Minimale restziekte en leukemische stamceldetectie bij acute myeloïde leukemie: nieuwe aanpak van klinische besluitvorming

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Minimale restziekte en leukemische stamceldetectie bij acute myeloïde leukemie: nieuwe aanpak van klinische besluitvorming"

Transcriptie

1 Minimale restziekte en leukemische stamceldetectie bij acute myeloïde leukemie: nieuwe aanpak van klinische besluitvorming Minimal residual disease and leukemic stem cell detection in acute myeloid leukemia: new approaches for clinical decision making dr. M. Terwijn 1 Samenvatting Op 12 april 2013 promoveerde mw. dr. M. Terwijn aan de Vrije Universiteit Amsterdam op haar promotieonderzoek getiteld: Minimal residual disease and leukemic stem cell detection in acute myeloid leukemia: new approaches for clinical decision making, onder begeleiding van promotor dhr. prof. dr. G.J. Ossenkoppele en copromotor dhr. dr. G.J. Schuurhuis. Hieronder zijn de belangrijkste bevindingen weergegeven. (Ned Tijdschr Hematol 2014;11:177-81) Summary On the 12 th of April 2013, M. Terwijn defended her thesis entitled: Minimal residual disease and leukemic stem cell detection in acute myeloid leukemia: new approaches for clinical decision making at the VU University in Amsterdam. This research was under supervision of G.J. Ossenkoppele, MD, PhD, together with G.J. Schuurhuis, PhD. A short overview of her thesis and most important findings is provided below. Inleiding In dit proefschrift staat de identificatie van leukemiecellen met behulp van immuunfenotypering en flowcytometrie centraal. Met immuunfenotypering worden eiwitten (CDmerkers) op het celmembraan met specifieke antistoffen gemarkeerd en daarna met flowcytometrie gedetecteerd. Door CD-merkers te combineren kunnen de cellen van de hematopoëtische reeks immuunfenotypisch goed van elkaar worden onderscheiden. In dit proefschrift zijn CD-merkers gebruikt om leukemiecellen te typeren voor hun immuunfenotypische opmaak voor 3 verschillende toepassingen: 1. Om bij diagnose van acute leukemie onderscheid te kunnen maken tussen cellen van lymfatische origine en myeloïde origine of een gemengd fenotype. 1,2 Dat is niet alleen van belang bij diagnose om tot een passend behandelplan te komen, maar ook bij recidief, omdat er sprake kan zijn van immuunfenotypische verschuiving na behandeling Daarnaast is er onderzoek gedaan naar merkers die bij de diagnose acute myeloïde leukemie (AML) aberrant tot expressie komen en van prognostische betekenis zijn. Van CD25 kon worden aangetoond dat expressie op meer dan 10% van de cellen een ongunstige prognose geeft Naast de diagnostiek en prognostische betekenis van de immuunfenotypering bij de diagnose acute leukemie, ligt de primaire focus van dit proefschrift op het gebruik van oppervlaktemerkers in beenmerg van behandelde patiënten voor het detecteren van minimale restziekte ( minimal residual disease ; MRD) en leukemische stamcellen ( leukemia stem cells ; LSC) bij patiënten met 1 klinisch chemicus in opleiding, afdeling Klinische Chemie, VU medisch centrum, De Boelelaan 1117, 1081 HV Amsterdam, tel.: , Kunt u enkele trefwoorden en keywords aangeven? adres Belangenconflict: geen gemeld. Financiële ondersteuning: geen gemeld. Trefwoorden: Keywords: 177

2 4 NEDERLANDS TIJDSCHRIFT VOOR HEMATOLOGIE A B C D E F Figuur 1. LAP-bepaling bij diagnose en MRD-bepaling na kuur 1 en 2. Bij diagnose wordt bij deze specifieke patiënt met flowcytometrie met behulp van CD45, CD117 en zijwaartse lichtverstrooiing (SSC) het percentage blasten bepaald (A en B). De LAP bestaat bij deze patiënt uit de combinatie CD33 (myeloïde merker) en CD7 (lymfatische merker) en komt tot expressie op 30% van de CD117-positieve blasten (C). Na de eerste inductiekuur (D) en na de tweede inductiekuur (E) is de patiënt in complete remissie, maar blijft het percentage MRD boven de cut-off van 0,1%. Deze patiënt krijgt uiteindelijk een recidief met terugkeer van de oorspronkelijke LAP (F). AML. Er is in dit proefschrift, bij patiënten behandeld in de HOVON/SAKK42a-studie, op een prospectieve wijze onderzocht of MRD een onafhankelijke prognostische waarde heeft en kan worden gebruikt om therapiekeuze op te baseren. Tevens is in dezelfde studie de prognostische waarde van LSC in remissiebeenmerg onderzocht. Detectie van minimale restziekte bij AML AML is een zeer heterogene ziekte. Niet alleen wat betreft het ziektebeloop en de prognose, maar ook wat betreft de merkerexpressie op het oppervlak van de cellen. Daarom is het van belang om de cellen van iedere AMLpatiënt afzonderlijk te typeren voor merkercombinaties, om tot een patiëntspecifieke/patiëntgeassocieerde vinger- afdruk te komen. MRD-analyse werd daarom uitgevoerd in een tweestapsproces: 1) Bij diagnose werd, met behulp van een vast panel van antistofcombinaties, gekeken naar de immuunfenotypische opmaak van de leukemiecellen. Deze vingerafdruk wordt een leukemiegeassocieerd fenotype ( leukemia associated phenotype ; LAP) genoemd. 2) Deze LAP kan vervolgens worden gebruikt om in een staat van complete remissie de resterende leukemiecellen, die zich mogelijk tussen de niet-maligne blasten in het merg bevinden, te identificeren (zie Figuur 1). De niet-maligne cellen zullen LAP-negatief zijn. Deze achtergebleven leukemiecellen in remissiebeenmerg worden geduid als MRD, waarvan de aanwezigheid een belangrijke voorspeller blijkt te zijn voor het 178

3 A B Figuur 2. Kaplan-meier-analyse. 5 Terugkeerincidentie voor patiënten met hoge MRD-percentages ( MRD+, >0,1%, rode lijn) en met relatief lage MRD-percentages ( MRD-, 0,1%, blauwe lijn). A) Patiënten na tweede inductiekuur. B) Patiënten met intermediair risico na tweede inductiekuur. optreden van een recidief. Al jaren worden AML-patiënten op basis van de cytogenetische en moleculaire opmaak van de leukemiecellen ingedeeld in groepen met een verschillend risicoprofiel: een groep met een gunstige prognose (t(8;21) en leukocyten <20 x 10 9, inv(16) of t(16;16), afwezigheid van een monosomaal karyotype, maar met een CEBPα- of een NPM1-mutatie in afwezigheid van een FLT3-ITD, een groep met een slechte prognose (monosomaal karyotype of positiviteit voor EVI1- of 3q26-afwijkingen) en een restgroep met intermediaire prognose. Patiënten met een slechte prognose krijgen bij voorkeur een allogene stamceltransplantatie. Voor patiënten met op voorhand een goede prognose is dit niet de therapie van keuze, vanwege de relatief hoge morbiditeit en mortaliteit die gepaard gaan met zo n behandeling. Omdat de groep met een intermediaire prognose alsnog zeer heterogeen is, is er onduidelijkheid over de meest optimale behandeling. Momenteel wordt veel onderzoek gedaan naar nieuwe factoren die binnen de intermediair-risicogroep onderscheid kunnen maken tussen patiënten met gunstige prognose en die met slechte prognose. MRD is een dergelijke factor. Ongeveer de helft van alle volwassenen met AML, die complete remissie bereiken na chemotherapie, krijgt uiteindelijk toch een recidief. Verantwoordelijk voor dit recidief is een kleine hoeveelheid achtergebleven leukemiecellen die niet zijn vernietigd door de chemotherapie. Meerdere retrospectieve studies toonden al aan dat een grotere hoeveelheid MRD correleert met een slechtere prognose. In een deel van deze studies werd MRD gedetecteerd met PCR-technieken voor moleculaire merkers. Hoewel deze technieken zeer gevoelig zijn, kunnen ze slechts worden toegepast bij AML-patiënten die niet alleen een moleculaire afwijking hebben, maar voor wie ook zo n kwantitatieve bepaling bestaat. In de studie beschreven in dit proefschrift en recentelijk gepubliceerd in het Journal of Clinical Oncology, een multicentrum klinische studie, werd MRDanalyse uitgevoerd met immuunfenotypering, waarbij van patiënten uit meer dan 40 centra in verschillende landen beenmerg werd verzameld. 5 De analyse werd uitgevoerd in een vijftal gespecialiseerde centra en vond plaats zonder voorkennis van het klinisch beloop. Vijfhonderdzeventien volwassen patiënten in de leeftijd van 18 tot 60 jaar, werden geïncludeerd in de HOVON/ SAKK-AML-42A-studie ( MRD-analyses werden gedaan bij 164 patiënten na de eerste inductiekuur, bij 183 patiënten na de tweede inductiekuur en bij 124 patiënten na consolidatietherapie. Na elk van deze kuren kon worden aangetoond dat patiënten met MRD-celpercentages 0,1% (percentages van het totaal aantal witte bloedcellen) een significant gunstigere prognose lieten zien vergeleken met patiënten die MRD-waarden boven 0,1% hadden (zie Figuur 2a voor de resultaten na de tweede inductiekuur). Dit gold voor zowel de kans op een recidief als voor algehele overleving. Ook na on- 179

4 NEDERLANDS TIJDSCHRIFT VOOR HEMATOLOGIE 4 derverdeling van de patiënten in goede, intermediaire en slechtprognostische risicogroepen lieten de patiënten met MRD >0,1% na de tweede inductiekuur nog steeds een significant slechtere prognose zien (zie Figuur 2b voor de intermediaire risicogroep). Multivariaatanalyse na de tweede kuur, het moment waarop in de toekomst een beslissing moet worden genomen ten aanzien van het type consolidatiekuur, laat duidelijk zien dat MRDpercentages >0,1% geassocieerd zijn met een hoger risico op het krijgen van recidief. Leukemische stamceldetectie bij AML Omdat MRD een goede afspiegeling is van verschillende resistentiemechanismen die een rol spelen bij de individuele patiënt, is de algemene opvatting dat MRD uiteindelijk de sterkste voorspeller zou moeten zijn voor het krijgen van een recidief. Binnen een groep MRDcellen bevindt zich de zogenoemde leukemie-initiërende cel, ook wel leukemiestamcel (LSC) genoemd. De huidige hypothese is dat AML kan ontstaan uit een normale stamcel of uit een meer uitgerijpte normale cel die stamceleigenschappen verwerft na een mutatie of andere leukemische hit. De cel kan na zo n hit nog deels uitrijpen, maar ook zichzelf vernieuwen. De cel deelt niet vaak en is daardoor minder gevoelig voor de meeste soorten chemotherapie. 6 Doordat de LSC minder gevoelig is voor chemotherapie, kan hij opnieuw uitgroeien tot AML, wat leidt tot een recidief bij een patiënt die eerder complete remissie heeft bereikt. Niet alle cellen binnen de bulk aan MRD-cellen zouden dan verantwoordelijk zijn voor een recidief, maar slechts deze LSC. Mogelijk wordt de uitgroei dan niet alleen bepaald door de hoeveelheid MRD, maar ook de hoeveelheid LSC binnen MRD. Om dit te onderzoeken zijn er technieken nodig om de LSC te kunnen detecteren. In dit proefschrift is dat onderzocht bij CD34-positieve AMLpatiënten. Om LSC immuunfenotypisch te kunnen identificeren in AML-beenmerg werd gebruikgemaakt van de aanwezigheid van CD34-expressie met tegelijkertijd de afwezigheid van CD38. Dit immuunfenotype is karakteristiek voor zowel de LSC, als de normale hematopoëtische stamcel (HSC). Om beide van elkaar te kunnen onderscheiden in hetzelfde beenmerg werd gebruikgemaakt van merkers waarvan bekend is dat ze bij LSC wél, maar bij HSC niet tot expressie komen. 7,8 Er zijn echter nadelen bekend van het gebruik van deze LSC-merkers: ten eerste zijn de merkers niet aanwezig op de LSC van elke AML-patiënt, waardoor bij sommige patiënten de LSC niet op deze wijze van de HSC kan worden onderscheiden. Ten tweede hoeven de merkers bij de individuele patiënten niet aanwezig te zijn op alle LSC, waardoor er bij die patiënten mogelijk een onderschatting plaatsvindt van de totale hoeveelheid aanwezige LSC. In de studie beschreven in dit proefschrift is onderzoek gedaan naar methoden voor identificatie van LSC en HSC met behulp van meerdere parameters die flowcytometrie biedt. Deze methode betrekt naast de expressie van verschillende merkers ook de celgrootte (voorwaartse lichtverstrooiing) en granulariteit (zijwaartse lichtverstrooiing) in de strategie van identificatie. Met deze multiparameteraanpak kon worden getoond dat bij diagnose LSC en HSC vaak van elkaar konden worden onderscheiden. Dit is als volgt bewezen: gezuiverde LSC, maar niet gezuiverde HSC, lieten moleculaire afwijkingen zien die specifiek zijn voor AML. Daarnaast lieten, bij immuungecompromitteerde muizen, de HSC in tegenstelling tot LSC geen leukemiegroei zien, maar normale hematopoëse. Bij diagnose bleek op deze wijze bepaalde LSC-frequentie een onafhankelijke prognostische parameter te zijn. Onze methode van LSC-detectie werd vervolgens toegepast gedurende de follow-up van AMLpatiënten in complete remissie. Ook in remissiebeenmerg correleert het percentage LSC sterk met de prognose (manuscript gesubmit). Patiënten met hoge LSC-percentages krijgen dan ook veel vaker een recidief dan patiënten zonder LSC of met heel lage percentages. LSC-frequentie bleek een onafhankelijke prognostische parameter te zijn. Omdat dit onderzoek retrospectieve gegevens betreft, is meer onderzoek nodig om deze bevindingen te bevestigen voordat het, net als MRD, kan worden geïncorporeerd in klinische besluitvorming. Conclusie Immuunfenotypering met behulp van flowcytometrie levert een gevoelige techniek om MRD en stamcellen in AML-beenmerg te kunnen detecteren. LSC kunnen van HSC worden onderscheiden in AML-beenmerg en laten een sterke prognostische waarde zien, zowel bij diagnose als bij remissie. Er zal prospectief onderzoek nodig zijn om de waarde van LSC-detectie in de kliniek vast te stellen. De prospectieve MRD-studie beschreven in dit proefschrift laat zien dat MRD een belangrijke therapiegerelateerde prognostische factor is. Direct gevolg van deze bevindingen van de MRD-studie is dat in de nieuwe klinische HOVON-AML-studie, die begin 2014 van start is gegaan, MRD-analyse wordt gebruikt om, binnen de groep met een intermediair risico, subgroepen te identificeren met slechtprognostische patiënten. Deze patiënten komen dan vervolgens in aanmerking voor een allogene stamceltransplantatie. 180

5 Aanwijzingen voor de praktijk 1. Minimale restziekte (MRD) gedetecteerd met behulp van flowcytometrie bij patiënten met acute myeloïde leukemie (<60 jaar) is een belangrijke therapiegerelateerde prognostische parameter. 2. MRD onderscheidt goed- en slechtprognostische patiënten zowel binnen de totale patiëntengroep als binnen de intermediaire risicogroep. 3. Leukemiestamcellen kunnen, zowel bij diagnose als bij follow-up, van hematopoëtische stamcellen worden onderscheiden met behulp van flowcytometrische strategieën. 4. De sterke prognostische waarde van leukemiestamcellen gedetecteerd in remissiebeenmerg zal in prospectieve studies moeten worden bevestigd. Referenties 1. Terwijn M, Van den Ancker W, Westers TM, et al. Immunofenotyperingsdiagnostiek van acute leukemie met lymfatische en myeloïde kenmerken: WHO Ned Tijdschr Hematol 2009;6: Van den Ancker W, Terwijn M, Westers TM, et al. Acute leukemias of ambiguous lineage: diagnostic consequences of the WHO2008 classification. Leukemia 2010;24: Van den Ancker W, Terwijn M, Regelink J, et al. Uncommon lineage switch warrants immunophenotyping even in relapsing leukemia. Leuk Res 2009;33:e Terwijn M, Feller N, Van Rhenen A, et al. Interleukin-2 receptor alpha-chain (CD25) expression on leukaemic blasts is predictive for outcome and level of residual disease in AML. Eur J Cancer 2009;45: Terwijn M, Van Putten WL, Kelder A, et al. High prognostic impact of flow cytometric minimal residual disease detection in acute myeloid leukemia: data from the HOVON/SAKK AML 42A study. J Clin Oncol 2013;31: Dick JE. Stem cell concepts renew cancer research. Blood 2008;112: Van Rhenen A, Van Dongen GA, Kelder A, et al. The novel AML stem cell associated antigen CLL-1 aids in discrimination between normal and leukemic stem cells. Blood 2007;110: Van Rhenen A, Moshaver B, Kelder A, et al. Aberrant marker expression patterns on the CD34+ CD38- stem cell compartment in acute myeloid leukemia allows to distinguish the malignant from the normal stem cell compartment both at diagnosis and in remission. Leukemia 2007;21: Bijsluiter Nplate Ontvangen 3 december 2013, geaccepteerd 4 maart

Prognostische toepassing van flowcytometrie bij het myelodysplastisch syndroom

Prognostische toepassing van flowcytometrie bij het myelodysplastisch syndroom Workshop Flowcytometrie in MDS 5 september 2012 Prognostische toepassing van flowcytometrie bij het myelodysplastisch syndroom Canan Alhan VU Medisch Centrum Cancer Center Amsterdam Klinische prognostische

Nadere informatie

Samenvatting voor niet ingewijden

Samenvatting voor niet ingewijden Samenvatting voor niet ingewijden Samenvatting voor niet ingewijden Hematopoïese Bloedcellen worden in het beenmerg gevormd waar de moedercellen, de zogenaamde stamcellen, zich bevinden. Deze stamcel kan

Nadere informatie

Acute myeloïde leukemie. Dimitri A. Breems, MD, PhD Internist-Hematoloog Ziekenhuis Netwerk Antwerpen

Acute myeloïde leukemie. Dimitri A. Breems, MD, PhD Internist-Hematoloog Ziekenhuis Netwerk Antwerpen Acute myeloïde leukemie Dimitri A. Breems, MD, PhD Internist-Hematoloog Ziekenhuis Netwerk Antwerpen Normale bloedcelvorming Acute myeloïde leukemie (AML) Klonale proliferatie van immature hematopoëtische

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nieuwe vooruitzichten in de karakterisering en behandeling van acute myeloïde leukemie Nederlandse samenvatting 134 Acute myeloïde leukemie (AML) is een vorm van bloedkanker, een kwaadaardige aandoening

Nadere informatie

Minimal Residual Disease (MRD)) onderzoek. bij hematologische maligniteiten

Minimal Residual Disease (MRD)) onderzoek. bij hematologische maligniteiten Minimal Residual Disease (MRD)) onderzoek bij hematologische maligniteiten MRD Principe, doel en eigenschappen Technieken voor MRD analyse Klinische toepassingen Minimal Residual Disease Bij diagnose:

Nadere informatie

Therapie op maat voor patiënt met Acute lymfatische Leukemie. Dr V. de Haas Kinderarts-oncoloog/hematoloog Hoofd SKION laboratorium

Therapie op maat voor patiënt met Acute lymfatische Leukemie. Dr V. de Haas Kinderarts-oncoloog/hematoloog Hoofd SKION laboratorium Therapie op maat voor patiënt met Acute lymfatische Leukemie Dr V. de Haas Kinderarts-oncoloog/hematoloog Hoofd SKION laboratorium Casus 8-jarig meisje wordt gezien door huisarts - Sinds een week bleek

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting In dit proefschrift worden diagnostische en therapeutische aspecten van acute leukemie bij kinderen beschreven, o.a. cyto-immunologische en farmacologische aspecten en allogene

Nadere informatie

Een patiente met acute leukemie Bloed en beenmerg Acute leukemie Chronische leukemie

Een patiente met acute leukemie Bloed en beenmerg Acute leukemie Chronische leukemie Thema: Leukemie Een patiente met acute leukemie Bloed en beenmerg Acute leukemie Chronische leukemie Prof.dr. Hanneke C. Kluin-Nelemans Afdeling Hematologie Samenstelling van onstolbaar gemaakt bloed Bloedcellen

Nadere informatie

Minimal residual disease detection and monitoring in children with neuroblastoma Stutterheim, J.

Minimal residual disease detection and monitoring in children with neuroblastoma Stutterheim, J. UvA-DARE (Digital Academic Repository) Stutterheim, J. Link to publication Citation for published version (APA): Stutterheim, J. (2011). General rights It is not permitted to download or to forward/distribute

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Introductie Aan het begin van een nieuw leven is één stamcel verantwoordelijk voor het ontstaan van alle weefsels. Later in het leven dragen weefselspecifieke

Nadere informatie

Diagnostische score van flowcytometrie in MDS

Diagnostische score van flowcytometrie in MDS Diagnostische score van flowcytometrie in MDS Marisa Westers Afdeling Hematologie, VU Medisch Centrum, Amsterdam Flowcytometrie bij MDS MDS is een maligniteit diagnose MDS heeft verstrekkende en levenslange

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19745 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19745 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/19745 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Faaij, Claudia Margaretha Johanna Maria Title: Cellular trafficking in haematological

Nadere informatie

Acute myeloïde leukemie. Annoek Broers 7e nascholing hematologie 20-03-2014

Acute myeloïde leukemie. Annoek Broers 7e nascholing hematologie 20-03-2014 Acute myeloïde leukemie Annoek Broers 7e nascholing hematologie 20-03-2014 Bloedcelvorming - hematopoiese selfrenewal Multilineage differentiation Acute myeloïde leukemie - AML Normaal beenmerg Bloedarmoede

Nadere informatie

Innovatie in de Hematologie. het belang van onderzoek en toetsing. Prof. Dr. P. Sonneveld Afdeling Hematologie Erasmus MC Rotterdam

Innovatie in de Hematologie. het belang van onderzoek en toetsing. Prof. Dr. P. Sonneveld Afdeling Hematologie Erasmus MC Rotterdam Innovatie in de Hematologie het belang van onderzoek en toetsing Prof. Dr. P. Sonneveld Afdeling Hematologie Erasmus MC Rotterdam Hematologie Ziekten van bloed, beenmerg en lymfeklieren Acute en chronische

Nadere informatie

HOVON 132 AML/SAKK 30/13

HOVON 132 AML/SAKK 30/13 Patiënteninformatie ten behoeve van het verzamelen van beenmerg, bloed en speeksel voor wetenschappelijk onderzoek Informatie behorende bij het hoofdonderzoek HOVON 132 AML/SAKK 30/13: Onderzoek naar de

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING Hematopoiese is het proces waarbij alle cellen waaruit ons bloed bestaat worden gevormd. Het woord hematopoiese is afgeleid van de Griekse woorden haima

Nadere informatie

Chapter 8 Nederlandse samenvatting. Karakterisering van recidief Acute Myeloide Leukemie

Chapter 8 Nederlandse samenvatting. Karakterisering van recidief Acute Myeloide Leukemie Chapter 8 Nederlandse samenvatting Karakterisering van recidief Acute Myeloide Leukemie Chapter 8 Inleiding Acute myeloïde leukemie (AML) is een bloedkanker. Circa 30% van kinderen met kanker heeft leukemie

Nadere informatie

Hairy cell leukemie. Mariëlle Wondergem hematoloog VUmc

Hairy cell leukemie. Mariëlle Wondergem hematoloog VUmc Hairy cell leukemie Mariëlle Wondergem hematoloog VUmc Wie krijgen leukemie? Elk jaar krijgen in Nederland rond de 1500 mensen leukemie Ongeveer 750 acute leukemie Bij de anderen gaat het om chronische

Nadere informatie

Bloedplaatjes of trombocyten die belangrijk zijn voor de bloedstolling.

Bloedplaatjes of trombocyten die belangrijk zijn voor de bloedstolling. Flowcytometrie bij PNH PNH is het gevolg van een genetische verandering in een bloedstamcel. Als gevolg hiervan ontbreken bij afstammelingen van deze cel bepaalde eiwitten. Deze eiwitten hebben gemeenschappelijk,

Nadere informatie

Flowcytometrie in MDS Marisa Westers

Flowcytometrie in MDS Marisa Westers Flowcytometrie in MDS Marisa Westers Amsterdam Standaardisatie van flowcytometrie in MDS 2005 start werkgroep Flow in MDS binnen de Nederlandse Vereniging voor Cytometrie 8 deelnemende laboratoria VU Medisch

Nadere informatie

Nieuwe middelen in acute lymfatische leukemie. Anita W Rijneveld Erasmus MC, Rotterdam

Nieuwe middelen in acute lymfatische leukemie. Anita W Rijneveld Erasmus MC, Rotterdam Nieuwe middelen in acute lymfatische leukemie Anita W Rijneveld Erasmus MC, Rotterdam EFS bij volwassenen 100% 80% 1989-1994 1995-2000 2001-2006 2007-2012 RSR 60% 40% 2007-2012 20% 0% 1989-1994 0 1 2 3

Nadere informatie

Flowcytometrische detectie van afwijkende erytroïde en myelomonocytaire cellen in MDS

Flowcytometrische detectie van afwijkende erytroïde en myelomonocytaire cellen in MDS Flowcytometrische detectie van afwijkende erytroïde en myelomonocytaire cellen in MDS Bijan Moshaver, Ellen Kramer; Isala klinieken Frank Preijers,Hans Veenstra; UMCN St Radboud Christa Homburg; Sanquin

Nadere informatie

Immuunfenotyperingsdiagnostiek van acute leukemie met lymfatische en myeloïde kenmerken: WHO 2008

Immuunfenotyperingsdiagnostiek van acute leukemie met lymfatische en myeloïde kenmerken: WHO 2008 Immuunfenotyperingsdiagnostiek van acute leukemie met lymfatische en myeloïde kenmerken: WHO 2008 Auteurs M. Terwijn, W. van den Ancker, T.M. Westers, G.J. Ossenkoppele en A.A. van de Loosdrecht Trefwoorden

Nadere informatie

Chronische lymfatische leukemie Arnon Kater

Chronische lymfatische leukemie Arnon Kater Chronische lymfatische leukemie Arnon Kater http://www.lymmcare.nl/ CLL Epidemiologie Prognostische factoren Biologie en targeted therapy Huidige behandeling en studies CLL: epidemiologie CLL is de meest

Nadere informatie

MRD als prognostische merker in CLL

MRD als prognostische merker in CLL MRD als prognostische merker in CLL Jan Philippé 2011 Universitair Ziekenhuis Gent 1 Behandelingsstrategieën bij CLL Cramer & Hallek Nat Rev Clin Oncol 2010 2 2 Hoe kan men CLL opvolgen? Watch and wait

Nadere informatie

Hoofdstuk 8. Orale leukoplakie een klinische, histopathologische en moleculaire studie. Samenvatting, conclusies en aanbevelingen

Hoofdstuk 8. Orale leukoplakie een klinische, histopathologische en moleculaire studie. Samenvatting, conclusies en aanbevelingen Hoofdstuk 8 Orale leukoplakie een klinische, histopathologische en moleculaire studie Samenvatting, conclusies en aanbevelingen Samenvatting, conclusies en aanbevelingen Samenvatting, conclusies en aanbevelingen

Nadere informatie

Gene signature for risk stratification and treatment of breast cancer: Incorporating tumor biology in clinical decision-making Drukker, Caroline

Gene signature for risk stratification and treatment of breast cancer: Incorporating tumor biology in clinical decision-making Drukker, Caroline UvA-DARE (Digital Academic Repository) Gene signature for risk stratification and treatment of breast cancer: Incorporating tumor biology in clinical decision-making Drukker, Caroline Link to publication

Nadere informatie

Samenvatting. Chapter12

Samenvatting. Chapter12 Samenvatting Chapter12 Coinfectie met Mycobacterium Tuberculose tijdens HIV-infectie is een groot probleem in de derde wereld, daar dit leidt tot een grotere sterfte. (hoofdstuk I) In de studies beschreven

Nadere informatie

Karakterisering van ziekte en zieke in de hematooncologie

Karakterisering van ziekte en zieke in de hematooncologie korte bijdrage Karakterisering van ziekte en zieke in de hematooncologie p.c. huijgens achtergrond In de hematologie is stadiëring van ziekte begonnen met het in kaart brengen van uitgebreidheid van ziekte

Nadere informatie

De achilleshiel van CLL

De achilleshiel van CLL De achilleshiel van CLL Dr. S.H. Tonino 22 november 2012 Afdeling Hematologie AMC, Amsterdam Chronische lymfatische leukemie 1. wat is chronische lymfatische leukemie (CLL?) 2. behandeling anno 2012 3.

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting nederlandse samenvatting Algemene inleiding Primair bot lymfoom is een zeldzame aandoening. Het is een extranodaal subtype van het grootcellig B non Hodgkin lymfoom, dat zich

Nadere informatie

Kwaliteitscontrole binnen de moleculaire diagnostiek van hematologische maligniteiten

Kwaliteitscontrole binnen de moleculaire diagnostiek van hematologische maligniteiten Radboud University Medical Centre Nijmegen Centre for Molecular Life Sciences Kwaliteitscontrole binnen de moleculaire diagnostiek van hematologische maligniteiten Bert van der Reijden, PhD Laboratorium

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/33063 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Tan, Melanie Title: Clinical aspects of recurrent venous thromboembolism Issue

Nadere informatie

Richtlijnen voor flowcytometrie in MDS

Richtlijnen voor flowcytometrie in MDS Richtlijnen voor flowcytometrie in MDS Marisa Westers Afdeling Hematologie, VU Medisch Centrum, Amsterdam Implementatie van MDS-FCM in NL (NVC MDS-flow-werkgroep) Discussie over te voeren strategie vanuit

Nadere informatie

ONCOLOGIE- en MILESTONEDAGEN

ONCOLOGIE- en MILESTONEDAGEN NEDERLANDSE VERENIGING voor ONCOLOGIE ONCOLOGIE- en MILESTONEDAGEN De Oncologiedagen worden georganiseerd door: NVvO, NKI-AVL en ERASMUS MC 1. Larynx- en hypofarynxafwijkingen 09-05-1970 2. Hormonen en

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting 143 Nederlandse samenvatting Stamcellen zijn primitieve cellen met het vermogen zichzelf te vernieuwen en te differentiëren in andere celtypen. Ze hebben het unieke vermogen schade in weefsels te herstellen

Nadere informatie

Chronische Lymfatische Leukemie. anno 2015

Chronische Lymfatische Leukemie. anno 2015 Chronische Lymfatische Leukemie anno 2015 Marten R. Nijziel, internist-hematoloog Máxima Medisch Centrum Eindhoven/Veldhoven Hematon Leukemiedag Soesterberg, 3 oktober 2015 Wat is CLL? Wat is nodig voor

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING Analyse van chromosomale afwijkingen in gastrointestinale tumoren In het ontstaan van kanker spelen vele moleculaire processen een rol. Deze processen worden in gang gezet door

Nadere informatie

Presentatie Een 24-jarige vrouw presenteert zich met hypermenorrhoea, veel hematomen en bloedneuzen. Haar vorige menstruatie verliep normaal.

Presentatie Een 24-jarige vrouw presenteert zich met hypermenorrhoea, veel hematomen en bloedneuzen. Haar vorige menstruatie verliep normaal. CASUS 2 Presentatie Een 24-jarige vrouw presenteert zich met hypermenorrhoea, veel hematomen en bloedneuzen. Haar vorige menstruatie verliep normaal. Lichamelijk onderzoek Bleek, veel hematomen, veel bloed

Nadere informatie

Hematologie: werken in teamverband!

Hematologie: werken in teamverband! Hematologie: werken in teamverband! Hematologie Zeer intense samenwerking tussen clinicus, klinisch bioloog, anatomopatholoog en cytogeneticus is cruciaal Aan hand van twee casussen willen we het zorgpad

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting / Dutch summary

Nederlandse samenvatting / Dutch summary Eiwitbiomarkers voor klinische toepassingen in dikkedarmkanker Kanker van de dikke darm en de endeldarm (colorectaal carcinoom; CRC) vormt wereldwijd een belangrijk gezondheidsprobleem vanwege de hoge

Nadere informatie

Zijn distress en ziektestatus gerelateerd aan lichamelijke en emotionele problemen bij vrouwen met ovariumkanker?*

Zijn distress en ziektestatus gerelateerd aan lichamelijke en emotionele problemen bij vrouwen met ovariumkanker?* Zijn distress en ziektestatus gerelateerd aan lichamelijke en emotionele problemen bij vrouwen met ovariumkanker?* Floor Ploos van Amstel, RN, MSc, verpleegkundig expert, afd. Medische Oncologie Maaike

Nadere informatie

TRIPLE NEGATIEF BORSTKANKER. Nieuwe ontwikkelingen en onderzoek. Rianne Oosterkamp, internist-oncoloog Medisch Centrum Haaglanden

TRIPLE NEGATIEF BORSTKANKER. Nieuwe ontwikkelingen en onderzoek. Rianne Oosterkamp, internist-oncoloog Medisch Centrum Haaglanden TRIPLE NEGATIEF BORSTKANKER Nieuwe ontwikkelingen en onderzoek Rianne Oosterkamp, internist-oncoloog Medisch Centrum Haaglanden Triple negatief borstkanker TNBC Geen ER Geen PR Geen HER2 (Nog) geen target

Nadere informatie

Myelo-Dysplastisch Syndroom

Myelo-Dysplastisch Syndroom Myelo-Dysplastisch Syndroom 1938 Refractory anemia, Rhoades 1949 Chronic erythremic myelosis, Dameshek 1963 Smoldering acute leukemia, Rheingold 1973 Pre-leukemic syndrome, Saarni 1982 Myelodysplastic

Nadere informatie

Richtlijnen voor de diagnostiek en behandeling van AML Opgesteld namens de Leukemie Werkgroep HOVON

Richtlijnen voor de diagnostiek en behandeling van AML Opgesteld namens de Leukemie Werkgroep HOVON Richtlijnen voor de diagnostiek en behandeling van AML Opgesteld namens de Leukemie Werkgroep HOVON G.J. Ossenkoppele, E. Vellenga, G. Huls, B.J.Biemond, S.K. Klein, J.J. Cornelissen, M. Jongen-Lavrencic,

Nadere informatie

Dysregulation of survival and apoptosis pathways in acute myeloid leukemia Bosman, Matthieu Cornelis Johannes

Dysregulation of survival and apoptosis pathways in acute myeloid leukemia Bosman, Matthieu Cornelis Johannes Dysregulation of survival and apoptosis pathways in acute myeloid leukemia Bosman, Matthieu Cornelis Johannes IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING ACHTERGROND Klinische aspecten van dikke darmkanker Dikke darmkanker is een van de meest voorkomende vormen van kanker in de westerse wereld. Als we kijken naar aan kanker gerelateerde

Nadere informatie

Bloedwaarden. Wat zeggen ze en wat kunnen we er mee? Landelijke contactdag Stichting Hematon 11 oktober 2014. door Joost Lips

Bloedwaarden. Wat zeggen ze en wat kunnen we er mee? Landelijke contactdag Stichting Hematon 11 oktober 2014. door Joost Lips Bloedwaarden Wat zeggen ze en wat kunnen we er mee? Landelijke contactdag Stichting Hematon 11 oktober 2014 door Joost Lips Aanvraag bloedonderzoek Bloedafname Bewerking afgenomen bloed (1) Kleuren van

Nadere informatie

SAMENVATTING - PROTEASOOMREMMERS IN ACUTE LEUKEMIE

SAMENVATTING - PROTEASOOMREMMERS IN ACUTE LEUKEMIE SAMENVATTING - PROTEASOOMREMMERS IN ACUTE LEUKEMIE Acute leukemie omvat ongeveer 30% van alle kanker bij kinderen. In Nederland worden ongeveer 120 kinderen per jaar met acute lymfatische leukemie (ALL)

Nadere informatie

Richtlijn Flowcytometrie bij MDS

Richtlijn Flowcytometrie bij MDS Richtlijn Flowcytometrie bij MDS Werkgroep Nederlandse vereniging voor Cytometrie Daniel den Hoed Kliniek, Rotterdam Erasmus Medisch Centrum, Rotterdam Isala klinieken, Zwolle Sanquin, Amsterdam SKION,

Nadere informatie

Van transplantatie tot pil

Van transplantatie tot pil Van transplantatie tot pil Ontwikkelingen binnen de afdeling Hematologie Hanneke C. Kluin-Nelemans Afdeling Hematologie samen werken aan de zorg voor kanker Hematologen houden van bloed! Afdeling Hematologie

Nadere informatie

hoofdstuk 1 hoofdstuk 2

hoofdstuk 1 hoofdstuk 2 NEDERLANDSE SAMENVATTING Ieder dag maakt ons lichaam nieuw e cellen aan, dat is nodig om te groeien en om beschadigde en/of verouderde cellen te vervangen. D e kern van iedere cel in ons lichaam bevat

Nadere informatie

Myelodysplastisch syndroom

Myelodysplastisch syndroom Myelodysplastisch syndroom Regionale richtlijn IKW, Versie: 1.1 Laatst gewijzigd: 11-02-2002 Methodiek: Consensus based Verantwoording: Regionale tumorwerkgroep haemato-oncologie Inhoudsopgave Algemeen...1

Nadere informatie

Integrale diagnostiek van hematologische maligniteiten in bloed en beenmerg

Integrale diagnostiek van hematologische maligniteiten in bloed en beenmerg Integrale diagnostiek van hematologische maligniteiten in bloed en beenmerg Wat de afdeling Hematologie VU medisch centrum u, in nauwe samenwerking met de afdelingen Klinische Genetica en Pathologie, te

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Het multipel myeloom of de ziekte van Kahler is een kwaadaardige celwoekering van plasmacellen in het beenmerg die een monoklonale zware of lichte keten immunoglobuline produceren.

Nadere informatie

CURRICULUM VITAE AND PUBLICATIONS

CURRICULUM VITAE AND PUBLICATIONS CURRICULUM VITAE AND PUBLICATIONS 168 CURRICULUM VITAE AND PUBLICATIONS CURRICULUM VITAE Laura Vroling werd geboren op 2 maart 1980 te Hoorn. In 1997 behaalde ze haar HAVO diploma aan de RSG te Enkhuizen.

Nadere informatie

Stichting Hematologisch-Oncologisch. Wetenschapsonderzoek (SHOW) Research en patiëntenzorg

Stichting Hematologisch-Oncologisch. Wetenschapsonderzoek (SHOW) Research en patiëntenzorg Stichting Hematologisch-Oncologisch Wetenschapsonderzoek (SHOW) Research en patiëntenzorg Comité van aanbeveling Ria Bremer, journalist Prof. Dr. Jan Wouter ten Cate, vasculair geneeskundige Peter Faber,

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting 137 138 Het ontrafelen van de klinische fenotypen van dementie op jonge leeftijd In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, komt dementie ook op jonge leeftijd voor. De diagnose

Nadere informatie

T-cel lymfomen diagnostische dilemma's, klinische consequenties en moleculaire oplossingen

T-cel lymfomen diagnostische dilemma's, klinische consequenties en moleculaire oplossingen T-cel lymfomen diagnostische dilemma's, klinische consequenties en moleculaire oplossingen Daphne de Jong, NKI-AVL Amsterdam Werkgroep Moleculaire Diagnostiek in de Pathologie 28-01-1011 WHO classificatie

Nadere informatie

Dysplasie in AML en (cyto)genetische. afwijkingen: Chromosoom 3q26 afwijkingen en EVI1

Dysplasie in AML en (cyto)genetische. afwijkingen: Chromosoom 3q26 afwijkingen en EVI1 Dysplasie in AML en (cyto)genetische afwijkingen: Chromosoom 3q26 afwijkingen en EVI1 patient 0390606 BM H11-172 8-2-2011 patient 0390606 dag 24 kuur I H11-428 4-4-2011 patient 0390606 dag 24 kuur I H11-428

Nadere informatie

Folliculair Lymfoom graad 3B (FL3B)

Folliculair Lymfoom graad 3B (FL3B) Nederlandse samenvatting Folliculair Lymfoom graad 3B (FL3B) Inleiding Een maligne lymfoom is een kwaadaardige woekering van witte bloedcellen die zich meestal manifesteert in lymfeklieren en zich verspreidt

Nadere informatie

Myelodysplastisch syndroom

Myelodysplastisch syndroom Inwendige geneeskunde Myelodysplastisch syndroom www.catharinaziekenhuis.nl Patiëntenvoorlichting: patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl INW022 / Myelodysplastisch syndroom / 20-07-2013 2 Myelodysplastisch

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting 119 120 Samenvatting 121 Inleiding Vermoeidheid is een veel voorkomende klacht bij de ziekte sarcoïdose en is geassocieerd met een verminderde kwaliteit van leven. In de literatuur

Nadere informatie

MYELODYSPLASTISCH SYNDROOM. Wat is Myelodysplastisch Syndroom (MDS)?

MYELODYSPLASTISCH SYNDROOM. Wat is Myelodysplastisch Syndroom (MDS)? MYELODYSPLASTISCH SYNDROOM Wat is Myelodysplastisch Syndroom (MDS)? De benaming Myelodysplastisch Syndroom (MDS), ook wel myelodysplasie genoemd, staat voor een groep van beenmergstoornissen waarbij de

Nadere informatie

Persisterende complete moleculaire remissie na imatinib behandeling voor chronische fase CML. wat nu?

Persisterende complete moleculaire remissie na imatinib behandeling voor chronische fase CML. wat nu? Persisterende complete moleculaire remissie na imatinib behandeling voor chronische fase CML wat nu? J.H.F Falkenburg Afdeling Hematologie Leids Universitair Medisch Centrum Geen conflicts of interest

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19074 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19074 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/19074 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Suwannalai, Parawee Title: ACPA response in evolution of rheumatoid arthritis

Nadere informatie

Exploiting natural and induced genetic variation to study hematopoiesis Gerrits, Alice

Exploiting natural and induced genetic variation to study hematopoiesis Gerrits, Alice Exploiting natural and induced genetic variation to study hematopoiesis Gerrits, Alice IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish to cite from it.

Nadere informatie

STANDAARDISATIE VAN DE PNH DIAGNOSTIEK IN NEDERLAND EN BELGIË

STANDAARDISATIE VAN DE PNH DIAGNOSTIEK IN NEDERLAND EN BELGIË STANDAARDISATIE VAN DE PNH DIAGNOSTIEK IN NEDERLAND EN BELGIË SKML Kwaliteit in Harmonisatie Nijmegen 14 juni 211 Inleiding Paroxismale nachtelijke hemoglobinurie (PNH) is een zeldzame (incidentie 1/1..)

Nadere informatie

Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 131. chapter 10 samenvatting

Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 131. chapter 10 samenvatting Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 131 chapter 10 samenvatting Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 132 Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 133 Zaadbalkanker wordt voornamelijk bij jonge mannen vastgesteld

Nadere informatie

Patiënteninformatie behorende bij de studie HOVON 97 AML:

Patiënteninformatie behorende bij de studie HOVON 97 AML: Patiënteninformatie behorende bij de studie HOVON 97 AML: Een gerandomiseerde fase III studie naar het effect van onderhoudsbehandeling met Azacitidine bij oudere patiënten ( 60 jaar) met Acute Myeloïde

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING 2 NEDERLANDSE SAMENVATTING VOOR NIET-INGEWIJDEN In gezonde personen is er een goede balans tussen cellen die delen en cellen die doodgaan. In sommige gevallen wordt deze balans verstoord en delen cellen

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/40073 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Schat, A. Title: Clinical epidemiology of commonly occurring anxiety disorders

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/33832 holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/33832 holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/33832 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Krens, Lisanne Title: Refining EGFR-monoclonal antibody treatment in colorectal

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting Dikkedarmkanker is een groot gezondheidsprobleem in Nederland. Het is de derde meest voorkomende vorm van kanker bij mannen en de tweede meest voorkomende vorm van kanker bij vrouwen. In 2008

Nadere informatie

CML Chronische Myeloide Leukemie

CML Chronische Myeloide Leukemie CML Chronische Myeloide Leukemie Dr. Peter E. Westerweel, Internist-hematoloog Albert Schweitzer Ziekenhuis Dordrecht Hematon patientvereniging Landelijke contactdag 10 mei 2014 Lezing Wat is CML? Enige

Nadere informatie

Nederlanse Samenvatting. Nederlandse Samenvatting

Nederlanse Samenvatting. Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting 197 198 Samenvatting In het proefschrift worden diverse klinische aspecten van primaire PCI (Primaire Coronaire Interventie) voor de behandeling van een hartinfarct onderzocht.

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting amenvatting Het aantal mensen met dementie neemt toe. De huisarts speelt een sleutelrol in het (h)erkennen van signalen die op dementie kunnen wijzen en hiermee in het stellen van de diagnose dementie,

Nadere informatie

HOOFDSTUK 6. Samenvatting, discussie en toekomstperspectieven

HOOFDSTUK 6. Samenvatting, discussie en toekomstperspectieven HOOFDSTUK 6 Samenvatting, discussie en toekomstperspectieven Samenvatting, discussie en toekomstperspectieven 89 SAMENVATTING INFLAMMATOIRE DARMZIEKTEN De ziekte van Crohn en colitis ulcerosa zijn beide

Nadere informatie

Is er een rol voor het gebruik van Immunoglobulinen bij CML? M. Roeven Canisius Wilhemina Ziekenhuis Nijmegen

Is er een rol voor het gebruik van Immunoglobulinen bij CML? M. Roeven Canisius Wilhemina Ziekenhuis Nijmegen Is er een rol voor het gebruik van Immunoglobulinen bij CML? M. Roeven Canisius Wilhemina Ziekenhuis Nijmegen Opbouw Casus Bespreking literatuur Hypothesen met betrekking tot casus Voorgeschiedenis: 1957

Nadere informatie

CHAPTER 12. Nederlandse samenvatting (Dutch summary)

CHAPTER 12. Nederlandse samenvatting (Dutch summary) CHAPTER 12 Nederlandse samenvatting (Dutch summary) Dutch summary (Nederlandse samenvatting) 195 Toewerken naar doeltreffender diagnose en behandeling van (refractaire) coeliakie In hoofdstuk 1 van dit

Nadere informatie

HLA en afstoting. Lees eerst paragraaf 4.4 en 4.5 van het naslagwerk Bloed en Afweer goed door. Beantwoord daarna de volgende vragen:

HLA en afstoting. Lees eerst paragraaf 4.4 en 4.5 van het naslagwerk Bloed en Afweer goed door. Beantwoord daarna de volgende vragen: HLA en afstoting Leukemie is een verzamelnaam voor verschillende vormen van kanker van het bloed. Er is bij leukemie een probleem met bepaalde leukocyten, oftewel witte bloedcellen. Ongecontroleerde deling

Nadere informatie

Gastro-intestinale stromacel tumor: Risico classificatie en mutatie analyse door de patholoog. Dr. Judith V.M.G. Bovee Patholoog LUMC

Gastro-intestinale stromacel tumor: Risico classificatie en mutatie analyse door de patholoog. Dr. Judith V.M.G. Bovee Patholoog LUMC Gastro-intestinale stromacel tumor: Risico classificatie en mutatie analyse door de patholoog Dr. Judith V.M.G. Bovee Patholoog LUMC GastroIntestinale Stromacel Tumor 11-15 GISTen per 100.000 mensen (Scandinavië)

Nadere informatie

Niet-cardiogeen longoedeem bij chemotherapie voor acute myeloide leukemie. MDO IC Radboud UMC. N.Postma

Niet-cardiogeen longoedeem bij chemotherapie voor acute myeloide leukemie. MDO IC Radboud UMC. N.Postma Niet-cardiogeen longoedeem bij chemotherapie voor acute myeloide leukemie MDO IC Radboud UMC! N.Postma Casus Man, 1952! Diagnose AML - WBC 20 Start hydrea/rasburicase Casus IC opname bij dreigende respiratoire

Nadere informatie

Maligne melanoma Belang van sentinelklierbiopsie

Maligne melanoma Belang van sentinelklierbiopsie Maligne melanoma Belang van sentinelklierbiopsie Annemie Rutten Medische Oncologie AZ St. Augustinus Maligne melanoma 10% van alle huidkankers, maar meest agressieve. Incidentie van maligne melanoma neemt

Nadere informatie

Exploiting natural and induced genetic variation to study hematopoiesis Gerrits, Alice

Exploiting natural and induced genetic variation to study hematopoiesis Gerrits, Alice Exploiting natural and induced genetic variation to study hematopoiesis Gerrits, Alice IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish to cite from it.

Nadere informatie

Maligne hematologie. Asia Ropela, internist-oncoloog St.Jansdal ziekenhuis 22 maart 2014

Maligne hematologie. Asia Ropela, internist-oncoloog St.Jansdal ziekenhuis 22 maart 2014 Maligne hematologie Asia Ropela, internist-oncoloog St.Jansdal ziekenhuis 22 maart 2014 Indeling Leukemie acuut AML (acute myeloïde leukemie) ALL (acute lymfoïde leukemie) chronisch CML (chronische myeloïde

Nadere informatie

Chronische lymfatische leukemie. Mark-David Levin Afd. Interne geneeskunde Albert Schweitzer ziekenhuis Dordrecht

Chronische lymfatische leukemie. Mark-David Levin Afd. Interne geneeskunde Albert Schweitzer ziekenhuis Dordrecht Chronische lymfatische leukemie Mark-David Levin Afd. Interne geneeskunde Albert Schweitzer ziekenhuis Dordrecht Chronische lymfatische leukemie 1. Wat is CLL? 2. Biologie nieuwe inzichten 3. Prognostische

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting GENETISCHE EN RADIOLOGISCHE MARKERS VOOR DE PROGNOSE EN DIAGNOSE VAN MULTIPLE SCLEROSE Multiple Sclerose (MS) is een aandoening van het centrale zenuwstelsel (hersenen en ruggenmerg)

Nadere informatie

GENETISCHE ONDERZOEKEN Art. 33bis pag. 1 officieuze coördinatie

GENETISCHE ONDERZOEKEN Art. 33bis pag. 1 officieuze coördinatie GENETISCHE ONDERZOEKEN Art. 33bis pag. 1 "Artikel 33bis. 1. Moleculaire Biologische testen op menselijk genetisch materiaal bij verworven aandoeningen." "K.B. 31.8.2009" (in werking 1.11.2009) "A." + "

Nadere informatie

VU University Medical Center Amsterdam The Netherlands

VU University Medical Center Amsterdam The Netherlands VU University Medical Center Hematon openingscongres shared decision making P.C.Huijgens 29 maart 2014 VU University Medical Center VU University Medical Center VU University Medical Center VU University

Nadere informatie

Als u te horen krijgt dat u leukemie hebt, is de schrik natuurlijk groot. Vaak komen er dan veel vragen op over

Als u te horen krijgt dat u leukemie hebt, is de schrik natuurlijk groot. Vaak komen er dan veel vragen op over Wat is leukemie? Leukemie is de verzamelnaam voor verschillende soorten beenmergkanker. Alle vormen worden gekenmerkt door een ontregelde groei van verschillende soorten witte bloedcellen. In het beenmerg,

Nadere informatie

Pien de Haas en John de Klerk nucleair geneeskundigen Meander Medisch Centrum Amersfoort. 2e Mammacongres 28 januari 2011 Harderwijk

Pien de Haas en John de Klerk nucleair geneeskundigen Meander Medisch Centrum Amersfoort. 2e Mammacongres 28 januari 2011 Harderwijk Pien de Haas en John de Klerk nucleair geneeskundigen Meander Medisch Centrum Amersfoort 2e Mammacongres 28 januari 2011 Harderwijk Siemens Biograph true point PET/CT 40 slice Sinds 21 januari 2011 Sinds

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting Samenvatting Samenvatting In dit proefschrift getiteld Relatieve bijnierschorsinsufficiëntie in ernstig zieke patiënten De rol van de ACTH-test hebben wij het concept relatieve bijnierschorsinsufficiëntie

Nadere informatie

Hypereosinofiel syndroom

Hypereosinofiel syndroom Hypereosinofiel syndroom R. Fijnheer Meander Medisch Centrum/UMCUtrecht HES Incidentie: 2-4 per 1.000.000 per jaar Man> vrouw Leeftijd: 30-70 erg in belangstelling: glivec, mepolizumab etc. Lastig voor

Nadere informatie

Samenvatting proefschrift Thijs K. Hendrikx

Samenvatting proefschrift Thijs K. Hendrikx Samenvatting proefschrift Thijs K. Hendrikx The Role of Regulatory T cells in Kidney Transplantation Promotie: 17 december 2009 Erasmus Universiteit Rotterdam Promotor: Promotor: Prof. dr. W. Weimar Co-promotor:

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/18632 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/18632 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/18632 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Joosse, Simon Andreas Title: Prediction of "BRCAness" in breast cancer by array

Nadere informatie

Richtlijn verworven aplastische anemie

Richtlijn verworven aplastische anemie Richtlijn verworven aplastische anemie Stijn Halkes Afdeling hematologie LUMC Subwerkgroep aplastische anemie Nederlandse Vereniging voor Hematologie Belangenverklaring In overeenstemming met de regels

Nadere informatie

UvA-DARE (Digital Academic Repository) Molecular markers of breast cancer metastasis Weigelt, B. Link to publication

UvA-DARE (Digital Academic Repository) Molecular markers of breast cancer metastasis Weigelt, B. Link to publication UvA-DARE (Digital Academic Repository) Molecular markers of breast cancer metastasis Weigelt, B. Link to publication Citation for published version (APA): Weigelt, B. (2005). Molecular markers of breast

Nadere informatie

GENETISCHE ONDERZOEKEN Art. 33bis pag. 1 officieuze coördinatie

GENETISCHE ONDERZOEKEN Art. 33bis pag. 1 officieuze coördinatie GENETISCHE ONDERZOEKEN Art. 33bis pag. 1 "Artikel 33bis. 1. Moleculaire Biologische testen op menselijk genetisch materiaal bij verworven aandoeningen." "K.B. 31.8.2009" (in werking 1.11.2009) "A." " 588431

Nadere informatie

HOVON 97 AML. Inleiding Geachte heer, mevrouw,

HOVON 97 AML. Inleiding Geachte heer, mevrouw, Patiënteninformatie behorende bij de studie: HOVON 97: Gerandomiseerde onderhoudsbehandeling met Azacitidine bij oudere patiënten ( 60 jaar) met acute myeloïde leukemie- en Myelodysplasie (Type RAEB en

Nadere informatie