorstel ontwikkeling duurzaamheidsparagraaf Zoetermeer. 1. Inleiding

Voorstel ontwikkeling duurzaamheidsparagraaf Zoetermeer. 1. Inleiding Voorstel ontwikkeling duurzaamheidsparagraaf Zoetermeer 1. Inleiding Zoetermeer wil zich de komende jaren ontwikkelen tot een top tien gemeente qua duurzaam leefmilieu. In het programma duurzaam Zoetermeer

Nadere informatie

VNG Raadsledencampagne

VNG Raadsledencampagne Duurzaam Drimmelen VNG Raadsledencampagne Klimaat niet zonder de Raad Invloed raadsleden Borging beleid Collegiaal bestuur Collegeakkoord 2010-2014 Duurzame ontwikkeling: Een ontwikkeling die kan voorzien

Nadere informatie

Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten

Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten voor financiering van duurzame energie 4 Voorwoord Euro s zijn vaak de sleutel om projecten voor de opwekking van duurzame

Nadere informatie

Milieudienst West-Holland. Klimaatprogramma Holland Rijnland en Rijnstreek 2008-2012. Gerrit Jan Schraa Programmaleider

Milieudienst West-Holland. Klimaatprogramma Holland Rijnland en Rijnstreek 2008-2012. Gerrit Jan Schraa Programmaleider Klimaatprogramma Holland Rijnland en Rijnstreek 2008-2012 Gerrit Jan Schraa Programmaleider Klimaatprogramma Vervolg op Klimaatbeleid 2003-2007 Waarom een Klimaatprogramma? Wat houdt het programma in?

Nadere informatie

1. Visie. De gemeente Reusel-De Mierden is energieneutraal in 2025

1. Visie. De gemeente Reusel-De Mierden is energieneutraal in 2025 1. Visie 1.1 Inleiding De stijgende welvaart brengt een toenemende vraag naar energie met zich mee. Door het grootschalig gebruik van fossiele brandstoffen neemt de uitstoot van het broeikasgas CO 2 eveneens

Nadere informatie

Parkstad Limburg EnergieTransitie (PALET)

Parkstad Limburg EnergieTransitie (PALET) Parkstad Limburg EnergieTransitie (PALET) Startbijeenkomst Energiestrategie Midden-Holland Woensdag 22 juni 2016 Workshopronde I sessie C Parkstad Limburg EnergieTransitie (PALET) GR: samenwerking van

Nadere informatie

Projectaanvraag regio FoodValley Energie uit zon REGIO FOODVALLEY

Projectaanvraag regio FoodValley Energie uit zon REGIO FOODVALLEY Projectaanvraag regio FoodValley Energie uit zon REGIO FOODVALLEY A. Projectgegevens A.1. Project Gegevens project Projectnaam: Speerpunt Strategische agenda : Thema (regiocontract): Energie uit zon Duurzame

Nadere informatie

Dan op een ander dak!

Dan op een ander dak! Geen zonnepanelen op eigen dak? Dan op een ander dak! Een initiatief van Zon op Nederland Wat is Zon op Nederland In het kort: Zon op is burgerinitiatief Buurtbewoners kopen gezamenlijk zonnepanelen Op

Nadere informatie

Naar een klimaatneutrale sportvereniging

Naar een klimaatneutrale sportvereniging Naar een klimaatneutrale sportvereniging Leidraad voor het maken van een eigen projectplan of Plan van Aanpak Inleiding Steeds meer sportverenigingen met een eigen accommodatie komen in actie om energie

Nadere informatie

Energieloket EBGV 20-11-2015 Hier Opgewekt

Energieloket EBGV 20-11-2015 Hier Opgewekt Energieloket EBGV 20-11-2015 Hier Opgewekt Gerben van Lunteren, Feike van der Zandt, Aernoud Olde, Renske den Exter, Raoul Santibanez Gemeenten: Blaricum, Bussum, Hilversum, Huizen, Laren, Muiden, Naarden,

Nadere informatie

Nije enerzjy foar Fryslân. september 2013

Nije enerzjy foar Fryslân. september 2013 Nije enerzjy foar Fryslân september 2013 Inleiding Nije enerzjy foar Fryslân - 1 Nije enerzjy foar Fryslân Nije enerzjy foar Fryslân geeft een beeld van feiten en cijfers op het gebied van duurzame energie.

Nadere informatie

Evaluatie Uitvoeringsprogramma 2009-2012 versie: 29-jan Doelen Doelstelling bereikt? reductie

Evaluatie Uitvoeringsprogramma 2009-2012 versie: 29-jan Doelen Doelstelling bereikt? reductie Evaluatie Uitvoeringsprogramma 2009-2012 versie: 29-jan Doelen Doelstelling bereikt? reductie Project Doelstelling wel deels niet anders ingevuld CO2- uitstoot verlaging woon- /bdrf.lasten creatie nieuw

Nadere informatie

*D13.001408* D13.001408

*D13.001408* D13.001408 MEMO Van: Afdeling Ruimte en Groen Datum: 29 januari 2013 Onderwerp: Beleidsplan openbare verlichting 2013-2017 Bijlagen: Verlichtingsscan, beleidsplan OVL 2013-2017 en beheersplan *D13.001408* D13.001408

Nadere informatie

SAMENWERKINGSVERBAND NOORD-NEDERLAND (SNN) IS EEN SAMENWERKING VAN DE DRIE NOORDELIJKE PROVINCIES FRYSLÂN, GRONINGEN EN DRENTHE. DEZE SAMENWERKING IS

SAMENWERKINGSVERBAND NOORD-NEDERLAND (SNN) IS EEN SAMENWERKING VAN DE DRIE NOORDELIJKE PROVINCIES FRYSLÂN, GRONINGEN EN DRENTHE. DEZE SAMENWERKING IS 14 SAMENWERKINGSVERBAND NOORD-NEDERLAND (SNN) IS EEN SAMENWERKING VAN DE DRIE NOORDELIJKE PROVINCIES FRYSLÂN, GRONINGEN EN DRENTHE. DEZE SAMENWERKING IS VASTGELEGD IN EEN GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING IN

Nadere informatie

Klimaatakkoord Rijk en UvW

Klimaatakkoord Rijk en UvW Klimaatakkoord Rijk en UvW Politieke en beleidsmatige context (klimaatbeleid) Rafaël Lazaroms 25 mei 2010 1 Inhoud presentatie Voorstellen Internationaal en nationaal klimaatbeleid Positie waterschappen

Nadere informatie

Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijkerland Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, 5-3-2013 Nummer voorstel: 2013/18

Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijkerland Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, 5-3-2013 Nummer voorstel: 2013/18 1 Voorstel aan de raad Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijkerland Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, 5-3-2013 Nummer voorstel: 2013/18 Voor raadsvergadering d.d.: 19-03-2013 Agendapunt: 06 Onderwerp:

Nadere informatie

Nu is het tijd voor gemeentelijk klimaatbeleid. Concrete voorstellen voor een haalbaar en effectief beleid. Onderwater. uw gemeente?

Nu is het tijd voor gemeentelijk klimaatbeleid. Concrete voorstellen voor een haalbaar en effectief beleid. Onderwater. uw gemeente? Nu is het tijd voor gemeentelijk klimaatbeleid Concrete voorstellen voor een haalbaar en effectief beleid Onderwater uw gemeente? V E R E N I G I N G K L I M A AT V E R B O N D N E D E R L A N D Kyoto

Nadere informatie

Regio-overleg milieu. HERNIEUWBARE ENERGIE EN KLIMAAT Inleiding. Ingelmunster 14 maart 2013. Dominiek Vandewiele

Regio-overleg milieu. HERNIEUWBARE ENERGIE EN KLIMAAT Inleiding. Ingelmunster 14 maart 2013. Dominiek Vandewiele Regio-overleg milieu HERNIEUWBARE ENERGIE EN KLIMAAT Inleiding Ingelmunster 14 maart 2013 Dominiek Vandewiele agenda 8:30 onthaal en inleiding 8:45 Inleiding: Europese, Vlaamse en lokale beleidsprioriteiten

Nadere informatie

CO 2 -scan Koggenland

CO 2 -scan Koggenland CO 2 -scan Koggenland Verkenning van de nulsituatie en mogelijkheden voor CO 2 -reductie Datum: 13 maart 2009 Projectnummer: 9944 Status: Definitief Opdrachtgever: Uitgevoerd door: Provincie Noord Holland

Nadere informatie

Bijlage E: samenvatting convenanten energie efficiency

Bijlage E: samenvatting convenanten energie efficiency Bijlage E: samenvatting convenanten energie efficiency 1. Het Convenant Benchmarking energie efficiency Op 6 juli 1999 sloot de Nederlandse overheid met de industrie het Convenant Benchmarking energieefficiency.

Nadere informatie

Nationale Energieverkenning 2014

Nationale Energieverkenning 2014 Nationale Energieverkenning 2014 Remko Ybema en Pieter Boot Den Haag 7 oktober 2014 www.ecn.nl Inhoud Opzet van de Nationale Energieverkenning (NEV) Omgevingsfactoren Resultaten Energieverbruik Hernieuwbare

Nadere informatie

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST NOORD-NEDERLAND: PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST PROEFTUIN ENERGIE- TRANSITIE REGIONALE PARTNER IN DE EUROPESE ENERGIE UNIE Noord-Nederland is een grensoverschrijdende proeftuin

Nadere informatie

Duurzame Energie. Verkeer en vervoer. Gebouwde omgeving (Consumenten + HDO) Bedrijvigheid. Land en tuinbouw

Duurzame Energie. Verkeer en vervoer. Gebouwde omgeving (Consumenten + HDO) Bedrijvigheid. Land en tuinbouw Bijlage 4: Mogelijke maatregelen THEMA Duurzame Energie Verkeer en vervoer Gebouwde omgeving (Consumenten + HDO) Bedrijvigheid Land en tuinbouw Maatregelen uit belangrijkste doelgroepen/thema s 1. Inzet

Nadere informatie

Nr.: /2/A.11, MB Groningen, 11 januari Onderwerp : Project Duurzame Ontwikkeling Fase 3

Nr.: /2/A.11, MB Groningen, 11 januari Onderwerp : Project Duurzame Ontwikkeling Fase 3 Aan de leden van Provinciale Staten Nr.: 2006-22.254/2/A.11, MB Groningen, 11 januari 2007 Behandeld door : Veenstra, Mw. W. Telefoonnummer : (050) 3164628 Antwoord op : Bijlage : 1 Onderwerp : Project

Nadere informatie

GEMEENTELIJKE SAMENWERKING KLIMAATBELEID ZEELAND

GEMEENTELIJKE SAMENWERKING KLIMAATBELEID ZEELAND Ecofys bv P.O. Box 8408 NL-3503 RK Utrecht Kanaalweg 16-G NL-3526 KL Utrecht The Netherlands www.ecofys.nl tel +31 (0)30 280 83 00 fax +31 (0)30 280 83 01 e-mail info@ecofys.nl GEMEENTELIJKE SAMENWERKING

Nadere informatie

CO 2 -reductiedoelstelling 2011-2013

CO 2 -reductiedoelstelling 2011-2013 CO 2 -reductiedoelstelling 2011-2013 Cauberg-Huygen Raadgevende Ingenieurs BV december 2011 2010.0001-15 Inleiding Cauberg-Huygen is sinds 1975 koploper in oplossingen voor de bouw- en infrasector, industrie

Nadere informatie

Raadsvoordracht. Onderwerp: Milieunotitie 2011. Gevraagde beslissing De Milieunotitie 2011 vaststellen. Relevante achtergrondinformatie

Raadsvoordracht. Onderwerp: Milieunotitie 2011. Gevraagde beslissing De Milieunotitie 2011 vaststellen. Relevante achtergrondinformatie Raadsvoordracht Onderwerp: Milieunotitie 2011 Datum: 13 september 2011 Steller: W.P. Groeneveld Portefeuillehouder: R.P. Grondel Gevraagde beslissing De Milieunotitie 2011 vaststellen. Relevante achtergrondinformatie

Nadere informatie

Betreft: Assen, 13 februari 2006 Positie Provinciale Staten in de kernenergiediscussie

Betreft: Assen, 13 februari 2006 Positie Provinciale Staten in de kernenergiediscussie Aan Provinciale Staten van de provincie Drenthe Postbus 122 9400 AC ASSEN Betreft: Assen, 13 februari 2006 Positie Provinciale Staten in de kernenergiediscussie Kernenergie is een energiebron uit de vorige

Nadere informatie

Energiemanagementplan Certificering op CO 2 -prestatieladder

Energiemanagementplan Certificering op CO 2 -prestatieladder Pagina: 1/9 Energiemanagementplan Certificering op CO 2 -prestatieladder CO 2 -prestatieladder Niek Konijn Holding B.V. Niveau 3 Auteur(s): Johan Bruinsma, Niek Konijn Holding B.V. Marcel de Lange, extern

Nadere informatie

ROUTEKAART DUURZAAM OSS

ROUTEKAART DUURZAAM OSS ROUTEKAART DUURZAAM OSS 2025-2030 Duurzaam Oss Alle gemeentelijke gebouwen energieneutraal of energieleverend in 2025 Bestaande woningen en gebouwen energiezuiniger maken Verduurzamen verkeer en vervoer

Nadere informatie

Energiebesparing en Duurzame energie

Energiebesparing en Duurzame energie Actieprogramma Energiebesparing en Duurzame energie provincie Zeeland met ondersteuning van ECOFYS en KEMA 2 Inhoudsopgave Inleiding 3 Uitvoering 4 Actieprogramma startpakket 4 Communicatie 5 Overzicht

Nadere informatie

Energiebesparing in de bouw

Energiebesparing in de bouw Energiebesparing in de bouw - Overheidsbeleid - Wettelijke kaders - Praktische omzetting Bijdragen van: ing. W.Baartman ir. J.Ouwehand Wetgeving en overheidsbeleid Transitie naar een duurzame energiehuishouding

Nadere informatie

Presentatie Duurzame Energie. Podiumbijeenkomst 17 maart

Presentatie Duurzame Energie. Podiumbijeenkomst 17 maart Presentatie Duurzame Energie Podiumbijeenkomst 17 maart Energie-opgave 2 Kader: Mondiaal Lokaal Klimaatakkoord Parijs (2015) Ministerie EZ/ NL Energie Neutraal 2050 Provinciaal uitvoeringsprogramma (2016)

Nadere informatie

Deelname van gemeente Heusden aan landelijke Stimuleringsregeling voor lokale Klimaatinitiatieven (SloK)

Deelname van gemeente Heusden aan landelijke Stimuleringsregeling voor lokale Klimaatinitiatieven (SloK) Samenvatting: Inleiding: In de voorbereiding van de Duurzaamheidsagenda heeft uw college ingestemd met de indiening van een gemeentelijke aanvraag ter verkrijging van een uitkering uit het Gemeentefonds

Nadere informatie

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE WATER- SCHAPPEN & ENERGIE Resultaten Klimaatmonitor Waterschappen 2014 Waterschappen willen een bijdrage leveren aan een duurzame economie en samenleving. Hiervoor hebben zij zichzelf hoge ambities gesteld

Nadere informatie

Klimaatprogramma 2004-2008, Amsterdam Stadsdeel Oost/Watergraafsmeer

Klimaatprogramma 2004-2008, Amsterdam Stadsdeel Oost/Watergraafsmeer Klimaatprogramma 2004-2008, Amsterdam Stadsdeel Oost/Watergraafsmeer Inhoudsopgave 1 Inleiding 2 1.1 Doelstelling 2 1.2 Achtergrond 2 1.3 Leeswijzer 3 2 Klimaatbeleid 4 2.1 Internationaal klimaatbeleid

Nadere informatie

Ministerie van Economische Zaken

Ministerie van Economische Zaken DOORBRAAKPROJECT ICT EN ENERGIE Routekaart doorbraakproject ICT en Energie Ministerie van Economische Zaken Rapport nr.: 14-2884 Datum: 2014-10-15 SAMENVATTING ROADMAP Het kabinet wil dat de uitstoot van

Nadere informatie

Grootschalige PV, stimulansen voor, en vanuit het bedrijfsleven. Marc Kok, directeur Energie Service Noord West

Grootschalige PV, stimulansen voor, en vanuit het bedrijfsleven. Marc Kok, directeur Energie Service Noord West Grootschalige PV, stimulansen voor, en vanuit het bedrijfsleven Marc Kok, directeur Energie Service Noord West Trends:: Stijgende prijzen? foto: epa Duitse zon drukt dagprijs Nederlandse stroom 31-01-2012

Nadere informatie

Duurzaamheidvisie Gemeente Staphorst

Duurzaamheidvisie Gemeente Staphorst r 2018 Duurzaamheidvisie Gemeente Staphorst Versie: Definitief (inclusief aangenomen amendementen) Duurzaamheidvisie Gemeente Staphorst Pagina 1 van 6 Inhoudsopgave 1. Verrekijker 2018 2. Essentie Duurzaamheidvisie

Nadere informatie

Rabin Baldewsingh. 27 juni SBR congres

Rabin Baldewsingh. 27 juni SBR congres Samen op weg naar een klimaatneutraal Den Haag Rabin Baldewsingh wethouder duurzaamheid gemeente Den Haag 27 juni SBR congres Den Haag Ambitie Den Haag klimaatneutraal in 2040 CO 2 -emissie reduceren door:

Nadere informatie

Samen werken aan een klimaatbestendige en energieneutrale gemeente

Samen werken aan een klimaatbestendige en energieneutrale gemeente Samen werken aan een klimaatbestendige en energieneutrale gemeente 3 Doel 1: Een klimaatbestendig en energieneutraal Sliedrecht 4 Mileubeleidsplan en uitvoeringsprogramma 2010-2011 De gemeente vindt duurzaamheid

Nadere informatie

(Energie) management-actieplan

(Energie) management-actieplan (Energie) management-actieplan Eis 3.B.2 Barendrecht, Oktober 2013 Auteur: Sabine Droog Geaccordeerd door: Leo Droog Directeur Edwin Oudshoorn Bedrijfsleider/ MVO Verantwoordelijk Inhoud 1. Inleiding 3

Nadere informatie

De ondergrond als basis voor een duurzame toekomst.

De ondergrond als basis voor een duurzame toekomst. De ondergrond als basis voor een duurzame toekomst. Bodemenergie in Haarlem Marc van Someren (Bodem en Water Consultancy) 14 februari 2012 ILB Congres Media Plaza - Utrecht De ondergrond als basis voor

Nadere informatie

edup 2016 Overzicht monitoringinstrumenten planet -onderdelen (onderdeel II) Gemeente Zuidhorn februari 2017

edup 2016 Overzicht monitoringinstrumenten planet -onderdelen (onderdeel II) Gemeente Zuidhorn februari 2017 1 edup 2016 Overzicht monitoringinstrumenten planet -onderdelen (onderdeel II) Gemeente Zuidhorn februari 2017 2 Inleiding Voor u ligt het de evaluatie van het Duurzaamheidsuitvoeringsplan 2016: het edup

Nadere informatie

WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl

WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl 12-11-2007Sheet nummer 1 Ontwikkelingen wereldwijd Heeft de Al Gore film impact?

Nadere informatie

Presentatie titel. Hans van Oort Arno Harting Rob van der Westen

Presentatie titel. Hans van Oort Arno Harting Rob van der Westen Duurzaamheid bij onderwijshuisvesting Duurzaamheid bij onderwijshuisvesting Onderwijshuisvesting Binnenmilieu en energiebesparing Provinciale informatie bijeenkomst 2 februari 2011 Hans van Oort Arno Harting

Nadere informatie

Groengebied Amstelland AB 10-11-2011 Agendapunt 9 eerder door het bestuur behandelde notities over rol en positie GGA BIJLAGE 1 DISCUSSIENOTITIE

Groengebied Amstelland AB 10-11-2011 Agendapunt 9 eerder door het bestuur behandelde notities over rol en positie GGA BIJLAGE 1 DISCUSSIENOTITIE Groengebied Amstelland AB 10-11-2011 Agendapunt 9 eerder door het bestuur behandelde notities over rol en positie GGA BIJLAGE 1 DISCUSSIENOTITIE Bestuurlijke begeleidingsgroep Visie Amstelland Aantal bijlagen:

Nadere informatie

Bijlage 1: klimaatdoelstellingen & ambities

Bijlage 1: klimaatdoelstellingen & ambities Bijlage 1: klimaatdoelstellingen & ambities Mondiale ambities In 1992 is in Rio de Janeiro in het VN-Klimaatverdrag de doelstelling vastgelegd om de concentraties van broeikasgassen in de atmosfeer te

Nadere informatie

Datum 23 december 2016 Betreft Voortgangsrapportage Energieakkoord 2016 en uitvoering Urgendavonnis

Datum 23 december 2016 Betreft Voortgangsrapportage Energieakkoord 2016 en uitvoering Urgendavonnis > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag Postadres

Nadere informatie

Provinciaal blad 2010, 45

Provinciaal blad 2010, 45 Provinciaal blad 2010, 45 ISSN 0920-105X Besluit van gedeputeerde staten van Utrecht van, 14 september 2010, nr. 2010NTI263378 houdende nadere regels op grond van de Stimuleringsregeling Duurzaamheid,

Nadere informatie

Besluit van de Deputatie

Besluit van de Deputatie vergadering van Besluit van de Deputatie aanwezig, kenmerk betreft verslaggever 1. Feitelijke en juridische gronden, dossiernummer: zittingnummer: termijn: Het provinciedecreet, inzonderheid artikel 57.

Nadere informatie

Provinciaal blad. Haarlem, 23 juni 2008. Provinciale Staten van Noord-Holland. Provinciale Staten van Noord-Holland; H.C.J.L. Borghouts, voorzitter.

Provinciaal blad. Haarlem, 23 juni 2008. Provinciale Staten van Noord-Holland. Provinciale Staten van Noord-Holland; H.C.J.L. Borghouts, voorzitter. Provinciaal blad 2008 Besluit van Gedeputeerde Staten van Noord- Holland van 24 juni 2008, nr. 2008-37944 tot bekendmaking van de deelverordening klimaat Noord-Holland 2008. Gedeputeerde Staten van Noord-Holland;

Nadere informatie

CPB doorrekening verkiezingsprogrammaʼs: Duurzaamheid"

CPB doorrekening verkiezingsprogrammaʼs: Duurzaamheid CPB doorrekening verkiezingsprogrammaʼs: Duurzaamheid" Inleiding! Wat zijn de plannen van de politieke partijen op gebied van duurzaamheid en wat betekent het voor de bouw?" Dit document zet de verschillende

Nadere informatie

Provinciaal blad 2010, 79

Provinciaal blad 2010, 79 ISSN 0920-105X Provinciaal blad 2010, 79 Besluit van gedeputeerde staten van Utrecht van 26 oktober 2010, nr. 2010INT264154 houdende nadere regels op grond van de Algemene subsidieverordening provincie

Nadere informatie

Ambitieniveaus Actief Voorlopend Innovatief Energiebesparing

Ambitieniveaus Actief Voorlopend Innovatief Energiebesparing PRESTATIEKAART LOKAAL KLIMAATBELEID (SLoK 2008-2012) versie juli 2008 Programmaprestaties Ambitieniveaus Actief Voorlopend Innovatief Energiebesparing Verduurzaming Reductie overige broeikasgassen Prestaties

Nadere informatie

EPA maatwerkadvies en energielabelling bestaande vrije sector woningen.

EPA maatwerkadvies en energielabelling bestaande vrije sector woningen. 15-1 Collegevoorstel Afdeling: Ruimtelijke Ontwikkeling Onderwerp EPA maatwerkadvies en energielabelling bestaande vrije sector woningen. Samenvatting Eén van de actiepunten uit BEN 2040 is het is ondersteuning

Nadere informatie

Beleidsplan Ruimte Vlaanderen Werkgroep Ruimte voor Energie. Partnerforum Gent 18 oktober 2016

Beleidsplan Ruimte Vlaanderen Werkgroep Ruimte voor Energie. Partnerforum Gent 18 oktober 2016 Beleidsplan Ruimte Vlaanderen Werkgroep Ruimte voor Energie Partnerforum Gent 18 oktober 2016 Energie uitdagingen VISIE 2050: 7. energietransitie Daling uitstoot broeikasgassen in EU met 80-95% t.o.v.

Nadere informatie

Energie in de provincie Utrecht. Een inventarisatie van het energiegebruik en het duurzaam energie potentieel

Energie in de provincie Utrecht. Een inventarisatie van het energiegebruik en het duurzaam energie potentieel Energie in de provincie Utrecht Een inventarisatie van het energiegebruik en het duurzaam energie potentieel Doel van Onderzoek Dit onderzoek dient om: 1. Een nieuw overzicht samen te stellen van het energiegebruik

Nadere informatie

Gezonde en zuinige scholen in Gelderland

Gezonde en zuinige scholen in Gelderland Gezonde en zuinige scholen in Gelderland Provincie Gelderland Yvonne Tieleman W/E adviseurs Janny Stevens Gezonde en zuinige scholen Gelders Klimaatprogramma 2008-2011 Aanpakken en aanpassen Naar een klimaatneutraal

Nadere informatie

Samen werken aan een duurzaam Hellendoorn. Collegebesluit 14 mei 2013. Raadsbesluit 29 oktober 2013.

Samen werken aan een duurzaam Hellendoorn. Collegebesluit 14 mei 2013. Raadsbesluit 29 oktober 2013. Samen werken aan een duurzaam Hellendoorn Collegebesluit 14 mei 2013. Raadsbesluit 29 oktober 2013. 1 Samenvatting Definitie duurzaamheid volgens Brundtland Aanmelden als Millenniumgemeente Speerpunten:

Nadere informatie

Een 10 puntenplan gemeenten die echt iets aan het klimaatprobleem willen doen

Een 10 puntenplan gemeenten die echt iets aan het klimaatprobleem willen doen Een 10 puntenplan voor gemeenten die echt iets aan het klimaatprobleem willen doen Doet uw gemeente voldoende aan het klimaatprobleem? Iedere aanpak van het klimaatprobleem begint lokaal. Internationaal

Nadere informatie

Actieplan Biomassa 2007-2010 Provincie Groningen

Actieplan Biomassa 2007-2010 Provincie Groningen Actieplan Biomassa 2007-2010 Provincie Groningen Eindconcept 21 november 2006 Provincie Groningen Milieubeleid en Bodemsanering Postbus 610 9700 AP Groningen Pagina 2 van 38 Inhoud Blz. 1 Inleiding 2 2

Nadere informatie

Financieringsvoorwaarden ondersteuning Samenwerkingsafspraken energiebesparing bij bedrijven

Financieringsvoorwaarden ondersteuning Samenwerkingsafspraken energiebesparing bij bedrijven Financieringsvoorwaarden ondersteuning Samenwerkingsafspraken energiebesparing bij bedrijven Inleiding In september 2013 is door een groot aantal partijen, waaronder de rijksoverheid, werkgevers- en werknemersorganisaties,

Nadere informatie

Bijlage 2: context, achtergrond en beleidsafwegingen energiebeleid 2012

Bijlage 2: context, achtergrond en beleidsafwegingen energiebeleid 2012 Bijlage 2: context, achtergrond en beleidsafwegingen energiebeleid 2012 Inhoud 1 Huidig energiebeleid... 1 2 Nieuwe ontwikkelingen: Energiedoelstellingen Klimaatakkoord... 2 3 Afwegingen beleidskeuzes

Nadere informatie

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo Maak werk van zon & wind Tynaarlo Aanleiding Najaarsnota 2008 aankondiging plannen voor duurzame energie Voorjaar 2009 ontwikkelen scenario s Mei 2009 raadpleging inwoners Tynaarlo Juni 2009 voorstellen

Nadere informatie

Onderverdeeld naar sector bedraagt het energieverbruik procentueel: 32% 18%

Onderverdeeld naar sector bedraagt het energieverbruik procentueel: 32% 18% Aan: gemeenteraad Van: B&W Datum: 9 november 2009 Betreft: Motie 134 "Meetbare stappen Duurzame Energie" In de raadsvergadering van 22 april 2009 is naar aanleiding van het onderwerp Duurzaamheidsplan

Nadere informatie

Almere. Uitkomsten van de zoektocht naar dé klimaatneutrale gemeente in Flevoland 2015

Almere. Uitkomsten van de zoektocht naar dé klimaatneutrale gemeente in Flevoland 2015 Uitkomsten van de zoektocht naar dé klimaatneutrale gemeente in Flevoland 2015 Natuur en Milieufederatie Flevoland heeft ook dit jaar weer een verkenning gedaan naar het klimaatneutrale gehalte van de

Nadere informatie

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Burgers, bedrijven, milieu-organisaties en overheden hebben vandaag op initiatief van minister Verhagen van Economische Zaken, Landbouw en

Nadere informatie

categorie/agendanr. stuknr. B. en W RA B 2 05/1056 Dienst: Beleid Afdeling: BVB Steller: R. Gengler ( )

categorie/agendanr. stuknr. B. en W RA B 2 05/1056 Dienst: Beleid Afdeling: BVB Steller: R. Gengler ( ) o~~çëîççêëíéä jaar stuknr. Raad categorie/agendanr. stuknr. B. en W. 2005 RA05.0159 B 2 05/1056 låçéêïéêéw Energie- en klimaatbeleid gemeente Emmen Portefeuillehouder: J. Holman Dienst: Beleid Afdeling:

Nadere informatie

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op?

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op? Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Groen gas Welke keuzes en wat levert het op? Huidig beleid 100 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 3 PJ. Extra inspanning 200 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 6 PJ.

Nadere informatie