Plan van aanpak klimaatbeleid

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Plan van aanpak klimaatbeleid 2004-2008"

Transcriptie

1 Plan van aanpak klimaatbeleid Houten december 2004

2

3 Plan van aanpak klimaatbeleid Raadsbesluit december 2004

4

5 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 Inleiding Inleiding Doelstelling Leeswijzer... 5 Hoofdstuk 2 Klimaatverandering en klimaatbeleid Klimaatverandering Internationaal klimaatbeleid Nationaal klimaatbeleid BANS-klimaatconvenant Klimaatbeleid provincie Utrecht... 9 Hoofstuk 3 Ontwikkeling klimaatbeleid in Houten Achtergrond Proces Nulmeting van het klimaatbeleid Ambities Bijlage 1: de menukaart van het klimaatbeleid Bijlage 2: uitvoeringsplan Thema: gemeentelijke gebouwen en voorzieningen Thema: woningbouw Thema: bedrijven en agrarische sector Thema: verkeer en vervoer Thema: duurzame energie Organisatieversterkende activiteiten Bijlage 3: begroting Bijlage 4: uitvoeringsschema Gemeente Houten, Plan van aanpak klimaatbeleid

6 Gemeente Houten, Plan van aanpak klimaatbeleid

7 Samenvatting Over de aard en de ernst van klimaatverandering zijn de meeste wetenschappers het eens: de hogere temperaturen als gevolg van menselijke activiteiten zijn aantoonbaar, evenals de stijging van de zeespiegel. Niet voor niets hebben landen op internationaal niveau afgesproken om de uitstoot van broeikasgassen te verminderen. Nederland heeft zich in het kader van het Kyoto-protocol vastgelegd op een reductiepercentage van 6%. Om dit percentage te halen stimuleert het Rijk onder andere gemeenten om een klimaatbeleidsplan op te stellen en uit te voeren. In het milieubeleidsplan van Houten staat vermeld dat de gemeente een energiebeleidsplan zal opstellen; met het onderliggende klimaatbeleidsplan is deze activiteit uitgevoerd. Daarnaast is het opwekken van schone energie een van de speerpunten van het collegeprogramma en heeft de gemeenteraad reeds vastgesteld dat 11% van alle gebruikte energie in Houten, van duurzame aard moet zijn. Dit plan van aanpak zet enerzijds in op energiebesparing, anderzijds op de ontwikkeling van duurzame energiebronnen. Met als uiteindelijk resultaat reductie van de CO2-uitstoot in de gemeente. Het Rijk kan de gemeente Houten ,- verstrekken (op basis van 50% cofinanciering), ter financiering van de uitvoering van de klimaatprojecten (dit geldt voor de kosten van de interne uren en voor extern ingehuurde capaciteit). Het Rijk stelt als voorwaarde voor subsidieverlening dat de gemeente een klimaatbeleidsplan heeft opgesteld aan de hand van de menukaart van het klimaatbeleid (zie bijlage 1). Op deze kaart staan de volgende thema s genoemd: Gemeentelijke gebouwen Woningbouw Bedrijven Agrarische sector Verkeer en Vervoer Duurzame energie Internationaal Voor dit plan van aanpak zijn voor elk van deze thema s ambities (taakstellingen) gekozen, waarbij rekening is gehouden met activiteiten die reeds zijn uitgevoerd in het kader van energiebesparing en duurzame energie. De ambities zijn verder uitgewerkt in projecten die in de periode zullen worden uitgevoerd. Daarbij is een actieve inbreng geleverd door de afdelingen Milieu (tevens coördinatie), Bouwzaken, Openbare Werken, Ruimtelijk Beleid, Facilitaire Zaken, Projecten en Welzijn. Zij zullen ook allen de uitvoering van projecten ter hand nemen. Gemeente Houten, Plan van aanpak klimaatbeleid

8 Gemeente Houten, Plan van aanpak klimaatbeleid

9 Hoofdstuk 1 Inleiding 1.1 Inleiding In het milieubeleidsplan (verlengd tot 2004) is opgenomen dat de gemeente Houten een energiebeleidsplan zal opstellen. Met het voorliggende Plan van aanpak klimaatbeleid is deze activiteit uitgevoerd. In dit plan zijn de ambities van de gemeente Houten opgetekend rond energiebesparing en duurzame energie met als doel de CO 2 -uitstoot binnen de gemeentegrenzen te reduceren. Hiermee wil de gemeente haar bijdrage leveren aan de vermindering van de klimaatproblematiek. Een plan opstellen is de eerste stap; daarna komt het op de uitvoering aan. Wat er precies wordt uitgevoerd om de genoemde ambities te realiseren worden in het onderhavig plan beschreven. Een groot deel van deze activiteiten zullen van Rijkswege worden gefinancierd middels de BANSsubsidieregeling. 1.2 Doelstelling De doelstelling van het plan van aanpak klimaatbeleid is drieledig: Vastleggen van gemeentebrede ambities van het klimaatbeleid Vertaling van de ambities in een concrete projecten Vastleggen van verantwoordelijkheden voor de uitvoering Met de uitvoering van het plan wil de gemeente een bijdrage leveren aan de reductie van de CO 2 - uitstoot door middel van energiebesparing en de implementatie van duurzame energie. 1.3 Leeswijzer Dit plan van aanpak is als volgt opgebouwd. In hoofdstuk 2 wordt toegelicht wat klimaatverandering inhoudt en worden de belangrijkste aandachtpunten van het internationale, nationale en provinciaal klimaatbeleid beschreven. Hoofdstuk 3 beschrijft het klimaatbeleid van de gemeente Houten. Achtereenvolgens wordt ingegaan op de achtergrond van het klimaatbeleid, gevolg door het proces voor de totstandkoming van onderhavig plan, resultaten nulmeting en de ambities van het Houtense klimaatbeleid. Het plan bevat de volgende bijlagen: Bijlage 1: menukaart van het klimaatbeleid Bijlage 2: uitvoeringsplan Bijlage 3: begroting Bijlage 4: uitvoeringsschema Gemeente Houten, Plan van aanpak klimaatbeleid

10 Gemeente Houten, Plan van aanpak klimaatbeleid

11 Hoofdstuk 2 Klimaatverandering en klimaatbeleid 2.1 Klimaatverandering Was er enkele jaren geleden nog scepsis over de menselijke invloed op het broeikaseffect, de opwarming van de aarde en zeespiegelstijging; inmiddels zijn de meeste wetenschappers het er wel over eens dat de mens dit broeikaseffect beïnvloedt. De exacte gevolgen ervan zijn echter nog steeds moeilijk te voorspellen. Op sommige plaatsen zal het warmer worden, op andere plaatsen juist kouder of natter of droger. Duidelijk is dat het natuurlijke evenwicht uit balans raakt waardoor bijvoorbeeld opeenvolgende oogsten kunnen mislukken, een tekort aan drinkwater ontstaat en de kans op overstromingen toeneemt. De belangrijkste gevolgen van klimaatverandering op een rijtje: Zeespiegelstijging: bij de huidige stijging van het zeewaterniveau zal volgens voorspellingen het aantal mensen dat getroffen wordt door overstromingen toenemen van 13 naar 94 miljoen per jaar. De laatste honderd jaar is de zeespiegel tussen de 5 en 10 centimeter gestegen. Laaggelegen landen als Nederland zijn vanzelfsprekend extra kwetsbaar. De zwaarste klappen zullen vallen in ontwikkelingslanden, vooral in laaggelegen tropische en droge tropische gebieden. Aantasting van ecosystemen: Klimaatverandering gaat gepaard met de verschuiving van klimaatzones. Sommige planten en dieren kunnen zich hieraan niet snel genoeg aanpassen en worden met uitsterven bedreigd. Klimaatverandering zal op een aantal plaatsen leiden tot meer droogte, met meer bosbranden en woestijnvorming als gevolg. Zoetwatertekort: een groot gedeelte van de wereldbevolking leeft in landen waar een tekort is aan schoon zoet water. Dit wordt, naarmate de wereldbevolking groeit, een groter probleem. Klimaatverandering zal het watertekort in diverse regio's, zoals het Midden-Oosten, de Sahel en Australië, alleen maar doen toenemen. Afname van landbouwproductiviteit: zeker in gebieden waar droogte door klimaatverandering toeneemt, zoals het Midden-Oosten en India. Ook Nederland krijgt te maken met de gevolgen van klimaatverandering. Zo wordt de kans dat rivieren buiten hun oevers treden groter. Dat zal van invloed zijn op het ruimtegebruik. Verder heeft de stijging van de zeespiegel niet alleen gevolgen voor de kustbescherming, maar ook voor de landbouw (verzilting) en voor de Waddenzee. Energievoorraad Naast de problemen, die de uitstoot van CO 2 met zich meebrengt, is er nog een andere ontwikkeling die zorgen baart. De fossiele energievoorraad (olie, gas, kolen) in de wereld is eindig: Prognoses lopen uiteen maar deze eeuw zal voelbaar worden dat de voorraden teruglopen. Daarom is de ontwikkeling van nieuwe duurzame energiebronnen van essentieel belang: de toepassing van zonneboilers, PV-panelen, warmtepompen, windmolens etc zijn ontwikkelingen die niet alleen vanwege hun CO 2 -neutrale karakter moeten worden toegepast, maar ook omdat zij op lange termijn de energiebron worden. 2.2 Internationaal klimaatbeleid In 1992 werd in Rio de Janeiro het zogenoemde Raamverdrag klimaatverandering van de Verenigde Naties (UNFCC) gesloten, meestal aangeduid als het Klimaatverdrag. De doelstelling van dit verdrag is: "het stabiliseren van de concentratie van broeikasgassen in de atmosfeer op een zodanig niveau, dat een gevaarlijke menselijke invloed op het klimaat wordt voorkomen." Verschillende industrielanden zijn verplichtingen aangegaan onder het Klimaatverdrag. Zo hebben deze landen afgesproken de groei van hun uitstoot van broeikasgassen een halt toe te roepen. Halverwege de jaren negentig werd duidelijk dat stabilisatie van de uitstoot van broeikasgassen ontoereikend is om het uiteindelijke doel van het Klimaatverdrag te realiseren. Dat heeft geleid tot het Kyoto-protocol dat in 1997 werd opgesteld als aanvulling op het Klimaatverdrag. Industrielanden verbinden zich hierin om de uitstoot van broeikasgassen in met gemiddeld 5% te Gemeente Houten, Plan van aanpak klimaatbeleid

12 verminderen ten opzichte van het niveau in Per land gelden uiteenlopende reductiepercentages. De VS moeten de uitstoot van broeikasgassen met 7% verminderen, Japan met 6% en de Europese Unie met 8%. De Europese Unie heeft vervolgens na onderling overleg de emissiereducties per lidstaat bepaald. De percentages lopen sterk uiteen: zo moet Luxemburg de uitstoot met 28% verminderen en mag Portugal de uitstoot met 27% verhogen. Naast CO 2 (koolstofdioxide) tellen hierbij ook methaan (CH4), lachgas (N2O) en een aantal fluorverbindingen (HFK's, PFK's en SF6) mee. 2.3 Nationaal klimaatbeleid Het huidige nationale klimaatbeleid is gestoeld op de afspraken in het Kyoto-protocol en de aansluitende afspraken binnen de EU. Op korte termijn moet Nederland de uitstoot van de belangrijkste broeikasgassen (koolstofdioxide, lachgas, methaan en een aantal fluorverbindingen) in de periode van met 6% terugdringen ten opzichte van Op de lange termijn wil de overheid de overgang (transitie) naar een duurzame energiehuishouding bereiken en verdere beperking van de CO 2 -uitstoot. Het zogenoemde transitiebeleid staat beschreven in het vierde Nationale Milieubeleidsplan (NMP4). De overheid streeft daarbij naar 6% energiebesparing in 2010 en naar 10% duurzame energiebronnen in BANS-klimaatconvenant Om het klimaatbeleid te laten slagen spelen provincies en gemeenten een belangrijke rol door lokaal klimaatbeleid te ontwikkelen en uit te voeren. In het Bestuurs Accoord Nieuwe Stijl (BANS) hebben het Rijk, het Interprovinciaal Overleg (IPO) en de Vereniging voor Nederlandse Gemeenten (VNG) afgesproken dat provincies en gemeenten zich meer gaan inzetten voor de reductie van broeikasgassen. De regeling is bedoeld om de uitvoering van het lokale klimaatbeleid van gemeenten en provincies te intensiveren waarbij gemeenten subsidie kunnen krijgen voor de inzet van extra capaciteit om het klimaatbeleid uit te voeren (interne en externe arbeidsuren). Om daarvoor in aanmerking te komen dient een gemeente een klimaatbeleids- en actieplan op te stellen op basis van de Menukaart voor het klimaatbeleid. (zie bijlage 1.) Op deze kaart staan taakstellingen voor klimaatbeleid op de volgende thema s: Klimaat in Beleid Gemeentelijke gebouwen en voorzieningen Woningbouw Bedrijven Agrarische sector Verkeer en vervoer Duurzame Energie Internationaal. Per thema wordt een onderscheid gemaakt tussen drie niveaus (actief, voorlopend en innovatief); hoe hoger het niveau, hoe hoger de inspanning om CO 2 -reductie te bereiken. Deze kaart wordt als uitgangspunt genomen voor de nulmeting van het klimaatbeleid (klimaatscan), het bepalen van de ambitie en het formuleren van projecten. De BANS-subsidieregeling maakt een onderscheid tussen een basispakket en een pluspakket. Het verschil tussen beide pakketten ligt in het aantal gekozen taakstellingen dat gemeente wil bereiken. De gemeente Houten kiest voor een pluspakket (dat is uitgebreider dan het basispakket): Dat betekent dat alle taakstellingen op actief niveau voor de thema s woningbouw en duurzame energie verplicht zijn. Daarnaast kan men kiezen uit 10 extra taakstellingen uit de overige thema s. Taakstellingen uit de thema s duurzame energie en woningbouw (actief niveau) die niet van toepassing zijn moeten ook gecompenseerd worden met een extra taakstelling. Het bedrag van de BANS-subsidie wordt vastgesteld op basis van het aantal inwoners en het aantal hectare grondoppervlak (inclusief binnenwateren). De gemeente Houten kan een maximaal bedrag van ,- voor een pluspakket aanvragen. Dit bedrag krijgt de gemeenten op basis van 50% cofinanciering uit eigen middelen. Gemeente Houten, Plan van aanpak klimaatbeleid

13 2.5 Klimaatbeleid provincie Utrecht De provincie Utrecht stimuleert gemeenten in de uitvoering van duurzame energieprojecten en energiebesparingprojecten. Daartoe heeft zij het projectbureau Energie In Uitvoering opgericht. Gemeenten in Utrecht hebben de mogelijkheid om gebruik te maken van de diensten en expertise van dit projectbureau. Daarnaast heeft de provincie een energiefonds waaruit projecten rond duurzame energie of energiebesparing kunnen worden gefinancierd. Gemeente Houten, Plan van aanpak klimaatbeleid

14 Gemeente Houten, Plan van aanpak klimaatbeleid

15 Hoofstuk 3 Ontwikkeling klimaatbeleid in Houten 3.1 Achtergrond Het intensiveren van het klimaatbeleid door het opstellen van dit plan van aanpak komt voort uit diverse ontwikkelingen: Het opstellen van klimaatbeleid is één van de acties uit het huidige milieubeleidsplan. In 2000 is door de gemeenteraad het besluit genomen dat in % van alle in Houten gebruikte energie afkomstig moet zijn uit duurzame bronnen. In het huidige collegeprogramma wordt als één van de speerpunten genoemd het bevorderen van de opwekking van schone energie. In de afgelopen jaren zijn al veel activiteiten ondernomen op het gebied van klimaatbeleid, zoals bijvoorbeeld de DE-scan en de nulmeting van alle gemeentelijke gebouwen. 3.2 Proces Bij het opstellen van het plan van aanpak heeft de gemeente ondersteuning gekregen van de Novem en adviesbureau CEA. Het opstellen van het plan werd gecoördineerd vanuit de afdeling Milieu. Daarnaast is vanuit de volgende afdelingen een actieve inbreng geleverd aan de totstandkoming van het plan: Bouwzaken Openbare Werken Ruimtelijk Beleid Facilitaire Zaken Projecten Welzijn Bij de totstandkoming van het plan van aanpak zijn globaal de volgende stappen doorlopen: 1. Uitvoeren klimaatscan (nulmeting van het klimaatbeleid aan de hand van de menukaart) 2. Ambitiebepaling (welke doelen wil de gemeente bereiken?) 3. Uitwerking projecten (hoe wil de gemeente die doelen bereiken?) 4. Opstellen plan van aanpak 5. Aanvraag BANS-subsidie 3.3 Nulmeting van het klimaatbeleid Op 7 juli 2003 heeft Novem een nulmeting van het Houtense klimaatbeleid uitgevoerd. Aan de hand van de menukaart is gekeken hoe ver de gemeente is met beleid en uitvoering. Daaruit blijkt dat de gemeente al enige tijd actief is op het gebied van energiebesparing en klimaatbeleid op alle thema s (zowel actief, voorlopend als innovatief niveau), die op de menukaart zijn genoemd. Zo heeft de gemeente in 2000 een DE-scan uit laten voeren en de resultaten vertaald in een aantal projectpakketten, met 20 concrete acties die moeten leiden tot de realisatie van een potentieel van 11%. Dit voorstel is overgenomen door de raad. Ook bij haar eigen gebouwen heeft de gemeente invulling gegeven aan duurzame energie door het integreren van PV-panelen in het ontwerp van de brandweerkazerne. Gemeente Houten, Plan van aanpak klimaatbeleid

16 Stand van zaken thema's en ambities (menukaart) in % Innovatief niveau Voorlopend niveau Actief niveau Klimaat in beleid Gemeentelijke gebouwen Woningbouw Bedrijven en utiliteitsbouw Agrarische sector Verkeer en vervoer Duurzame Energie Internationaal 0% 20% 40% 60% 80% 100% In bovenstaande grafiek zijn per thema de scores weergegeven. Elk thema kan scoren op de drie niveaus. Als een niveau op 100% scoort, dan betekent dit dat alle taakstellingen behorende bij dat niveau, structureel onderdeel van beleid vormen en ook uitgevoerd worden. 3.4 Ambities In het klimaatscan-rapport dat Novem heeft uitgebracht adviseert zij de gemeente Houten om klimaatbeleid op de volgende thema s uit te voeren: Thema s Klimaat in beleid Gemeentelijke gebouwen en installaties Woningbouw nieuwbouw en bestaand Bedrijven Agrarische sector Verkeer en vervoer Duurzame Energie Internationaal Ambitieniveau Actief Actief Actief Voorlopend Actief/voorlopend Actief Innovatief Niet verder uitwerken In de volgende paragrafen staan de gekozen ambities per thema verwoord op basis van de Menukaart van het Klimaatbeleid. In de tabellen wordt verwezen naar projectennummers die corresponderen met de projectbeschrijvingen uit bijlage Klimaat in beleid Om te waarborgen dat het klimaatbeleid wordt uitgevoerd is het noodzakelijk om het draagvlak te behouden. Daarnaast zal ook de voortgang gemonitoord worden. Hieronder staan de taakstellingen uit de menukaart en daarachter het project dat is opgezet. Taakstelling uit prestatiekaart ambitieniveau projectnummer Actieve betrokkenheid van meerdere relevante afdelingen actief 6.1 Jaarlijkse monitoring en evaluatie van de uitvoering van actief 6.1 klimaatbeleid Klimaatbeleid vergaand geïntegreerd en evenwichtig meegewogen op de relevante beleidsterreinen voorlopend 6.1 Gemeente Houten, Plan van aanpak klimaatbeleid

17 3.4.2 Gemeentelijke gebouwen Energie besparen en duurzame energie bevorderen in de eigen gebouwen is belangrijk om twee redenen: de energierekening zal (door besparing) lager worden wat ten goede komt aan de financiële balans van de gemeente. Daarnaast is de gemeente ook geloofwaardig naar andere doelgroepen als zijn rond klimaatacties zelf het goede voorbeeld geeft. Onder gemeentelijke gebouwen en voorzieningen worden alle gebouwen verstaan die in eigendom van de gemeente zijn. Met voorzieningen worden infrastructurele werken bedoeld zoals pompen, gemalen en ook de openbare verlichting. De onderstaande ambities worden verder uitgewerkt: Taakstelling uit prestatiekaart ambitieniveau projectnummer Bij nieuwbouw gemeentelijke gebouwen uitvoeren van 30% van Voorlopend 1.1A de variabele (niet-kostenneutrale) energiemaatregelen uit het Nationaal Pakket Duurzame Utiliteitsbouw Bij renovaties van gemeentelijke gebouwen uitvoeren van 30% Voorlopend 1.1B van de variabele (niet-kostenneutrale) energiemaatregelen uit het Nationaal Pakket Duurzame Utiliteitsbouw Minimaal 40% van het eigen gemeentelijk elektriciteitsverbruik is Innovatief 1.2, 1.3 afkomstig van duurzame bronnen (zowel gebouwen als infrastructurele voorzieningen) Bij renovaties van infrastructurele voorzieningen en installaties Voorlopend 1.4 uitvoeren van alle energiemaatregelen met een terugverdientijd <10 jaar Een jaarlijkse efficiencyverbetering van 4% op het totale energiegebruik van alle gemeentelijke voorzieningen en installaties Innovatief Woningbouw Onder het thema woningbouw vallen maatregelen rond energiezuinig bouwen en de toepassing van duurzame energie. Dat geldt voor zowel woningbouwprojecten (Castellum) als voor kleinschalige projecten van enkele huizen. Projecten richten zich op de energieprestatie op locatie (een energiemaat op wijkniveau), de energieprestatiecoëfficiënt (een energiemaat op woningniveau), het geven van energieprestatieadviezen en op het stimuleren van duurzame energie in de woningbouw. De onderstaande ambities worden verder uitgewerkt: Taakstelling uit prestatiekaart ambitieniveau projectnummer Woningbouw bestaand Toepassen van een Energie Prestatie op Locatie (EPL) van Actief 2.1AC, 2.2AB minimaal 6,5 in woningbouwprojecten met meer dan 250 woningen. De inspanningsverplichting om bij nieuwbouw een verscherping Voorlopend 2.1ABC, 2.2AB van de Energie Prestatie Coëfficiënt (EPC) met 10%-15% te bereiken Woningbouw - bestaand Plan van Aanpak opgesteld voor uitvoering van het Energie Actief 2.3A, 2.5 Prestatie Advies (EPA) voor particuliere en huurwoningen Minimaal 30% van de bestaande woningen is voorzien van EPA Actief 2.3A, 2.B Realisering van minimaal 2 randvoorwaarden voor verbeteren Actief 2.3B, 2.4, 2.5 toepassing duurzame energiebronnen Prestatieafspraak over duurzaam bouwen met woningbouwcorporaties Voorlopend 9 Gemeente Houten, Plan van aanpak klimaatbeleid

18 3.4.4 Bedrijven en agrarische sector Aan (agrarische) bedrijven worden middels de milieuvergunning maatregelen opgelegd in het kader van de Wet Milieubeheer. Daarnaast kan de gemeente ook nog een extra inspanning leveren om energiebesparing en duurzame energie in deze sectoren te bevorderen. Daarbij wordt bijvoorbeeld gedacht aan voorlichting over en het uitvoeren van energiebesparings- en duurzame energiescans. Naast het benaderen van individuele bedrijven valt ook de ontwikkeling van duurzame bedrijventerreinen onder dit thema. De onderstaande ambities worden verder uitgewerkt: Taakstelling uit prestatiekaart ambitieniveau projectnummer Actief overleg en informatie-uitwisseling met lokaal bedrijfsleven Actief 3.1 over energiebesparing en duurzame energie Minimaal 10% van de bedrijven heeft een EE- en DE-scan Voorlopend 3.1 uitgevoerd en 50% daarvan heeft maatregelen getroffen Actieve rol bij uitvoering Meerjarenafspraken Energiebeleid 2 Actief 3.1 Actieve rol bij uitvoering van het convenant Glastuinbouw en Actief 3.1 milieu (Glami) Bestaand instrumentarium gemeente getoetst op mogelijkheden voor stimulering van duurzame bedrijventerreinen (met energievoorziening als belangrijk item) en plan van aanpak in uitvoering genomen Actief Verkeer en vervoer Vervoer door medewerkers van de eigen organisatie, het verkeer van burgers en het bedrijfsleven; het heeft ook allemaal CO 2 -uitstoot tot gevolg. Het thema verkeer en vervoer richt zich enerzijds op de eigen organisatie en anderzijds op de automobiliteit, het collectieve vervoer en het langzame verkeer. De onderstaande ambities worden verder uitgewerkt: Taakstelling uit prestatiekaart ambitieniveau projectnummer Opstellen vervoersplan (eigen organisatie) Actief 4.1A Uitvoeren vervoersplan gericht op 25-50% verschuiving potentiële Voorlopend 4.1A modal shift en/of verlaging potentiële autoratio Voorlichting over duurzaam verkeer en vervoer (o.a. zuinig rijden, Actief 4.1B in-car apparatuur, aankoop schone/ zuinige auto s) De CO 2 -uitstoot van dienstreizen wordt gecompenseerd door Innovatief 4.2 binnenlandse bosaanplant. Gezamenlijk vervoersmanagement voor bedrijventerreinen Voorlopend 4.3 ingevoerd Uitvoeren haalbaarheidsonderzoek naar gecombineerde toepassing van duurzame energie bij infrastructuur (bijv. zon-pv op geluidsschermen) Voorlopend 4.4 Gemeente Houten, Plan van aanpak klimaatbeleid

19 3.4.6 Duurzame energie Reeds in 2000 heeft de gemeente ervoor gekozen om te streven naar 11% duurzame energieopwekking binnen de eigen gemeentegrenzen. De realisatie van windmolens is daarbij reeds in gang gezet. Activiteiten die in dit kader worden ondernomen zijn gericht op biomassa, communicatie over windenergie en kleine windturbines. De onderstaande ambities worden verder uitgewerkt: Taakstelling uit prestatiekaart ambitieniveau projectnummer De gemeente voert actief beleid voor inzameling en ter Actief 5.1 beschikking stellen van biomassa-reststromen voor energieopwekking. Plan van aanpak wordt uitgevoerd met als doel dat van het totale energiegebruik in de gemeente 10% is gebaseerd op duurzame energiebronnen Voorlopend 5.2ABC 3.5 Begroting In bijlage 3 staat de begroting voor de uitvoering van het plan van aanpak klimaatbeleid. Daarbij is een onderscheid gemaakt tussen een begroting die subsidiabel is via de BANS-regeling en een totale begroting (met daarin ook de niet subsidiabele kosten en uren). De begroting is per thema opgebouwd uit de volgende componenten: 1. Loonkosten van direct betrokken personeel: hier staan de uren van de medewerkers die bij de verschillende projecten geraamd zijn. 2. Opslag voor algemene kosten (40% van de loonkosten): in het kader van de BANS-regeling kan het uurtarief van de gemeente worden opgedeeld in het uurloon en 40% algemene kosten (dit zijn de overheadkosten). 3. Externe kosten: hier staan de kosten voor de inhuur van externe capaciteit en expertise genoemd. Voor de begroting die subsidiabel is onder BANS, wordt vanuit deze subsidieregeling maximaal ,- toegekend. De gemeente moet minimaal een gelijk bedrag daar tegen over stellen (in uren). 3.6 Planning en uitvoering De uitvoering van het klimaatbeleid start 1 september 2004 en heeft een looptijd van 4 jaar (tot 31 augustus 2008). In bijlage 4 staan een uitvoeringschema van het klimaatbeleid. Hierin staan: alle projecten genoemd, met daarbij de betrokken afdelingen, het aantal uren dat zij daaraan besteden, wie de projecttrekker is welk jaar/jaren het project wordt uitgevoerd. Gemeente Houten, Plan van aanpak klimaatbeleid

20 Gemeente Houten, Plan van aanpak klimaatbeleid

21 Bijlage 1: de menukaart van het klimaatbeleid Gemeente Houten, Plan van aanpak klimaatbeleid

22 Gemeente Houten, Plan van aanpak klimaatbeleid

23 GEMEENTELIJKE MENUKAART KLIMAATBELEID juli 2002 (vet = onderdeel prestatiekaart) Thema Actief Voorlopend Innovatief A. Klimaat in Beleid Klimaatbeleid vastgelegd in beleid, inclusief uitvoeringsprogramma Hoofdlijnen klimaatbeleid vastgelegd in omgevingsbeleid (b.v. klimaatparagraaf in ontwikkelingsvisie, ISV-programma, bestemmingsplannen) Actieve betrokkenheid van meerdere relevante afdelingen Jaarlijkse monitoring en evaluatie van de uitvoering van klimaatbeleid Vaststellen van budget voor de uitvoering van klimaatbeleid Extra t.o.v. actief: Klimaatbeleid vergaand geïntegreerd en evenwichtig meegewogen op de relevante beleidsterreinen Actieve en gestructureerde samenwerking tussen betrokken afdelingen Actieve en gestructureerde samenwerking met doelgroepen en externe partners Extra budget voor klimaatbeleid Extra t.o.v. voorlopend: Vernieuwend klimaatbeleid, bijvoorbeeld een gezamenlijk actieplan van gemeente(n), belangrijke doelgroepen en externe partners, met een zeer hoog ambitieniveau B. Gemeentelijke Gebouwen en Voorzieningen Nieuwbouw Toepassen van een met 4%-8% verscherpte Energie Prestatiecoëfficiënt (EPC) Uitvoeren van alle vaste en kostenneutrale maatregelen uit het Nationaal Pakket Duurzame Utiliteitsbouw Extra t.o.v. actief: Toepassen van een met 8% -12% verscherpte EPC Uitvoeren van 30% van de variabele (niet-kostenneutrale) energiemaatregelen uit het Nationaal Pakket Duurzame Utiliteitsbouw Minimaal 15% van energiegebruik is afkomstig van duurzame bronnen Realisatie van de opwekking van duurzame energie op/bij een gemeentelijk gebouw (als voorbeeldproject) Extra t.o.v. voorlopend: Toepassen van een met >12% verscherpte EPC Uitvoeren van 30% van de variabele (niet-kostenneutrale) maatregelen van alle thema s uit het Nationaal Pakket Duurzame Utiliteitsbouw Minimaal 40% van energiegebruik is afkomstig van duurzame bronnen Realiseren van tenminste 1 innovatief voorbeeldproject Bestaande bouw Bij renovaties uitvoeren van alle vaste en kostenneutrale energiemaatregelen uit het Nationaal Pakket Duurzame Utiliteitsbouw Energiebeheer (met uitvoering zorgplicht) ingevoerd voor alle gemeentelijke gebouwen Een actief inkoopbeleid inzake energie (waaronder aandacht voor de herkomst) Extra t.o.v. actief: Bij renovaties uitvoeren van 30% van de variabele (niet-kostenneutrale) energiemaatregelen uit het Nationaal Pakket Duurzame Utiliteitsbouw Bij renovaties uitvoeren van alle energiemaatregelen met een terugverdientijd <10 jaar Minimaal 15% van het eigen gemeentelijk elektriciteitsverbruik is afkomstig van duurzame energiebronnen Realisatie van de opwekking van duurzame energie op/bij een gemeentelijk gebouw (als voorbeeldproject) Energiezorgsysteem ingevoerd voor alle gemeentelijke gebouwen Extra t.o.v. voorlopend: Bij renovaties uitvoeren van 30% van de (niet-kostenneutrale) variabele maatregelen van alle thema s uit het Nationaal Pakket Duurzame Utiliteitsbouw Minimaal 40% van het eigen gemeentelijk elektriciteitsverbruik is afkomstig van duurzame energiebronnen Infrastructurele voorzieningen en installaties Bij renovaties uitvoeren van alle energiemaatregelen met een terugverdientijd van <5 jaar Beleidsplan Openbare Verlichting vastgesteld, met aandacht voor energiebesparing en duurzame energie Extra t.o.v. actief: Bij renovaties uitvoeren van alle energiemaatregelen met een terugverdientijd van < 10 jaar Minimaal 15% van het elektriciteitsverbruik afkomstig van duurzame energiebronnen Realisatie van de opwekking van duurzame energie (als voorbeeldproject) Beleidsplan Openbare Verlichting uitgevoerd Extra t.o.v. voorlopend: Een jaarlijkse efficiencyverbetering van 4% op het totale energiegebruik van alle voorzieningen en installaties Minimaal 40% van het elektriciteitsverbruik is afkomstig van duurzame energiebronnen Gemeente Houten, Plan van aanpak klimaatbeleid

24 Thema Actief Voorlopend Innovatief C. Woningbouw Nieuwbouw Toepassen van een Energie Prestatie op Locatie (EPL) van minimaal 6,5 in woningbouwprojecten met meer dan 250 woningen Energievisie opgesteld en opgenomen in bestemmingsplan voor alle woningbouwprojecten met meer dan 250 woningen De inspanningsverplichting om bij nieuwbouw een verscherping van de Energie Prestatie Coëfficiënt (EPC) met 5%-10% te bereiken Gemeentelijke EPC-monitoring bij toetsing aan Bouwbesluit Uitvoeren van alle vaste en kostenneutrale maatregelen uit het Nationaal Pakket Duurzame Woningbouw Gebruik van het Nationaal Pakket Stedenbouw bij planvorming Extra t.o.v. actief: Toepassen van een EPL van minimaal 7,0 in woningbouwpro-jecten met meer dan 250 woningen Openbare procedure voor de energieinfrastructuur met randvoorwaarden op gebied van duurzame energie bij woningbouwprojecten van meer dan 500 woningen De inspanningsverplichting om bij nieuwbouw een verscherping van de EPC met 10%-15% te bereiken Uitvoeren van 50% van de variabele (niet-kostenneutrale) energiemaatregelen uit het Nationaal Pakket Duurzame Woningbouw De inspanningsverplichting dat alle nieuwe woningen worden uitgerust met een lage temperatuur verwarmingssysteem Extra t.o.v. voorlopend: Toepassen van een EPL van minimaal 8,0 in woningbouw-projecten met meer dan 250 woningen De inspanningsverplichting om bij nieuwbouw een verscherping van de EPC met 15%-20% te bereiken Uitvoeren van 50% van alle (nietkostenneutrale) variabele maatregelen uit het Nationaal Pakket Duurzame Woningbouw Realiseren van tenminste 1 innovatief voorbeeldproject Bestaande bouw Toepassen van een Energie Prestatie op Locatie (EPL) van minimaal 6,0 bij renovatie- en herstructureringsprojecten met meer dan 250 woningen Energievisie opgesteld en opgenomen in bestemmingsplan voor alle renovatieof herstructureringsprojecten met meer dan 250 woningen Plan van Aanpak opgesteld voor uitvoering van het Energie Prestatie Advies (EPA) voor particuliere en huurwoningen Minimaal 30% van de bestaande woningen is voorzien van EPA Realisering van minimaal 2 randvoorwaarden voor verbeteren toepassing duurzame energiebronnen Gebruik van het Nationaal Pakket Stedenbouw bij renovatie- en herstructureringsplannen Extra t.o.v. actief: Toepassen van een EPL van minimaal 6,5 bij renovatie- en herstructureringsprojecten met meer dan 250 woningen Minimaal 40% van de bestaande woningen is voorzien van een EPA en 50% daarvan heeft subsidie aangevraagd voor maatregelen Realisering van minimaal 1 extra randvoorwaarde voor verbeteren toepassing duurzame energiebronnen Prestatieafspraak over duurzaam bouwen met woningbouwcorporaties Extra t.o.v. voorlopend: Toepassen van een EPL van minimaal 7,0 bij renovatie- en herstructureringsprojecten met meer dan 250 woningen Minimaal 50% van de bestaande woningen is voorzien van een EPA en 50% daarvan heeft subsidie aangevraagd voor maatregelen Gemeente Houten, Plan van aanpak klimaatbeleid

25 Thema Actief Voorlopend Innovatief D. Bedrijven en Utiliteitsbouw Inrichtingen Actief overleg en informatieuitwisseling met lokaal bedrijfsleven over energiebesparing en duurzame energie Voorlichtingstraject voor energieefficiency- en duurzame-energiescans (EE- en DE-scans) uitgevoerd Actieve rol bij uitvoering Meerjarenafspraken Energiebeleid 2 Uitvoeren milieuvergunning verlening en handhaving conform circulaire Energie in de Milieuvergunning Bedrijven informeren over en stimuleren tot vervoermanagement Extra t.o.v. actief: Minimaal 10% van de bedrijven heeft een EE- en DE-scan uitgevoerd en 50% daarvan heeft maatregelen getroffen Vervoermanagement onderdeel van milieuvergunningverlenings- en handhavingsbeleid Extra t.o.v. voorlopend: Tenminste 1 innovatief project is uitgevoerd (t.a.v. inrichtingen of bedrijventerreinen) Bedrijventerreinen Bestaand instrumentarium gemeente getoetst op mogelijkheden voor stimulering van duurzame bedrijventerreinen (met energievoorziening als belangrijk item) en plan van aanpak in uitvoering genomen Extra t.o.v. actief: Actief beleid voor verduurzaming van bestaande bedrijventerreinen in de gemeente Ruimte gereserveerd voor energiebesparing en duurzame energie bij planontwikkeling bedrijventerreinen op basis van een energievisie Een (bij voorkeur bovengemeentelijk) overleg- en informatieuitwisselingstructuur met lokaal bedrijfsleven over duurzame bedrijventerreinen De gemeente legt als doel vast en bevordert dat het energiegebruik van nieuw te realiseren of te revitaliseren bedrijventerreinen voor minimaal 5% is gebaseerd op duurzame energiebronnen Extra t.o.v. voorlopend: Acquisitie- en vestigingsbeleid gericht op duurzaamheid operationeel Gemeenschappelijk plan van gemeente en lokaal bedrijfsleven t.b.v. continuering van het verduurzamingproces op bedrijventerreinen opgesteld De gemeente legt als doel vast en bevordert dat het energiegebruik van bedrijven op nieuw te realiseren of te revitaliseren bedrijven-terreinen voor minimaal 10% is gebaseerd op duurzame energiebronnen Tenminste 1 innovatief project is uitgevoerd (t.a.v. inrich-tingen of bedrijventerreinen) Utiliteitsbouw De inspanningsverplichting om bij nieuwbouw een verscherping van de Energie Prestatie Coëfficiënt (EPC) met 4%-8% te bereiken Uitvoeren van alle vaste en kostenneutrale maatregelen uit het Nationaal Pakket Duurzame Utiliteitsbouw Extra t.o.v. actief: De inspanningsverplichting om bij nieuwbouw een verscherping van de EPC met 8%-12% te bereiken Uitvoeren van 30% van de variabele (niet-kostenneutrale) energiemaatregelen uit het Nationaal Pakket Duurzame Utiliteitsbouw Extra t.o.v. voorlopend: De inspanningsverplichting om bij nieuwbouw een verscherping van de EPC met > 12% te bereiken Uitvoeren van 30% van de variabele (niet-kostenneutrale) maatregelen van alle thema s uit het Nationaal Pakket Duurzame Utiliteitsbouw E. Agrarische Sector Actief overleg met standsorganisaties en uitvoering voorlichtingstraject over mogelijkheden energiebesparing en duurzame energie (EE- en DE-scan) Actieve rol bij uitvoering van het convenant Glastuinbouw en milieu (Glami) Uitvoeren milieuvergunning-verlening en handhaving conform circulaire Energie in de Milieuvergunning Extra t.o.v. actief: Minimaal 10% van de bedrijven heeft een EE- en DE-scan uitgevoerd en 50% daarvan heeft maatregelen getroffen Uitvoeren van een plan van aanpak met als doel dat 5% van het agrarische energiegebruik is gebaseerd op duurzame energiebronnen Extra t.o.v. voorlopend: Uitvoeren van een plan van aanpak met als doel dat van het agrarische energiegebruik 10% is gebaseerd op duurzame energiebronnen In bestemmingsplannen is (waar relevant) ruimte gereserveerd voor bosaanplant Tenminste 1 innovatief project uitgevoerd Gemeente Houten, Plan van aanpak klimaatbeleid

26 Thema Actief Voorlopend Innovatief F. Verkeer en Vervoer Vervoer eigen organisatie en communicatieactiviteiten Eigen organisatie Opstellen vervoersplan(nen) Energiebesparing is een criterium bij toetsen varianten voor vervanging eigen wagenpark Aanschaffen nieuwe personenauto s uitsluitend uit de klassen A en B van de Energie-etikettering Communicatie eigen organisatie en inwoners Voorlichting over duurzaam verkeer en vervoer (o.a. zuinig rijden, in-car apparatuur, aankoop schone/ zuinige auto s) Extra t.o.v. actief: Eigen organisatie Uitvoeren vervoersplan(nen) gericht op 25-50% verschuiving potentiële modal shift en/of verlaging potentiële autoratio Op basis van een milieu-efficiencyscan (MES) van het eigen wagenpark wordt een actieplan opgesteld voor energiebesparing Extra t.o.v. voorlopend: Eigen organisatie Uitvoeren vervoersplan(nen) gericht op % verschuiving potentiële modal shift en/of verlaging potentiële autoratio Het actieplan gebaseerd op een milieuefficiency-scan (MES) van het eigen wagenpark wordt uitgevoerd De CO2-uitstoot van dienstreizen wordt gecompenseerd door binnenlandse bosaanplant Automobiliteit, Langzaam verkeer (LV), collectief vervoer (CV) en openbaar vervoer (OV) Energiegebruik is aandachtspunt bij aanbesteding CV en OV Vergroten inzicht in LV-, CV- (o.a. gedeeld autogebruik) en OVmogelijkheden In beeld brengen automobiliteit en samenhangende milieuknelpunten Extra t.o.v. actief: Inzet van Instrument Milieueisen bij openbaar vervoer (IMOVA) en vertaling daarvan in concrete milieueisen in de concessieverlening Vastleggen van prestatie-afspraken ter verbetering van voorzieningen LV/OV/CV Gezamenlijk vervoersmana-gement voor bedrijventerreinen ingevoerd Extra t.o.v. voorlopend: Project ketenmobiliteit uitgevoerd Bijdragen aan ontwikkeling en/of toepassing innovatieve vervoerssystemen RO/infrastructuur Uitvoeren studie inzake Vervoersprestatie op locatie (VPL) bij (her)inrichting woonwijk of woningbouw-projecten met meer dan 500 woningen Toepassing van minimaal 1 verkeeren vervoermaatregel uit het Nationaal pakket duurzame stedenbouw Extra t.o.v. actief: Implementatie energiezuinige variant uit de VPL-studie Uitvoeren haalbaarheidsonderzoek naar gecombineerde toepassing van duurzame energie bij infrastructuur (b.v. zon-pv op geluidsschermen Extra t.o.v. voorlopend: Implementatie meest energiezuinige variant uit de VPL-studie Goederenvervoer G. Duurzame energie Stimuleren energie-efficiëntie bij binnengemeentelijke distributie Duurzame energie- (DE-)scan uitgevoerd Bij uitbreidingsplannen is sprake van minimaal 70% zongerichte verkaveling In bestemmingsplannen worden (indien relevant) locaties voor windenergie bestemd die voortvloeien uit het provinciaal beleid dan wel de Bestuursovereenkomst landelijke ontwikkeling windenergie (BLOW) De gemeente voert actief beleid voor inzameling en ter beschik-king stellen van biomassarest-stromen voor energieopwekking Extra t.o.v. actief: Energie criterium bij toelatingseisen stedelijke distributie Extra t.o.v. actief: Plan van aanpak wordt uitgevoerd met als doel dat van het totale energiegebruik in de gemeente 5% is gebaseerd op duurzame energiebronnen Extra t.o.v. voorlopend: Energie als belangrijk criterium bij toelatingseisen stedelijke distributie Stimuleren innovatieve distributieconcepten Extra t.o.v. voorlopend: Plan van aanpak wordt uitgevoerd met als doel dat van het totale energiegebruik in de gemeente 10% is gebaseerd op duurzame energiebronnen H. Internationaal Benutten van bestaande contacten en netwerkorganisaties voor internationale activiteiten op het gebied van duurzame energie en energiebesparing Extra t.o.v. actief: Actieve participatie in projecten gericht op energiebesparing en duurzame energie in het buitenland Extra t.o.v. voorlopend: Landelijke koploper door het opzetten van innovatieve projecten met buitenlandse partners Gemeente Houten, Plan van aanpak klimaatbeleid

27 Bijlage 2: uitvoeringsplan Gemeente Houten, Plan van aanpak klimaatbeleid

28 Gemeente Houten, Plan van aanpak klimaatbeleid

29 Thema: gemeentelijke gebouwen en voorzieningen Gemeente Houten, Plan van aanpak klimaatbeleid

30 Thema: gemeentelijke gebouwen en voorzieningen Ambitie Actief Voorlopend Innovatief Taakstelling Uitvoeren van 30% van de variabele (niet-kostenneutrale) energiemaatregelen uit het Nationaal Pakket Duurzame Utiliteitsbouw *Vetgedrukte taakstellingen zijn subsidiabel 1.1 Duurzaamheidsmaatregelen gemeentelijke gebouwen Om de toepassing van maatregelen uit het Nationaal Pakket Duurzame Utiliteitsbouw bij gemeentelijke gebouwen te waarborgen zijn twee deelprojecten gedefinieerd: 1.1A Duurzaamheidsmaatregelen nieuwbouw gemeentelijke gebouwen 1.1B Duurzaamheidsmaatregelen bestaande gemeentelijke gebouwen 1.1A Duurzaamheidsmaatregelen nieuwbouw gemeentelijke gebouwen Doelstelling Aanpak De gemeente in de rol van opdrachtgever neemt in het Programma van Eisen bij nieuwbouw van haar eigen gebouwen uit het Nationaal Pakket Duurzame Utiliteitsbouw (NPDU) op: vast maatregelen kostenneutrale variabele maatregelen 30% van de variabele (niet kostenneutrale) maatregelen In de huidige praktijk wordt bij nieuwbouw van gemeentelijke gebouwen het NPDU meestal al toegepast. Het vormt echter geen structureel onderdeel van beleid, omdat nergens is vastgelegd dat het NPDU moet worden toegepast. Dat het nu wel gebeurt komt doordat de betrokken medewerkers op de hoogte zijn van het NPDU. Bij eventueel vertrek of ziekte van medewerkers is het niet zeker of de maatregelen uit het NPDU altijd zullen worden toegepast. 1. Startoverleg met betrokken afdelingen 2. Inventarisatie van huidige gang van zaken bij nieuwbouw 3. Inventarisatie van projecten 4. Nagaan op welke wijze toepassing van NPDU vastgelegd kan worden in beleid 5. Schrijven van voorstel met te volgen procedure en wijze van rapportage (van belang i.v.m. monitoring) 6. Besluitvorming door college en/of raad 7. Monitoring van de toepassing van het NPDU 8. Jaarlijkse actualisatie van eisenpakket (indien nodig) Resultaat Toepassing van het NPDU bij de nieuwbouw van gemeentelijke gebouwen is structureel beleid. Verantwoordelijke Milieu afdeling Interne partners Welzijn, Bouwzaken, Projecten, Facilitaire Zaken Externe partners ontwikkelaars, architecten Doorlooptijd doorlooptijd: 3-6 maanden Tijdsbesteding 2004: 20 uur 2005: 10 uur Externe kosten geen Gemeente Houten, Plan van aanpak klimaatbeleid

31 Thema: gemeentelijke gebouwen en voorzieningen, bestaande bouw Ambitie Actief Voorlopend Innovatief Taakstellingen Bij renovaties uitvoeren van 30% van de variabele (niet-kosten)neutrale maatregelen uit het nationaal pakket Duurzame Utiliteitsbouw *Vetgedrukte taakstellingen zijn subsidiabel 1.1B Duurzaamheidsmaatregelen bestaande gemeentelijke gebouwen Doelstelling Aanpak De gemeente in de rol van opdrachtgever neemt in het Programma van Eisen bij renovatie van haar eigen gebouwen uit het Nationaal Pakket Duurzame Utiliteitsbouw (NPDU) op: vaste maatregelen kostenneutrale variabele maatregelen 30% van de variabele (niet kostenneutrale) maatregelen De gemeente Houten heeft relatief nieuwe gebouwen. Renovatie van gemeentelijke gebouwen komt (nog) niet veel voor. De enige renovatie die momenteel bekend is, is de renovatie van het gemeentehuis. Bij deze renovatie zal het NPDU worden gehanteerd voor zover de maatregelen van toepassing zijn. Indien blijkt dat renovatie (behalve het gemeentehuis) de komende 4 jaar in Houten niet aan de orde is, zal mogelijk in plaats van het NPDU een minder uitgebreid eisenpakket voor kleinere onderhoudsprojecten worden opgesteld. 1. Startoverleg met betrokken afdelingen 2. Inventarisatie renovatieprojecten 3. Inventarisatie onderhoudsprojecten 4. Vaststellen eisenpakket (NPDU of aangepast eisenpakket) 5. Besluitvorming door college en/of raad 6. Uitvoering 7. Monitoring en rapportage 8. Jaarlijkse actualisatie eisenpakket Resultaat Toepassing van het NPDU bij renovatie van gemeentelijke gebouwen is structureel beleid. Verantwoordelijke Milieu afdeling Interne partners Bouwzaken, Welzijn, Facilitaire Zaken Externe partners aannemers, installateurs, architecten, gebouwgebruikers Doorlooptijd doorlooptijd: 3-6 maanden Tijdsbesteding 2004: 20 uur 2005: 10 uur Externe kosten geen Gemeente Houten, Plan van aanpak klimaatbeleid

32 Thema: gemeentelijke gebouwen en voorzieningen Ambitie Actief Voorlopend Innovatief Taakstellingen Een actief inkoopbeleid inzake energie (waaronder aandacht voor de herkomst) Minimaal 40% van het eigen gemeentelijk elektriciteitsverbruik [van gebouwen] is afkomstig van duurzame bronnen Minimaal 40% van het elektriciteitsverbruik [van infrastructurele werken en voorzieningen] is afkomstig van duurzame energiebronnen *Vetgedrukte taakstellingen zijn subsidiabel 1.2 Duurzaam energie-inkoopbeleid Doelstelling Het formuleren en implementeren van beleid ten aanzien van de centrale inkoop van energie voor alle gemeentelijke gebouwen, zo mogelijk samen met buurgemeente en/of in regioverband (BRU, Bestuur Regio Utrecht). De nadruk ligt daarbij niet alleen op een gunstiger prijsvorming, maar ook om invloed uit te oefenen op de herkomst van de energie en beperking van verbruik. In dit kader wordt de ambitie gesteld (en meetbaar gemaakt) om minimaal 40% van de eigen behoefte aan elektriciteit af te dekken met energie uit duurzame bronnen. Ten aanzien van deze herkomst gaat bovendien de voorkeur uit naar bronnen en methoden van opwekking met de laagste uitstoot van CO 2 (levenscyclus). De inkoop betreft zowel gemeentelijke gebouwen als infrastructurele voorzieningen. Het betreft niet de energie voor openbare verlichting. Dit wordt in een apart traject ingekocht. Aanpak 1. Inventarisatie energiegebruik en energiecontracten gemeentelijke gebouwen en voorzieningen. 2. Het centreren van het contractbeheer m.b.t. de levering van energie bij de afdeling Facilitaire Zaken onder doorbelasting van kosten per budgethouder. 3. Hiermee komt er ook één aanspreekpunt naar de externe leveranciers (aanvragen nieuwe aansluitingen e.d.). 4. (Markt)analyse voor de inkoopmogelijkheden voor duurzame energie waarbij ook beschouwd de toepassing van eigen opwekkingsbronnen, onder meer door gebruikmaking van extern advies. 5. De offerte en inkooptrajecten lopen via het BRU. 6. Gezamenlijke implementatie m.b.t. energiebeheersaspecten. Resultaat Minimaal 40 % (zo mogelijk 100%) van de afgenomen energie is afkomstig van duurzame energiebronnen. Het zichtbaar en meetbaar maken van de voorkeur tot maximaal gebruik van bronnen met een minimale CO 2 -uitstoot. Het ontwikkelen van methoden waarbij de energieleverancier een actieve bijdrage levert met betrekking tot het energiebeheer. Verantwoordelijke Facilitaire Zaken afdeling Interne partners Milieu, Bouwzaken, Planning & Control, Welzijn (onderwijs), Bouwzaken, Openbare Werken Externe partners BRU-gemeenten, adviseur(s) (PME), leveranciers, gebouwgebruikers Doorlooptijd zwaartepunt ligt in 2004 Tijdsbesteding en 2004: 20 uur kosten : 25 uur per jaar Externe kosten 2800,- dekking: BANS Gemeente Houten, Plan van aanpak klimaatbeleid

33 Thema: gemeentelijke gebouwen en voorzieningen Ambitie Actief Voorlopend Innovatief Taakstellingen Minimaal 40% van het eigen gemeentelijk elektriciteitsverbruik [van gebouwen] is afkomstig van duurzame bronnen *Vetgedrukte taakstellingen zijn subsidiabel 1.3 Toepassing duurzame energie en/of energiebesparing in het gemeentehuis Doelstelling Onderzoeken van de mogelijkheden van toepassing van duurzame energie en/of energiebesparing in aansluiting bij de renovatie van het gemeentehuis. Selectie van de meeste kansrijke optie voor duurzame energie en/of energiebesparing en de daadwerkelijke toepassing realiseren. Aanpak 1. Startgesprek met betrokken ambtenaren, installatie-adviseur (VIAC) en adviseur projectbureau Energie in Uitvoering (provincie). 2. Opstellen van een lijst met mogelijke opties en uitwerken van de globale haalbaarheid. 3. Selectie van de meest kansrijke optie. Randvoorwaarden, technische en financiële haalbaarheid verder uitwerken. 4. Presentatie in de projectgroep. 5. Indienen van subsidie-aanvraag bij Projectbureau Energie in Uitvoering (voor ). 6. Het opstellen van het installatie-technisch ontwerp. 7. Het besteks gereedmaken van dit werk. 8. Na installatie: monitoring van de prestaties Bovenstaande werkzaamheden worden uitgevoerd als deelproject bij de renovatie van het gemeentehuis waarvoor de Definitieve Ontwerpfase loopt. Resultaat Een bijdrage leveren aan de doelstellingen om minimaal 40%, zo mogelijk 100%, van de afgenomen energie afkomstig te laten zijn van duurzame energiebronnen. Het actief leveren van een bijdrage aan de beperking van de CO 2 -uitstoot. Verantwoordelijke Projectgroep Renovatie gemeentehuis afdeling Interne partners Externe partners Doorlooptijd Tijdsbesteding 2004: 40 uur 2005: 10 uur Milieu, Planning & Control VIAC Vink Installatie Advies Centrum te Houten, projectbureau Energie in Uitvoering (energiebureau van de provincie) Kosten Extern advies: ,- (dekking BANS) De gemeenteraad heeft het besluit genomen om ,- te reserveren om een extra milieu-impuls te geven aan de renovatie van het gemeentehuis. In eerste instantie wordt gezocht naar mogelijkheden voor duurzame energie en/of energiebesparing. Het gereserveerde bedrag kan mogelijk worden verdubbeld door subsidie aan te vragen uit het Energiefonds van de provincie. Gemeente Houten, Plan van aanpak klimaatbeleid

Plan van aanpak klimaatbeleid 2004 2007. Gemeente Haarlemmerliede-Spaarnwoude

Plan van aanpak klimaatbeleid 2004 2007. Gemeente Haarlemmerliede-Spaarnwoude Plan van aanpak klimaatbeleid 2004 2007 Gemeente Haarlemmerliede-Spaarnwoude 1. Inleiding Samenvatting Vanwege de zorg voor deze aarde trekt ook de gemeente Haarlemmerliede-Spaarnwoude het zich voor haar

Nadere informatie

Overzicht nulmeting provincie Groningen

Overzicht nulmeting provincie Groningen Overzicht nulmeting provincie Groningen ACTIEF NIVEAU beleid Hoofdlijnen in omgevingsbeleid (bijvoorbeeld energieparagraaf in omgevingsplan, milieubeleidsplan en/of streekplan). Actuele energiebeleidsnota

Nadere informatie

OPZET KLIMAATPLAN 11-2-04

OPZET KLIMAATPLAN 11-2-04 OPZET KLIMAATPLAN 11-2-04 Samenvatting Deze notitie voorziet in de opzet van het klimaatplan voor Nijmegen. Dit is de voortzetting het Nijmeegse energiebeleid. Actualisering was sowieso nodig omdat oude

Nadere informatie

Bijlage 5: Provinciale menukaart

Bijlage 5: Provinciale menukaart Bijlage 5: menukaart PROVINCIALE MENUKAART DUURZAME ENERGIE EN ENERGIEBESPARING Aandachtsveld Doelgroep Ambitieniveau Indicator Energie in beleid Hoofdlijnen in omgevingsbeleid (bijvoorbeeld energieparagraaf

Nadere informatie

Uitvoeringsplan klimaatbeleid provincie Groningen

Uitvoeringsplan klimaatbeleid provincie Groningen Uitvoeringsplan klimaatbeleid provincie Groningen Stap 1: in het kader van de BANS subsidieaanvraag 12 Mei 2004 KNN Milieu BV Werfstraat 5 9712 VN Groningen Inhoudsopgave 1 INLEIDING...3 2 KADERS VAN HET

Nadere informatie

TER KENNISNAME. Onderwerp : Klimaatbeleid (energiebeleid) de commissie grondgebiedzaken

TER KENNISNAME. Onderwerp : Klimaatbeleid (energiebeleid) de commissie grondgebiedzaken CIE GZ 6 01-2007 TER KENNISNAME AAN Onderwerp : Klimaatbeleid (energiebeleid) de commissie grondgebiedzaken 1 Inleiding In 1997 zijn in Kyoto internationale afspraken gemaakt om tot een reductie van uitstoot

Nadere informatie

Uitvoeringsprogramma Klimaatbeleid 2009-2012. Gemeente Houten, 4 november 2008

Uitvoeringsprogramma Klimaatbeleid 2009-2012. Gemeente Houten, 4 november 2008 2 Inhoud Hoofdstuk 1 Inleiding... 5 1.1 Achtergrond... 5 1.2 Klimaatverandering... 5 1.3 Waarom dit plan... 6 1.4 Totstandkoming van dit plan... 6 1.5 Leeswijzer... 7 Hoofdstuk 2 Beleidskader... 8 2.1

Nadere informatie

STRATEGIE DUURZAME ENERGIETRANSITIE GEMEENTE BREDA

STRATEGIE DUURZAME ENERGIETRANSITIE GEMEENTE BREDA STRATEGIE DUURZAME ENERGIETRANSITIE GEMEENTE BREDA UPDATE 2016 SAMENVATTING STRATEGIE DUURZAME ENERGIETRANSITIE GEMEENTE BREDA Opdrachtgever Gemeente Breda Afdeling Mobiliteit en Milieu Opdrachtnemer Evert

Nadere informatie

Duurzame ontwikkeling:

Duurzame ontwikkeling: Duurzaam Tynaarlo Duurzame ontwikkeling: Een ontwikkeling die kan voorzien in de behoeften van de huidige generaties zonder die van de toekomstige generaties in gevaar te brengen. (Our common future 1987)

Nadere informatie

Regionaal Energie Convenant 2014-2016

Regionaal Energie Convenant 2014-2016 Regionaal Energie Convenant 2014-2016 Mede mogelijk gemaakt met steun van: Regio Rivierenland Provincie Gelderland RCT-Rivierenland Pagina 1 Ondertekenaars, hier tezamen genoemd: partijen 1. Hebben het

Nadere informatie

Uitvoeringsprogramma Klimaatbeleid Vaals 2012-2015

Uitvoeringsprogramma Klimaatbeleid Vaals 2012-2015 Uitvoeringsprogramma Klimaatbeleid Vaals 2012-2015 Projectcode GEMEENTE 1 Energiebesparing gemeentelijke gebouwen Doelstelling Het verbeteren van de energieprestatie van gemeentelijke gebouwen door 3%

Nadere informatie

Deelname van gemeente Heusden aan landelijke Stimuleringsregeling voor lokale Klimaatinitiatieven (SloK)

Deelname van gemeente Heusden aan landelijke Stimuleringsregeling voor lokale Klimaatinitiatieven (SloK) Samenvatting: Inleiding: In de voorbereiding van de Duurzaamheidsagenda heeft uw college ingestemd met de indiening van een gemeentelijke aanvraag ter verkrijging van een uitkering uit het Gemeentefonds

Nadere informatie

Uitvoeringsprogramma. Behorende bij het milieubeleidsplan 2008-2011

Uitvoeringsprogramma. Behorende bij het milieubeleidsplan 2008-2011 Uitvoeringsprogramma Behorende bij het milieubeleidsplan 2008-2011 Inleiding Dit document omvat het uitvoeringsprogramma dat bij het milieubeleidsplan 2008 2011 van de gemeente Tynaarlo behoort. De in

Nadere informatie

Rapportage Klimaatscan. Provincie Groningen. Novem adviseur: drs. E.A. Baris Datum: januari 2004

Rapportage Klimaatscan. Provincie Groningen. Novem adviseur: drs. E.A. Baris Datum: januari 2004 Rapportage Klimaatscan Provincie Groningen Novem adviseur: drs. E.A. Baris Datum: januari 2004 Novem Kompas energiebewust wonen en werken Postbus 8242 3503 RE Utrecht Telefoon: 030 23 93 532 Telefax :

Nadere informatie

VNG Raadsledencampagne

VNG Raadsledencampagne Duurzaam Drimmelen VNG Raadsledencampagne Klimaat niet zonder de Raad Invloed raadsleden Borging beleid Collegiaal bestuur Collegeakkoord 2010-2014 Duurzame ontwikkeling: Een ontwikkeling die kan voorzien

Nadere informatie

Notitie energiebesparing en duurzame energie

Notitie energiebesparing en duurzame energie Notitie energiebesparing en duurzame energie Zaltbommel, 5 juni 2012 Gemeente Zaltbommel Notitie energiebesparing en duurzame energie 1 1. Inleiding Gelet op de ambities in het milieuprogramma 2012-2015

Nadere informatie

CO 2 -reductiedoelstelling 2011-2013

CO 2 -reductiedoelstelling 2011-2013 CO 2 -reductiedoelstelling 2011-2013 Cauberg-Huygen Raadgevende Ingenieurs BV december 2011 2010.0001-15 Inleiding Cauberg-Huygen is sinds 1975 koploper in oplossingen voor de bouw- en infrasector, industrie

Nadere informatie

Subsidieregeling Energiebesparing in de Sociale Huursector, nr. 2006wem004996i.

Subsidieregeling Energiebesparing in de Sociale Huursector, nr. 2006wem004996i. Subsidieregeling Energiebesparing in de Sociale Huursector, nr. 2006wem004996i. Toelichting Inleiding Provinciale staten van Utrecht hebben besloten om 750.000,- in te zetten voor de reductie van CO 2

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde vwo 2006-I

Eindexamen aardrijkskunde vwo 2006-I Actieve aarde Opgave 6 Platentektoniek nu en in de toekomst bron 11 Plaatbewegingen langs de westkust van Noord-Amerika Huidige situatie A Juan de Fuca B Noord- Amerikaanse San Andreas breuk Pacifische

Nadere informatie

Tussenevaluatie Zutphen energieneutraal anno 2012 Forum 23 april 2012

Tussenevaluatie Zutphen energieneutraal anno 2012 Forum 23 april 2012 Tussenevaluatie Zutphen energieneutraal anno 2012 Forum 23 april 2012 Sabine van Galen-Avegaart Agenda 1. De opgave Zutphen energieneutraal 2. Resultaat van ons beleid in cijfers 3. Wat hebben we in 2010-2011

Nadere informatie

Gemeente Langedijk. Voorstel aan de raad

Gemeente Langedijk. Voorstel aan de raad Gemeente Langedijk Raadsvergadering : 22 januari 2013 Agendanummer : 15 Portefeuillehouder Afdeling Opsteller : H.J.M. Schrijver : Beleid en Projecten : Schutten Voorstel aan de raad Onderwerp : Nota Langedijk

Nadere informatie

Naar een klimaatneutrale sportvereniging

Naar een klimaatneutrale sportvereniging Naar een klimaatneutrale sportvereniging Leidraad voor het maken van een eigen projectplan of Plan van Aanpak Inleiding Steeds meer sportverenigingen met een eigen accommodatie komen in actie om energie

Nadere informatie

Bijlage E: samenvatting convenanten energie efficiency

Bijlage E: samenvatting convenanten energie efficiency Bijlage E: samenvatting convenanten energie efficiency 1. Het Convenant Benchmarking energie efficiency Op 6 juli 1999 sloot de Nederlandse overheid met de industrie het Convenant Benchmarking energieefficiency.

Nadere informatie

Riedsútstel. Underwerp Duurzaamheidsbeleid 2014-2018

Riedsútstel. Underwerp Duurzaamheidsbeleid 2014-2018 Riedsútstel Ried : 22 januari 2015 Status : Opiniërend/Besluitvormend Eardere behandeling : Informerend d.d. 6 november 2014 Agindapunt : 10 Portefúljehâlder : M. van der Veen Amtner : mw. R.M.A. van Sonsbeek

Nadere informatie

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Fons Claessen sr.adviseur klimaat, energie & duurzaamheid Gemeente Nijmegen Waarom moeten we iets doen?? 1: Klimaatverandering 2: Energie en grondstoffen 3.

Nadere informatie

ENERGIECONCEPTEN. Advies op maat. vandorp.eu

ENERGIECONCEPTEN. Advies op maat. vandorp.eu ENERGIECONCEPTEN Advies op maat ENERGIE- KOSTEN Stelt u zich eens voor dat u 1,- per m 2 aan energiekosten kunt besparen in een pand van 5.000 m 2. In een tijd van stijgende energiekosten zal dit in 10

Nadere informatie

Factsheet Energie en Klimaat

Factsheet Energie en Klimaat Factsheet Energie en Klimaat 1. Inleiding Deze factsheet heeft betrekking op het klimaatbeleid (de reductie van CO 2 )en het energiebeleid (inzetten op zeven speerpunten) van Den Haag. Voor deze factsheet

Nadere informatie

Klimaatakkoord Rijk en UvW

Klimaatakkoord Rijk en UvW Klimaatakkoord Rijk en UvW Politieke en beleidsmatige context (klimaatbeleid) Rafaël Lazaroms 25 mei 2010 1 Inhoud presentatie Voorstellen Internationaal en nationaal klimaatbeleid Positie waterschappen

Nadere informatie

1. Visie. De gemeente Reusel-De Mierden is energieneutraal in 2025

1. Visie. De gemeente Reusel-De Mierden is energieneutraal in 2025 1. Visie 1.1 Inleiding De stijgende welvaart brengt een toenemende vraag naar energie met zich mee. Door het grootschalig gebruik van fossiele brandstoffen neemt de uitstoot van het broeikasgas CO 2 eveneens

Nadere informatie

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory.

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Een uitdagend klimaat 20 20 2020 In 2020 moet de uitstoot van CO 2 in de EU met 20% zijn teruggebracht ten opzichte van het 1990 niveau.

Nadere informatie

CO 2 -reductiedoelstelling 2011-2013

CO 2 -reductiedoelstelling 2011-2013 CO 2 -reductiedoelstelling 2011-2013 Cauberg-Huygen Raadgevende Ingenieurs BV juni 2011 2010.0001-07 Inleiding Cauberg-Huygen is sinds 1975 koploper in oplossingen voor de bouw- en infrasector, industrie

Nadere informatie

KLIMAATBELEID in de gemeente BLADEL

KLIMAATBELEID in de gemeente BLADEL KLIMAATBELEID in de gemeente BLADEL Gemeentelijk Klimaatbeleid 2004-2008 In een B&W besluit d.d. 18-2-2002 sprak het college de intentie uit voor de ontwikkeling van gemeentelijk klimaatbeleid. Dit naar

Nadere informatie

Nadere regels initiatievenbudget Samen werken aan duurzame energie Almere 2015-2017

Nadere regels initiatievenbudget Samen werken aan duurzame energie Almere 2015-2017 Nadere regels initiatievenbudget Samen werken aan duurzame energie Almere 2015-2017 Het college van burgemeester en wethouders van Almere, Gelet op artikel 2, eerste lid aanhef en onder h en artikel 3

Nadere informatie

Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden. 11 februari 2016

Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden. 11 februari 2016 Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden 11 februari 2016 1 Managementsamenvatting Inleiding De gemeente Leiden heeft in haar duurzaamheidsambitie doelen gesteld voor de korte

Nadere informatie

: Mitigatie en Adaptatie

: Mitigatie en Adaptatie Datum raadsavond : 26 november 2009 Programma Onderwerp : Leeft : Mitigatie en Adaptatie Samenvatting Het voorliggende voorstel geeft u als raad inzicht in hoe we als gemeente klimaatverandering kunnen

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

Beleggen in de toekomst. de kansen van beleggen in klimaat en milieu

Beleggen in de toekomst. de kansen van beleggen in klimaat en milieu Beleggen in de toekomst de kansen van beleggen in klimaat en milieu Angst voor de gevolgen? Stijging van de zeespiegel Hollandse Delta, 6 miljoen Randstedelingen op de vlucht. Bedreiging van het Eco-systeem

Nadere informatie

GEMEENTELIJKE SAMENWERKING KLIMAATBELEID ZEELAND

GEMEENTELIJKE SAMENWERKING KLIMAATBELEID ZEELAND Ecofys bv P.O. Box 8408 NL-3503 RK Utrecht Kanaalweg 16-G NL-3526 KL Utrecht The Netherlands www.ecofys.nl tel +31 (0)30 280 83 00 fax +31 (0)30 280 83 01 e-mail info@ecofys.nl GEMEENTELIJKE SAMENWERKING

Nadere informatie

Aan de Gemeenteraad. 17 december 2009. Raad. : Beleidsvisie Duurzaamheid Achtkarspelen. Opiniërend. Status. Punt no.

Aan de Gemeenteraad. 17 december 2009. Raad. : Beleidsvisie Duurzaamheid Achtkarspelen. Opiniërend. Status. Punt no. Aan de Gemeenteraad Raad Status 17 december 2009 Opiniërend Onderwerp Beleidsvisie Duurzaamheid Achtkarspelen Punt no. 22 Korte toelichting In deze beleidsvisie willen wij u een beeld schetsen van de mogelijkheden

Nadere informatie

Nu is het tijd voor gemeentelijk klimaatbeleid. Concrete voorstellen voor een haalbaar en effectief beleid. Onderwater. uw gemeente?

Nu is het tijd voor gemeentelijk klimaatbeleid. Concrete voorstellen voor een haalbaar en effectief beleid. Onderwater. uw gemeente? Nu is het tijd voor gemeentelijk klimaatbeleid Concrete voorstellen voor een haalbaar en effectief beleid Onderwater uw gemeente? V E R E N I G I N G K L I M A AT V E R B O N D N E D E R L A N D Kyoto

Nadere informatie

Voorstel ontwikkeling duurzaamheidsparagraaf Zoetermeer. 1. Inleiding

Voorstel ontwikkeling duurzaamheidsparagraaf Zoetermeer. 1. Inleiding Voorstel ontwikkeling duurzaamheidsparagraaf Zoetermeer 1. Inleiding Zoetermeer wil zich de komende jaren ontwikkelen tot een top tien gemeente qua duurzaam leefmilieu. In het programma duurzaam Zoetermeer

Nadere informatie

Noordlease. Opgemaakt door Danielle de Bruin. Periode: 1 januari t/m 31 december 2014. 1 van 9

Noordlease. Opgemaakt door Danielle de Bruin. Periode: 1 januari t/m 31 december 2014. 1 van 9 1 van 9 Rapportage CO -voetafdruk Opgemaakt door Danielle de Bruin Noordlease Periode: 1 januari t/m 31 december 014 Datum: 7 maart 015 Climate Neutral Group BV Donkerstraat 19a 3511 KB Utrecht T. 030-36175

Nadere informatie

Klimaatprogramma 2004-2008, Amsterdam Stadsdeel Oost/Watergraafsmeer

Klimaatprogramma 2004-2008, Amsterdam Stadsdeel Oost/Watergraafsmeer Klimaatprogramma 2004-2008, Amsterdam Stadsdeel Oost/Watergraafsmeer Inhoudsopgave 1 Inleiding 2 1.1 Doelstelling 2 1.2 Achtergrond 2 1.3 Leeswijzer 3 2 Klimaatbeleid 4 2.1 Internationaal klimaatbeleid

Nadere informatie

Energieverbruik gemeentelijke gebouwen

Energieverbruik gemeentelijke gebouwen MILIEUBAROMETER: INDICATORENFICHE ENERGIE 1/2 Samenwerkingsovereenkomst 2008-2013 Milieubarometer: Energieverbruik gemeentelijke gebouwen Indicatorgegevens Naam Definitie Meeteenheid Energieverbruik gemeentelijke

Nadere informatie

Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van. Gas. Versie 8 april 2015

Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van. Gas. Versie 8 april 2015 Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van Gas 1. Scope/afbakening De productgroep Gas omvat alle gas die van het openbare gasnet en via transport over de weg betrokken wordt door

Nadere informatie

Partij voor de Dieren Gouda Tav Corina Kerkmans

Partij voor de Dieren Gouda Tav Corina Kerkmans Partij voor de Dieren Gouda Tav Corina Kerkmans directie/afdeling RO/afdeling RBA contactpersoon E. ten Cate telefoon 0182-588976 uw kenmerk onderwerp reactie op uw vragen over klimaatdoelstellingen Gouda

Nadere informatie

Energievisie Borne 22 september 2011. Michel Leermakers Linda Rutgers Twence. Co Kuip HVC. www.twence.nl

Energievisie Borne 22 september 2011. Michel Leermakers Linda Rutgers Twence. Co Kuip HVC. www.twence.nl Energievisie Borne 22 september 2011 Michel Leermakers Linda Rutgers Twence Co Kuip HVC Inhoud van vanochtend Gemeente Borne Visie Twence Werkwijze Energievisie Resultaten Huidige energieconsumptie Bronpotentieel

Nadere informatie

Bedrijfs Interne Milieuzorg

Bedrijfs Interne Milieuzorg Bedrijfs Interne Milieuzorg 2005-2008 Plan van aanpak BIM- Programma Borsele 1 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 Bladzijde. - Inleiding 3 - Milieubeleidsplan 3 - BANS-regeling 4 - Capaciteit 4 - Evaluatie 4 Hoofdstuk

Nadere informatie

Duurzame renovatie provinciekantoor Noord-Holland. Haarlem 15 april 2013 Kees Schouten Omgevingsmanager Een Nieuw Huis

Duurzame renovatie provinciekantoor Noord-Holland. Haarlem 15 april 2013 Kees Schouten Omgevingsmanager Een Nieuw Huis Duurzame renovatie provinciekantoor Noord-Holland Haarlem 15 april 2013 Kees Schouten Omgevingsmanager Een Nieuw Huis Met passie, samenwerken en deskundigheid naar een blijvend duurzaam provincie kantoor

Nadere informatie

Energiezorgplan Van Dorp Installaties bv 2011 2015. Versie 2.0 (summary)

Energiezorgplan Van Dorp Installaties bv 2011 2015. Versie 2.0 (summary) Energiezorgplan Van Dorp Installaties bv 2011 2015 Versie 2.0 (summary) Auteurs: Van Dorp Dienstencentrum Datum: Februari 2012 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 2 2. Energiebeleid... 3 2.1 Continue verbetering...

Nadere informatie

Provinciale Staten van Overijssel

Provinciale Staten van Overijssel www.prv-overijssel.nl Provinciale Staten van Overijssel Postadres Provincie Overijssel Postbus 10078 8000 GB Zwolle Telefoon 038 425 25 25 Telefax 038 425 75 02 Uw kenmerk Uw brief Ons kenmerk Datum EMT/2005/1830

Nadere informatie

Energie Management Actieplan 2015

Energie Management Actieplan 2015 Energie Management Actieplan 2015 Aannemingsbedrijf K. Dekker B.V. Opgesteld door: Gecontroleerd door: Vrijgave door: D. Blank H. Groenenberg A.A. Kirstein Versie: Juni 2015 Energie management actieplan

Nadere informatie

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE WATER- SCHAPPEN & ENERGIE Resultaten Klimaatmonitor Waterschappen 2014 Waterschappen willen een bijdrage leveren aan een duurzame economie en samenleving. Hiervoor hebben zij zichzelf hoge ambities gesteld

Nadere informatie

PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF

PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF De Eshof op weg naar energie neutraal! = woningen Eshof naar nul op de meter = Inhoud 1. Ambitie: naar meest duurzame wijk van Elst? 2. Meten is weten: per wijk per

Nadere informatie

Energie Management Actieplan

Energie Management Actieplan Energie Management Actieplan Aannemingsbedrijf K. Dekker B.V. Opgesteld door: Gecontroleerd door: Vrijgave door: D. Blank H. Groenenberg M.J.M. Stoop Versie: augustus 2014 1 Voorwoord In onze missie staat

Nadere informatie

Legrand Nederland B.V.

Legrand Nederland B.V. 1 van 9 Rapportage CO -voetafdruk Opgemaakt door Marieke Megens Legrand Nederland B.V. Periode: 1 januari t/m 31 december 014 Datum: 11 februari 015 Climate Neutral Group BV Donkerstraat 19a 3511 KB Utrecht

Nadere informatie

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo Maak werk van zon & wind Tynaarlo Aanleiding Najaarsnota 2008 aankondiging plannen voor duurzame energie Voorjaar 2009 ontwikkelen scenario s Mei 2009 raadpleging inwoners Tynaarlo Juni 2009 voorstellen

Nadere informatie

Bijlage nota gs: 502478/502484 Uitvoeringsregeling subsidie duurzaam renoveren Noord- Holland 2015

Bijlage nota gs: 502478/502484 Uitvoeringsregeling subsidie duurzaam renoveren Noord- Holland 2015 Bijlage nota gs: 502478/502484 Uitvoeringsregeling subsidie duurzaam renoveren Noord- Holland 2015 Besluit van gedeputeerde staten van Noord-Holland van, nr., tot vaststelling van de Uitvoeringsregeling

Nadere informatie

1 e Monitor Energie Besparen Gooi en Vecht Resultaten op 31 december 2013

1 e Monitor Energie Besparen Gooi en Vecht Resultaten op 31 december 2013 1 e Monitor Energie Besparen Gooi en Vecht Resultaten op 31 december 2013 Inleiding Het doel van het project Energie Besparen Gooi en Vecht is om in drie jaar tijd 4.000 woningen te verduurzamen. Onder

Nadere informatie

Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van. Gas. Versie 26 januari 2016

Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van. Gas. Versie 26 januari 2016 Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van Gas 1. Scope/afbakening De productgroep Gas omvat alle gas die van het openbare gasnet en via transport over de weg betrokken wordt door

Nadere informatie

Regio-overleg milieu. HERNIEUWBARE ENERGIE EN KLIMAAT Inleiding. Ingelmunster 14 maart 2013. Dominiek Vandewiele

Regio-overleg milieu. HERNIEUWBARE ENERGIE EN KLIMAAT Inleiding. Ingelmunster 14 maart 2013. Dominiek Vandewiele Regio-overleg milieu HERNIEUWBARE ENERGIE EN KLIMAAT Inleiding Ingelmunster 14 maart 2013 Dominiek Vandewiele agenda 8:30 onthaal en inleiding 8:45 Inleiding: Europese, Vlaamse en lokale beleidsprioriteiten

Nadere informatie

Parkstad Limburg EnergieTransitie (PALET)

Parkstad Limburg EnergieTransitie (PALET) Parkstad Limburg EnergieTransitie (PALET) Startbijeenkomst Energiestrategie Midden-Holland Woensdag 22 juni 2016 Workshopronde I sessie C Parkstad Limburg EnergieTransitie (PALET) GR: samenwerking van

Nadere informatie

Intentie-overeenkomst voor duurzame energie en energiebesparing

Intentie-overeenkomst voor duurzame energie en energiebesparing (vignetten van de drie partijen) RIS092267a_10-12-2001 Intentie-overeenkomst voor duurzame energie en energiebesparing CONCEPT 5 december 2001 PARTIJEN 1. De gemeente Den Haag, ten deze rechtsgeldig vertegenwoordigd

Nadere informatie

Ambitieniveaus Actief Voorlopend Innovatief Energiebesparing

Ambitieniveaus Actief Voorlopend Innovatief Energiebesparing PRESTATIEKAART LOKAAL KLIMAATBELEID (SLoK 2008-2012) versie juli 2008 Programmaprestaties Ambitieniveaus Actief Voorlopend Innovatief Energiebesparing Verduurzaming Reductie overige broeikasgassen Prestaties

Nadere informatie

Erdi Holding B.V. Opgemaakt door Frank van der Tang. Periode: 1 januari t/m 30 juni 2015. 1 van 10. Datum: 2 december 2015

Erdi Holding B.V. Opgemaakt door Frank van der Tang. Periode: 1 januari t/m 30 juni 2015. 1 van 10. Datum: 2 december 2015 1 van 10 Rapportage CO -voetafdruk Opgemaakt door Frank van der Tang Erdi Holding B.V. Periode: 1 januari t/m 30 juni 015 Datum: december 015 Climate Neutral Group BV Donkerstraat 19a 3511 KB Utrecht T.

Nadere informatie

- in aanvulling op en ter nadere uitwerking van de Algemene Subsidieverordening Leeuwarden (ASV);

- in aanvulling op en ter nadere uitwerking van de Algemene Subsidieverordening Leeuwarden (ASV); BURGEMEESTER EN WETHOUDERS VAN LEEUWARDEN; - in aanvulling op en ter nadere uitwerking van de Algemene Subsidieverordening Leeuwarden (ASV); - gelet op de ASV artikel 2 en artikel 3 lid 3; - gelet op de

Nadere informatie

Evaluatie Uitvoeringsprogramma 2009-2012 versie: 29-jan Doelen Doelstelling bereikt? reductie

Evaluatie Uitvoeringsprogramma 2009-2012 versie: 29-jan Doelen Doelstelling bereikt? reductie Evaluatie Uitvoeringsprogramma 2009-2012 versie: 29-jan Doelen Doelstelling bereikt? reductie Project Doelstelling wel deels niet anders ingevuld CO2- uitstoot verlaging woon- /bdrf.lasten creatie nieuw

Nadere informatie

gemeente. SLoK project 1

gemeente. SLoK project 1 gemeente. SLoK project 1 Thema Subthema(s) F: Grootschalige duurzame energieopties Grootschalige en/of collectieve DE opties Ambitie Actief Voorlopend Innovatief Taakstelling 3 % Van de energie die binnen

Nadere informatie

ENERGIE. besparen. vandorp.eu

ENERGIE. besparen. vandorp.eu ENERGIE besparen ENERGIE- KOSTEN Stelt u zich eens voor dat u 1,- per m 2 aan energiekosten kunt besparen in een pand van 5.000 m 2. In een tijd van stijgende energieprijzen zal dit in 10 jaar al gauw

Nadere informatie

Besluit college van Burgemeester en Wethouders

Besluit college van Burgemeester en Wethouders Registratienr: 2013/4543 Registratiedatum: Afdeling: Leefomgeving Agendapunt: 49-Va-09 Openbaar: Ja X Nee Reden niet openbaar: Onderwerp: Windpark gemeente Kranenburg (DE) Besluit: Kennis te nemen van

Nadere informatie

Legrand Nederland B.V.

Legrand Nederland B.V. 1 van 10 Rapportage CO -voetafdruk Opgemaakt door Marieke Megens Legrand Nederland B.V. Periode: 1 januari t/m 31 december 013 Datum: 14 maart 014 Climate Neutral Group BV Donkerstraat 19a 3511 KB Utrecht

Nadere informatie

Toelichting energie- en klimaatactieplan Ranst

Toelichting energie- en klimaatactieplan Ranst Toelichting energie- en klimaatactieplan Ranst Infomoment Ranst 23 september 2015 20u 1 Ranst timing 1. Voorstelling project aan schepencollege + goedkeuring: 12/2 2. werkgroep energie & klimaat: 19/3

Nadere informatie

Bedreigingen. Broeikaseffect

Bedreigingen. Broeikaseffect Bedreigingen Vroeger gebeurde het nogal eens dat de zee een gat in de duinen sloeg en het land overspoelde. Tegenwoordig gebeurt dat niet meer. De mensen hebben de duinen met behulp van helm goed vastgelegd

Nadere informatie

Factsheet klimaatverandering

Factsheet klimaatverandering Factsheet klimaatverandering 1. Klimaatverandering - wereldwijd De aarde is sinds het eind van de negentiende eeuw opgewarmd met gemiddeld 0,9 graden (PBL, KNMI). Oorzaken van klimaatverandering - Het

Nadere informatie

Bij het opstellen van een Plan van Aanpak (PvA) is het van belang te onderkennen dat:

Bij het opstellen van een Plan van Aanpak (PvA) is het van belang te onderkennen dat: Plan van Aanpak A. Inleiding Bij het opstellen van een Plan van Aanpak (PvA) is het van belang te onderkennen dat: ieder project uniek van karakter is en daarmee ook het op te stellen PvA; het PvA behoort

Nadere informatie

Een 10 puntenplan gemeenten die echt iets aan het klimaatprobleem willen doen

Een 10 puntenplan gemeenten die echt iets aan het klimaatprobleem willen doen Een 10 puntenplan voor gemeenten die echt iets aan het klimaatprobleem willen doen Doet uw gemeente voldoende aan het klimaatprobleem? Iedere aanpak van het klimaatprobleem begint lokaal. Internationaal

Nadere informatie

Workshop J De kracht van een klimaatfonds. 05 april 2011

Workshop J De kracht van een klimaatfonds. 05 april 2011 Workshop J De kracht van een klimaatfonds 05 april 2011 Presentatie Ad Phernambucq Zeeuws Klimaatfonds: Klimaatneutraal met Zeeuwse Projecten Nationaal Energie- en klimaatbeleid Doelstelling: Duurzame

Nadere informatie

Hoe gaan zorginstellingen om met het energievraagstuk?

Hoe gaan zorginstellingen om met het energievraagstuk? Hoe gaan zorginstellingen om met het energievraagstuk? Conclusies nav onderzoek in Opdracht van agentschap NL Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Dit rapport is bestemd voor de organisatie

Nadere informatie

EPL nieuwe strategie

EPL nieuwe strategie CE CE Oplossingen voor milieu, economie Oplossingen voor en technologie milieu, economie en technologie Oude Delft 180 Oude 2611 HH Delft Delft 180 tel: 015 2611 2 150 HH 150 Delft fax: tel: 015 2 150

Nadere informatie

Achtergrondinformatie Woonsymposium WONEN IN STAD.NL SESSIE DUURZAAMHEID

Achtergrondinformatie Woonsymposium WONEN IN STAD.NL SESSIE DUURZAAMHEID Achtergrondinformatie Woonsymposium WONEN IN STAD.NL SESSIE DUURZAAMHEID donderdag 19 maart 2015 Duurzaamheid Duiding en context Groningen heeft de ambitie om in 2035 een energieneutrale stad te zijn.

Nadere informatie

Halfjaarlijkse CO 2 rapportage 2015

Halfjaarlijkse CO 2 rapportage 2015 Halfjaarlijkse CO 2 rapportage 2015 Status: Definitief Datum van uitgifte: 16-08-2015 Datum van ingang: 07-09-2015 Versienummer: 1.0 Inhoud 1. INLEIDING... 3 2. CO 2 EMISSIES 1E HALFJAAR 2015... 4 2.1

Nadere informatie

CO 2 - Footprint Bedrijventerrein Lorentz I & II te Harderwijk

CO 2 - Footprint Bedrijventerrein Lorentz I & II te Harderwijk CO 2 - Footprint Lorentz I & II te Harderwijk Periode: 211-213 Datum: 24-1- 214 Versie: 2 1 Inhoudsopgave Inleiding CO 2 - Footprint 211 CO 2 - Footprint 212 CO 2 - Footprint 213 Vergelijk Totalen Ambitie

Nadere informatie

Duurzaam Lage Weide Een bedrijventerrein vol kansen

Duurzaam Lage Weide Een bedrijventerrein vol kansen Utrechtse Energie! Duurzaam Lage Weide Een bedrijventerrein vol kansen Verbeter de werel Lage Weide op de kaart zetten als duurzaam bedrijventerrein dat wilt u toch ook? Een milieubewuste benadering van

Nadere informatie

Publieksdiensten. B&W voorstel Aanpassen checklisten Duurzaam Bouwen regio Zuid-Holland Zuid

Publieksdiensten. B&W voorstel Aanpassen checklisten Duurzaam Bouwen regio Zuid-Holland Zuid Publieksdiensten B&W voorstel Aanpassen checklisten Duurzaam Bouwen regio Zuid-Holland Zuid Status : voorstel college van B&W Redactie : Bea Veen Telefoon : 6587 Datum : 6 juli 2005 INHOUDSOPGAVE 1. Inleiding

Nadere informatie

2 e Monitor Energie Besparen Gooi en Vecht Resultaten op 31 december 2014

2 e Monitor Energie Besparen Gooi en Vecht Resultaten op 31 december 2014 2 e Monitor Energie Besparen Gooi en Vecht Resultaten op 31 december 2014 Inleiding Het doel van het project Energie Besparen Gooi en Vecht is om in drie jaar tijd 2.500 tot 4.000 woningen te verduurzamen.

Nadere informatie

Toets_Hfdst10_BronnenVanEnergie

Toets_Hfdst10_BronnenVanEnergie Toets_Hfdst10_BronnenVanEnergie Vragen Samengesteld door: visign@hetnet.nl Datum: 31-1-2017 Tijd: 11:10 Samenstelling: Geowijzer Vraag: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19,

Nadere informatie

Duurzaamheid in Boswinkel Oost

Duurzaamheid in Boswinkel Oost Programma Waarom energiezuinig en duurzaam (ver)bouwen? Waarom energiemonitoring Duurzaamheid in Boswinkel Oost Energiemonitoring Velve Lindenhof, Enschede De energiezuinigste wijk van Enschede De uitvraag

Nadere informatie

Kenniscentrum InfoMil Energie

Kenniscentrum InfoMil Energie Rijkswaterstaat Ministerie van Infrastructuur en Milieu Kenniscentrum InfoMil Energie 25 januari 2017 Inhoudsopgave Energie 3 Beleid, wet- en regelgeving 3 Maatregelen 5 Bestemmingsplan 7 Verwijzingen

Nadere informatie

Bio-energiecentrales Eindhoven

Bio-energiecentrales Eindhoven Bio-energiecentrales Eindhoven Frans Kastelijn Programmamanager Energie Gemeente Eindhoven December 2014 Inhoudsopgave 1. Algemeen 2. Duurzame energie en activiteiten op lokaal niveau 3. Bio-energie centrales

Nadere informatie

Onderverdeeld naar sector bedraagt het energieverbruik procentueel: 32% 18%

Onderverdeeld naar sector bedraagt het energieverbruik procentueel: 32% 18% Aan: gemeenteraad Van: B&W Datum: 9 november 2009 Betreft: Motie 134 "Meetbare stappen Duurzame Energie" In de raadsvergadering van 22 april 2009 is naar aanleiding van het onderwerp Duurzaamheidsplan

Nadere informatie

Discussienota Toekomstig Energiebeleid

Discussienota Toekomstig Energiebeleid Discussienota Toekomstig Energiebeleid Inleiding Begin 2002 hebben de fracties van GroenLinks en D66 een initiatiefvoorstel ingediend betreffende energiebesparing en duurzame energie. Naar aanleiding hiervan

Nadere informatie

Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten

Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten voor financiering van duurzame energie 4 Voorwoord Euro s zijn vaak de sleutel om projecten voor de opwekking van duurzame

Nadere informatie

edup 2016 Overzicht monitoringinstrumenten planet -onderdelen (onderdeel II) Gemeente Zuidhorn februari 2017

edup 2016 Overzicht monitoringinstrumenten planet -onderdelen (onderdeel II) Gemeente Zuidhorn februari 2017 1 edup 2016 Overzicht monitoringinstrumenten planet -onderdelen (onderdeel II) Gemeente Zuidhorn februari 2017 2 Inleiding Voor u ligt het de evaluatie van het Duurzaamheidsuitvoeringsplan 2016: het edup

Nadere informatie

Wat wordt de energiestrategie van de gemeente?

Wat wordt de energiestrategie van de gemeente? Wat wordt de energiestrategie van de gemeente? Programma raadsrotonde 17 mei 2010 Opening avond door rotondevoorzitter. Inleiding; (door Conny Huijskes; 10 minuten) - Uitleg opzet avond /in het begin toelichten

Nadere informatie

ECFD/U201400578 Lbr. 14/019

ECFD/U201400578 Lbr. 14/019 Brief aan de leden T.a.v. het college en de raad informatiecentrum tel. (070) 373 8393 betreft Ondersteuningsprogramma Energie uw kenmerk ons kenmerk ECFD/U201400578 Lbr. 14/019 bijlage(n) 2 datum 20 maart

Nadere informatie

Energie Management Programma 3.B.2

Energie Management Programma 3.B.2 Energie Management Programma 3.B.2 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 2 2 Reductiedoelstellingen 2012-2016... 3 3 Reductiemaatregelen... 5 4 Budgettering... 6 Schuuring Pagina 1 van 6 1 Inleiding Dit document

Nadere informatie

Ontwerp Gezonde Systemen

Ontwerp Gezonde Systemen Ontwerp Gezonde Systemen Het huidige zonne-inkomen gebruiken De cycli van de natuur worden aangedreven door de energie van de zon. Bomen en planten vervaardigen voedsel op zonlicht. De wind kan worden

Nadere informatie

Raadsvoorstel 2 april 2009 AB09.00204 RV2009-118

Raadsvoorstel 2 april 2009 AB09.00204 RV2009-118 Raadsvergadering d.d. Casenummer R.V. Nummer Raadsvoorstel 2 april 2009 AB09.00204 RV2009-118 Gemeente Bussum Vaststellen Subsidieverordening duurzame energie maatregelen aan bestaande woningen in particulier

Nadere informatie

Energiezorgplan Van Dorp installaties bv 2011 2015. Versie 3.0 (Summary)

Energiezorgplan Van Dorp installaties bv 2011 2015. Versie 3.0 (Summary) Energiezorgplan Van Dorp installaties bv 2011 2015 Versie 3.0 (Summary) Auteurs: Van Dorp Dienstencentrum Datum: Update: Augustus 2013 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 2 2. Energiebeleid... 3 2.1 Continue

Nadere informatie

Februari 2010. Kadernotitie duurzame ontwikkeling Smallingerland 2009 2012

Februari 2010. Kadernotitie duurzame ontwikkeling Smallingerland 2009 2012 Februari 2010 Kadernotitie duurzame ontwikkeling Smallingerland 2009 2012 Inleiding Het college van Smallingerland heeft de nota Duurzame Ontwikkeling in Smallingerland, periode 2009-2012 vastgesteld

Nadere informatie