Discussienota Toekomstig Energiebeleid

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Discussienota Toekomstig Energiebeleid"

Transcriptie

1 Discussienota Toekomstig Energiebeleid Inleiding Begin 2002 hebben de fracties van GroenLinks en D66 een initiatiefvoorstel ingediend betreffende energiebesparing en duurzame energie. Naar aanleiding hiervan hebben Provinciale Staten van de provincie Groningen op 18 september 2002 besloten om met behulp van de Menukaart duurzame energie en energiebesparing een inspirerend en actiegericht totaalprogramma op te stellen. Aan GS is de opdracht gegeven het beleidskader nader uit te werken, het uitvoeringsplan (het "Groningse menu") op te stellen en de financiële consequenties in relatie tot hun verwachte effecten en potentieel in beeld te brengen. Op 24 juni 2003 is de Potentieelstudie energie provincie Groningen gereed gekomen. Hierin staan de technische en praktische mogelijkheden voor energiebesparing en duurzame energie binnen de Provincie Groningen alsmede het verwachte energieverbruik in Dit rapport is in juli 2003 ter kennisname aan Provinciale Staten verzonden. Bij deze discussienota is een rapport bijgevoegd (Van Kyoto via Den Haag naar Groningen) waarin een vertaling staat van de potentieelstudie in CO 2 -termen, en waarin ook een overzicht is gegeven van de emissies van de overige broeikasgassen in Groningen. Met behulp van dit rapport is het mogelijk een inschatting te maken van de opgave waarvoor de provincie staat tot 2010 (dit noemen we het beleidsgat). De rol van deze discussienota in het proces is om met u van gedachten te wisselen over de kaders van het toekomstig beleid, door inzicht te geven in de consequenties van het staande beleid. Daarmee ontstaat de noodzakelijke input voor de verdere opstelling van het totaalprogramma (uitmondend in het Gronings Menu, dat in de komende maanden wordt opgesteld), met name wat betreft de richting en de prioritering van projecten. Huidig beleid In het Nationaal Milieubeleidsplan 4 (NMP4) worden zeven grote milieuproblemen benoemd waar we nog steeds onvoldoende vat op hebben. Twee daarvan zijn relevant voor deze nota: de overexploitatie van natuurlijk hulpbronnen en de klimaatverandering. In verband met de eindigheid van fossiele brandstoffen is er nationaal een traject ingezet om te komen tot een transitie naar een duurzame energiehuishouding. Dit traject van transitiemanagement wordt getrokken door het ministerie van EZ. Hierin zijn twee elementen van belang: het verminderen van de vraag (energiebesparing) en het gebruiken van hernieuwbare energie (duurzame energie-bronnen). Deze aanpak draagt tegelijkertijd ook bij aan het oplossen van het probleem van de klimaatverandering, omdat met de verbranding van fossiele energiedragers veel CO 2 in de atmosfeer terechtkomt. CO 2 is in hoeveelheid de belangrijkste van de broeikasgassen die verantwoordelijk worden gehouden voor de klimaatverandering. In het Provinciaal Omgevings Plan (POP) staat het huidig beleid ten aanzien van de klimaatverandering duidelijk verwoord: de provincie Groningen wil een evenredige bijdrage leveren aan het nakomen van de internationale afspraken over het terugdringen van de CO 2 -emissie als gevolg van het gebruik van fossiele brandstoffen (blz. 66). Dat betekent dat de emissie van CO 2 in % lager moet zijn dan in Het bereiken van deze doelstelling verloopt via twee sporen, namelijk via energiebesparing en via het vergroten van het aandeel duurzame energie. Energiebesparing wordt bevorderd door in te zetten op duurzame bedrijventerreinen (o.a. door uitwisseling van energie) en door een lager energiegebruik af te spreken met de bedrijven via de milieuvergunningverlening (ook via het convenant Benchmark energieefficiency, waar de energie-intensieve bedrijven aan meedoen). Verder vermeldt het POP duurzaam bouwen, bevorderen van het openbaar vervoer en het gebruik van de fiets en milieuzorg binnen de provinciale organisatie als middelen om tot energiebesparing te komen. Voor duurzame energie geldt de nationale doelstelling 2 dat in % van de energiebehoefte moet worden gedekt door energie uit hernieuwbare bronnen. Voor 2010 betekent dit dat 5% van de 1 In de Kyoto-doelstellingen is voor Nederland een gemiddelde emissie-reductie van 6% CO 2 -equivalenten t.o.v. het 1990-niveau in de periode afgesproken. De bijdrage van de zes verschillende broeikasgassen aan de klimaatverandering wordt uitgedrukt in CO 2 -equivalenten, CO 2 is met een aandeel van ongeveer 75% het belangrijkste broeikasgas. 2 Derde energienota, 1995.

2 Totale beleidsgat energiebehoefte moet worden opgewekt als duurzame energie. In het POP staan voor het realiseren van duurzame energie drie concrete subdoelstellingen: - 1 MW 3 aan zonnepanelen (dit zijn ± Photo-Voltaische-panelen ofwel PV-panelen, voor elektriciteit) in 2007, - 50 TJ aan thermisch vermogen (dit zijn ± 7800 zonneboilers, voor warm water) in 2007, en MW aan windenergievermogen in 2010 (BLOW 4 -akkoord). Met deze drie subdoelstellingen tezamen kan op zijn hoogst de helft van de doelstelling voor duurzame energie in 2010 gehaald worden. Deze doelstellingen maken deel uit van de algemene doelstelling voor de duurzame ontwikkeling van de provincie met voldoende werkgelegenheid en een voor mens en natuur leefbaar Groningen (POP, blz. 20). Beleidsgat Uit de Potentieelstudie energie Provincie Groningen van 24 juni 2003 blijkt dat een forse intensivering van de huidige uitvoering van het energie- en klimaatbeleid nodig is om de doelstellingen uit het POP te kunnen halen. In de studie is aangegeven waar de beste kansen liggen om de doelstellingen te realiseren: er is aangegeven wat het verwachte energieverbruik is in 2010, en ook wat de technische en praktische potentiëlen zijn op het gebied van duurzame energie en energiebesparing. In het aan deze discussienota toegevoegde rapport Van Kyoto via Den Haag naar Groningen is uitgewerkt wat dit in hoeveelheden CO 2 -emissie betekent. Hieruit blijkt dat er een opdracht ligt om in de periode tot aan ,4 Mton CO 2 - emissie-reductie te realiseren, uitgaande van de POP doelstelling voor CO 2 (i.e. het beleidsgat). Als we de andere broeikasgassen in de doelstelling betrekken, is het beleidsgat 1,84 Mton CO 2 -equivalenten. Hierbij is er vanuit gegaan dat het Rijk zorgt voor de realisatie van de (maximaal) 50% van de taakstelling die in het buitenland mag worden verwezenlijkt. Zie ook figuur 1. Binnenlandse emissiereductie Buitenlandse emissiereductie Kyoto doelstelling Figuur 1 - In deze figuur is het beleidsgat schematisch weergegeven. De bovenste lijn is de ontwikkeling van 1990 tot 2010 in CO 2 -emissie zonder klimaatbeleid. De onderste lijn geeft weer waar we volgens Kyoto op uit zouden moeten komen (in % lager dan in 1990). Van het verschil tussen de bovenste en de onderste lijn mag de helft in het buitenland worden gerealiseerd, dus de andere helft is het deel dat we in het binnenland moeten realiseren. Dit deel is het provinciale beleidsgat (dat is dus de helft van het totale beleidsgat uit de figuur). Uitkomsten Potentieelstudie In de potentieelstudie is een inschatting gemaakt van de technische en praktische potentiëlen op het gebied van duurzame energie en energiebesparing. Voor energiebesparing is het praktisch potentieel 3 MW = Mega Watt (10 6 Watt = 10 6 Joule/seconde); TJ = Tera Joule (10 12 Joule); PJ = Peta Joule (10 15 Joule) 4 BLOW= Bestuursovereenkomst Landelijke Ontwikkeling Windenergie

3 becijferd op 24 PJ, voor duurzame energie op 10 PJ 5. Deze praktische potentiëlen zijn inclusief de al ingezette activiteiten die energiebesparing tot doel hebben (zie tabel 1), en inclusief de al gerealiseerde opwekking van duurzame energie (zie tabel 2). Tabel 1 - overzicht van enkele al ingezette activiteiten op het gebied van energiebesparing. Activiteiten voor energiebesparing Benchmarking en MJA's energie-intensieve bedrijven Verruimde reikwijdte Wet milieubeheer overige bedrijven Duurzame bedrijventerreinen Milieuzorg intern en extern (Duurzaam Groningen) Project Waterzijdig inregelen CV-installaties Tabel 2 stand van zaken realisering beleidsdoelen op het gebied van duurzame energie. Onderwerp Doelstelling Gerealiseerd Duurzame energie 5% van behoefte in ,8 % van het gebruik in 2000 Zonne-energie elektrisch 1 MW (=± panelen) 0,23 MW (= ± 2500 panelen) Zonne-energie thermisch 50 TJ (=± 7800 zonneboilers) 3,2 TJ (= ± 500 zonneboilers) Windenergie 165 MW 58 MW De potentieelstudie maakt dus duidelijk dat de beste kansen liggen bij energiebesparing, het potentieel daarvoor is bijna 2,5 maal zo groot als dat voor duurzame energie. De focus bij energiebesparing moet vooral liggen op de bestaande woningen, op de handel/diensten/overheid-sector en op de zware industrie. Het praktisch potentieel voor duurzame energie bestaat vooral uit biomassa, uit windenergie (de BLOWdoelstelling), en in mindere mate warmte-koude-opslag en zonne-warmte. Haalbaarheid opdracht Het rapport Van Kyoto via Den Haag naar Groningen maakt duidelijk dat het praktisch potentieel uitgedrukt in aantal ktonnen CO 2 voldoende groot is om het beleidsgat te dichten: het potentieel is ongeveer 2500 kton CO 2, en het beleidsgat is 2400 kton CO 2 (of 1840 kton CO 2 -equivalenten). Het is noodzakelijk hierbij een aantal kanttekeningen te maken: - zoals al eerder is aangegeven is 'praktisch potentieel' niet hetzelfde als 'gemakkelijk uitvoerbaar', vooral omdat vaak de terugverdientijd veel te lang is, - de beïnvloedbaarheid van het onderwerp door de provincie is vaak beperkt, omdat marktpartijen (vrijwillig) de investeringen moeten doen, - sommige doelstellingen zijn geformuleerd met als randvoorwaarde de aanwezigheid van een bepaald subsidie- of fiscaal klimaat, en dat klimaat kan veranderen (door de enorme bezuiniging op de EnergiePremieRegeling die op Prinsjesdag is aangekondigd wordt bijvoorbeeld de doelstelling voor 1MW aan zonnepanelen heel moeilijk realiseerbaar). Daarnaast is het zo dat het klimaatbeleid van de provincie geen beperkende factor mag zijn voor de ontwikkeling van de werkgelegenheid, wat één van de hoofddoelstellingen is van het POP. Het investeringsklimaat mag niet worden aangetast. Wel maakt het aantrekken van extra bedrijvigheid, vooral als dat energie-intensieve bedrijvigheid betreft, het moeilijker om de doelstellingen voor de totale provinciale CO 2 -emissie-reductie te halen. Daarom zullen de eisen die aan nieuwe bedrijven worden gesteld op het gebied van energie-efficiëncy hoog moeten zijn, en zal nadrukkelijk gezocht moeten worden naar kansen voor (energie-)ketenbeheer. Inspanningsverplichting Dit alles betekent dat de provincie op alle sporen in moet zetten, om het doel te kunnen realiseren. De keuzevrijheid die overblijft zit in de mate waarin op de verschillende kansen wordt ingezet (welk potentieel krijgt de meeste aandacht, de meeste middelen), het tijdstip waarop er op wordt ingezet en via welke rol (kaderstellend, faciliterend, stimulerend) de provincie dit gaat doen. De ambitie van de 5 Onder praktisch potentieel wordt verstaan alle maatregelen die zich tijdens de totale levensduur van die maatregel terugverdienen. Omdat vooral voor ondernemers terugverdientijden langer dan 5 of zelfs 3 jaar te lang zijn, moet het praktisch potentieel gezien worden als de absolute bovengrens van wat praktisch uitvoerbaar is.

4 provincie is om het doel te realiseren. Maar de rol die de provincie kan spelen bij het realiseren van resultaten is bijna altijd een indirecte. Het potentieel is aanwezig, maar het daadwerkelijk benutten van dit potentieel is een gedeelde verantwoordelijkheid tussen de provincie en derden (vooral gemeenten en bedrijven). Dit betekent dat de provincie enkel een inspanningsverplichting aan kan gaan voor het klimaatbeleid, en geen resultaatsverplichting. Richting Bij de selectie en prioritering van projecten voor het uitvoeringsprogramma kan van het volgende afwegingskader gebruik worden gemaakt: 1. Probeer in te zetten op de meest effectieve/efficiënte besteding van provinciaal geld per percentage duurzame energie of kton CO 2 -emissie-reductie. 2. Laat bij de keuze uit verschillende opties als criterium/belang de invloed op het versterken van de economie/werkgelegenheid in Noord-Nederland meewegen. 3. Zet ook in op enkele projecten die mogelijk niet-kosteneffectief zijn/niet optimaal zijn qua efficiency en effectiviteit, maar die van groot belang zijn in verband met PR en voorbeeldfunctie (dit zou kunnen gelden voor de benutting van zonne-energie). Randvoorwaarde bij het uitvoeren van projecten is dat het de realisatie van staand beleid niet mag belemmeren. Bijvoorbeeld bij woningbouwprojecten: we moeten proberen de nieuwe woningen zo energiezuinig mogelijk te laten zijn, zonder dat dit een zo grote invloed op de prijs heeft dat de woningen niet meer te verkopen zijn. Aanpak De potentiële CO2-emissie-reductie van energiebesparing bedraagt (maximaal) 1850 kton, die van duurzame energie 655 kton. Uit de uitkomsten van de potentieelstudie zijn drie hoofdrichtingen te destilleren die de meeste kansen bieden voor het bereiken van het doel, namelijk (in volgorde van omvang): - energiebesparing in de bebouwde omgeving (826 kton CO 2 ), - energiebesparing in de industrie (803 kton CO 2 ), en - opwekking van duurzame energie (655 kton CO 2 ). In bijlage 1 is een overzicht gegeven van het maatregelenpakket, de opbrengsten en de huidige en mogelijk toekomstige rollen die de provincie kan spelen bij het realiseren van deze doelen. De belangrijkste zijn: Maatregelpakket energiebesparing in bebouwde omgeving - aanscherping energieprestatiecoëfficiënt nieuwbouw, - energiebesparing in de bestaande bouw, en - energiebesparing bij gebouwen van de sector handel, diensten en overheid. Maatregelpakket energiebesparing in de industrie - energiebesparing in de chemische industrie, en - energiebesparing in de basismetaal, de papier- en kartonindustrie en de voeding- en genotmiddelenindustrie. Maatregelpakket duurzame energie - grootschalige windenergie, - thermische zonne-energie, - biomassa (voornamelijk verbranding/vergassing), en - warmte-/koude-opslag en warmtepompen. De intensivering van het klimaatbeleid van de provincie die hiermee samenhangt bestaat uit een sterkere regulerende rol waar dat kan, en een stimulerende/faciliterende rol, en kan worden gevat in de volgende taken: Taak 1) Ondersteunen van gemeenten op met name twee thema s (de daadwerkelijke uitvoering van het energiebeleid vindt vaak plaats op lokaal niveau):

5 a. lokaal klimaatbeleid en stimuleren duurzaam bouwen, b. toepassen van de mogelijkheden van de Verruimde Reikwijdte van de Wet Milieubeheer. Het gaat hier met name om ondersteuning van gemeenten bij de uitwerking van het vergunningverlening en handhavingsbeleid; Taak 2) Stimuleren/coördineren van de ontwikkeling van Duurzame Energie, intern en extern gericht, bijvoorbeeld in biomassa-projecten (zoals Costa Due); Taak 3) Stimuleren van het toepassen van duurzame energie en energiebesparing in grote projecten: in toenemende mate spelen grote projecten als uiting van integrale en interactieve beleidsvorming (Meerstad, Ring Blauwe stad, Regiovisie Assen Groningen). Het is van belang dat energiegerelateerde onderdelen van dergelijke projecten vroegtijdig in het ontwikkelingstraject worden opgenomen. De koppeling met de Provinciale Strategie Duurzame Ontwikkeling biedt goede mogelijkheden voor samenwerking en synergie. Intensivering Op dit moment werken er binnen de provinciale organisatie 3,5 fte rechtstreeks aan energiebesparing en duurzame energie, verdeeld over de afdelingen Milieubeleid & Bodemsanering, Milieuvergunningen en Ruimtelijke Plannen. Een intensivering van beleid gaat normaliter gepaard met de inzet van extra capaciteit voor het betreffende onderwerp (zie ook onder het kopje Andere provincies bij Kostenvergelijkingen). Dat verwachten we voor dit onderwerp ook. Overigens is het mogelijk hiervoor een BANS-subsidie aan te vragen. Vanuit van het ook door de provincies ondertekende Klimaatconvenant is deze BANS-subsidie beschikbaar voor de apparaatskosten van intensivering van klimaatbeleid. Deze subsidie bedraagt voor de provincie Groningen voor vier jaar maximaal ,- á ,- per jaar, afhankelijk van het gekozen pakket (i.e. de BANS-subsidieregeling). Daarnaast moet rekening gehouden worden met een uitvoeringsbudget, voor onderzoek en uitvoering van projecten. Voor bepaalde projecten bestaan subsidiemogelijkheden. Kostenvergelijkingen Om een beter gevoel te krijgen bij de kosten van klimaatbeleid volgen twee kostenvergelijkingen. Eerst wordt een overzicht gegeven van enkele gegevens van andere provincies, en daarna wordt gevisualiseerd wat de elektriciteitsopwekking voor de Groningse huishoudens met duurzame energie aan investeringen vraagt. Andere provincies Verschillende provincies zijn al actief met de intensivering van het klimaatbeleid. Dit geldt onder andere voor Noord-Brabant, Noord- en Zuid-Holland, Utrecht en Overijssel. In Gelderland zijn de voorstellen om te komen tot een intensivering gereed. In het algemeen is er sprake van een forse intensivering in zowel formatie (veelal een verdubbeling), als van het uitvoeringsbudget. Zo heeft de provincie Zuid-Holland een fonds voor het stimuleren van duurzame energie van ,- per jaar. Noord-Brabant heeft een projectbureau Energie 2050 in het leven geroepen, en heeft een stimuleringsfonds van ,-. De Provincie Overijssel heeft een jaarbudget van ,-. De provincie Utrecht heeft een projectbureau Energie in Uitvoering, dat met name de gemeenten ondersteunt bij het klimaatbeleid. Noord-Holland heeft een CO 2 - servicepunt, en voor alle 64 gemeenten een budget van ,- beschikbaar voor klimaatbeleid. Verschillende provincies, waaronder Noord-Holland, hebben (een deel van) de opbrengst van de verkoop van Energiebedrijf-aandelen gebruikt om de intensivering van klimaatbeleid mee te betalen. Duurzame energie Hieronder volgen ter indicatie twee voorbeelden van de kostprijs van duurzame energie, om aan te geven wat het aan investeringen kost om een deel van het energieverbruik CO 2 -neutraal te maken. Het elektriciteitsverbruik van alle huishoudens tezamen komt overeen met een CO 2 -emissie van ongeveer 500 kton, oftewel een kwart tot een derde van het beleidsgat. 1. Het voorzien in de elektriciteitsbehoefte van alle huishoudens in de provincie met behulp van zonneenergie vereist de plaatsing van ongeveer zonnepanelen, en dat kost circa 6 miljard euro.

6 2. In de elektriciteitsbehoefte van alle huishoudens kan ook voorzien worden met (grote) windmolens. Dit kan met 228 molens van 1,5 MW, en dat kost ongeveer 342 miljoen euro. Vervolgtraject Op basis van de hiervoor aangegeven richting wordt het Gronings Menu concreet uitgewerkt. Dit wordt in principe gedaan met gebruikmaking van de BANS-subsidie/provinciale menu- en prestatiekaart, in een projectenlijst waarbij ook wordt aangegeven wat de kosten zijn aan investeringen en formatie, en de opbrengsten in percentage duurzame energie, kton CO 2 emissie-reductie, economische effecten en voorbeeldfunctie. Overigens is de provincie bij het realiseren van een aanzienlijk deel van de potentiëlen afhankelijk van derden, wat betekent dat er op deze delen alleen sprake kan zijn van een inspanningsverplichting en niet van een resultaatsverplichting. Halverwege volgend jaar zal het Uitvoeringsplan gereed zijn dat gebaseerd is op de uitkomsten van de discussie van deze nota en waarbij gebruik zal worden gemaakt van de Provinciale menukaart duurzame energie en energiebesparing. Resumerend - de provincie Groningen moet zorgen voor een emissie-reductie 2,4 Mton CO 2 (of 1,84 Mton CO 2 - equivalenten), - het potentieel van de maatregelen is maximaal 2,5 Mton CO 2 - emissie-reductie, - om het doel te bereiken is een aanzienlijke intensivering nodig van het energie- en klimaatbeleid, waarbij een beroep wordt gedaan op alle rollen van de provincie, namelijk reguleren, stimuleren en faciliteren, en waarbij de intensivering zich vooral afspeelt in de rollen stimuleren en faciliteren, - de grootste kansen liggen bij energiebesparing in de bebouwde omgeving en industrie, en bij delen van de duurzame energieopwekking, en - de vervolgstap is het uitwerken van het Gronings Menu. Discussiepunten Op basis van voorliggende nota stellen wij u de volgende vragen: - wat vindt u van de aangegeven richting (zie paragraaf 'richting'), - wat vindt u van (de wijze van vaststelling van) het beleidsgat, - wat vindt u van het maatregelenpakket en de daaruit afgeleide taken, - wat vindt u van het voorstel om ons te vragen een evenwichtig voorstel te maken voor de uitvoering van dit beleid.

7 Bijlage 1 - De drie maatregelenpakketten. In onderstaande tabel zijn de maatregelpakketten uiteengezet en wordt het resultaat aangeduid dat met de maatregelen wordt bereikt (uitgedrukt in de bijdrage aan de energievoorziening en het effect op de CO 2 -uitstoot). Uitgangspunt voor dit resultaat vormt het praktisch potentieel voor duurzame energie en het praktisch energiebesparingspotentieel zoals uiteengezet in de potentieelstudie. Tevens worden bij de maatregelen huidige en toekomstige mogelijke rollen/ taken van de provincie uiteengezet. Dit vormt de basis voor een inschatting van het aantal fte s dat op dit moment ingezet wordt om invulling te geven aan het energiebeleid en het aantal fte s dat in de toekomst nodig zal zijn. Maatregelpakket Energiebesparing in de bebouwde omgeving Woningbouw waarvan aanscherpen Energieprestatiecoëfficiënt (EPC) nieuwbouw waarvan energiebesparing bestaande bouw Energiebesparingsmaatregelen handel, Energiebesparingspotentieel in PJ 6,9** ± 0,4 CO 2 -verdiensten in Huidig beleid Kton* 409,2 Regulerend / stimulerend via bestemmingsplannen ± 6,5 5,0 417,5 Voorbeeldrol (ondergrondse warmte/koude-opslag) Rollen Provincie Toekomst beleid Stimulerend door inbreng van ketenbeheer, duurzame bedrijventerreinen (DBT) en inbreng van thema energie in grote RO-projecten Voorbeeldrol diensten en overheid (HDO) totaal 11,9 826,7 ** In potentieelstudie is bij de bepaling van het potentieel (4,4 PJ) alleen het huishoudelijk gasverbruik meegenomen. In de CO 2 studie is het totale huishoudelijke energiegebruik (inclusief elektriciteit) meegenomen. Voor een verdere toelichting wordt verwezen naar de CO 2 studie. Maatregelpakket Energiebesparing in de industrie Energiebesparingspotentieel in PJ Chemische industrie 9,30 616,5 Basismetaal 0,7 130,7 Papier- en kartonindustrie 0,75 9,3 Voeding- en genotmiddelenindustrie 0,4 15,1 Overig 0,5 32,0 CO 2 - verdiensten in Kton* Huidig beleid Regulerend: controle op Energie efficiëncy plannen (EEP s) Rollen Provincie Toekomst beleid Regulerend/ Stimulerend via aanscherpen vergunningverlening en handhaving Stimulerend door aandacht voor ketenbeheer, DBT en de inbreng van thema energie in grote RO-projecten. Totaal 11,65 803,6 * de CO 2 gegevens zijn berekend op basis van het EC scenario. Het Energiebesparingspotentieel is vastgesteld onder GC condities. Voor een verdere toelichting zie de CO 2 studie. versie

8 Maatregelpakket Duurzame Energie Windenergie waarvan grootschalig Zonne-energie waarvan thermisch 3,85 3,80 0,7 0,6 DE potentieel In PJ CO 2 - verdiensten in Kton 261, ,5 35,4 Huidig beleid Regulerend via RO-spoor Stimulerend ivm de BLOWdoelstelling, vaak als intermediair tussen betrokkenen Stimulerend/ regisserend (convenant) Rollen Provincie Toekomst beleid Stimulerend Stimulerend Biomassa waarvan verbranding/ vergassing vergisting 4,8 0,1 326,4 6,8 Regulerend - Stimulerend, evt. via ontwikkelingsmaatschappij Regulerend/ stimulerend overig 0,1 6,8 - Stimulerend haalbaarheid biomassacentrale Stimulerend voorbeeldrol (biobrandstof) Warmte-/koude-opslag en 0,2 11,8 Regulerend warmtepompen Voorbeeldrol totaal 9,75 655,7 Regulerend Stimulerend versie

Uitvoeringsplan klimaatbeleid provincie Groningen

Uitvoeringsplan klimaatbeleid provincie Groningen Uitvoeringsplan klimaatbeleid provincie Groningen Stap 1: in het kader van de BANS subsidieaanvraag 12 Mei 2004 KNN Milieu BV Werfstraat 5 9712 VN Groningen Inhoudsopgave 1 INLEIDING...3 2 KADERS VAN HET

Nadere informatie

Gemeente Langedijk. Voorstel aan de raad

Gemeente Langedijk. Voorstel aan de raad Gemeente Langedijk Raadsvergadering : 22 januari 2013 Agendanummer : 15 Portefeuillehouder Afdeling Opsteller : H.J.M. Schrijver : Beleid en Projecten : Schutten Voorstel aan de raad Onderwerp : Nota Langedijk

Nadere informatie

Van Kyoto via Den Haag naar Groningen

Van Kyoto via Den Haag naar Groningen Van Kyoto via Den Haag naar Groningen Beschrijving van de CO 2 emissie en overige broeikasgassen in de Provincie Groningen en de CO 2 effecten van de potentieelstudie 9 september 2003 Opgesteld door: KNN

Nadere informatie

STRATEGIE DUURZAME ENERGIETRANSITIE GEMEENTE BREDA

STRATEGIE DUURZAME ENERGIETRANSITIE GEMEENTE BREDA STRATEGIE DUURZAME ENERGIETRANSITIE GEMEENTE BREDA UPDATE 2016 SAMENVATTING STRATEGIE DUURZAME ENERGIETRANSITIE GEMEENTE BREDA Opdrachtgever Gemeente Breda Afdeling Mobiliteit en Milieu Opdrachtnemer Evert

Nadere informatie

OPZET KLIMAATPLAN 11-2-04

OPZET KLIMAATPLAN 11-2-04 OPZET KLIMAATPLAN 11-2-04 Samenvatting Deze notitie voorziet in de opzet van het klimaatplan voor Nijmegen. Dit is de voortzetting het Nijmeegse energiebeleid. Actualisering was sowieso nodig omdat oude

Nadere informatie

Provinciaal klimaat/co 2 programma

Provinciaal klimaat/co 2 programma Provinciaal klimaat/co 2 programma April 2005 Provincie Groningen Vastgesteld door Gedeputeerde Staten op 19-04-05 Inhoudsopgave 1 ACHTERGROND 2 DOEL VAN DEZE NOTITIE 3 NATIONALE BELEIDSKADERS INZAKE

Nadere informatie

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug CONCEPT Omgevingsdienst regio Utrecht Mei 2015 opgesteld door Erwin Mikkers Duurzame energie per Kern in gemeente Utrechtse Heuvelrug

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo Maak werk van zon & wind Tynaarlo Aanleiding Najaarsnota 2008 aankondiging plannen voor duurzame energie Voorjaar 2009 ontwikkelen scenario s Mei 2009 raadpleging inwoners Tynaarlo Juni 2009 voorstellen

Nadere informatie

Notitie energiebesparing en duurzame energie

Notitie energiebesparing en duurzame energie Notitie energiebesparing en duurzame energie Zaltbommel, 5 juni 2012 Gemeente Zaltbommel Notitie energiebesparing en duurzame energie 1 1. Inleiding Gelet op de ambities in het milieuprogramma 2012-2015

Nadere informatie

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec)

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec) Kernenergie En dan is er nog de kernenergie! Kernenergie is energie opgewekt door kernreacties, de reacties waarbij atoomkernen zijn betrokken. In een kerncentrale splitst men uraniumkernen in kleinere

Nadere informatie

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening 1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% kunnen wel even wachten met grote maatregelen 17% 1 Een beetje dringend, we kunnen nog wel even wachten met grote maatregelen,

Nadere informatie

Energie in de provincie Utrecht. Een inventarisatie van het energiegebruik en het duurzaam energie potentieel

Energie in de provincie Utrecht. Een inventarisatie van het energiegebruik en het duurzaam energie potentieel Energie in de provincie Utrecht Een inventarisatie van het energiegebruik en het duurzaam energie potentieel Doel van Onderzoek Dit onderzoek dient om: 1. Een nieuw overzicht samen te stellen van het energiegebruik

Nadere informatie

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op?

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op? Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Groen gas Welke keuzes en wat levert het op? Huidig beleid 100 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 3 PJ. Extra inspanning 200 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 6 PJ.

Nadere informatie

Masterclass IV. Energie op bedrijventerreinen

Masterclass IV. Energie op bedrijventerreinen Masterclass IV Energie op bedrijventerreinen Programma Tijd Onderwerp Wie 16.00 Welkom Aleida van den Akker / Margreet Verwaal (Provincie Zuid-Holland) 16.05 Context en urgentie Wiebe Brandsma (Provincie

Nadere informatie

Bijlage 1: klimaatdoelstellingen & ambities

Bijlage 1: klimaatdoelstellingen & ambities Bijlage 1: klimaatdoelstellingen & ambities Mondiale ambities In 1992 is in Rio de Janeiro in het VN-Klimaatverdrag de doelstelling vastgelegd om de concentraties van broeikasgassen in de atmosfeer te

Nadere informatie

Beleidskader windenergie

Beleidskader windenergie Bijlage 1 Beleidskader windenergie Europese richtlijn 2009/28/EG De Europese richtlijn 2009/28/EG verplicht Nederland om in 2020 14 procent van het totale bruto-eindverbruik aan energie afkomstig te laten

Nadere informatie

Nije enerzjy foar Fryslân. september 2013

Nije enerzjy foar Fryslân. september 2013 Nije enerzjy foar Fryslân september 2013 Inleiding Nije enerzjy foar Fryslân - 1 Nije enerzjy foar Fryslân Nije enerzjy foar Fryslân geeft een beeld van feiten en cijfers op het gebied van duurzame energie.

Nadere informatie

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Fons Claessen sr.adviseur klimaat, energie & duurzaamheid Gemeente Nijmegen Waarom moeten we iets doen?? 1: Klimaatverandering 2: Energie en grondstoffen 3.

Nadere informatie

Datum 23 december 2016 Betreft Voortgangsrapportage Energieakkoord 2016 en uitvoering Urgendavonnis

Datum 23 december 2016 Betreft Voortgangsrapportage Energieakkoord 2016 en uitvoering Urgendavonnis > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag Postadres

Nadere informatie

CPB doorrekening verkiezingsprogrammaʼs: Duurzaamheid"

CPB doorrekening verkiezingsprogrammaʼs: Duurzaamheid CPB doorrekening verkiezingsprogrammaʼs: Duurzaamheid" Inleiding! Wat zijn de plannen van de politieke partijen op gebied van duurzaamheid en wat betekent het voor de bouw?" Dit document zet de verschillende

Nadere informatie

EfficiEncy Duurzaam. EnErgiEbEsparing. Warmte en koude. KEnnis industrie. energie financiering. instrumenten. GebouwDe omgeving

EfficiEncy Duurzaam. EnErgiEbEsparing. Warmte en koude. KEnnis industrie. energie financiering. instrumenten. GebouwDe omgeving Warmte en koude Kennis, advies, instrumenten en financiële steun EfficiEncy Duurzaam GebouwDe omgeving energie financiering KEnnis industrie instrumenten EnErgiEbEsparing De Nederlandse overheid streeft

Nadere informatie

VERSLAG OPENBAAR DEBAT 10 NOVEMBER 2011 NOORDELIJK KLIMAAT PERSPECTIEF

VERSLAG OPENBAAR DEBAT 10 NOVEMBER 2011 NOORDELIJK KLIMAAT PERSPECTIEF VERSLAG OPENBAAR DEBAT 10 NOVEMBER 2011 NOORDELIJK KLIMAAT PERSPECTIEF Inleiding en achtergronden Ruim 120 Groningers en Drenten kwamen op het debat af. Eric van Oosterhout, burgemeester van de gemeente

Nadere informatie

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03 1 van 13 5-7-2011 17:03 Enquête Enquête beheer Ingelogd als: aqpfadmin Uitloggen Enquête sta s eken Enquête beheer > De Klimaat Enquête van het Noorden > Statistieken Algemene statistieken: Aantal respondenten

Nadere informatie

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE WATER- SCHAPPEN & ENERGIE Resultaten Klimaatmonitor Waterschappen 2014 Waterschappen willen een bijdrage leveren aan een duurzame economie en samenleving. Hiervoor hebben zij zichzelf hoge ambities gesteld

Nadere informatie

Factsheet Energie en Klimaat

Factsheet Energie en Klimaat Factsheet Energie en Klimaat 1. Inleiding Deze factsheet heeft betrekking op het klimaatbeleid (de reductie van CO 2 )en het energiebeleid (inzetten op zeven speerpunten) van Den Haag. Voor deze factsheet

Nadere informatie

Onderverdeeld naar sector bedraagt het energieverbruik procentueel: 32% 18%

Onderverdeeld naar sector bedraagt het energieverbruik procentueel: 32% 18% Aan: gemeenteraad Van: B&W Datum: 9 november 2009 Betreft: Motie 134 "Meetbare stappen Duurzame Energie" In de raadsvergadering van 22 april 2009 is naar aanleiding van het onderwerp Duurzaamheidsplan

Nadere informatie

Gemeente Langedijk CO 2 -neutraal

Gemeente Langedijk CO 2 -neutraal Gemeente Langedijk CO 2 -neutraal Nulmeting CO 2 -emissie en scenarioanalyse CO 2 -reductie Datum: 14 november 2012 Projectnummer: 11808 Status: Definitief Opdrachtgever: Gemeente Langedijk Contactambtenaar:

Nadere informatie

Bijlage 2 Potentieelberekening energiestrategie 1/5

Bijlage 2 Potentieelberekening energiestrategie 1/5 Bijlage 2 Potentieelberekening energiestrategie 1/5 Bijlage 2 Potentieelberekening energiestrategie 2/5 Toelichting bij scenario-analyse energiebeleid Beesel Venlo Venray Deze toelichting beschrijft wat

Nadere informatie

Bijlage E: samenvatting convenanten energie efficiency

Bijlage E: samenvatting convenanten energie efficiency Bijlage E: samenvatting convenanten energie efficiency 1. Het Convenant Benchmarking energie efficiency Op 6 juli 1999 sloot de Nederlandse overheid met de industrie het Convenant Benchmarking energieefficiency.

Nadere informatie

CO 2 -scan Koggenland

CO 2 -scan Koggenland CO 2 -scan Koggenland Verkenning van de nulsituatie en mogelijkheden voor CO 2 -reductie Datum: 13 maart 2009 Projectnummer: 9944 Status: Definitief Opdrachtgever: Uitgevoerd door: Provincie Noord Holland

Nadere informatie

Regio West-Brabant. Regionale duurzame energiedoelstelling in termen van bruto eindverbruik

Regio West-Brabant. Regionale duurzame energiedoelstelling in termen van bruto eindverbruik Regio West-Brabant Regionale duurzame energiedoelstelling in termen van bruto eindverbruik Opdrachtgever Regio West-Brabant Kristie van Damme Postbus 503 4870 AM Etten-Leur Uitgebracht door INNAX bouwkundig

Nadere informatie

Raadsvoorstel. categorie/agendanr. stuknr. B. en W RA B 3 12/167. jaar stuknr. Raad. Onderwerp: Energienota gemeente Emmen

Raadsvoorstel. categorie/agendanr. stuknr. B. en W RA B 3 12/167. jaar stuknr. Raad. Onderwerp: Energienota gemeente Emmen svoorstel Onderwerp: Energienota gemeente Emmen Portefeuillehouder: T. Houwing-Haisma Afdeling Beleid en Regie Team Ruimtelijk Beleid Rudi Gengler, telefoon ((0591)68 54 39) Aan de gemeenteraad Voorgesteld

Nadere informatie

Potentieelstudie Provincie Groningen

Potentieelstudie Provincie Groningen Potentieelstudie Provincie Groningen Keuzes voor het energiebeleid van de Provincie Groningen Deel 1. Resultaten veldverkenning 24 juni 2003 Opgesteld door: KNN Milieu BV Zernikepark 6c 9747 AN Groningen

Nadere informatie

Energievisie Borne 22 september 2011. Michel Leermakers Linda Rutgers Twence. Co Kuip HVC. www.twence.nl

Energievisie Borne 22 september 2011. Michel Leermakers Linda Rutgers Twence. Co Kuip HVC. www.twence.nl Energievisie Borne 22 september 2011 Michel Leermakers Linda Rutgers Twence Co Kuip HVC Inhoud van vanochtend Gemeente Borne Visie Twence Werkwijze Energievisie Resultaten Huidige energieconsumptie Bronpotentieel

Nadere informatie

De energietransitie: kansen grijpen kansen creëren

De energietransitie: kansen grijpen kansen creëren De energietransitie: kansen grijpen kansen creëren Inspiratie voor de avond Marc Londo, ECN Beleidsstudies Alkmaar 1 april 2015 www.ecn.nl Boodschappen 1. De energiehuishouding verandert, en daar zijn

Nadere informatie

Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten

Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten voor financiering van duurzame energie 4 Voorwoord Euro s zijn vaak de sleutel om projecten voor de opwekking van duurzame

Nadere informatie

Beleidsnotitie. Kleine Windturbines in de Gemeente Oude IJsselstreek

Beleidsnotitie. Kleine Windturbines in de Gemeente Oude IJsselstreek Beleidsnotitie Kleine Windturbines in de Gemeente Oude IJsselstreek Aanleiding De afgelopen periode is de interesse voor kleine windturbines in Nederland toegenomen. Verwacht wordt dat de komende jaren

Nadere informatie

Colofoon: Uitgave: Auteurs: Reprografie: Internet: Vastgesteld door de Gemeenteraad:

Colofoon: Uitgave: Auteurs: Reprografie: Internet: Vastgesteld door de Gemeenteraad: Colofoon: Uitgave: Gemeente Harderwijk Postbus 149 3840 AC Harderwijk Auteurs: Afdeling Ruimte Reprografie: Gemeente Harderwijk Internet: www.harderwijk.nl/klimaat Vastgesteld door de Gemeenteraad: 18

Nadere informatie

Klimaatakkoord Rijk en UvW

Klimaatakkoord Rijk en UvW Klimaatakkoord Rijk en UvW Politieke en beleidsmatige context (klimaatbeleid) Rafaël Lazaroms 25 mei 2010 1 Inhoud presentatie Voorstellen Internationaal en nationaal klimaatbeleid Positie waterschappen

Nadere informatie

Vraag- en antwoordlijst Windenergie op Goeree-Overflakkee Aanleiding

Vraag- en antwoordlijst Windenergie op Goeree-Overflakkee Aanleiding 1 Vraag- en antwoordlijst Windenergie op Goeree-Overflakkee Versie: 25 april 2013 Opgesteld door: Windgroep Goeree-Overflakkee, gemeente Goeree-Overflakkee en provincie Zuid-Holland Aanleiding Waarom zijn

Nadere informatie

Energie en emissies Drenthe 2020, 2023 en 2030

Energie en emissies Drenthe 2020, 2023 en 2030 Juni 2015 ECN-N--15-013 Energie en emissies Drenthe 2020, 2023 en 2030 Gerdes, J. 2 Inhoud 1 Samenvattende inleiding dichter bij emissiedoel 2020 5 2 Geraamd energieverbruik en emissies Drenthe 2020 gedaald

Nadere informatie

Energieverbruik gemeentelijke gebouwen

Energieverbruik gemeentelijke gebouwen MILIEUBAROMETER: INDICATORENFICHE ENERGIE 1/2 Samenwerkingsovereenkomst 2008-2013 Milieubarometer: Energieverbruik gemeentelijke gebouwen Indicatorgegevens Naam Definitie Meeteenheid Energieverbruik gemeentelijke

Nadere informatie

13 Resultaten, financiële consequenties en dekking

13 Resultaten, financiële consequenties en dekking 13 Resultaten, financiële consequenties en dekking 13.1 Inleiding In dit hoofdstuk volgt een beknopt overzicht van de beoogde en berekende resultaten van het Energieakkoord voor duurzame groei. Voor een

Nadere informatie

Datum : 26 april 2005 Nummer PS 2005ZCW04 Dienst/sector : R&G/RLU Commissie ZCW. Bijlage(n): diversen (zie blz. 7)

Datum : 26 april 2005 Nummer PS 2005ZCW04 Dienst/sector : R&G/RLU Commissie ZCW. Bijlage(n): diversen (zie blz. 7) S T A T E N V O O R S T E L Datum : 26 april 2005 Nummer PS 2005ZCW04 Dienst/sector : R&G/RLU Commissie ZCW Registratienummer : 2005REG001129i Portefeuillehouder J. van Bergen Titel : Bestuursovereenkomst

Nadere informatie

Tussenevaluatie Zutphen energieneutraal anno 2012 Forum 23 april 2012

Tussenevaluatie Zutphen energieneutraal anno 2012 Forum 23 april 2012 Tussenevaluatie Zutphen energieneutraal anno 2012 Forum 23 april 2012 Sabine van Galen-Avegaart Agenda 1. De opgave Zutphen energieneutraal 2. Resultaat van ons beleid in cijfers 3. Wat hebben we in 2010-2011

Nadere informatie

Change. Hoe moet het morgen met de energievoorziening? Document. magazine

Change. Hoe moet het morgen met de energievoorziening? Document. magazine Hoe moet het morgen met de energievoorziening? Nederland is verslaafd aan fossiele energie, zeker in vergelijking met landen om ons heen, vertelt Paul Korting, directeur van ECN. Er zijn genoeg scenario

Nadere informatie

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd 1E SCHOOL duurzaam gerenoveerd DUURZAAM RENOVEREN investeren in MEERVOUDIGE OPBRENGST INHOUD PRESENTATIE 1 Niet duurzame school 2 Duurzaam bouwen & leven 3 Duurzame energie, kleinschalig opgewekt 4 Passief

Nadere informatie

Op weg naar een klimaatneutraal Bloemendaal

Op weg naar een klimaatneutraal Bloemendaal Op weg naar een klimaatneutraal Bloemendaal Verkenning van de nulsituatie en mogelijkheden voor de CO 2 -reductie 13 oktober 2009 Op weg naar een klimaatneutraal Bloemendaal Op weg naar een klimaatneutraal

Nadere informatie

Financieringsvoorwaarden ondersteuning Samenwerkingsafspraken energiebesparing bij bedrijven

Financieringsvoorwaarden ondersteuning Samenwerkingsafspraken energiebesparing bij bedrijven Financieringsvoorwaarden ondersteuning Samenwerkingsafspraken energiebesparing bij bedrijven Inleiding In september 2013 is door een groot aantal partijen, waaronder de rijksoverheid, werkgevers- en werknemersorganisaties,

Nadere informatie

Volkspartij voor Vrijheid en Democratie FRACTIE PROVINCIALE STATEN ZUID-HOLLAND

Volkspartij voor Vrijheid en Democratie FRACTIE PROVINCIALE STATEN ZUID-HOLLAND M9 Volkspartij voor Vrijheid en Democratie FRACTIE PROVINCIALE STATEN ZUID-HOLLAND MOTIE Provinciale Staten van Zuid-Holland, bijeen op 26 april 2004, behandelend Statenvoordracht 5678 inzake Nieuwe doelstelling

Nadere informatie

Wijk bij Duurstede Klimaatneutraal in 2030

Wijk bij Duurstede Klimaatneutraal in 2030 Wijk bij Duurstede Klimaatneutraal in 2030 Wijk bij Duurstede klimaatneutraal in 2030 Door: Kees van der Leun en Linda Docter Datum: 23 september 2016 Projectnummer: UENNL17055 Ecofys 2016 voor de gemeente

Nadere informatie

Wat verstaan we onder warmtehuishouding? Jo Cox Sponsor P2

Wat verstaan we onder warmtehuishouding? Jo Cox Sponsor P2 Wat verstaan we onder warmtehuishouding? Jo Cox Sponsor P2 Energietransitie Papierketen De ambities binnen Energietransitie Papierketen: Halvering van het energieverbruik per eindproduct in de keten per

Nadere informatie

: Mitigatie en Adaptatie

: Mitigatie en Adaptatie Datum raadsavond : 26 november 2009 Programma Onderwerp : Leeft : Mitigatie en Adaptatie Samenvatting Het voorliggende voorstel geeft u als raad inzicht in hoe we als gemeente klimaatverandering kunnen

Nadere informatie

Samenvatting bevindingen Energiescan

Samenvatting bevindingen Energiescan techniplan adviseurs bv R A A D G E V E N D I N G E N I E U R S B U R E A U SIH-103X1-E-MV002A blad 1 van 6 Status: CONCEPT Project : Hogeschool Windesheim Zwolle Onderwerp : Samenvatting bevindingen Energiescan

Nadere informatie

DE OPMAAK VAN EEN SEAP VOOR DE GEMEENTE KLUISBERGEN KLIMAATTEAM 1 12.10.2015

DE OPMAAK VAN EEN SEAP VOOR DE GEMEENTE KLUISBERGEN KLIMAATTEAM 1 12.10.2015 DE OPMAAK VAN EEN SEAP VOOR DE GEMEENTE KLUISBERGEN KLIMAATTEAM 1 12.10.2015 Agenda Welkom door de Schepen Lode Dekimpe Inleiding SEAP door Kim Rienckens (provincie Oost-Vlaanderen) Nulmeting en uitdagingen

Nadere informatie

Duurzaamheidvisie Gemeente Staphorst

Duurzaamheidvisie Gemeente Staphorst r 2018 Duurzaamheidvisie Gemeente Staphorst Versie: Definitief (inclusief aangenomen amendementen) Duurzaamheidvisie Gemeente Staphorst Pagina 1 van 6 Inhoudsopgave 1. Verrekijker 2018 2. Essentie Duurzaamheidvisie

Nadere informatie

Uitwerking categorie: Overig Hernieuwbaar (of wel de 186 PJ)

Uitwerking categorie: Overig Hernieuwbaar (of wel de 186 PJ) Uitwerking categorie: Overig Hernieuwbaar (of wel de 186 PJ) (tussenstand 1 mei 2015) Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel Achtergrond 186 PJ opgave ENERGIEAKKOORD VOOR DUURZAME GROEI Concrete afspraken

Nadere informatie

Agenda. Door Matthijs Kok, ODMH

Agenda. Door Matthijs Kok, ODMH Agenda Rondje kennismaking Presentatie regionale energiestrategie Uitwisselen kennis en ervaringen Vragen aanpak EZ/belastingdienst Verdere samenwerking EnCo s Midden Holland Door Matthijs Kok, ODMH Aanpak

Nadere informatie

Energie- en klimaatmonitor agrosectoren Hernieuwbare energie, reductie broeikasgassen en energiebesparing

Energie- en klimaatmonitor agrosectoren Hernieuwbare energie, reductie broeikasgassen en energiebesparing Energie- en klimaatmonitor agrosectoren Hernieuwbare energie, reductie broeikasgassen en energiebesparing Inleiding In 28 sloten de overheid en de agrosectoren het convenant Schone en Zuinige agrosectoren.

Nadere informatie

Duurzame energie. Een wenked perspectief? 2003-2011 G.P.J. Dijkema, TU Delft, TBM, B.Sc Opleiding Technische Bestuurskunde

Duurzame energie. Een wenked perspectief? 2003-2011 G.P.J. Dijkema, TU Delft, TBM, B.Sc Opleiding Technische Bestuurskunde Duurzame energie Een wenked perspectief? Naar een nieuwe Delta Wet Energie Manifest van 6 politieke partijen 16 maart 2010 Ons land kan en moet voor 2050 helemaal overstappen op hernieuwbare energie, zoals

Nadere informatie

Voorstel Gemeenteraad VII- B

Voorstel Gemeenteraad VII- B Voorstel Gemeenteraad VII- B Onderwerp Portefeuillehouder Vaststelling Actieplan duurzaamheid Eelco Eerenberg agendaletter (B)) Programma LO Aangeboden aan Raad 15 april 2015 Stuknummer Corsanummer 1500050707

Nadere informatie

Regionaal Energie Convenant 2014-2016

Regionaal Energie Convenant 2014-2016 Regionaal Energie Convenant 2014-2016 Mede mogelijk gemaakt met steun van: Regio Rivierenland Provincie Gelderland RCT-Rivierenland Pagina 1 Ondertekenaars, hier tezamen genoemd: partijen 1. Hebben het

Nadere informatie

Duurzame energie in Castricum

Duurzame energie in Castricum Verkenning van de mogelijkheden voor duurzame energie Datum: 11 april 2012 Projectnummer: 11881 Status: Definitief Opdrachtgever: Uitgevoerd door: Gemeente Castricum Raadhuisplein 1 Postbus 1301 1900 BH

Nadere informatie

Duurzame energie Fryslân Quickscan 2020 & 2025

Duurzame energie Fryslân Quickscan 2020 & 2025 Duurzame energie Fryslân Quickscan 2020 & 2025 Willemien Veele Cor Kamminga 08-04-16 www.rijksmonumenten.nl Achtergrond en aanleiding Ambitie om in 2020 16% van de energie duurzaam op te wekken in Fryslân

Nadere informatie

Nulmeting energiegebruik en duurzame energie

Nulmeting energiegebruik en duurzame energie Nulmeting energiegebruik en duurzame energie ten behoeve van gemeente Purmerend Juli 2012 2 Inhoudsopgave Pagina Inleiding 5 1 Energievraag en CO 2 -emissie 7 2 Duurzame energie 13 3 Opties ter versterking

Nadere informatie

Bijlage 5: Provinciale menukaart

Bijlage 5: Provinciale menukaart Bijlage 5: menukaart PROVINCIALE MENUKAART DUURZAME ENERGIE EN ENERGIEBESPARING Aandachtsveld Doelgroep Ambitieniveau Indicator Energie in beleid Hoofdlijnen in omgevingsbeleid (bijvoorbeeld energieparagraaf

Nadere informatie

16% Energie van eigen bodem. 17 januari 2013

16% Energie van eigen bodem. 17 januari 2013 16% Energie van eigen bodem 17 januari 2013 Inhoud Klimaatverandering Energie in Nederland Duurzame doelen Wind in ontwikkeling Northsea Nearshore Wind Klimaatverandering Conclusie van het IPCC (AR4, 2007)

Nadere informatie

ROMS interieur & display makers

ROMS interieur & display makers Gespreksverslag januari 2013 Duurzaamheid ROMS interieur & display makers Waarderveldseweg 97 Dhr. O. Meijer 023-5347284 oscar@roms.nl Rinco Bakker 06 532 95 684 energiecoach@parkmanagement.nl Aanleiding:

Nadere informatie

PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE

PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE 1 PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE BIJEENKOMST 3 DECEMBER 2015 Programma Duurzaam Landgraaf TON ANCION WETHOUDER GEMEENTE LANDGRAAF RONALD BOUWERS PROJECTLEIDER DUURZAAMHEID WIE ZIJN WIJ? PROJECTTEAM

Nadere informatie

Presentatie van het onderzoek: Windenergie in Dordrecht? Verkenning van kansen

Presentatie van het onderzoek: Windenergie in Dordrecht? Verkenning van kansen Presentatie van het onderzoek: Windenergie in Dordrecht? Verkenning van kansen 1 Doelstelling Dordrecht 2015 Routekaart Duurzaamheidsdoelstellingen 2010-2015: Doelstelling 2015 Duurzame energie 132 TJ

Nadere informatie

Feiten en Cijfers Energie Gemeente Berg en Dal

Feiten en Cijfers Energie Gemeente Berg en Dal Feiten en Cijfers Energie Gemeente Berg en Dal Raadsbijeenkomst Edward Pfeiffer, Claudia Algra 7 april 2016 Gemeente Berg en Dal Programma Tijd Onderwerp Verantwoordelijke 21:30 21:35 Opening Wethouder

Nadere informatie

Overijssel maakt werk van nieuwe energie!

Overijssel maakt werk van nieuwe energie! Overijssel maakt werk van nieuwe energie! U wilt met uw onderneming of woningcorporatie werk maken van nieuwe energie of energiebesparing. Maar u krijgt de financiering niet (volledig) rond via een bancaire

Nadere informatie

Workshop J De kracht van een klimaatfonds. 05 april 2011

Workshop J De kracht van een klimaatfonds. 05 april 2011 Workshop J De kracht van een klimaatfonds 05 april 2011 Presentatie Ad Phernambucq Zeeuws Klimaatfonds: Klimaatneutraal met Zeeuwse Projecten Nationaal Energie- en klimaatbeleid Doelstelling: Duurzame

Nadere informatie

2-7-2014. Energieakkoord voor duurzame groei. Juli 2014 WERK IN UITVOERING. Ed Nijpels. Wie zaten aan tafel tijdens de onderhandelingen?

2-7-2014. Energieakkoord voor duurzame groei. Juli 2014 WERK IN UITVOERING. Ed Nijpels. Wie zaten aan tafel tijdens de onderhandelingen? Energieakkoord voor duurzame groei Juli 2014 WERK IN UITVOERING Ed Nijpels Wie zaten aan tafel tijdens de onderhandelingen? 1 Waarom een Energieakkoord? Perspectief Consistentie Ambitie Realiteit Groei

Nadere informatie

Energie. 1 Conclusies. Energiebesparing en duurzame energie in de Drechtsteden

Energie. 1 Conclusies. Energiebesparing en duurzame energie in de Drechtsteden Energie Energiebesparing en duurzame energie in de Drechtsteden De gemeenten in de regio Drechtsteden werken samen aan klimaat- en energiebeleid. Ingezet wordt op energiebesparing en toename van gebruik

Nadere informatie

Regio Stedendriehoek

Regio Stedendriehoek Regio Stedendriehoek 1 Energieneutrale regio Energietransitie Stedendriehoek Apeldoorn, Brummen, Deventer, Epe, Lochem, Voorst,Zutphen Netbeheer en Duurzame Gebiedsontwikkeling Pieter van der Ploeg, Alliander

Nadere informatie

Zonder Energieopslag geen Energietransitie. Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel WKO-Manifestatie / 30 Oktober 2013

Zonder Energieopslag geen Energietransitie. Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel WKO-Manifestatie / 30 Oktober 2013 Zonder Energieopslag geen Energietransitie Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel WKO-Manifestatie / 30 Oktober 2013 Duurzame Energie Koepel 6 brancheorganisaties (wind, zon, bodemenergie, bio, warmtepompen,

Nadere informatie

Parkstad Limburg EnergieTransitie (PALET)

Parkstad Limburg EnergieTransitie (PALET) Parkstad Limburg EnergieTransitie (PALET) Startbijeenkomst Energiestrategie Midden-Holland Woensdag 22 juni 2016 Workshopronde I sessie C Parkstad Limburg EnergieTransitie (PALET) GR: samenwerking van

Nadere informatie

Wie wind niet durft, verliest!

Wie wind niet durft, verliest! Wie wind niet durft, verliest! Onderzoek naar de (on)haalbaarheid van de doelstellingen van de gemeente Hellendoorn op het gebied van duurzame energie en CO2-reductie met en zonder windmolens 1 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Totale uitstoot in 2010: 14.000 kiloton CO 2

Totale uitstoot in 2010: 14.000 kiloton CO 2 Totale uitstoot in 2010: 14.000 kiloton CO 2 Industrie Welke keuzes en wat levert het op? Huidig beleid 1% besparing op gas en elektra per jaar. Totaal is dat 8 % besparing in 2020. Opbrengst: 100 kiloton.

Nadere informatie

Wat moet de CV installateur met PV PV heeft de toekomst. Door: Richard Ogink

Wat moet de CV installateur met PV PV heeft de toekomst. Door: Richard Ogink Wat moet de CV installateur met PV PV heeft de toekomst Door: Richard Ogink Wat moet de CV installateur met PV Indeling presentatie 1. Zon als duurzame energiebron 2. Wetgeving 3. PV in de praktijk 4.

Nadere informatie

Monitor klimaatbeleid. Gemeente Hunsum (fictief)

Monitor klimaatbeleid. Gemeente Hunsum (fictief) Inleiding Behaalt uw gemeente de klimaatdoelstellingen? Wilt u weten hoeveel duurzame energie in uw gemeente wordt geproduceerd of energie wordt bespaard? Zoekt u inzicht in welke maatregelen succesvol

Nadere informatie

Presentatie Duurzame Energie. Podiumbijeenkomst 17 maart

Presentatie Duurzame Energie. Podiumbijeenkomst 17 maart Presentatie Duurzame Energie Podiumbijeenkomst 17 maart Energie-opgave 2 Kader: Mondiaal Lokaal Klimaatakkoord Parijs (2015) Ministerie EZ/ NL Energie Neutraal 2050 Provinciaal uitvoeringsprogramma (2016)

Nadere informatie

Duurzame energieopties gemeente Woudrichem

Duurzame energieopties gemeente Woudrichem Duurzame energieopties gemeente Woudrichem Inleiding Er bestaan verschillende vormen van duurzame energie. Deze worden onderverdeeld in: Gebouwgebonden opties (zonne-energie, warmtepompen) Geothermische

Nadere informatie

Uitkomsten Landbouwtelling en vergelijking met informatiebronnen uit de statistiek Hernieuwbare energie

Uitkomsten Landbouwtelling en vergelijking met informatiebronnen uit de statistiek Hernieuwbare energie Hernieuwbare energie bij landbouwbedrijven: discussie uitkomsten Landbouwtelling 2010 Reinoud Segers Inleiding Om de paar jaar wordt de deelnemende bedrijven in de Landbouwtelling gevraagd of ze installaties

Nadere informatie

Morgen, woensdag 8 juni 2016, bespreekt u in de commissie Ruimte en Leefbaarheid onder meer de partiële herziening VRM / PlanMER windenergie.

Morgen, woensdag 8 juni 2016, bespreekt u in de commissie Ruimte en Leefbaarheid onder meer de partiële herziening VRM / PlanMER windenergie. Geachte leden van Provinciale Staten van Zuid-Holland, Morgen, woensdag 8 juni 2016, bespreekt u in de commissie Ruimte en Leefbaarheid onder meer de partiële herziening VRM / PlanMER windenergie. In de

Nadere informatie

Windmolenproblematiek in rangorde van grof naar fijn Probleem Gevolg Waarschijnlijk gevolg Maatregel Voornemen E.U. Beleid Nederlandse regering

Windmolenproblematiek in rangorde van grof naar fijn Probleem Gevolg Waarschijnlijk gevolg Maatregel Voornemen E.U. Beleid Nederlandse regering Windmolenproblematiek in rangorde van grof naar fijn Probleem: Wereldwijd toename energie uit fossiele brandstof Gevolg: CO2 uitstoot, slinkende brandstofvoorraden en toenemende milieubelasting Waarschijnlijk

Nadere informatie

Duurzame ontwikkeling:

Duurzame ontwikkeling: Duurzaam Tynaarlo Duurzame ontwikkeling: Een ontwikkeling die kan voorzien in de behoeften van de huidige generaties zonder die van de toekomstige generaties in gevaar te brengen. (Our common future 1987)

Nadere informatie

WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl

WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl 12-11-2007Sheet nummer 1 Ontwikkelingen wereldwijd Heeft de Al Gore film impact?

Nadere informatie

Nationale Energieverkenning 2014

Nationale Energieverkenning 2014 Nationale Energieverkenning 2014 Remko Ybema en Pieter Boot Den Haag 7 oktober 2014 www.ecn.nl Inhoud Opzet van de Nationale Energieverkenning (NEV) Omgevingsfactoren Resultaten Energieverbruik Hernieuwbare

Nadere informatie

Voor- of tegenwind? Drenthe Molenvrij?

Voor- of tegenwind? Drenthe Molenvrij? Voor- of tegenwind? Het Ministerie van Economische Zaken heeft aangegeven met alle provincies tot afspraken te willen komen over windenergie: hoeveel energie kan er in elke provincie opgewekt worden met

Nadere informatie

VOORBLAD VOOR RAADSBUNDEL, bundelnummer: 16 11ini01587

VOORBLAD VOOR RAADSBUNDEL, bundelnummer: 16 11ini01587 VOORBLAD VOOR RAADSBUNDEL, bundelnummer: 16 11ini01587 1. Onderwerp: aanschaf houtkachel ter verwarming van de gemeentewerf te Ulft 2. Voor welke raadscyclus: 3. Agendering: 4. Behandelwijze: 5. Indien

Nadere informatie

Partij voor de Dieren Gouda Tav Corina Kerkmans

Partij voor de Dieren Gouda Tav Corina Kerkmans Partij voor de Dieren Gouda Tav Corina Kerkmans directie/afdeling RO/afdeling RBA contactpersoon E. ten Cate telefoon 0182-588976 uw kenmerk onderwerp reactie op uw vragen over klimaatdoelstellingen Gouda

Nadere informatie

Energievisie. gemeente Wormerland

Energievisie. gemeente Wormerland Energievisie gemeente Wormerland September 2013 Inhoudsopgave 1 Samenvatting... 5 2 Inleiding... 7 2.1 2.2 2.3 Aanpak, benadering en belangrijke uitgangspunten... 7 Opzet onderzoek... 8 Leeswijzer...

Nadere informatie

Gespreksnotitie. De leden van de statencommissie Groen, Water en Milieu

Gespreksnotitie. De leden van de statencommissie Groen, Water en Milieu Gespreksnotitie Contact José Chung, GroenLinks Datum 11 maart 2009 Bijlagen 2 concept moties Aan De leden van de statencommissie Groen, Water en Milieu Onderwerp Gespreksnotitie gebruik zonne-energie in

Nadere informatie

Ontwerp Gezonde Systemen

Ontwerp Gezonde Systemen Ontwerp Gezonde Systemen Het huidige zonne-inkomen gebruiken De cycli van de natuur worden aangedreven door de energie van de zon. Bomen en planten vervaardigen voedsel op zonlicht. De wind kan worden

Nadere informatie

Duorsume enerzjy yn Fryslân. Energiegebruik en productie van duurzame energie

Duorsume enerzjy yn Fryslân. Energiegebruik en productie van duurzame energie Duorsume enerzjy yn Fryslân Energiegebruik en productie van duurzame energie 1 15 11 oktober 1 Inhoud Management Essay...3 1 Management Essay De conclusies op één A4 De provincie Fryslân heeft hoge ambities

Nadere informatie

Energie nulmeting. Regio Amstelland-Meerlanden. Bosch & Van Rijn Consultants in renewable energy & planning. Twynstra Gudde Adviseurs en Managers

Energie nulmeting. Regio Amstelland-Meerlanden. Bosch & Van Rijn Consultants in renewable energy & planning. Twynstra Gudde Adviseurs en Managers Energie nulmeting Regio Amstelland-Meerlanden Concept 22 oktober 2008 Opdrachtgever: Twynstra Gudde Adviseurs en Managers Opgesteld door: Bosch & Van Rijn Drs. G. Bosch Ing. J. Dooper Inhoudsopgave 1.

Nadere informatie

Gemeentelijk besluit Energiebesparing bij Openbare Verlichting (OVL)

Gemeentelijk besluit Energiebesparing bij Openbare Verlichting (OVL) Gemeentelijk besluit Energiebesparing bij Openbare Verlichting (OVL) Inleiding De primaire functie van openbare verlichting is een bijdrage te leveren aan verkeersveiligheid en de sociale veiligheid op

Nadere informatie