Het myelodysplastische syndroom: diagnostiek en risicoanalyse

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Het myelodysplastische syndroom: diagnostiek en risicoanalyse"

Transcriptie

1 O V E R Z I C H T S A R T I K E L E N Het myelodysplastische syndroom: diagnostiek en risicoanalyse Auteur Trefwoorden P.W. Wijermans Myelodysplastisch syndroom, WHO-classificatie, IPPS-risicoscore. Samenvatting Het myelodysplastische syndroom is een aandoening van de hematopoëtische stamcel die moeilijk te diagnosticeren en te behandelen is. Aan de hand van het perifere bloeduitstrijkje en beenmergaspiraat kan soms de diagnose vermoed worden. Voor een goede diagnostiek is echter ook een beenmergbiopt en ten minste cytogenetisch onderzoek nodig. Aanbevolen wordt om, indien nodig, moleculair biologische technieken (fluorescentie in situ hybridisatie, polymerase chain reaction ) in de diagnostiek op te nemen. Immunofenotypering van bloed en beenmerg met behulp van flow-cytometrischonderzoek kan behulpzaam zijn. Therapeutische interventie moet worden overwogen op basis van een risicoanalyse en de daaruit voortvloeiende prognostische verwachtingen. Goede gevalideerde prognostische scoringssystemen voor de bepaling van de overlevingsverwachting en het risico voor het ontwikkelen van een acute leukemie staan ons nu ter beschikking. De therapeutische richtlijnen die hieruit voortvloeien worden in een separaat artikel besproken. (Ned Tijdschr Hematol 2004;1(2):60-65) Inleiding Het myelodysplastische syndroom (MDS) is een klonale afwijking van de hematopoëtische stamcel die zich uit in een ineffectieve hematopoëse en zich kan ontwikkelen tot een acute myeloïde leukemie (AML). Het eigenlijke onderliggende probleem bij de diagnostiek is het aantonen van de klonaliteit van de afwijking. Vele aandoeningen (deficiënties, medicatie, toxische stoffen en infecties) kunnen aanleiding geven tot dysplastische afwijkingen in het beenmerg zonder dat er sprake is van myelodysplasie in de zin van een klonale stamcelziekte. Bij ernstig zieke patiënten kunnen zelfs dysplastische afwijkingen voorkomen die lijken op MDS maar waar geen sprake is van een ziek beenmerg maar van beenmerg van een zieke. Niet altijd levert het cytogenetisch onderzoek een antwoord en moet aanvullend onderzoek en de factor tijd uitsluitsel geven. Diagnostiek Het vermoeden van het bestaan van een MDS berust meestal op een onbegrepen anemie, trombopenie of granulopenie. Bij verdenking op MDS dient niet geaarzeld te worden om beenmergonderzoek te verrichten, inclusief een bioptie. Cytogenetisch onderzoek behoort tot de routinebepalingen zonodig aangevuld met fluorescentie in situ hybridisatie (FISH) en moleculair biologische technieken. De waarde van flow-cytometrisch onderzoek is nog niet volledig uitgekristalliseerd. Morfologie Morfologisch onderzoek van bloed en beenmerg is nog steeds de basis van de MDS-diagnostiek. De eerste goede indeling van MDS was de French- American-British (FAB-)classificatie. Deze classificatie is geheel gebaseerd op morfologisch onderzoek van het beenmergaspiraat en gaat uit van het percentage blastaire cellen in bloed en beenmerg nadat de diagnose MDS gesteld was. 1 De diagnose MDS werd gesteld bij onbegrepen dysplastische afwijkingen in ten minste twee cellijnen, gezien in het perifere bloeduitstrijkje of het beenmerg. N E D E R L A N D S T I J D S C H R I F T V O O R H E M A T O L O G I E NR

2 O V E R Z I C H T S A R T I K E L E N Tabel 1. FAB- en WHO-classificatie van het myelodysplastisch syndroom. FAB- WHO-classificatie Percentage Morfologie classificatie blasten in beenmerg RA RA (een cellijn) <5 dyserytropoëse 5q-syndroom dyserytropoëse RCMD (>2 cellijnen) >10% dysplasie in >2 cellijnen RARS RARS (een cellijn) <5 dyserytropoëse RCMD (met ringsideroblasten) >10% dysplasie in >2 cellijnen RAEB RAEB I 5-10 dysplasie in 3 cellijnen RAEB II dysplasie in 3 cellijnen RAEBt AML >20 niet-gedefinieerd CMML MDS/MPD <20 niet-gedefinieerd smds niet-classificeerbaar <5 dysplasie in megakaryopoëse of in granulopoëse RA=refractaire anemie, RARS=refractaire anemie met ringsideroblasten, RAEB=refractaire anemie met een exces voor blasten, RAEBt=refractaire anemie met een exces voor blasten in transformatie, CMML=chronische myelomonocyten leukemie, RCMD=refractaire cytopenie met multilineaire dysplasie, AML=acute myeloïde leukemie, MDS=myelodysplastich syndroom, MPD=myeloproliferatieve ziekte. Recent heeft de World Health Organization (WHO) een nieuw classificatievoorstel gedaan dat duidelijk getuigt van een voortschrijdend inzicht in pathogenese en prognose. 2 De meest wezenlijke verschillen met de FAB-classificatie zijn de duidelijkere introductie van het aantal dysplastische cellijnen. Bijvoorbeeld de Refractory Cytopenia with Multilineage Dysplasia (RCMD) als tegenhanger van de Refractory Anemia (RA) die alleen dysplastische erytropoëse verondersteld, de introductie van cytogenetische afwijkingen als uiting van een specifieke ziekte-entiteit en de verandering van het criterium voor de diagnose acute leukemie. Dit criterium is verschoven van 30% blasten naar 20% blasten in het beenmergaspiraat (zie Tabel 1). Chronische myelomonocyten leukemie (CMML) wordt in de nieuwe WHO-classificatie niet meer gerekend tot de MDS s maar wordt meer als een mengbeeld van dysplastische en myeloproliferatieve hematopoëse beschouwd. Desondanks wordt bij het vermoeden van een MDS CMML toch vaak in de differentiaal diagnose meegenomen. In dit kader voert het te ver om alle dysplastische kenmerken die bij morfologisch onderzoek onderscheidden kunnen worden, op te sommen. Het belang van goed onderzoek van het perifeer bloedbeeld moet niet onderschat worden, zeker daar waar het een dysplasie van de myeloïde lijn betreft. Enkele afwijkingen kunnen een vermoeden op MDS ondersteunen. Bijvoorbeeld een niet-verklaard macrocytair roodbloedbeeld, hypogranulatie van de granulocyten of abnormale condensatie van de kern van de granulocyten. De prognostische betekenis van Auerse staafjes is vaak een punt van discussie 3 maar in de WHO-classificatie wordt daar toch nog wel betekenis aan gehecht. Een ijzerkleuring van het beenmergaspiraat is onontbeerlijk. Dit geldt niet alleen voor de diagnostiek van ringsideroblasten (pas bij een aantal van >15% wordt gesproken van MDS met ringsideroblasten) maar ook omdat soms sterk abnormale sideroblasten kunnen bijdragen aan de diagnostiek. 61 NR N E D E R L A N D S T I J D S C H R I F T V O O R H E M A T O L O G I E

3 Tabel 2. International Prognostic Scorings System. Punten 0 0,5 1,0 1,5 2,0 Percentage blasten < Cytogenetica laag risico intermediair hoog risico risico Deficiënte cellijnen Risicoscore: IPSS laag risicoscore=0 punten, IPSS intermediair 1 score=0,5-1 punt, IPSS intermediair 2 score=1,5-2 punten en IPSS hoog risicoscore=>2,5 punten. IPSS= International Prognostic Scorings System. Beenmergbiopt Het beenmergbiopt vormt een essentieel onderdeel van het onderzoek. Dit dient niet alleen verricht te worden om Abnormally Localised Immature Precursors (ALIPS) aan te tonen of om het aantal CD34 + -cellen te bepalen 4 maar ook omdat het veel extra informatie kan leveren over de dysplastische kenmerken van de hematopoëse. Bijvoorbeeld PASpositiviteit van de erytropoëse. Architectonische afwijkingen, zoals een abnormale ligging van de diverse voorlopercellen ten opzichte van de botbalkjes en ten opzichte van elkaar, zijn zeker ook dysplastische kenmerken en kunnen bijdragen om bij een verdenking op MDS ten slotte de diagnose te stellen. Voorts wordt gekeken naar eventuele synchronisatie van de uitrijping. Cyto-morfologische bestudering van een groot aantal cellen is mogelijk om bijvoorbeeld een indruk te krijgen van de mate van apoptose. Aankleuring van CD34 + -cellen kan soms verrassend veel (kleine) blastaire cellen laten zien die in de gewone May-Grünwald-Giemsa-kleuring van het aspiraat voor kleine lymfoïde cellen zijn gehouden. Flow-cytometrisch onderzoek De abnormale immunofenotypische kenmerken van de myeloïde cellen, zowel van de blastaire vormen als van de meer rijpe vormen, kunnen bijdragen aan de diagnostiek vooral als betere technieken worden gebruikt. 5-8 Immunofenotypering is niet alleen zinvol voor de diagnostiek maar mogelijk kunnen met dit onderzoek ook nieuwe prognostische factoren worden bepaald. 9 Nieuwe scoringssystemen zullen mogelijk met dit soort facetten rekening houden. Cytogenetica Cytogenetisch onderzoek van bloed maar vooral van beenmerg is essentieel bij de diagnostiek van het MDS. Het bekendst is het 5q-syndroom waarbij een deletie bestaat tussen band q31 en q33. Deze in de WHO-classificatie als zelfstandig subtype van MDS gaat met name gepaard met een anemie. Het beenmerg laat vaak een verhoogd aantal gehypolobuleerde megakaryocyten zien. Het klinisch beloop strekt zich meestal uit over vele jaren. Andere veelvuldig voorkomende afwijkingen met een relatief gunstige prognose zijn del (20q) en het ontbreken van een y-chromosoom. Afwijkingen waarbij chromosoom 7 (monosomy 7: del(7q)) en complexe afwijkingen (>3 afwijkingen) betrokken zijn, hebben een slechte prognose. Andere vaak voorkomende afwijkingen hebben een intermediaire prognose zoals trisomie 8. Wanneer een t(8;21) wordt aangetroffen bij patiënten met <20% blasten in het beenmerg wordt aangenomen dat dit een vroege diagnose van een AML betreft. FISH is een interessante optie maar het nadeel is dat er welbewust naar reeds bekende afwijkingen gezocht wordt, zoals trisomie 8. Uiteindelijk kunnen de onderzoeken complementair zijn maar de gevoeligheid om afwijkingen te detecteren is nagenoeg gelijk. 10,11 Het is van belang zich te realiseren dat in de nieuwe WHO-classificatie de entiteiten CMML en unclassifiable myelodysplastic/myeloproliferative disease slechts overwogen kunnen worden indien de aanwezigheid van het Ph-chromosoom, het BCR/ABL-fusiegen) is uitgesloten. N E D E R L A N D S T I J D S C H R I F T V O O R H E M A T O L O G I E NR

4 O V E R Z I C H T S A R T I K E L E N Tabel 3. Overleving in jaren volgens International Prognostic Scorings System. Mediane overleving (jaren) IPSS laag risico intermediair 1 intermediair 2 hoog risico Leeftijd <60 11,8 5,2 1,8 0,3 >60 4,8 2,7 1,1 0,5 <70 9,0 4,4 1,3 0,4 >70 3,9 2,4 1,2 0,4 IPSS= International Prognostic Scorings System. Risicoanalyse Nadat de diagnose MDS is gesteld, dient een risicoanalyse gemaakt te worden. Op basis van deze gegevens kan een oordeel gegeven worden over de wenselijkheid van behandeling en kan een verantwoorde keuze met de patiënt worden besproken. De eerste goede prognostische indeling was de FABclassificatie. Deze was geheel gebaseerd op het percentage blastaire cellen in bloed en beenmerg. Kort geleden heeft de WHO een nieuw classificatievoorstel gedaan. Voor de diagnose acute leukemie is het criterium van 30% blasten verlaagd naar 20% blasten in het beenmergaspiraat. Dit is besloten op basis van de vergelijkbare slechte prognose van AML- en refractaire anemie met een exces voor blasten in transformatie (RAEBt-)patiënten. Critici ten aanzien van deze verandering stellen dat hiermee voorbij gegaan wordt aan de mogelijk andere en misschien wel unieke pathogenese van MDS. 12 De validatie van de WHO-classificatie voor wat betreft haar prognostische betekenis heeft ervoor gezorgd dat dit nieuwe classificatiesysteem algemeen geaccepteerd lijkt te worden. 13 Tabel 1 op pagina 61 geeft een vergelijking aan tussen de FAB- en de WHO-classificatie. International Prognostic Scorings System In de loop van de jaren is een aantal prognostische scoringssystemen ontwikkeld om de overleving te voorspellen. Uiteindelijk is de International Prognostic Scorings System (IPSS, zie Tabel 2 op pagina 62) vrij breed geaccepteerd. 14 In de risicoanalyse volgens dit systeem wordt het percentage blasten, het type cytogenetische afwijking en het aantal deficiënte cellijnen gebruikt om per leeftijdscategorie een indruk te krijgen over de levensverwachting en het risico voor de ontwikkeling van een acute leukemie. Het nadeel van dit scoringssysteem is dat per leeftijdscategorie een analyse gemaakt wordt en dat de leeftijd dus niet expliciet een scoringsparameter is. Bovendien wordt het percentage blasten als scoringsparameter gebruikt tot een percentage van 30% en dit is nu juist in de nieuwe WHO-classificatie teruggebracht tot 20%. Verder wordt in dit systeem geen rekening gehouden met de hoogte van het lactaatdehydrogenase, een parameter dat in ander scoringssystemen een prognostische waarde heeft. 15 Misschien wordt de impact van de cytogenetische afwijkingen met een slechte prognose (bijvoorbeeld afwijkingen van chromosoom 7 of multiple chromosomale afwijkingen) in dit scoringssysteem wel onderschat. Tabel 3 geeft een overzicht van de belangrijkste overlevingspercentages voor de diverse leeftijdsgroepen. Uit deze risicoanalyse blijkt dat patiënten met een IPSS intermediaire 2 en een IPSS hoog risicoscore een zeer slechte prognose hebben. Er is een sterke correlatie tussen het percentage blasten in het been- 63 NR N E D E R L A N D S T I J D S C H R I F T V O O R H E M A T O L O G I E

5 Aanwijzingen voor de praktijk 1. Bij verdenking op een myelodysplastisch syndroom dient morfologisch onderzoek verricht te worden van het perifere bloed, een beenmergaspiraat en van een beenmergbioptie. Het liefst aangevuld met immunologische technieken. 2. Het onderzoek moet minimaal aangevuld worden met cytogenetisch onderzoek om tot een goede diagnose-indeling te komen volgens de nieuwe WHO-classificatie. 3. Met behulp van de IPSS-risicoscore kan daarbij inzicht gekregen worden in het risico van de patiënt wat betreft de kans op progressie richting acute leukemie en zijn/haar overlevingsverwachting. merg en de tijd tot het ontstaan van een leukemie, zoals uit de FAB-gegevens al bekend was. Conclusie De nieuwe WHO-classificatie is een vooruitgang ten opzichte van de oude FAB-classificatie. Of het verlagen van de grens van het percentage blasten om tot de diagnose acute leukemie te komen juist is, hangt af van de eventuele nieuwe inzichten in de pathogenese van MDS en leukemie. Op dit moment is het belangrijkste argument alleen de slechte overleving van de patiëntengroep met een blastenpercentage tussen de 20 en 30%. De IPSSrisicoscore is op dit moment een goed instrument om tot een risico-inschatting te komen maar verder onderzoek leidt waarschijnlijk tot een verfijning van deze risicoanalyse. Referenties 1. Bennett JM, Catovsky D, Daniel MT, Flandrin G, Galton DA, Gralnick HR, et al. Proposals for the classification of the myelodysplastic syndromes. Br J Haematol 1982;51; Jaffe ES, Harris NL, Vardiman JW, editors. World Health Organisation Classification of Tumours. Pathology and Genetics of Tumours of Haematopoietic and Lymphoid Tissue. Lyon: IARC Press; Seymour JF, Estey EH. The prognostic significance of auer rods in myelodysplasia. Br J Haematol 1993;85: Verburgh E, Achten R, Maes B, Hagemeijer A, Boogaerts M, De Wolf-Peeters C, et al. Additional prognostic value of bone marrow histology in patients subclassified according to the International Prognostic Scoring System for myelodysplastic syndromes. J Clin Oncol 2003;21; Ogata K, Nakamura K, Yokose N, Tamura H, Tachibana M, Taniguchi O, et al. Clinical significance of phenotypic features of blasts in patients with myelodysplastic syndrome. Blood 2002;100: Maynadie M, Picard F, Husson B, Chatelain B, Cornet Y, Leroux G, et al. Immunophenotypic clustering of myelodysplastic syndromes. Blood 2002;100; Xu D, Schultz C, Akker Y, Cannizzaro L, Ramesh K, Du J, et al. Evidence for expression of early myeloid antigens in mature, non blast myeloid cells in myelodysplasia. Am J Hematol 2003;74; Kussick SJ, Wood BL. Using 4-color flow cytometry to identify abnormal myeloid populations. Arch Pathol Lab Med 2003;127: Wells DA, Benesch M, Loken MR, Vallejo C, Myerson D, Leisenring WM, et al. Myeloid and monocytic dyspoiesis as determined by flow cytometric scoring in myelodysplastic syndrome correlates with the IPSS and with outcome after hematopoietic stem cell transplantation. Blood 2003;102: Cherry AM, Brockman SR, Paternoster SF, Hicks GA, Neuberg D, Higgins RR, et al. Comparison of interphase FISH and metaphase cytogenetics to study myelodysplastic syndrome: an Eastern Cooperative Oncology Group (ECOG) study. Leuk Res 2003;27: Ketterling RP, Wyatt WA, VanWier SA, Law M, Hodnefield JM, Hanson CA, et al. Primary myelodysplastic syndrome with normal cytogenetics: utility of FISH panel testing and M- FISH. Leuk Res 2002;26: Albitar M, Manshouri T, Shen Y, Beran M, Kantarjian H, Rogers A, et al. Myelodysplastic syndrome is not merely preleukemia. Blood 2002;100: Germing U, Gatterman N, Strupp C, Aivado M, Aul C. Validation of the WHO proposals for a new classification of primary myelodysplastic syndromes: a retrospective analysis N E D E R L A N D S T I J D S C H R I F T V O O R H E M A T O L O G I E NR

6 O V E R Z I C H T S A R T I K E L E N of 1600 patients. Leukemia Res 2000;24: Greenberg P, Cox C, Lebau MM, Fenaux P, Morel P, Sanz G, et al. International scoring system for evaluating prognosis in myelodysplastic syndromes. Blood 1997;89; Sanz GF, Sanz MA, Vallespi T, Canizo C, Torrebadella M, Garcia S, et al. Two regression models and a scoring system for predicting survival and planning treatment in myelodysplastic syndromes: a multivariate analysis of prognostic factors in 370 patients. Blood 1989;74: Ontvangen 28 oktober 2003, geaccepteerd 14 april Correspondentieadres Dr. P.W. Wijermans, internist-hematoloog Ziekenhuis Leyenburg Afdeling Hematologie Leyweg CH Den Haag Tel: Belangenconflict: geen gemeld. Financiële vergoeding: geen gemeld. 65 NR N E D E R L A N D S T I J D S C H R I F T V O O R H E M A T O L O G I E

7

8

Module n : workshop BC 202. Title : Dysplasia in MDS. Molecular Biology and Cytometry Course, May , Mol

Module n : workshop BC 202. Title : Dysplasia in MDS. Molecular Biology and Cytometry Course, May , Mol Module n : workshop BC 202 Title : Dysplasia in MDS Lecturer : Jan Philippé Molecular Biology and Cytometry Course, May 7-8 2009, Mol Myelodysplasie (MDS) Heterogene groep verworven aandoeningen van de

Nadere informatie

Prognostische toepassing van flowcytometrie bij het myelodysplastisch syndroom

Prognostische toepassing van flowcytometrie bij het myelodysplastisch syndroom Workshop Flowcytometrie in MDS 5 september 2012 Prognostische toepassing van flowcytometrie bij het myelodysplastisch syndroom Canan Alhan VU Medisch Centrum Cancer Center Amsterdam Klinische prognostische

Nadere informatie

Myelodysplastisch syndroom

Myelodysplastisch syndroom Myelodysplastisch syndroom Regionale richtlijn IKW, Versie: 1.1 Laatst gewijzigd: 11-02-2002 Methodiek: Consensus based Verantwoording: Regionale tumorwerkgroep haemato-oncologie Inhoudsopgave Algemeen...1

Nadere informatie

MYELODYSPLASTISCH SYNDROOM. Wat is Myelodysplastisch Syndroom (MDS)?

MYELODYSPLASTISCH SYNDROOM. Wat is Myelodysplastisch Syndroom (MDS)? MYELODYSPLASTISCH SYNDROOM Wat is Myelodysplastisch Syndroom (MDS)? De benaming Myelodysplastisch Syndroom (MDS), ook wel myelodysplasie genoemd, staat voor een groep van beenmergstoornissen waarbij de

Nadere informatie

Epoëtine +/- hematopoëtische groeifactoren bij myelodysplastische syndromen

Epoëtine +/- hematopoëtische groeifactoren bij myelodysplastische syndromen Epoëtine +/- hematopoëtische groeifactoren bij myelodysplastische syndromen Toelichting Mede op grond van internationale richtlijnen (Bowen et al., 2003) worden erytropoëse stimulerende groeifactoren (epoëtine-α,

Nadere informatie

Diagnose en classificatie van myelodysplastische syndromen volgens FAB- en WHO-classificatie in het UZ Leuven. Jan Rega 24/05/2011

Diagnose en classificatie van myelodysplastische syndromen volgens FAB- en WHO-classificatie in het UZ Leuven. Jan Rega 24/05/2011 Diagnose en classificatie van myelodysplastische syndromen volgens FAB- en WHO-classificatie in het UZ Leuven Jan Rega 24/05/2011 Inhoud 1. Definitie 2. Epidemiologie en etiologie 3. Kliniek 4. Diagnostiek

Nadere informatie

Myelo-Dysplastisch Syndroom

Myelo-Dysplastisch Syndroom Myelo-Dysplastisch Syndroom 1938 Refractory anemia, Rhoades 1949 Chronic erythremic myelosis, Dameshek 1963 Smoldering acute leukemia, Rheingold 1973 Pre-leukemic syndrome, Saarni 1982 Myelodysplastic

Nadere informatie

Het beenmergbiopt bij myelodysplastisch syndroom: toegevoegde waarde bij het stellen van de diagnose en bepalen van de prognose

Het beenmergbiopt bij myelodysplastisch syndroom: toegevoegde waarde bij het stellen van de diagnose en bepalen van de prognose Het beenmergbiopt bij myelodysplastisch syndroom: toegevoegde waarde bij het stellen van de diagnose en bepalen van de prognose Auteurs Trefwoorden E. Verburgh, C. De Wolf-Peeters en G. Verhoef beenmergbiopt,

Nadere informatie

Myelodysplasie. Ellen Kramer, Isala Zwolle 7 maart 2013

Myelodysplasie. Ellen Kramer, Isala Zwolle 7 maart 2013 Myelodysplasie Ellen Kramer, Isala Zwolle 7 maart 2013 WHO, afgrenzing met andere beelden Kenmerken van MDS, algemeen Beenmerg cellulariteit doorgaans toegenomen, soms normocellulair, soms hypocellulair

Nadere informatie

Myelodysplastisch syndroom

Myelodysplastisch syndroom Inwendige geneeskunde Myelodysplastisch syndroom www.catharinaziekenhuis.nl Patiëntenvoorlichting: patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl INW022 / Myelodysplastisch syndroom / 20-07-2013 2 Myelodysplastisch

Nadere informatie

WHO classificatie AML RBM 15-januari 2009

WHO classificatie AML RBM 15-januari 2009 WHO classificatie AML 2008 RBM 15-januari 2009 AML > 20% blasten in beenmerg of bloed uitzondering AML met t(8;21), inv(16),t(16;16) of t(15;17) Promonocyten worden bij de blasten gerekend AML with recurrent

Nadere informatie

INFOBLAD MYELODYSPLASTISCH SYNDROOM (MDS)

INFOBLAD MYELODYSPLASTISCH SYNDROOM (MDS) INFOBLAD MYELODYSPLASTISCH SYNDROOM (MDS) Stichting Contactgroep Leukemie, najaar 2008 De Stichting Contactgroep Leukemie brengt (ex) leukemiepatiënten en hun naasten met lotgenoten in contact, informeert

Nadere informatie

het myelodysplastisch syndroom

het myelodysplastisch syndroom het myelodysplastisch syndroom Arjan A. van de Loosdrecht Department of Hematology VU University Medical Center Cancer Center Amsterdam (CCA) Amsterdam, The Netherlands Oncologie dagen 2014 Ede, Reehorst

Nadere informatie

De rol van flowcytometrie in de classificatie van het myelodysplastisch syndroom

De rol van flowcytometrie in de classificatie van het myelodysplastisch syndroom De rol van flowcytometrie in de classificatie van het myelodysplastisch syndroom Auteurs Trefwoorden C. Alhan, T.M. Westers, G.J. Ossenkoppele en A.A. van de Loosdrecht classificatie, diagnose, flowcytometrie,

Nadere informatie

Het myelodysplastisch syndroom: richtlijnen voor diagnostiek 2013

Het myelodysplastisch syndroom: richtlijnen voor diagnostiek 2013 1 Het myelodysplastisch syndroom: richtlijnen voor diagnostiek 2013 Myelodysplastic syndromes: guidelines for diagnosis 2013 A.A. van de Loosdrecht, G. Huls, P. Wijermans, B. Löwenberg, M. Jongen-Lavrencic,

Nadere informatie

Diagnostische score van flowcytometrie in MDS

Diagnostische score van flowcytometrie in MDS Diagnostische score van flowcytometrie in MDS Marisa Westers Afdeling Hematologie, VU Medisch Centrum, Amsterdam Flowcytometrie bij MDS MDS is een maligniteit diagnose MDS heeft verstrekkende en levenslange

Nadere informatie

Hematologie: werken in teamverband!

Hematologie: werken in teamverband! Hematologie: werken in teamverband! Hematologie Zeer intense samenwerking tussen clinicus, klinisch bioloog, anatomopatholoog en cytogeneticus is cruciaal Aan hand van twee casussen willen we het zorgpad

Nadere informatie

Myelodysplastic syndromes in the Netherlands: a population-based study on incidence, primary treatment and survival in the period

Myelodysplastic syndromes in the Netherlands: a population-based study on incidence, primary treatment and survival in the period Het myelodysplastisch syndroom in Nederland: een population-based onderzoek naar incidentie, primaire behandeling en overleving in de periode 001-010 Myelodysplastic syndromes in the Netherlands: a population-based

Nadere informatie

RBM terugkommiddag Huishoudelijke mededelingen. 22 juni 2011

RBM terugkommiddag Huishoudelijke mededelingen. 22 juni 2011 RBM terugkommiddag Huishoudelijke mededelingen 22 juni 2011 Huishoudelijke mededelingen Volgende terugkommiddag januari 2012, datum volgt Algemeen mailadres: RBM@erasmusmc.nl Adreswijzigingen of contactpersonen

Nadere informatie

Presentatie Een 24-jarige vrouw presenteert zich met hypermenorrhoea, veel hematomen en bloedneuzen. Haar vorige menstruatie verliep normaal.

Presentatie Een 24-jarige vrouw presenteert zich met hypermenorrhoea, veel hematomen en bloedneuzen. Haar vorige menstruatie verliep normaal. CASUS 2 Presentatie Een 24-jarige vrouw presenteert zich met hypermenorrhoea, veel hematomen en bloedneuzen. Haar vorige menstruatie verliep normaal. Lichamelijk onderzoek Bleek, veel hematomen, veel bloed

Nadere informatie

MYELODYSPLASIE. Stef MEERS, MD, PhD Hematoloog Iridium Kankernetwerk Zorgprogramma Oncologie Voorkempen 1 december 2010

MYELODYSPLASIE. Stef MEERS, MD, PhD Hematoloog Iridium Kankernetwerk Zorgprogramma Oncologie Voorkempen 1 december 2010 MYELODYSPLASIE Stef MEERS, MD, PhD Hematoloog Iridium Kankernetwerk Zorgprogramma Oncologie Voorkempen 1 december 2010 Indeling Pathogenese van MDS Classificatie / Risicostratificatie Behandeling Pathogenese

Nadere informatie

Richtlijn Flowcytometrie bij MDS

Richtlijn Flowcytometrie bij MDS Richtlijn Flowcytometrie bij MDS Werkgroep Nederlandse vereniging voor Cytometrie Daniel den Hoed Kliniek, Rotterdam Erasmus Medisch Centrum, Rotterdam Isala klinieken, Zwolle Sanquin, Amsterdam SKION,

Nadere informatie

Uw brief van Uw kenmerk Datum ---- ---- 29 mei 2009. Ons kenmerk Behandeld door Doorkiesnummer PAK/29056553 Dr. M.W. van der Linden (020) 797 80 07

Uw brief van Uw kenmerk Datum ---- ---- 29 mei 2009. Ons kenmerk Behandeld door Doorkiesnummer PAK/29056553 Dr. M.W. van der Linden (020) 797 80 07 Nederlandse Zorgautoriteit Mw. drs. C.C. van Beek MCM Postbus 3017 3502 GA Utrecht Uw brief van Uw kenmerk Datum ---- ---- 29 mei 2009 Ons kenmerk Behandeld door Doorkiesnummer PAK/29056553 Dr. M.W. van

Nadere informatie

Hoofdstuk1 : Wat is myelodysplastisch syndroom? Hoofdstuk2 : Incidentie van MDS? Hoofdstuk3: Oorzaken van MDS?

Hoofdstuk1 : Wat is myelodysplastisch syndroom? Hoofdstuk2 : Incidentie van MDS? Hoofdstuk3: Oorzaken van MDS? inhoud Hoofdstuk1 : Wat is myelodysplastisch syndroom? Hoofdstuk2 : Incidentie van MDS? Hoofdstuk3: Oorzaken van MDS? Hoofdstuk 4 : Wat zijn de symptomen van MDS? - anemie - trombopenie - neutropenie Hoofdstuk

Nadere informatie

Juveniele myelomonocytaire leukemie. Andrica de Vries

Juveniele myelomonocytaire leukemie. Andrica de Vries Juveniele myelomonocytaire leukemie Andrica de Vries CMMol bij kinderen, anders dan bij volwassenen? Andrica de Vries Casus 2 jaar oud meisje Symptomen: moeheid, recidiverende infecties, bleek, hepatosplenomegalie

Nadere informatie

CAT Critically Appraised Topic. Nut van flowcytometrie bij MDS

CAT Critically Appraised Topic. Nut van flowcytometrie bij MDS Auteur: Steven Pauwels Supervisor: dr. J Rummens, dr. B. Maes, dr. V. Peeters Date: 21-04-2010 CLINICAL BOTTOM LINE CAT Critically Appraised Topic Nut van flowcytometrie bij MDS Niettegenstaande flowcytometrie

Nadere informatie

Acute myeloïde leukemie. Dimitri A. Breems, MD, PhD Internist-Hematoloog Ziekenhuis Netwerk Antwerpen

Acute myeloïde leukemie. Dimitri A. Breems, MD, PhD Internist-Hematoloog Ziekenhuis Netwerk Antwerpen Acute myeloïde leukemie Dimitri A. Breems, MD, PhD Internist-Hematoloog Ziekenhuis Netwerk Antwerpen Normale bloedcelvorming Acute myeloïde leukemie (AML) Klonale proliferatie van immature hematopoëtische

Nadere informatie

Bloedwaarden. Wat zeggen ze en wat kunnen we er mee? Landelijke contactdag Stichting Hematon 11 oktober 2014. door Joost Lips

Bloedwaarden. Wat zeggen ze en wat kunnen we er mee? Landelijke contactdag Stichting Hematon 11 oktober 2014. door Joost Lips Bloedwaarden Wat zeggen ze en wat kunnen we er mee? Landelijke contactdag Stichting Hematon 11 oktober 2014 door Joost Lips Aanvraag bloedonderzoek Bloedafname Bewerking afgenomen bloed (1) Kleuren van

Nadere informatie

WORKSHOP ANEMIE. een Maastrichtse aanpak. Michel van Gelder internist-hematoloog

WORKSHOP ANEMIE. een Maastrichtse aanpak. Michel van Gelder internist-hematoloog WORKSHOP ANEMIE een Maastrichtse aanpak Michel van Gelder internist-hematoloog met dan aan: Sacha Zeerleder(hematoloog, AMC) & Arno Gingele(1 e jaarsaios, MUMC) Na deze Workshop ben je ONGETWIJFELD in

Nadere informatie

Dysplasie in AML en (cyto)genetische. afwijkingen: Chromosoom 3q26 afwijkingen en EVI1

Dysplasie in AML en (cyto)genetische. afwijkingen: Chromosoom 3q26 afwijkingen en EVI1 Dysplasie in AML en (cyto)genetische afwijkingen: Chromosoom 3q26 afwijkingen en EVI1 patient 0390606 BM H11-172 8-2-2011 patient 0390606 dag 24 kuur I H11-428 4-4-2011 patient 0390606 dag 24 kuur I H11-428

Nadere informatie

GLOBAAL RAPPORT EXTERNE KWALITEITSEVALUATIE VOOR ANALYSEN KLINISCHE BIOLOGIE BEENMERGONDERZOEK

GLOBAAL RAPPORT EXTERNE KWALITEITSEVALUATIE VOOR ANALYSEN KLINISCHE BIOLOGIE BEENMERGONDERZOEK ISSN 0778-8363 FEDERALE OVERHEIDSDIENST, VOLKSGEZONDHEID, VEILIGHEID VAN DE VOEDSELKETEN EN LEEFMILIEU COMMISSIE VOOR KLINISCHE BIOLOGIE DIENST VOOR LABORATORIA VAN KLINISCHE BIOLOGIE COMITE VAN DESKUNDIGEN

Nadere informatie

Myelofibrose, PV en ET. Harry C Schouten Department of Hematology Maastricht University Medical Center Maastricht, Netherlands

Myelofibrose, PV en ET. Harry C Schouten Department of Hematology Maastricht University Medical Center Maastricht, Netherlands Myelofibrose, PV en ET Harry C Schouten Department of Hematology Maastricht University Medical Center Maastricht, Netherlands plt ery MSC PSC mono neutro eo baso Blympho LSC T lympho MyeloProliferatieve

Nadere informatie

Flowcytometrie in MDS Marisa Westers

Flowcytometrie in MDS Marisa Westers Flowcytometrie in MDS Marisa Westers Amsterdam Standaardisatie van flowcytometrie in MDS 2005 start werkgroep Flow in MDS binnen de Nederlandse Vereniging voor Cytometrie 8 deelnemende laboratoria VU Medisch

Nadere informatie

Kwaliteitscontrole binnen de moleculaire diagnostiek van hematologische maligniteiten

Kwaliteitscontrole binnen de moleculaire diagnostiek van hematologische maligniteiten Radboud University Medical Centre Nijmegen Centre for Molecular Life Sciences Kwaliteitscontrole binnen de moleculaire diagnostiek van hematologische maligniteiten Bert van der Reijden, PhD Laboratorium

Nadere informatie

Van acute myeloïde leukemie (WHO 2001) naar myeloïde precursor neoplasieën (WHO 2008): een kritische vergelijking

Van acute myeloïde leukemie (WHO 2001) naar myeloïde precursor neoplasieën (WHO 2008): een kritische vergelijking Van acute myeloïde leukemie (WHO 2001) naar myeloïde precursor neoplasieën (WHO 2008): een kritische vergelijking From acute myeloid leukaemia (WHO 2001) towards myeloid precursor neoplasms (WHO 2008):

Nadere informatie

DEFINITIEF GLOBAAL RAPPORT BEENMERGONDERZOEK 2013

DEFINITIEF GLOBAAL RAPPORT BEENMERGONDERZOEK 2013 scope EXPERTISE, DIENSTVERLENING EN KLANTENRELATIES KWALITEIT VAN MEDISCHE LABORATORIA COMMISSIE VOOR KLINISCHE BIOLOGIE COMITE VAN EXPERTEN EXTERNE KWALITEITSEVALUATIE VOOR ANALYSEN KLINISCHE BIOLOGIE

Nadere informatie

Richtlijnen voor flowcytometrie in MDS

Richtlijnen voor flowcytometrie in MDS Richtlijnen voor flowcytometrie in MDS Marisa Westers Afdeling Hematologie, VU Medisch Centrum, Amsterdam Implementatie van MDS-FCM in NL (NVC MDS-flow-werkgroep) Discussie over te voeren strategie vanuit

Nadere informatie

Therapie op maat voor patiënt met Acute lymfatische Leukemie. Dr V. de Haas Kinderarts-oncoloog/hematoloog Hoofd SKION laboratorium

Therapie op maat voor patiënt met Acute lymfatische Leukemie. Dr V. de Haas Kinderarts-oncoloog/hematoloog Hoofd SKION laboratorium Therapie op maat voor patiënt met Acute lymfatische Leukemie Dr V. de Haas Kinderarts-oncoloog/hematoloog Hoofd SKION laboratorium Casus 8-jarig meisje wordt gezien door huisarts - Sinds een week bleek

Nadere informatie

Samenvatting voor niet ingewijden

Samenvatting voor niet ingewijden Samenvatting voor niet ingewijden Samenvatting voor niet ingewijden Hematopoïese Bloedcellen worden in het beenmerg gevormd waar de moedercellen, de zogenaamde stamcellen, zich bevinden. Deze stamcel kan

Nadere informatie

Acute megakaryoblasten leukemie

Acute megakaryoblasten leukemie Acute megakaryoblasten leukemie 4 de Hematomorfologie symposium Microscopisch beenmerg onderzoek in de dagelijkse praktijk Rotterdam, 22 maart 2012 Auke Beishuizen Overzicht presentatie Inleiding Casus

Nadere informatie

Myelodysplastisch syndroom (MDS) en juveniele. myelomonocytaire leukemie bij kinderen. Samenvatting

Myelodysplastisch syndroom (MDS) en juveniele. myelomonocytaire leukemie bij kinderen. Samenvatting t h e r a p i e Myelodysplastisch syndroom en juveniele myelomonocytaire leukemie bij kinderen Auteurs Trefwoorden A.C.H. de Vries, B. de Moerloose, E.R. van Wering en M.M. van den Heuvel-Eibrink JMML,

Nadere informatie

Demethylerende medicatie bij myelodysplastisch syndroom

Demethylerende medicatie bij myelodysplastisch syndroom Stand van zaken Demethylerende medicatie bij myelodysplastisch syndroom Epigenetica als target voor therapie Martijn L. Manson, Ellen J.B. Derissen, Pierre W. Wijermans, Jan H.M. Schellens en Jos H. Beijnen

Nadere informatie

Monosomaal karyotype bij acute myeloïde leukemie: superieure cytogenetische herkenning van een zeer slechte prognose

Monosomaal karyotype bij acute myeloïde leukemie: superieure cytogenetische herkenning van een zeer slechte prognose Monosomaal karyotype bij acute myeloïde leukemie: superieure cytogenetische herkenning van een zeer slechte prognose Auteurs Trefwoorden D.A. Breems en B. Löwenberg acute myeloïde leukemie, cytogenetica,

Nadere informatie

CAT Critically Appraised Topic

CAT Critically Appraised Topic CAT Critically Appraised Topic Diagnose en classificatie van myelodysplastische syndromen volgens FABen WHO-classificatie (2001/2008) in het UZ Leuven Author: Dr. Jan Rega Supervisor: Dr. C. Brusselmans

Nadere informatie

Een patiente met acute leukemie Bloed en beenmerg Acute leukemie Chronische leukemie

Een patiente met acute leukemie Bloed en beenmerg Acute leukemie Chronische leukemie Thema: Leukemie Een patiente met acute leukemie Bloed en beenmerg Acute leukemie Chronische leukemie Prof.dr. Hanneke C. Kluin-Nelemans Afdeling Hematologie Samenstelling van onstolbaar gemaakt bloed Bloedcellen

Nadere informatie

Zin of onzin van moleculaire onco-hematologie in een perifeer labo

Zin of onzin van moleculaire onco-hematologie in een perifeer labo Zin of onzin van moleculaire onco-hematologie in een perifeer labo een kwestie van service! 06 januari 2004 Pieter De Schouwer 1 periferie??? Waar is het centrum? 06 januari 2004 Pieter De Schouwer 2 Leuven?

Nadere informatie

Maligne hematologie. Asia Ropela, internist-oncoloog St.Jansdal ziekenhuis 22 maart 2014

Maligne hematologie. Asia Ropela, internist-oncoloog St.Jansdal ziekenhuis 22 maart 2014 Maligne hematologie Asia Ropela, internist-oncoloog St.Jansdal ziekenhuis 22 maart 2014 Indeling Leukemie acuut AML (acute myeloïde leukemie) ALL (acute lymfoïde leukemie) chronisch CML (chronische myeloïde

Nadere informatie

Folliculair Lymfoom graad 3B (FL3B)

Folliculair Lymfoom graad 3B (FL3B) Nederlandse samenvatting Folliculair Lymfoom graad 3B (FL3B) Inleiding Een maligne lymfoom is een kwaadaardige woekering van witte bloedcellen die zich meestal manifesteert in lymfeklieren en zich verspreidt

Nadere informatie

FEDERALE OVERHEIDSDIENST, VOLKSGEZONDHEID, VEILIGHEID VAN DE VOEDSELKETEN EN LEEFMILIEU COMMISSIE VOOR KLINISCHE BIOLOGIE

FEDERALE OVERHEIDSDIENST, VOLKSGEZONDHEID, VEILIGHEID VAN DE VOEDSELKETEN EN LEEFMILIEU COMMISSIE VOOR KLINISCHE BIOLOGIE FEDERALE OVERHEIDSDIENST, VOLKSGEZONDHEID, VEILIGHEID VAN DE VOEDSELKETEN EN LEEFMILIEU COMMISSIE VOOR KLINISCHE BIOLOGIE DIENST VOOR LABORATORIA VAN KLINISCHE BIOLOGIE COMITE VAN DESKUNDIGEN GLOBAAL RAPPORT

Nadere informatie

HET BLOEDBEELD IN HEMATOLOGISCHE MALIGNITEITEN. Heidi Castryck 12 februari 2013

HET BLOEDBEELD IN HEMATOLOGISCHE MALIGNITEITEN. Heidi Castryck 12 februari 2013 HET BLOEDBEELD IN HEMATOLOGISCHE MALIGNITEITEN Heidi Castryck 12 februari 2013 Indeling Myeloproliferatieve aandoeningen Myelodysplastisch syndroom en akute myeloïde leukemie Lymfoproliferatieve aandoeningen

Nadere informatie

Kankerinfo. Myelodysplastisch syndroom. Met wie kan ik erover praten? kanker. be/info publicaties. voor al uw vragen over kanker

Kankerinfo. Myelodysplastisch syndroom. Met wie kan ik erover praten? kanker. be/info publicaties. voor al uw vragen over kanker Met wie kan ik erover praten? Zoekt u hulp of andere informatie? Hebt u er behoefte aan om uw hart eens te luchten? Zoekt u informatie over een type kanker of de behandelingsmogelijkheden? Wilt u weten

Nadere informatie

Minimale restziekte en leukemische stamceldetectie bij acute myeloïde leukemie: nieuwe aanpak van klinische besluitvorming

Minimale restziekte en leukemische stamceldetectie bij acute myeloïde leukemie: nieuwe aanpak van klinische besluitvorming Minimale restziekte en leukemische stamceldetectie bij acute myeloïde leukemie: nieuwe aanpak van klinische besluitvorming Minimal residual disease and leukemic stem cell detection in acute myeloid leukemia:

Nadere informatie

Monoklonale B-cellymfocytose: fysiologische bevinding of voorstadium van chronische lymfatische leukemie?

Monoklonale B-cellymfocytose: fysiologische bevinding of voorstadium van chronische lymfatische leukemie? Stand van zaken Monoklonale B-cellymfocytose: fysiologische bevinding of voorstadium van chronische lymfatische leukemie? Roger K. Schindhelm, M. (Rien) van Marwijk Kooy, Jules L.L.M. Coenen, Peter C.

Nadere informatie

Myelodysplastisch syndroom

Myelodysplastisch syndroom Met wie kan ik erover praten? Zoekt u hulp of andere informatie? Hebt u er behoefte aan om uw hart eens te luchten? Zoekt u informatie over een type kanker of de behandelingsmogelijkheden? Wilt u weten

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting 147 148 Maligne lymfomen zijn kwaadaardige woekeringen van verschillende typen witte bloedcellen. Deze aandoeningen ontstaan meestal in lymfklieren, maar in ongeveer 40% van de

Nadere informatie

Acute myeloïde leukemie. Annoek Broers 7e nascholing hematologie 20-03-2014

Acute myeloïde leukemie. Annoek Broers 7e nascholing hematologie 20-03-2014 Acute myeloïde leukemie Annoek Broers 7e nascholing hematologie 20-03-2014 Bloedcelvorming - hematopoiese selfrenewal Multilineage differentiation Acute myeloïde leukemie - AML Normaal beenmerg Bloedarmoede

Nadere informatie

Laboratoriumdiagnostiek hematologische maligniteiten Radboud universitair medisch centrum

Laboratoriumdiagnostiek hematologische maligniteiten Radboud universitair medisch centrum Laboratoriumdiagnostiek hematologische maligniteiten Radboud universitair medisch centrum Versie 3 08-2015 Inhoudsopgave Introductie 3 Contact informatie 4 Benodigde materialen 5 Acute Myeloïde Leukemie

Nadere informatie

Dysplasie bij niet-maligne aandoeningen

Dysplasie bij niet-maligne aandoeningen Dysplasie bij niet-maligne aandoeningen Morfologische afwijkingen bij het myelodysplastisch syndroom Cellijn Erytropoïese Bloed Dyserytropoïese: anisocytose, poikilocytose, macrocyten, microcyten,grove

Nadere informatie

Trombocytose. Dr. Dimitri Breems, internist-hematoloog ZNA Stuivenberg ZNA Medisch Centrum Regatta 3 juni 2014

Trombocytose. Dr. Dimitri Breems, internist-hematoloog ZNA Stuivenberg ZNA Medisch Centrum Regatta 3 juni 2014 Trombocytose Dr. Dimitri Breems, internist-hematoloog ZNA Stuivenberg ZNA Medisch Centrum Regatta 3 juni 2014 Casus 1 Vrouw, 25 jaar Laboratoriumonderzoek hemoglobine 11,2 g/dl 11,0-14,4 hematocriet 0,341

Nadere informatie

Chronische myeloproliferatieve aandoeningen

Chronische myeloproliferatieve aandoeningen Lessenreeks Hematologie Chronische myeloproliferatieve aandoeningen Chronische myeloproliferatieve aandoeningen (1) Chronische myeloproliferatieve aandoeningen (2) - overproductie van 1 of meerdere myeloïde

Nadere informatie

De betekenis van de cytologische morfologie in de diagnostiek van maligne hematologische aandoeningen

De betekenis van de cytologische morfologie in de diagnostiek van maligne hematologische aandoeningen 2 De betekenis van de cytologische morfologie in de diagnostiek van maligne hematologische aandoeningen anno nu The importance of cytological morphology in diagnosing hematological malignancies to day

Nadere informatie

Kanker Instituut. Integrale Diagnostiek Hemato-oncologische Laboratoria Erasmus MC Rotterdam. Hematologie Immunologie Klinische Genetica Pathologie

Kanker Instituut. Integrale Diagnostiek Hemato-oncologische Laboratoria Erasmus MC Rotterdam. Hematologie Immunologie Klinische Genetica Pathologie Kanker Instituut Integrale Diagnostiek Hemato-oncologische Laboratoria Erasmus MC Rotterdam Hematologie Immunologie Klinische Genetica Pathologie 2017 Introductie Integrale diagnostiek is van essentieel

Nadere informatie

Myelodysplasie Patienten forum BHS. 24 Januari 2013 D.Selleslag Haematologie AZ Sint-Jan Brugge

Myelodysplasie Patienten forum BHS. 24 Januari 2013 D.Selleslag Haematologie AZ Sint-Jan Brugge Myelodysplasie Patienten forum BHS 24 Januari 2013 D.Selleslag Haematologie AZ Sint-Jan Brugge eosinofiel bloedplaatje neutrofiel staaf neutrofiel segment lymfocyt monocyt basofiell Normale bloedwaarden

Nadere informatie

Het myelodysplastisch syndroom: richtlijnen voor therapie 2013

Het myelodysplastisch syndroom: richtlijnen voor therapie 2013 Het myelodysplastisch syndroom: richtlijnen voor therapie 013 Myelodysplastic syndromes: guidelines for therapy 013 A.A. van de Loosdrecht, G. Huls, P. Wijermans, B. Löwenberg, M. Jongen-Lavrencic, T.

Nadere informatie

Inhoud. Schematische voorstelling van de afname van leukemiecellen in de loop van de behandeling

Inhoud. Schematische voorstelling van de afname van leukemiecellen in de loop van de behandeling CML Patiënten Pas De behandeling van chronische myeloïde leukemie (CML) is gericht op het doden van tenminste 99,9% van de leukemiecellen in de eerste 12 maanden van de behandeling. In de meeste gevallen

Nadere informatie

anemie 1.1 Overzicht van de anemieën 1.2 Congenitale anemieën 1.3 Verworven anemieën

anemie 1.1 Overzicht van de anemieën 1.2 Congenitale anemieën 1.3 Verworven anemieën I N H O U D hoofdstuk 1 anemie 13 1.1 Overzicht van de anemieën 13 1.2 Congenitale anemieën 16 1.2.1 De thalassemieën 16 1.2.2 Sikkelcelanemie 19 1.2.3 Andere hemoglobinopathieën 22 1.2.4 Aangeboren membraanafwijkingen

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING Hematopoiese is het proces waarbij alle cellen waaruit ons bloed bestaat worden gevormd. Het woord hematopoiese is afgeleid van de Griekse woorden haima

Nadere informatie

Immuunfenotyperingsdiagnostiek van acute leukemie met lymfatische en myeloïde kenmerken: WHO 2008

Immuunfenotyperingsdiagnostiek van acute leukemie met lymfatische en myeloïde kenmerken: WHO 2008 Immuunfenotyperingsdiagnostiek van acute leukemie met lymfatische en myeloïde kenmerken: WHO 2008 Auteurs M. Terwijn, W. van den Ancker, T.M. Westers, G.J. Ossenkoppele en A.A. van de Loosdrecht Trefwoorden

Nadere informatie

Minimal Residual Disease (MRD)) onderzoek. bij hematologische maligniteiten

Minimal Residual Disease (MRD)) onderzoek. bij hematologische maligniteiten Minimal Residual Disease (MRD)) onderzoek bij hematologische maligniteiten MRD Principe, doel en eigenschappen Technieken voor MRD analyse Klinische toepassingen Minimal Residual Disease Bij diagnose:

Nadere informatie

Het myelodysplastisch syndroom: adviezen voor ijzerchelatie bij secundaire hemochromatose

Het myelodysplastisch syndroom: adviezen voor ijzerchelatie bij secundaire hemochromatose Het myelodysplastisch syndroom: adviezen voor ijzerchelatie bij secundaire hemochromatose Myelodysplastic syndromes: guideline for the treatment of secondary hemochromatosis E.M.P. Cremers 1 *, L. de Swart

Nadere informatie

Immunologische verschijnselen als eerste uiting van het myelodysplastisch syndroom

Immunologische verschijnselen als eerste uiting van het myelodysplastisch syndroom Klinische lessen Immunologische verschijnselen als eerste uiting van het myelodysplastisch syndroom r.s.van rijn, s.wittebol, a.d.graafland en m.h.h.kramer Dames en Heren, Het myelodysplastisch syndroom

Nadere informatie

Hypereosinofiel syndroom

Hypereosinofiel syndroom Hypereosinofiel syndroom R. Fijnheer Meander Medisch Centrum/UMCUtrecht HES Incidentie: 2-4 per 1.000.000 per jaar Man> vrouw Leeftijd: 30-70 erg in belangstelling: glivec, mepolizumab etc. Lastig voor

Nadere informatie

KLINISCH-GENETISCHE KENMERKEN VAN PEDIATRISCHE MYELODYSPLASIE: RECENTE INZICHTEN EN HUN IMPACT OP DIAGNOSE, CLASSIFICATIE EN BEHANDELING

KLINISCH-GENETISCHE KENMERKEN VAN PEDIATRISCHE MYELODYSPLASIE: RECENTE INZICHTEN EN HUN IMPACT OP DIAGNOSE, CLASSIFICATIE EN BEHANDELING FACULTEIT GENEESKUNDE EN GEZONDHEIDSWETENSCHAPPEN Academiejaar 2012-2013 KLINISCH-GENETISCHE KENMERKEN VAN PEDIATRISCHE MYELODYSPLASIE: RECENTE INZICHTEN EN HUN IMPACT OP DIAGNOSE, CLASSIFICATIE EN BEHANDELING

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19745 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19745 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/19745 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Faaij, Claudia Margaretha Johanna Maria Title: Cellular trafficking in haematological

Nadere informatie

PAROXYSMALE NACHTELIJKE HEMOGLOBINURIE

PAROXYSMALE NACHTELIJKE HEMOGLOBINURIE PAROXYSMALE NACHTELIJKE HEMOGLOBINURIE Henk Wind Afdeling Immunologie Erasmus MC Woerden 30-10-2008 INTRODUCTIE PNH is het gevolg van een klonale expansie van een gemuteerde hematopoëtische stamcel. Klinisch

Nadere informatie

Workshop Master Class: flowcytometrie in MDS

Workshop Master Class: flowcytometrie in MDS Workshop Master Class: flowcytometrie in MDS Werkgroep: Progenitoren Rik Brooimans, Andre Bijkerk, Laboratorium Medische en Tumorimmunologie, Erasmus MC Daniel den Hoed, Rotterdam André Mulder, Afdeling

Nadere informatie

DHC morfologie Wendy Stevens, Mariëlle Wondergem en Ellen Kramer

DHC morfologie Wendy Stevens, Mariëlle Wondergem en Ellen Kramer DHC morfologie 2016 Wendy Stevens, Mariëlle Wondergem en Ellen Kramer Belangenverklaring In overeenstemming met de regels van de Inspectie van de Gezondheidszorg (IGZ) Naam: Organisatie: M.J. Wondergem

Nadere informatie

HOVON 132 AML/SAKK 30/13

HOVON 132 AML/SAKK 30/13 Patiënteninformatie ten behoeve van het verzamelen van beenmerg, bloed en speeksel voor wetenschappelijk onderzoek Informatie behorende bij het hoofdonderzoek HOVON 132 AML/SAKK 30/13: Onderzoek naar de

Nadere informatie

Als u te horen krijgt dat u leukemie hebt, is de schrik natuurlijk groot. Vaak komen er dan veel vragen op over

Als u te horen krijgt dat u leukemie hebt, is de schrik natuurlijk groot. Vaak komen er dan veel vragen op over Wat is leukemie? Leukemie is de verzamelnaam voor verschillende soorten beenmergkanker. Alle vormen worden gekenmerkt door een ontregelde groei van verschillende soorten witte bloedcellen. In het beenmerg,

Nadere informatie

Klinische Dag. 3 oktober 2013 Disclosure belangen spreker. (potentiële) belangenverstrengeling

Klinische Dag. 3 oktober 2013 Disclosure belangen spreker. (potentiële) belangenverstrengeling Klinische Dag 3 oktober 2013 Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Geen Papiloedeem als eerste presentatie van het POEMS syndroom Dieneke Breukink, ANIOS Interne Geneeskunde R.

Nadere informatie

Papendal Ellen Kramer; Isala, Zwolle. Mars van t Veer; Addenbrooke s, Cambridge, UK

Papendal Ellen Kramer; Isala, Zwolle. Mars van t Veer; Addenbrooke s, Cambridge, UK Beenmergdiagnostiek Papendal 2014 Ellen Kramer; Isala, Zwolle Marielle Wondergem; VUMC, Amsterdam Mars van t Veer; Addenbrooke s, Cambridge, UK Patient 1a: Mevr N 66 jr Leuco 140 x10 9 /l Thrombo 62 x10

Nadere informatie

Is er een rol voor het gebruik van Immunoglobulinen bij CML? M. Roeven Canisius Wilhemina Ziekenhuis Nijmegen

Is er een rol voor het gebruik van Immunoglobulinen bij CML? M. Roeven Canisius Wilhemina Ziekenhuis Nijmegen Is er een rol voor het gebruik van Immunoglobulinen bij CML? M. Roeven Canisius Wilhemina Ziekenhuis Nijmegen Opbouw Casus Bespreking literatuur Hypothesen met betrekking tot casus Voorgeschiedenis: 1957

Nadere informatie

Casus 1. Man, 52 jaar. Pancytopenie. Hb: 5,4 WBC: 3,8 granulo s 1.68 Plt: 98 LDH: 450. Casus 1

Casus 1. Man, 52 jaar. Pancytopenie. Hb: 5,4 WBC: 3,8 granulo s 1.68 Plt: 98 LDH: 450. Casus 1 Casus 1 Man, 52 jaar. Pancytopenie Hb: 5,4 WBC: 3,8 granulo s 1.68 Plt: 98 LDH: 450 Casus 1 Difje Casus 1 Wat is de volgende stap? Vit B12 / foliumzuur Bloedkweek Beenmerg aspiraat Direkte antiglobuline

Nadere informatie

Innovatie in de Hematologie. het belang van onderzoek en toetsing. Prof. Dr. P. Sonneveld Afdeling Hematologie Erasmus MC Rotterdam

Innovatie in de Hematologie. het belang van onderzoek en toetsing. Prof. Dr. P. Sonneveld Afdeling Hematologie Erasmus MC Rotterdam Innovatie in de Hematologie het belang van onderzoek en toetsing Prof. Dr. P. Sonneveld Afdeling Hematologie Erasmus MC Rotterdam Hematologie Ziekten van bloed, beenmerg en lymfeklieren Acute en chronische

Nadere informatie

SINGLE CELL CYTOPENIE VAN DE RODE REEKS

SINGLE CELL CYTOPENIE VAN DE RODE REEKS SINGLE CELL CYTOPENIE VAN DE RODE REEKS Stap 1: Diagnoses uit te sluiten vóór start diagnostiek beenmergfalen In dit stadium wordt patiënt nog niet aangemeld bij de SKION Afbraak Verbruik Aanmaak Minimale

Nadere informatie

DEFINITIEF GLOBAAL RAPPORT BEENMERGONDERZOEK ENQUETE 2015/1

DEFINITIEF GLOBAAL RAPPORT BEENMERGONDERZOEK ENQUETE 2015/1 scope EXPERTISE, DIENSTVERLENING EN KLANTENRELATIES KWALITEIT VAN MEDISCHE LABORATORIA COMMISSIE VOOR KLINISCHE BIOLOGIE COMITE VAN EXPERTEN EXTERNE KWALITEITSEVALUATIE VOOR ANALYSEN KLINISCHE BIOLOGIE

Nadere informatie

Chapter 9. Nederlandse Samenvatting (Dutch Summary)

Chapter 9. Nederlandse Samenvatting (Dutch Summary) Chapter 9 Nederlandse Samenvatting (Dutch Summary) 10 13 14 15 16 17 18 19 20 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 Chapter 9 122 Dutch Summary Nederlandse Samenvatting Reumatoïde artritis

Nadere informatie

Moderator. Speaker Drs. A.M.P. Demandt Internist-hematoloog MUMC

Moderator. Speaker Drs. A.M.P. Demandt Internist-hematoloog MUMC MYELOFIBROSE: DILEMMA VAN TRANSPLANTEREN Moderator Dr. B.J. Biemond Speaker Drs. A.M.P. Demandt Internist-hematoloog MUMC Belangenverklaring In overeenstemming met de regels van de Inspectie van de Gezondheidszorg

Nadere informatie

Kenmerken van de maligne lymfomen met harige cellen, met name hairy cell leukemie

Kenmerken van de maligne lymfomen met harige cellen, met name hairy cell leukemie Kenmerken van de maligne lymfomen met harige cellen, met name hairy cell leukemie Hairy cell leukemie Frequentie: 2% van alle lymfoïde leukemieën Leeftijd: patiënten van middelbare leeftijd (mediaan 50

Nadere informatie

Een patiënt met atypische chronische myeloïde leukemie en een oncogenetische mutatie in het CSF3R-gen

Een patiënt met atypische chronische myeloïde leukemie en een oncogenetische mutatie in het CSF3R-gen CASUÏSTIEK 39 Een patiënt met atypische chronische myeloïde leukemie en een oncogenetische mutatie in het CSF3R-gen A patient with atypical chronic myeloid leukemia and an oncogenetic mutation in the CSF3R-gene

Nadere informatie

HER2-status bepaling in borstcarcinoma met FISH: wetgeving, richtlijnen en resultaten van de provincie Limburg

HER2-status bepaling in borstcarcinoma met FISH: wetgeving, richtlijnen en resultaten van de provincie Limburg HER2-status bepaling in borstcarcinoma met FISH: wetgeving, richtlijnen en resultaten van de provincie Limburg Brigitte Maes Laboratorium voor Moleculaire Diagnostiek VJZ FISH voor HER2 gen amplificatie

Nadere informatie

HEMOPATHOLOGIE HFDST 1: NORMALE ARCHITECTUUR EN IMMUUNRESPONS IN HET LYMFOÏDE WEEFSEL 3

HEMOPATHOLOGIE HFDST 1: NORMALE ARCHITECTUUR EN IMMUUNRESPONS IN HET LYMFOÏDE WEEFSEL 3 HEMOPATHOLOGIE Geen histologische foto's op examen! Prof. van den Oord INHOUDSOPGAVE HFDST 1: NORMALE ARCHITECTUUR EN IMMUUNRESPONS IN HET LYMFOÏDE WEEFSEL 3 1. INLEIDING 3 1.1. AFWIJKINGEN IN BLOED IN

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nieuwe vooruitzichten in de karakterisering en behandeling van acute myeloïde leukemie Nederlandse samenvatting 134 Acute myeloïde leukemie (AML) is een vorm van bloedkanker, een kwaadaardige aandoening

Nadere informatie

HOVON 97 AML. Inleiding Geachte heer, mevrouw,

HOVON 97 AML. Inleiding Geachte heer, mevrouw, Patiënteninformatie behorende bij de studie: HOVON 97: Gerandomiseerde onderhoudsbehandeling met Azacitidine bij oudere patiënten ( 60 jaar) met acute myeloïde leukemie- en Myelodysplasie (Type RAEB en

Nadere informatie

GENETISCHE ONDERZOEKEN Art. 33bis pag. 1 officieuze coördinatie

GENETISCHE ONDERZOEKEN Art. 33bis pag. 1 officieuze coördinatie GENETISCHE ONDERZOEKEN Art. 33bis pag. 1 "Artikel 33bis. 1. Moleculaire Biologische testen op menselijk genetisch materiaal bij verworven aandoeningen." "K.B. 31.8.2009" (in werking 1.11.2009) "A." " 588431

Nadere informatie

Klinische Dag NVvH 2 oktober 2014 Claudia Ootjers

Klinische Dag NVvH 2 oktober 2014 Claudia Ootjers Dhr O., 60 jaar Klinische Dag NVvH 2 oktober 2014 Claudia Ootjers Klinische Dag NVvH 2 oktober 2014 Disclosure belangen Claudia Ootjers Geen (potentiële) belangenverstrengeling Klinische Dag NVvH 2 Relevante

Nadere informatie

T-cel lymfomen diagnostische dilemma's, klinische consequenties en moleculaire oplossingen

T-cel lymfomen diagnostische dilemma's, klinische consequenties en moleculaire oplossingen T-cel lymfomen diagnostische dilemma's, klinische consequenties en moleculaire oplossingen Daphne de Jong, NKI-AVL Amsterdam Werkgroep Moleculaire Diagnostiek in de Pathologie 28-01-1011 WHO classificatie

Nadere informatie

Waldenström s Macroglobulinemia familie en secundaire maligniteiten

Waldenström s Macroglobulinemia familie en secundaire maligniteiten familie en secundaire maligniteiten Patient Session October 9, 2016 Amsterdam, The Netherlands Robert A. Kyle, MD Mayo Clinic Rochester, MN, USA Scottsdale, Arizona Rochester, Minnesota Jacksonville, Florida

Nadere informatie

Integrale diagnostiek van hematologische maligniteiten in bloed en beenmerg

Integrale diagnostiek van hematologische maligniteiten in bloed en beenmerg Integrale diagnostiek van hematologische maligniteiten in bloed en beenmerg Wat de afdeling Hematologie VU medisch centrum u, in nauwe samenwerking met de afdelingen Klinische Genetica en Pathologie, te

Nadere informatie

De behandeling van MDS en AML met DNA-methyltransferaseremmers

De behandeling van MDS en AML met DNA-methyltransferaseremmers 4 De behandeling van MDS en AML met DNA-methyltransferaseremmers Treatment of MDS and AML with DNA methyltransferase inhibitors L.H. van der Helm, A.A. van de Loosdrecht, E. Vellenga en G. Huls Samenvatting

Nadere informatie