Risicobereidheid in beeld

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Risicobereidheid in beeld"

Transcriptie

1 Risicobereidheid in beeld Onderzoek naar de risicobereidheid bij actieve deelnemers en gepensioneerden in opdracht van Q8 Pensioenfonds Peter Zegwaart Januari

2 Inhoud 1. Introductie Inleiding 4 Doelstellingen van het onderzoek 5 Opzet van het onderzoek 6 2. Highlights 9 3. Conclusies Resultaten onderzoek Beeld Q8 Pensioenfonds 21 Zekerheid en risico 30 Vertrouwen, solidariteit en collectiviteit 44 Toelichting op het keuzeonderzoek (conjunct design) 58 Keuzeonderzoek deelnemers 62 Keuzeonderzoek gepensioneerden Bijlagen: De attribuutwaarden (keuzeonderzoek) 80 Onderzoeksverantwoording & certificering 86 2

3 Introductie 3

4 Inleiding Onderzoek Kuwait Petroleum Pensioenfonds Nederland naar de risicohouding bij deelnemers en gepensioneerden Kuwait Petroleum Pensioenfonds Nederland (Q8 Pensioenfonds) wil graag weten welke risico s de achterban wenst te nemen als het gaat om pensioen. Inzicht daarin is beslissingsondersteunend voor de sociale partners bij de afspraken over een nieuw pensioencontract. Die gaan noodzakelijk worden in de context van het nieuwe FTK. Zegwaart Consultancy heeft samen met GfK een onderzoek uitgevoerd onder actieve deelnemers en gepensioneerden van Q8 Pensioenfonds. Dit onderzoek geeft een representatief beeld hoe de achterban van het fonds denkt en voelt over een aantal belangrijke elementen van een mogelijk nieuw pensioencontract en over de houding ten aanzien van risico. Deze rapportage bevat de resultaten uit het onderzoek onder n=168 deelnemers en n=175 gepensioneerden. De resultaten zijn per doelgroep (deelnemers en gepensioneerden) gerapporteerd. Voor verdere details van het onderzoek verwijzen we naar de onderzoeksverantwoording in de bijlage van dit rapport. Het belang van het onderzoek Na de invoering van het nieuwe FTK mogen pensioenfondsen hun strategisch beleggingsbeleid eenmalig aanpassen; latere aanpassingen zijn op voorwaarden eventueel ook nog mogelijk. Belangrijk is om het strategische beleggingsbeleid en de beleggingsrisico s af te stemmen op de risicohouding van de deelnemers. Het gaat dan om de pijngrenzen ten aanzien van kortingen, de koopkracht in extreme scenario s en een evenwichtige verdeling van het pensioenvermogen over de generaties. De resultaten van dit onderzoek zullen ondersteunend zijn bij de besluiten, die de sociale partners en het fondsbestuur in die context moeten nemen. En verder zal communicatie met de achterban van pensioenfondsen de komende jaren belangrijker worden, ook al omdat risico s steeds meer bij de deelnemers zullen komen te liggen. Weten hoe deelnemers en gepensioneerden denken over zekerheid en risico in relatie tot hun pensioen is bij een effectieve communicatie een onmisbaar vertrekpunt. 4

5 Doelstellingen van het onderzoek Het onderzoek diende de volgende vragen te beantwoorden: Wat is de risicohouding onder deelnemers en gepensioneerden van Q8 Pensioenfonds en welk ambitieniveau gaat daarmee gepaard? Wat betekent zekerheid rond pensioen voor de achterban van het fonds? Welk gewicht kent men toe aan de attributen pensioenleeftijd, de verwachte pensioenuitkering en de uitkering als het tegenzit? Hoe denkt de achterban van Q8 Pensioenfonds over de principes van collectiviteit en solidariteit? Wat is bij deelnemers en gepensioneerden het beeld van en vertrouwen in Q8 Pensioenfonds? Deze informatie kan voor bestuur en sociale partners behulpzaam zijn bij het nemen van beslissingen over het pensioen- en beleggingsbeleid. 5

6 Opzet van het onderzoek Online onderzoek, uitgevoerd door GfK. Deelnemers en gepensioneerden (tot 75 jaar) van Q8 Pensioenfonds ontvingen een uitnodigingsmail resp. brief met daarin een link naar de vragenlijst en een uniek wachtwoord/gebruikersnaam. Het veldwerk vond plaats van 1 t/m 24 december De netto response is bij de deelnemers n=168 (28%) en bij de gepensioneerden n=175 (22%). Opzet en inhoud van het onderzoek sluiten aan bij de aanpak, zoals die inmiddels door Zegwaart Consultancy en GfK voor ruim dertig fondsen is uitgevoerd. De resultaten zijn statistisch gewogen naar de feitelijke verdeling binnen de deelnemerspopulatie (leeftijd en geslacht). Naast dit samenvattende rapport is een digitaal tabellenboek beschikbaar, met daarin voor alle gestelde vragen uitsplitsingen naar o.a. leeftijd, geslacht en opleiding en een overzicht van de antwoorden op de open vragen. 6

7 Opzet van het onderzoek Representativiteit De omvang van de twee steekproeven (deelnemers en gepensioneerden) en de relatieve response zijn bevredigend; de steekproeven zijn in absolute zin voldoende groot voor een statistisch stabiel beeld en de responsepercentages zijn relatief hoog, waarmee de kans op een selectieve response beperkt is. We hebben verder gekeken naar de mate waarin de samenstelling van de steekproeven en die van de populatie op elkaar lijken en naar de spreiding van de antwoorden. Die exercities laten geen selectieve response zien. Daarmee kunnen we ervan uitgaan, dat de steekproefresultaten van dit onderzoek representatief zijn voor de populatie van deelnemers en gepensioneerden van Q8 Pensioenfonds. Rapportage en benchmark In deze rapportage maken we onderscheid tussen deelnemers en gepensioneerden. Voor de vragen die standaard ook bij andere fondsen zijn gesteld is in deze rapportage een benchmark opgenomen. Daarin tellen grote en kleinere fondsen even zwaar mee (ongewogen). Daarvoor is gekozen omdat de benchmark anders sterk gedomineerd zou worden door enkele grote bedrijfstakpensioenfondsen. De benchmark wordt gevormd door ongeveer 25 pensioenfondsen, voor het merendeel bpf-en, maar ook een aantal opf-en (Philips, KPN, DSM, Sabic, Arcadis, Astellas, Nedlloyd, Avery Dennison). Van de bedrijfstakpensioenfondsen in de benchmark hebben er zes in 2013 moeten verlagen. 7

8 Opzet van het onderzoek Keuze-onderzoek als onderdeel van dit onderzoek Om inzicht te krijgen in de ideale pensioenregeling, hebben actieve deelnemers en gepensioneerden een keuzeonderzoek voorgelegd gekregen, waarbij men moest aangeven welke samenstelling van een pensioenregeling men het meest aantrekkelijk vindt. Voor een uitgebreide toelichting op dit onderdeel van het onderzoek verwijzen we naar hoofdstuk 4 (Resultaten) in dit rapport. 8

9 Highlights 9

10 Highlights Voor opf wat minder sterke band met en vertrouwen in Q8 Pensioenfonds De band die deelnemers met Q8 Pensioenfonds voelen is wat minder sterk dan we gewoonlijk zien bij opfen; vooral vrouwen en jongeren voelen zich er minder thuis. Bij de gepensioneerden is dat beeld anders, die geven in sterke mate aan zich bij het fonds thuis te voelen. Deelnemers hebben minder dan de benchmark (het ongewogen gemiddelde van alle fondsen) het gevoel dat hun pensioen bij Q8 Pensioenfonds in goede handen is en evenmin bestaat er veel vertrouwen dat het fonds de crisis goed overleeft. Er is wel wat meer vertrouwen in Q8 Pensioenfonds dan in banken en verzekeraars en datzelfde geldt voor de kostenefficiëntie van het fonds. Deelnemers en vooral gepensioneerden zijn goed op de hoogte met de samenstelling van het bestuur en er is waardering voor het feit, dat het fonds dit onderzoek laat doen. Redelijke waardering voor de communicatie van Q8 Pensioenfonds Men is gemiddeld te spreken over de manier, waarop Q8 Pensioenfonds deelnemers en gepensioneerden heeft geïnformeerd over de gevolgen van de financiële crisis. Wensen zijn er wel: simpeler en makkelijker leesbaar, meer Jip en Janneke-taal, met meer voorbeeldberekeningen, frequenteer en meer digitaal. En driekwart van de deelnemers en twee derde van de gepensioneerden wil graag meer weten over het beleggingsbeleid van het Q8 Pensioenfonds, meer dan gemiddeld. 10

11 Highlights Instemming met beleggen door Q8 Pensioenfonds Men weet maar in beperkte mate hoe Q8 Pensioenfonds belegt en welke risico s het daarbij loopt. Een stevige meerderheid, nog boven de benchmark, vindt het desgevraagd prima dat het Q8 Pensioenfonds in aandelen belegt hiermee worden de hoogste rendementen behaald en het is goed voor de risicospreiding. Tegenstanders, waaronder wat meer vrouwen en de kleine groep van lager opgeleiden, vinden dat te risicovol, willen vooral zekerheid, beschouwen de huidige tijd als te onzeker en vrezen voor de consequenties voor hun pensioen. Op het aandelenbelang binnen de beleggingsportefeuille van Q8 Pensioenfonds heeft men maar in beperkte mate zicht. Aan maatschappelijk verantwoord beleggen door het Q8 Pensioenfonds hecht van de deelnemers en de helft van de gepensioneerden, in beide gevallen onder de benchmark. Relatieve dekkingsgraad van Q8 Pensioenfonds lager of gelijk ingeschat vergeleken met andere fondsen Er zijn maar weinig deelnemers en gepensioneerden die zeggen niet te weten hoe het met de dekkingsgraad van Q8 pensioenfonds staat. De inschatting is dat die lager dan wel gelijk is vergeleken met andere fondsen. Aan hoger denkt maar een laag percentage. 11

12 Highlights Pensioenzekerheid heeft vele betekenissen Er is niet één betekenis van zekerheid, als het om pensioen gaat. Bij de deelnemers telt vooral dat men wil weten welk bedrag men straks bij pensionering precies krijgt, wil kunnen blijven leven zoals nu en dat Q8 Pensioenfonds de ingelegde premies zorgvuldig belegt. Voor de gepensioneerden tellen vooral de laatste twee aspecten. Zes van de tien deelnemers denken straks uit te komen op 7 van het laatstverdiende loon, iets boven de benchmark. En een zeer groot deel van de deelnemers is op de hoogte met de huidige middelloon-regeling. Voor een kwart van de gepensioneerden is de overgang van eindloon naar middelloon nieuw. Deelnemers kiezen vaker voor regeling risico met indexatie-ambitie en meer risico Bijna zes op de tien deelnemers hebben een voorkeur voor een pensioenregeling met indexatie-ambitie en dus wat meer risico, meer dan gemiddeld. Bij de gepensioneerden houden de keuze voor beide regelingen, zekerheid of indexatie-ambitie, elkaar in evenwicht. Gepensioneerden kiezen voor meer risico omdat zij immers al pensioen hebben en vooral gericht zijn op hun indexatie. De keuze voor een regeling met weinig risico en nominale zekerheid wordt vaker gemaakt door vrouwen en (de kleine groep van) lager opgeleiden. Zij vrezen met lege handen te eindigen, ze vertrouwen de politiek en de financiële wereld niet, overschatten de beleggingsrisico s en willen weten waar men aan toe is. In combinatie met een vaste bodem kiest twee derde van de deelnemers en de helft van de gepensioneerden, die initieel opteerden voor zekerheid, alsnog voor enig risico. Uiteindelijk gaan negen van de tien deelnemers en driekwart van de gepensioneerden voor enige vorm van risico, met of zonder bodem en dat is meer dan gemiddeld. Desgevraagd blijkt een derde van de deelnemers het effect van inflatie correct in te schatten, de overigen onderschatten dat of hebben geen idee. 12

13 Highlights Bij een financieel tekort doen overslaan indexatie en verhogen premie minste pijn Wanneer de dekkingsgraad in het geding komt, zijn het overslaan van de indexatie en het verhogen van de pensioenpremie voor zowel deelnemers als gepensioneerden het meest acceptabel. Anders dan gebruikelijk kiezen de gepensioneerden hier niet voor het verhogen van de pensioenleeftijd. De meest vervelende maatregel is de ingreep, die de betrokkenen persoonlijk treft: gepensioneerden zien het niet zitten wanneer de pensioenuitkering verlaagd wordt, deelnemers zouden het verhogen van de pensioenleeftijd als zeer vervelend ervaren. Gepensioneerden vinden dat een eventuele verlaging over een langere periode uitgesmeerd dient te worden. Een vijfde van de deelnemers ziet liever een verlaging in één keer en een derde heeft geen voorkeur, verlagen is immers sowieso vervelend. Overigens denkt de helft van de gepensioneerden dat het overslaan van indexatie alleen hen raakt. Nabestaandenpensioen voor helft deelnemers belangrijk Het nabestaandenpensioen is voor zes van de tien deelnemers en twee derde van de gepensioneerden belangrijk en dat is iets boven het gemiddelde niveau. Meestal hechten mannen veel meer aan een goed partnerpensioen dan vrouwen, maar dat verschil is hier maar beperkt. Principe solidariteit en nut buffers breed onderschreven Deelnemers vinden in meerderheid dat de pijn van de te lage pensioenpremies die in het verleden zijn betaald verdeeld moet worden tussen de werkenden en degenen die al een pensioenuitkering hebben; van een differentiatie naar leeftijd is hier geen sprake. De kosten van een verdere stijging van de levensverwachting moeten betaald worden uit een aparte langleven-buffer, in goede tijden aan te leggen. Een kwart van de gepensioneerden ziet meer in het verhogen van de pensioenleeftijd. Voor een verlaging van alle (opgebouwde) pensioenen voelen weinigen. 13

14 Highlights Draagvlak voor collectiviteit Deelnemers van Q8 Pensioenfonds vinden het minder belangrijk dan gemiddeld om zelf een pensioenfonds te kunnen kiezen (21% versus benchmark 37%); alleen de hoger opgeleiden denken daar wat vaker anders over. Deelnemers zouden er ook wat minder vaak dan gemiddeld voor kiezen om individueel pensioen op te bouwen, als dat mogelijk zou zijn. Wisselende voorkeuren voor sparen en beleggen om een pensioenkapitaal op te bouwen Om tot een bepaald pensioenkapitaal te komen kiezen deelnemers vaker voor sparen, ondanks de dubbele inleg vergeleken met beleggen; daaronder vinden we relatief meer vrouwen en jongeren. De voorkeur voor sparen ligt bij de deelnemers boven de benchmark. Bij de gepensioneerden zien we juist een lichte voorkeur voor beleggen. Motieven om te beleggen of juist te gaan sparen die aan die keuze ten grondslag liggen zijn: de behoefte aan zekerheid, risicoperceptie, geloof in beleggen en de mate van vertrouwen in Q8 Pensioenfonds, de financiële wereld en de politiek. De sparen-voorkeur komt voort uit de vrees bij beleggen alles kwijt te kunnen raken; men ziet dat als speculeren en gokken en daarom kiest die groep voor de zekerheid van banksparen. Geen idee wat men aan pensioenuitkering terugkrijgt van betaalde premies Net als bij de andere fondsen hebben ook hier de deelnemers en gepensioneerden geen idee wat ze aan pensioenuitkering terugkrijgen van de door henzelf en de werkgever betaalde premies. De helft van de deelnemers en bijna twee derde van de gepensioneerden kan daar geen zinnig woord over zeggen. En een te verwaarlozen percentage vermoedt dat het om de feitelijke factor drie tot vier gaat. 14

15 Highlights Het keuze-onderzoek laat zien: geen consensus onder de deelnemers van Q8 Pensioenfonds bij afweging tussen zekerheid en risico In het keuze-onderzoek, een apart deel van de vragenlijst, hebben we de respondenten een groot aantal pensioenscenario s voorgelegd. Uit al die keuzes kunnen we afleiden hoe in de ogen van de deelnemers van Q8 Pensioenfonds hun ideale pensioen eruit ziet. We constateren dat pensioenleeftijd bij de deelnemers zwaar weegt; uit de attribuutwaarden zien we dat een pensioenleeftijd van 68 jaar als onwenselijk wordt beschouwd en 67 jaar nog acceptabel is. De andere attribuutwaarden maken duidelijk, dat een verwachte uitkering lager dan van het huidige netto salaris onaantrekkelijk wordt gevonden. Datzelfde geldt voor de uitkering als het tegenzit; die mag niet lager zijn dan van het huidige netto salaris. Bij pensioenleeftijd 67 jaar zijn de voorkeuren verdeeld tussen het meest risicovolle en het meest zekere scenario. Maar bij pensioenleeftijd 66 krijgt juist het zekere product de hoogste score en bij 65 jaar de gematigde variant. Er zijn derhalve binnen de deelnemerspopulatie twee groepen te onderscheiden. Een groep die vooral kijkt naar het neerwaartse risico (waaronder vrouwen en lager opgeleiden) en een groep die zich met name laat leiden door de upside en die het risico op een lagere uitkering als het tegenzit accepteert (waaronder vooral de jongeren). Gemiddeld lijkt een scenario met een verwachte pensioenuitkering van 7 en een uitkering als het tegenzit van 45/5 daar het meest aan tegemoet te komen. 15

16 Highlights Gepensioneerden letten vooral op de omvang van een mogelijke verlaging Uit de conjunct analyses voor de gepensioneerden blijkt, dat voor hen de omvang van een verlaging zwaar weegt. Zij hebben, net als bij nagenoeg alle andere pensioenfondsen veel liever een wat grotere kans op een kleine verlaging dan een kleine kans op een forse ingreep. 16

17 Conclusies 17

18 Conclusies De resultaten laten een beperkte differentiatie zien naar leeftijd, geslacht en opleiding, maar ten algemene is er sprake van een consistent beeld. Zeker voor een opf zijn bij de deelnemers het vertrouwen in en de band met Q8 Pensioenfonds niet heel stevig. Kennelijk heeft de lage dekkingsgraad gedurende de afgelopen jaren zijn sporen nagelaten. Bij de gepensioneerden is wel sprake van scores die bij een opf passen. De huidige communicatie krijgt een redelijke beoordeling. Wensen zijn er wel: eenvoudiger, meer Jip en Janneke taal, persoonlijker, meer frequent, proactiever en vooral over het beleggingsbeleid van Q8 Pensioenfonds. Op hoofdlijnen is de kennis over pensioen en beleggen op tot iets boven het niveau dat we bij andere fondsen aantreffen. Beleggen in aandelen door Q8 Pensioenfonds wordt begrepen en door een grote meerderheid onderschreven. Uw achterban hecht in minder dan gemiddelde mate aan maatschappelijk verantwoord beleggen. Met name (maar niet alleen) bij vrouwen en de relatief beperkte groep van lager opgeleiden bestaat weerstand tegen beleggen. Een gebrek aan kennis over en inzicht in beleggen, wantrouwen tegenover de financiële sector en de politiek en het idee dat men minder aan pensioen terugkrijgt dan aan premie is betaald leidt bij hen tot een zekerheidsreflex. 18

19 Conclusies Zekerheid rondom pensioen heeft meerdere betekenissen gekregen: kunnen blijven leven zoals nu, weten welk bedrag men op de pensioenleeftijd precies krijgt en ervan op aan kunnen dat het fonds de pensioenpremies zorgvuldig belegt zijn belangrijk. Zes van de tien deelnemers en twee derde van de gepensioneerden van Q8 Pensioenfonds hechten aan een goed nabestaandenpensioen. Het principe van collectiviteit wordt bij Q8 Pensioenfonds breed onderschreven, zij het dat hoger opgeleiden liever zelf een pensioenfonds zouden kiezen. Ook voor solidariteit bestaat een breed draagvlak. Een verdere stijging van de levensverwachting dient betaald te worden uit een aparte langleven-buffer, niet door alle pensioenen te verlagen. En als er toch gekort moet worden, dan bij voorkeur uitgesmeerd over een langere periode. Deelnemers kiezen vaker dan de benchmark voor een regeling met indexatie-ambitie en dus meer risico. In combinatie met een vaste bodem en daarboven beleggen opteren negen van de tien deelnemers en driekwart van de tien gepensioneerden voor een regeling met enig of meer risico en dat is meer dan gemiddeld. Vertaald naar de eigen financiële situatie kiezen deelnemers niet eenduidig. Jongeren bijvoorbeeld hebben een sterkere voorkeur voor de meest risicovolle scenario s, terwijl die voorkeur bij de oudere deelnemers meer gespreid is. Gemiddeld lijkt een meer gematigd scenario (verwachte uitkering 7, als het tegenzit 45/5) daar het beste op aan te sluiten. Gepensioneerden kiezen zoals bij nagenoeg alle andere pensioenfondsen: liever een grotere kans op een kleine verlaging dan een kleine kans op een forse ingreep. 19

20 Conclusies Er is derhalve draagvlak voor een regeling met meer risico. Dat blijkt uit de antwoorden op de vragen over beleggen in aandelen en de voorkeur voor een regeling met zekerheid of indexatie-ambitie. Daaruit resulteert een relatief hoog risico-profiel. Daarnaast kiest men, teruggevoerd op de eigen financiële situatie, niet steeds voor de meest veilige scenario s, maar ook voor de varianten, waar de bandbreedte tussen de verwachte pensioenuitkering en de uitkering als het tegenzit groter is. Met als kanttekening dat er niet van één eenduidig risicoprofiel sprake is; dé gemiddelde deelnemer van Q8 Pensioenfonds bestaat niet. Maar de meeste deelnemers willen graag indexatie en hebben daar een neerwaarts risico voor over. Bij deze gemiddelde ambitie van de deelnemers past een beleggingsmix in een bandbreedte met 60- aandelen en 40- zakelijke waarden. Daarnaast zijn de genoemde vaste bodem en schokbestendigheid belangrijke elementen; een te bewegelijk pensioen willen de deelnemers niet. De deelnemers van Q8 Pensioenfonds zijn in de regel goed opgeleid en verdienen boven modaal. Dat maakt hen minder kwetsbaar. Maar ook bij hen is de kennis over beleggen en hoe Q8 Pensioenfonds met risico s omgaat beperkt en dat geldt zeker voor vrouwen en lager opgeleiden. Er is soms wantrouwen ten opzichte van beleggen en de financiële sector met als gevolg primaire reacties waarin de behoefte aan zekerheid doorklinkt. Daar zal het bestuur van Q8 Pensioenfonds vooral met de communicatie en uitleg van haar keuze voor een nieuwe regeling rekening mee moeten houden. Het terugbrengen van de overschatte risico s van beleggen tot realistische proporties en het laten zien wat investeren in Q8 Pensioenfonds opbrengt moeten het draagvlak voor het fonds en de onderliggende pijlers van solidariteit en collectiviteit in stand houden. Daarvoor is aansprekende, simpele communicatie nodig die deelnemers en gepensioneerden raakt. En helder maakt wat Q8 met de ingelegde premies doet. De roep van de deelnemers om meer informatie over het beleggingsbeleid van Q8 pensioenfonds past in die context. 20

21 Resultaten Beeld Q8 Pensioenfonds 21

22 Bekendheidsprofiel Q8 Pensioenfonds vergelijkbaar met benchmark. Bekend met Q8 Pensioenfonds Benchmark 10 9% 23% % Zeer goed bekend 68% 69% 73% 7 Goed bekend 23% Actief (n=11155) 8% Gepensioneerd (n=15518) 17% Actief (n=168) 9% Gepensioneerd (n=175) Ken ik alleen van naam S1. In hoeverre bent u bekend met het Q8 Pensioenfonds? Basis: allen 22

23 Vertrouwen in en band met Q8 Pensioenfonds wat lager dan benchmark; vrouwen en jongeren voelen zich er minder vaak thuis. Oordeel over communicatie ook iets onder het gemiddelde beeld. Bij gepensioneerden liggen de scores op een wat hoger niveau. Passen van uitspraken bij Q8 Pensioenfonds Actieven BM Gepensioneerden BM Q8 Pensioenfonds heeft mij goed geïnformeerd over de gevolgen van de financiële crisis 35% 44% 17% 4% 79% n= % 84% 59% 29% 9% 3% 89% n= % Ik kan met mijn vragen altijd bij Q8 Pensioenfonds terecht 38% 51% 9% 2% 89% 88% 5 36% 11% 2% 86% 92% Mijn pensioen is bij Q8 Pensioenfonds in goede handen 21% 49% 24% 5% 7 49% 42% 8% 1% 91% 87% Ik voel mij thuis bij Q8 Pensioenfonds 25% 49% 21% 4% 74% 79% 61% 33% 5% 1% 94% 9 8 Pensioenfonds helpt mij om de juiste keuzes voor mijn pensioen te maken 13% 44% 38% 5% 57% 65% 3 44% 17% 9% 74% 75% Past heel goed Past een beetje Past niet zo goed Past helemaal niet A1. Hoe vindt u de volgende uitspraken passen bij het Q8 Pensioenfonds? Basis: allen actieven n= 168 gepensioneerden n=

24 Spontane suggesties ter verbetering communicatie (open vraag). Suggesties voor informatie verbetering Actieven Gepensioneerden Aanpassing pensioenplanner - pensioenleeftijd naar 67 jaar (staat nu op 65 jaar) De deelnemers per kwartaal informeren zodat de ontwikkelingen duidelijker op het netvlies staan van de medewerkers Betere, inzichtelijke en makkelijke informatie verstrekking. Bijvoorbeeld persoonlijke overzichten geven bij deze grote veranderingen van 2015 Problematiek duidelijker uitleggen door minder vakterminologie te gebruiken. Rekenvoorbeelden geven van verschillende situaties en de pensioen website up to date brengen/houden Op meer regelmatige basis informatie sessies organiseren Een goed overzicht waar het geld belegd is Meer in detail treden over hoe en op welke manier de dekkingsgraad tot stand komt Betere uitleg over de financiële zaken 2013, hoe en waarom zo n mager resultaat Maandelijks zorgen voor een update, zoals het bekendmaken van de dekkingsgraad, het financiële reilen en zeilen en werk ook de website regelmatiger bij Regelmatiger een nieuwsbrief versturen Toch nog duidelijker maken wat de financiële consequenties zijn van de veranderde wetgeving A2. Wat kan Q8 Pensioenfonds doen om de informatie naar u toe te verbeteren, waarover zou u graag meer informatie krijgen? Basis: allen actieven n= 168 gepensioneerden n=

25 Deelnemers en gepensioneerden schatten de relatieve dekkingsgraad van Q8 Pensioenfonds wisselend in: lager of ongeveer hetzelfde. Hoger denken maar weinigen. Benchmark Relatieve dekkingsgraad Q8 Pensioenfonds 10 15% 18% 10 44% 41% Is lager dan die van andere pensioenfondsen 38% 37% Is ongeveer hetzelf de als bij andere pensioenfondsen 24% 22% Actief (n=11157) 3 15% Gepensioneerd (n=15525) 43% 7% 7% Actief (n=168) 39% 6% 14% Gepensioneerd (n=175) Is hoger dan bij andere pensioenfondsen Ik heb geen idee hoe het nu met de dekkingsgraad van Q8 pensioenfonds gaat A3. De dekkingsgraad is de verhouding tussen de bezittingen van een fonds en de pensioenen die het fonds nu en in de toekomst moet uitbetalen. De dekkingsgraad van Q8 Pensioenfonds: Basis: allen 25

26 Gepensioneerden vinden in meerderheid dat Q8 Pensioenfonds naar hen luistert, op het niveau van de benchmark. Manier waarop binnen Q8 Pensioenfonds naar gepensioneerden wordt geluisterd Benchmark n= % 22% Daar wordt heel goed naar geluisterd 48% 23% 6% Gepensioneerd 5 22% 6% Gepensioneerd (n=175) Daar wordt een beetje naar geluisterd Daar wordt niet echt naar geluisterd Daar wordt helemaal niet naar geluisterd Nieuwsbrieven uitgeven Door in de communicatie wat meer aandacht te besteden aan de gepensioneerden Door vaker een online onderzoek uit te voeren Frequentere en duidelijkere informatie C4. Hoe wordt er binnen het Q8 Pensioenfonds volgens u naar de stem van de gepensioneerden geluisterd? C5. Heeft u suggesties, hoe dat beter kan? Selectie: gepensioneerden 26

27 De kennis over de samenstelling van het bestuur van Q8 Pensioenfonds is ook voor een opf opmerkelijk hoog, zeker bij de gepensioneerden. Benchmark Kennis over samenstelling bestuur Q8 Pensioenfonds 10 2% 6% 21% 43% 10 9% 21% Dat weet ik precies 76% 56% 7 Dat weet ik zo ongeveer 51% 36% Daar heb ik geen flauw idee van Actief (n=9095) Gepensioneerd (n=12773) Actief (n=168) 9% Gepensioneerd (n=175) C6. Weet u hoe het bestuur van Q8 Pensioenfonds is samengesteld? Basis: allen 27

28 Een zeer groot deel van de deelnemers zegt het verschil tussen eindloon en middelloon te kennen. Voor een kwart van de gepensioneerden is dit nieuw en 17% van hen is het spoor hier bijster. Dat gevoel leeft vooral onder de (kleine) groep lager opgeleiden. Bekendheid verschil eindloonregeling en middelloon regeling 10 58% 85% Ja, dat is mij bekend 9% 7% Actief (n=168) 25% 17% Gepensioneerd (n=175) Nee, dat is nieuw voor mij Ik begrijp niet goed, waar dit over gaat B5c. Wat is denkt u het effect van 10 jaar niet indexeren op de koopkracht van uw pensioen? Mijn koopkracht daalt daardoor: 28

29 Het initiatief tot dit onderzoek wordt positief beoordeeld door zowel deelnemers als gepensioneerden: belangrijk dat het bestuur mijn mening kent en vertrouwen dat het bestuur naar de resultaten gaat luisteren. Slechts een zeer kleine fractie laat zich kritisch uit. Mening onderzoek 10 74% 41% 47% 58% 6% 4% 6% 9% Actief (n=168) Gepensioneerd (n=175) Goed initiatief, belangrijk dat het bestuur mijn mening kent Ik heb er vertrouwen in dat het bestuur goed naar de resultaten luistert Kost alleen maar geld Anders D9a. Wat vindt u ervan, dat uw pensioenfonds dit onderzoek houdt? U kunt hier meerdere antwoorden aanklikken Selectie: allen 29

30 Resultaten Zekerheid en risico 30

31 Slechts een beperkt deel van deelnemers en gepensioneerden, nog iets minder dan gemiddeld, weet hoe Q8 Pensioenfonds belegt en welke risico s het daarbij loopt. Benchmark Risico s Q8 Pensioenfonds 10 2% 3% 27% 33% 10 22% 4% 27% Dat weet ik precies 72% 64% 78% 69% Dat weet ik ongeveer Daar heb ik geen idee van Actief (n=9287) Gepensioneerd (n=14305) Actief (n=168) Gepensioneerd (n=175) A2a. Weet u waarin Q8 Pensioenfonds belegt en welke risico s het daarbij loopt? Basis: allen 31

32 Een grote meerderheid van deelnemers en gepensioneerden kan zich vinden in beleggen in aandelen door Q8 Pensioenfonds; vrouwen en lager opgeleiden plaatsen hier vaker kanttekeningen bij. De voorstanders wijzen op het hogere rendement en een aanvaardbaar risico, de tegenstanders juist op de grote risico s en consequenties daarvan voor het pensioen. Benchmark Instemming met het beleggen in aandelen door Q8 Pensioenfonds 10 71% 82% 10 86% 87% Mee eens, omdat: Aandelen geven beter rendement Hoger rendement dan obligaties bij aanvaardbaar risico Spreiden van risico's 29% Actief (n=11157) 18% Gepensioneerd (n=15525) 14% 13% Actief (n=168) Gepensioneerd (n=175) Daar ben ik het mee eens Daar ben ik het niet mee eens Mee oneens, omdat: Te risicovol Te groot risico in de huidige markt. Onverantwoordelijk om in de huidige economische situatie te beleggen A5. Q8 Pensioenfonds belegt ook in aandelen. Bent u het daar wel of niet mee eens? A6. Kunt u toelichten waarom u het er mee eens bent of niet mee eens bent dat Q8 Pensioenfonds in aandelen belegt? Basis: allen 32

33 Er is bij deelnemers en gepensioneerden weinig zicht op het belang van aandelen binnen de portefeuille van Q8 Pensioenfonds: ofwel geen enkel idee of zeer wisselend ingeschat. Benchmark Deel belegging in aandelen en effecten 10 8% 8% 11% 13% 16% 19% 21% 9% 1% 7% 1% 34% % 3% 1 9% 1 23% 16% 4% 36% 19% 29% 11% 1% 27% Meer dan 5 Tussen 40 en 5 Tussen 30 en Tussen 20 en 3 Tussen 10 en Minder dan 1 Ik heb geen flauw idee Actief (n=11157) Gepensioneerd (n=15525) Actief (n=168) Gepensioneerd (n=175) A6a. Welk deel van het bezit van Q8 Pensioenfonds is volgens u in aandelen belegd? Basis: allen 33

34 Een zeker pensioen heeft meerdere betekenissen; bij deelnemers vooral weten welk bedrag men straks precies krijgt, kunnen blijven leven zoals nu en weten dat het fonds de premies zorgvuldig belegt. Voor gepensioneerden is dat laatste van belang, maar met name de huidige levensstijl kunnen volhouden. Benchmark Betekenis van een zeker pensioen 10 21% 25% 14% 26% 1 26% 10 31% 16% 21% 19% 1 31% nu al weten welk bedrag ik precies krijg van Q8 Pensioenfonds weten dat er voor mij nog pensioen is weten dat Q8 Pensioenfonds mijn pensioen op een zorgvuldige manier belegt kunnen blijven leven zoals ik dat nu doe 29% 3 11% 8% Actief (n=11157) Gepensioneerd (n=15525) 21% 37% 11% Actief (n=168) 3% Gepensioneerd (n=175) niet zoveel, want niets is zeker in het leven B3. Kunt u aangeven welk van de onderstaande antwoorden het beste bij u past? Een zeker pensioen betekent voor mij Basis: allen 34

Uw mening over pensioen

Uw mening over pensioen Uw mening over pensioen Onderzoek naar de risicohouding van pensioenopbouwers en pensioenontvangers van Philips Pensioenfonds mei / juni 2013 Philips Pensioenfonds Inhoud Aanleiding onderzoek Opzet onderzoek

Nadere informatie

Risicobereidheid in beeld

Risicobereidheid in beeld Risicobereidheid in beeld Onderzoek naar de risicobereidheid bij actieve deelnemers in opdracht van Bedrijfstakpensioenfonds TEX Maart 2014 Peter Zegwaart 1 2 De resultaten laten een beperkte differentiatie

Nadere informatie

RISICOBEREIDHEIDSONDERZOEK

RISICOBEREIDHEIDSONDERZOEK RISICOBEREIDHEIDSONDERZOEK PPF APG Pieter Kasse / Manja Rietjens 15/16/17 januari 2014 RISICOBEREIDHEIDSONDERZOEK ONDER DEELNEMERS AANLEIDING ONDERZOEK Inzicht in (risico)voorkeuren van deelnemers en gepensioneerden

Nadere informatie

Resultaten risicobereidheidsonderzoek 2015

Resultaten risicobereidheidsonderzoek 2015 Resultaten risicobereidheidsonderzoek 2015 Als bestuur willen wij graag van de deelnemers weten wat ze vinden van zekerheid en risico s in hun pensioenregeling. Daarom heeft het pensioenfonds een onafhankelijke

Nadere informatie

Resultaten Pensioenforum 26 juni en 3 juli

Resultaten Pensioenforum 26 juni en 3 juli Resultaten Pensioenforum 26 juni en 3 juli De weg naar het nieuwe pensioencontract Stichting Pensioenfonds OWASE 18 juli 2013 1/10/2014 Inhoud Samenvatting Conclusies Aanbevelingen Resultaten - per vraag

Nadere informatie

De resultaten van de deelnemersenquête DNB & DNB Pensioenfonds. mei, 2014

De resultaten van de deelnemersenquête DNB & DNB Pensioenfonds. mei, 2014 De resultaten van de deelnemersenquête DNB & DNB Pensioenfonds mei, 2014 1 Beste DNB er Hartelijk dank voor jouw deelname aan en/of interesse in dit deelnemersonderzoek onder (ex)werknemers van DNB. Van

Nadere informatie

Bijlage A Enquête solidariteit in de pensioenen... 2. Bijlage B Multivariate regressieanalyses... 13

Bijlage A Enquête solidariteit in de pensioenen... 2. Bijlage B Multivariate regressieanalyses... 13 Bijlagen Pensioenen: solidariteit en keuzevrijheid Stella Hoff Inhoud Bijlage A Enquête solidariteit in de pensioenen... 2 Bijlage B Multivariate regressieanalyses... 13 Bijlagen SCP-publicatie Pensioenen:

Nadere informatie

Resultaten Pensioenforum 26 juni en 3 juli

Resultaten Pensioenforum 26 juni en 3 juli Resultaten Pensioenforum 26 juni en 3 juli De weg naar het nieuwe pensioencontract Stichting Pensioenfonds OWASE Martijn Leppink Versie 2. 10 september 2013 Inhoud Samenvatting Conclusies Aanbevelingen

Nadere informatie

OWASE Pensioenforum 26 juni 2013. 3 juli 2013 OWASE. Welkom. bij

OWASE Pensioenforum 26 juni 2013. 3 juli 2013 OWASE. Welkom. bij Welkom OWASE Pensioenforum 26 juni 2013 OWASE 3 juli 2013 bij Pensioenfonds en solidariteit: één voor allen, allen voor één! www.owase.nl PFO20130626/20130703 2 Programma Pensioenforum De bedoeling van

Nadere informatie

WAT U ALS WERKNEMER WILT WETEN OVER DE ABP-PENSIOENREGELING

WAT U ALS WERKNEMER WILT WETEN OVER DE ABP-PENSIOENREGELING WAT U ALS WERKNEMER WILT WETEN OVER DE ABP-PENSIOENREGELING 1- Waarom heeft het ABP een herstelplan opgesteld? ABP is, evenals vele andere pensioenfondsen, zwaar geraakt door de crisis op de financiële

Nadere informatie

Risico s rond pensioen

Risico s rond pensioen Risico s rond pensioen Uitgave maart 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds SABIC, gevestigd te Sittard (het pensioenfonds ) is van algemene aard, uitsluitend

Nadere informatie

Wat verwachten deelnemers van PGB van hun pensioen..

Wat verwachten deelnemers van PGB van hun pensioen.. Wat verwachten deelnemers van PGB van hun pensioen.. Deelnemers van PGB zijn bereid om met hun pensioen risico te lopen in het belang van grotere kans op indexering. Zelfs iets meer dan PGB nu in de beleggingsportefeuille

Nadere informatie

Pensioeninformatiebijeenkomst over herstelplan 2009

Pensioeninformatiebijeenkomst over herstelplan 2009 Pensioenbijeenkomst herstelplan 2009 Pensioenfonds voor de Grafische Bedrijven (PGB) over herstelplan 2009 juli 2009 Inleiding Waarom 5 pensioenbijeenkomsten? ernstige situatie met grote gevolgen voor

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie over uw pensioen. Die vindt u wel op www.mijnpensioenoverzicht.nl

Nadere informatie

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen 1. De kwartaalcijfers van de pensioenfondsen zijn negatief. Hoe komt dat? Het algemene beeld is dat het derde kwartaal, en dan in het bijzonder de maand

Nadere informatie

Onderzoeksresultaten. Pensioenbeleving deelnemers Stichting BMS Pensioenfonds. april 2011. 2010 Towers Watson. All rights reserved.

Onderzoeksresultaten. Pensioenbeleving deelnemers Stichting BMS Pensioenfonds. april 2011. 2010 Towers Watson. All rights reserved. Onderzoeksresultaten Pensioenbeleving deelnemers Stichting BMS Pensioenfonds april 2011 2010 Towers Watson. All rights reserved. Inhoud Context onderzoek Samenvatting Resultaten Communicatiemiddelen Uniform

Nadere informatie

Verslag Mandema Update mei 2014

Verslag Mandema Update mei 2014 Verslag Mandema Update mei 2014 Terwijl de leden van de Eerste Kamer zich op 20 mei jl. bogen over de Wet verlaging maximumopbouw- en premiepercentages pensioen, kregen onze relaties te horen wat de consequenties

Nadere informatie

datum onze referentie uw referentie doorkiesnummer 15-11-2010 0523 288420

datum onze referentie uw referentie doorkiesnummer 15-11-2010 0523 288420 Aan: alle actieve deelnemers alle gewezen deelnemers alle pensioengerechtigden datum onze referentie uw referentie doorkiesnummer 15-11-2010 0523 288420 Betreft: de risico s van het pensioenfonds voor

Nadere informatie

Nieuwe pensioenregeling vanaf 1 januari 2015. Jan Raaijmakers Aad van der Tak Michel Stok Voorzitter Manager Pensioenfonds Extern actuarieel adviseur

Nieuwe pensioenregeling vanaf 1 januari 2015. Jan Raaijmakers Aad van der Tak Michel Stok Voorzitter Manager Pensioenfonds Extern actuarieel adviseur Nieuwe pensioenregeling vanaf 1 januari 2015 Jan Raaijmakers Aad van der Tak Michel Stok Voorzitter Manager Pensioenfonds Extern actuarieel adviseur Agenda 1. Rol klankbordgroep 2. Waarom een nieuwe pensioenregeling?

Nadere informatie

Je bouwt partnerpensioen op met de pensioenregeling van Pensioenfonds Detailhandel. Voor je kinderen is er wezenpensioen.

Je bouwt partnerpensioen op met de pensioenregeling van Pensioenfonds Detailhandel. Voor je kinderen is er wezenpensioen. Hoe is jouw pensioen geregeld? Wat krijg je in onze pensioenregeling? Ouderdomspensioen Je bouwt ouderdomspensioen op met de pensioenregeling van Pensioenfonds Detailhandel. Je krijgt dit ouderdomspensioen

Nadere informatie

Hoe is uw pensioen geregeld? Geachte heer, mevrouw,

Hoe is uw pensioen geregeld? Geachte heer, mevrouw, Hoe is uw pensioen geregeld? Geachte heer, mevrouw, Welkom bij Pensioenfonds Hoogovens! U bouwt pensioen bij ons op. Dit doet u via uw werkgever. Elke pensioenuitvoerder heeft zijn eigen regeling. In dit

Nadere informatie

Je bouwt partnerpensioen op met de pensioenregeling van Pensioenfonds Detailhandel. Voor je kinderen is er wezenpensioen.

Je bouwt partnerpensioen op met de pensioenregeling van Pensioenfonds Detailhandel. Voor je kinderen is er wezenpensioen. Hoe is jouw pensioen geregeld? Wat krijg je in onze pensioenregeling? Ouderdomspensioen Je bouwt ouderdomspensioen op met de pensioenregeling van Pensioenfonds Detailhandel. Je krijgt dit ouderdomspensioen

Nadere informatie

Facts & Figures uitwerking Pensioenakkoord

Facts & Figures uitwerking Pensioenakkoord Facts & Figures uitwerking Pensioenakkoord Waarom langer doorwerken? De levensverwachting stijgt Elke generatie leeft langer dan de vorige. Dat is al langer bekend, maar de stijging van de levensverwachting

Nadere informatie

RBS pensioen update. Van premie tot pensioen

RBS pensioen update. Van premie tot pensioen RBS pensioen update Van premie tot pensioen Hoe is uw pensioen opgebouwd? Waarom zitten veel pensioenfondsen nu in de problemen? Hoe ziet de toekomst van pensioen in Nederland eruit? In deze RBS Pensioen

Nadere informatie

Deelnemersbijeenkomst

Deelnemersbijeenkomst Deelnemersbijeenkomst Stichting Pensioenfonds Capgemini Nederland 18 november 2014 13 oktober 2010 Deelnemersbijeenkomst Agenda Opening 2013 Financiën: Dekkingsgraad en financiële situatie Henk Beleggingsbeleid

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Pensioenfonds Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie over uw pensioen. Die vindt

Nadere informatie

Hoe is uw pensioen geregeld?

Hoe is uw pensioen geregeld? Hoe is uw pensioen geregeld? De Ahold Pensioenregeling 2015 Geachte heer, mevrouw, Welkom bij Ahold Pensioenfonds! Als u 21 jaar of ouder bent, bouwt u vanaf uw datum in dienst pensioen bij ons op. Dit

Nadere informatie

Persoonlijk Pensioen Plan

Persoonlijk Pensioen Plan Persoonlijk Pensioen Plan Verstandig beleggen voor een goed pensioen Zorgvuldig uw pensioen opbouwen Natuurlijk denkt u wel eens aan uw financiële situatie na uw pensionering. Misschien wilt u minder werken,

Nadere informatie

Pensioenbijeenkomst Abvakabo FNV Het pensioen van nu en de toekomst in zicht November 2010. Welkom

Pensioenbijeenkomst Abvakabo FNV Het pensioen van nu en de toekomst in zicht November 2010. Welkom Pensioenbijeenkomst Abvakabo FNV Het pensioen van nu en de toekomst in zicht November 2010 Welkom Waar willen wij het met elkaar over hebben? Pensioen anno 2010 Stand van Zaken AOW en Pensioenakkoord 4

Nadere informatie

Fiscale aspecten pensioenmaatregelen

Fiscale aspecten pensioenmaatregelen www.pwc.nl Fiscale aspecten pensioenmaatregelen regeerakkoord Studiebijeenkomst Vereniging voor Pensioenrecht 21 november 2012 Agenda 1. Aanleiding 2. Ontwikkelingen wet- en regelgeving pensioen 3. Wet

Nadere informatie

19 maart 2016. Onderzoek: Korten pensioenen?

19 maart 2016. Onderzoek: Korten pensioenen? 19 maart 2016 Onderzoek: Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 50.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek. De uitslag van de peilingen

Nadere informatie

1. Waarom moet het pensioenfonds ANWB extra maatregelen nemen?

1. Waarom moet het pensioenfonds ANWB extra maatregelen nemen? 1. Waarom moet het pensioenfonds ANWB extra maatregelen nemen? Het pensioenfonds staat er financieel niet goed voor. De twee belangrijkste oorzaken: 1. Nederlanders worden steeds ouder. Met name de laatste

Nadere informatie

Deutsche Bank Nederland Stichting Pensioenfonds Deutsche Bank Nederland

Deutsche Bank Nederland Stichting Pensioenfonds Deutsche Bank Nederland In deze nieuwsbrief Voorwoord Wat betekenen de nieuwe pensioenmaatregelen voor u? De informatie in dit document is eigendom van en mag noch in haar geheel noch gedeeltelijk van. Page 2 of 5 Voorwoord In

Nadere informatie

Individueel pensioensparen

Individueel pensioensparen Individueel pensioensparen Sparen voor extra pensioen Meer weten? Hoeveel extra pensioen krijgt u? 8 Hoe werkt beleggen? 5 Uw keuzemogelijkheden 6 Hoeveel risico wilt u lopen? 7 Wat is Individueel Pensioensparen

Nadere informatie

Bijlage bij lesbrief Pensioenworkshop Mañana

Bijlage bij lesbrief Pensioenworkshop Mañana Stichting Weet Wat Je Besteedt (WWJB) Extra uitleg en Q&A Bijlage bij lesbrief Pensioenworkshop Mañana Wat is pensioen? Tekst uit het filmpje Wist je dat je nu waarschijnlijk al pensioen opbouwt? Een klein

Nadere informatie

Waardeoverdracht. bij indiensttreding. Wat is waardeoverdracht? Is waardeoverdracht. verstandig? Goed om te weten. Een nieuwe baan.

Waardeoverdracht. bij indiensttreding. Wat is waardeoverdracht? Is waardeoverdracht. verstandig? Goed om te weten. Een nieuwe baan. Waardeoverdracht bij indiensttreding Meer weten? www.kpnpensioen.nl Wat is waardeoverdracht? 4 Zoek en vind 11 Een nieuwe baan 3 Is waardeoverdracht verstandig? Goed om te weten 6 Zo vraagt u aan 10 9

Nadere informatie

Generali Profielbepaler Pensioen

Generali Profielbepaler Pensioen Heeft uw werkgever voor u een pensioenverzekering op basis van een premieovereenkomst met beleggingsvrijheid afgesloten? Maak dan gebruik van deze. Met onderstaande vragenlijst kunt u nagaan welk beleggingsprofiel

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief

Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief NUMMER 12 > JAARGANG 8 > SEPTEMBER 2011 inhoud > De financiële situatie bij pensioenfondsen [p.1] Pensioenleeftijd 65 jaar, wat als ik eerder

Nadere informatie

Pensioen Nieuws. Uw pensioenregeling verandert opnieuw. #12 februari 15 P4 P6. Pensioenfonds

Pensioen Nieuws. Uw pensioenregeling verandert opnieuw. #12 februari 15 P4 P6. Pensioenfonds Pensioen Nieuws Een uitgave van Stichting Pensioenfonds AVEBE www.pensioenfondsavebe.nl #12 februari 15 1 Uw pensioenregeling verandert opnieuw 3 Interview met Manager Martien Smid 4 Onze dekkingsgraad

Nadere informatie

Facts & Figures uitwerking Pensioenakkoord

Facts & Figures uitwerking Pensioenakkoord Facts & Figures uitwerking Pensioenakkoord Waarom langer doorwerken? De levensverwachting stijgt Elke generatie leeft langer dan de vorige. Dat is al langer bekend, maar de stijging van de levensverwachting

Nadere informatie

Rapport. AWVN Pensioenbenchmark 2015

Rapport. AWVN Pensioenbenchmark 2015 Rapport AWVN Pensioenbenchmark 2015 1 Inhoudsopgave Inleiding... 4 Totaal... 5 Bedrijfstakpensioenfondsen... 8 Ondernemingspensioenfondsen... 11 Opdrachtgever: AWVN Samensteller: Ian Lendering Telefoon:

Nadere informatie

Het jaarverslag 2014 samengevat

Het jaarverslag 2014 samengevat Het jaarverslag 2014 samengevat Uw pensioenfonds blikt terug én vooruit Deelnemers 1.711 In 2014 verdiende het fonds 55,1 miljoen dankzij beleggen. Dat bedrag staat voor een rendement van 20,1%. Het fonds

Nadere informatie

Houding ten aanzien van premiepensioeninstelling (PPI)

Houding ten aanzien van premiepensioeninstelling (PPI) Houding ten aanzien van PPI - AEGON / 22-6-2011 / P.1 / 22-6-2011 / P.1 Houding ten aanzien van premiepensioeninstelling (PPI) Onderzoeksrapportage Amsterdam Juni 2011

Nadere informatie

Mening over sparen en beleggen van pensioenpremie

Mening over sparen en beleggen van pensioenpremie Vereniging Bedrijfstakpensioenfondsen - Pensioenvertrouwen ad hoc oktober 2009/ 11-1-2010 / P.1 / 11-1-2010 / P.1 Mening over sparen en beleggen van pensioenpremie Onderzoeksrapportage

Nadere informatie

Een nieuwe pensioenregeling

Een nieuwe pensioenregeling Een nieuwe pensioenregeling De pensioenregeling van Pensioenfonds voor de Accountancy wordt per 1 januari 2015 aangepast. Het bestuur heeft inmiddels de hoofdlijnen van de nieuwe regeling vastgesteld.

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie over uw pensioen. Die vindt u wel op www.mijnpensioenoverzicht.nl

Nadere informatie

Informatiebijeenkomst Pensioenen: actueler dan ooit. Oktober 2013

Informatiebijeenkomst Pensioenen: actueler dan ooit. Oktober 2013 Informatiebijeenkomst Pensioenen: actueler dan ooit Oktober 2013 1 Pensioenstelsel Individueel Pensioen fonds Overheid Lijfrente Pensioen AOW B E L A S T I N G 2 Programma bestuur en taken bestuur de pensioenregeling

Nadere informatie

Hoe gaat Nederland met pensioen?

Hoe gaat Nederland met pensioen? Hoe gaat Nederland met pensioen? Een onderzoek over het pensioensbewustzijn van Nederland op verschillende thema s, waaronder pensioenleeftijdsverwachting. In opdracht van GfK Intomart 2013 33213 Delta

Nadere informatie

Memorandum. Technical Sciences Brassersplein 2 2612 CT Delft Postbus 5050 2600 GB Delft. Aan Bestuur stichting Pensioenfonds TNO. www.tno.

Memorandum. Technical Sciences Brassersplein 2 2612 CT Delft Postbus 5050 2600 GB Delft. Aan Bestuur stichting Pensioenfonds TNO. www.tno. Memorandum Aan Bestuur stichting Pensioenfonds TNO Van Dr. F. Phillipson Onderwerp Risicobereidheidsonderzoek Pensioenfonds TNO Inleiding In de periode juni-augustus 2014 is er een risicobereidheidsonderzoek

Nadere informatie

Pensioenmonitor 2014 Een onderzoek naar kennis, houding en gedrag rondom de oudedagsvoorziening onder de Nederlandse beroepsbevolking

Pensioenmonitor 2014 Een onderzoek naar kennis, houding en gedrag rondom de oudedagsvoorziening onder de Nederlandse beroepsbevolking Pensioenmonitor 2014 Een onderzoek naar kennis, houding en gedrag rondom de oudedagsvoorziening onder de Nederlandse beroepsbevolking 1 Inhoudsopgave Inleiding 4 Samenvatting 6 Onderzoeksresultaten in

Nadere informatie

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 1 Toelichting op het jaarverslag In het Jaarverslag 2013 legt het pensioenfonds uitgebreid verantwoording af over de ontwikkelingen, besluiten en gebeurtenissen

Nadere informatie

Risico s rond pensioen. Versie 29-12-2015

Risico s rond pensioen. Versie 29-12-2015 Risico s rond pensioen Versie 29-12-2015 Versie 29-12-2015 Risico s rond pensioen Volgens een onderzoek van de Autoriteit Financiële Markten (AFM) blijken de meeste Nederlanders nog hoge, ja vaak te hoge,

Nadere informatie

Veelgestelde vragen nettopensioenregeling

Veelgestelde vragen nettopensioenregeling Veelgestelde vragen nettopensioenregeling Vragen en antwoorden over pensioenopbouw en verzekeren nabestaandenpensioen over uw pensioengevend salaris boven 100.000 Pagina 1 van 7 Vragen en antwoorden Wat

Nadere informatie

De fiscale aspecten van het pensioenakkoord: het is lastiger dan het lijkt. Workshop 9 mei 2012

De fiscale aspecten van het pensioenakkoord: het is lastiger dan het lijkt. Workshop 9 mei 2012 De fiscale aspecten van het pensioenakkoord: het is lastiger dan het lijkt Workshop 9 mei 2012 Programma De aanleiding en het pensioenakkoord op hoofdlijnen Aanpassingsmechanismes Fiscale pensioenkader

Nadere informatie

CRISISPLAN - SAMENVATTING

CRISISPLAN - SAMENVATTING CRISISPLAN - SAMENVATTING MAATREGELEN ALS DE FINANCIËLE POSITIE IN GEVAAR IS 1 juli 2015 Inleiding Dit crisisplan beschrijft wat het Algemeen Bestuur gaat doen als het Pensioenfonds in een crisissituatie

Nadere informatie

1. Wat is uw voornaamste beleggingsdoel? Punten

1. Wat is uw voornaamste beleggingsdoel? Punten NnL Wat is uw beleggersprofiel? Wat voor belegger bent u? Accepteert u risico's? Of speelt u liever op zeker? Door de onderstaande vragen te beantwoorden, brengt u uw risicoprofiel en uw beleggingshorizon

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie over uw pensioen. Die vindt u wel op www.mijnpensioenoverzicht.nl

Nadere informatie

Pensioenfonds Robeco. Populair Jaarverslag 2014

Pensioenfonds Robeco. Populair Jaarverslag 2014 Pensioenfonds Robeco Populair Jaarverslag 2014 2014 was een bewogen jaar voor Pensioenfonds Robeco door de sterk dalende rente en de veranderende wet- en regelgeving. In het jaarverslag blikken wij als

Nadere informatie

Pensioen Continu Plan nettopensioen Voor de periode na uw pensioendatum

Pensioen Continu Plan nettopensioen Voor de periode na uw pensioendatum Pensioen Continu Plan nettopensioen Voor de periode na uw pensioendatum Aanvulling van ouderdomspensioen en partnerpensioen voor werknemers met een salaris boven 100.000 Sinds 1 januari 2015 gelden er

Nadere informatie

Werkt u in deeltijd of gaat u in deeltijd werken, dan bouwt u vanaf dat moment naar rato pensioen op.

Werkt u in deeltijd of gaat u in deeltijd werken, dan bouwt u vanaf dat moment naar rato pensioen op. 7 juni 2016 Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Ouderdomspensioen U bouwt ouderdomspensioen op met de pensioenregeling van Pensioenfonds Cargill. Standaard krijgt u dit ouderdomspensioen vanaf uw 67e

Nadere informatie

Vragen & antwoorden over uw pensioen en de kredietcrisis

Vragen & antwoorden over uw pensioen en de kredietcrisis Vragen & antwoorden over uw pensioen en de kredietcrisis Corporate Pensioen 4 Juni 2009 Vragen 1. Hoe zeker is mijn toekomstige pensioenvoorziening bij Nationale-Nederlanden? 3. Hoe weet ik hoeveel pensioen

Nadere informatie

Pensioenregeling 2015 en nieuw FTK

Pensioenregeling 2015 en nieuw FTK Pensioenregeling 2015 en nieuw FTK Gevolgen voor jouw pensioen bij PPF APG Henk Bruins Actuarieel adviseur PPF APG Informatiebijeenkomsten 28-30 oktober Agenda 1. Witteveen 2: versobering toekomstige pensioenopbouw

Nadere informatie

Het Garantiepensioen met collectief beleggen en kasstroommatch

Het Garantiepensioen met collectief beleggen en kasstroommatch Het Garantiepensioen met collectief beleggen en kasstroommatch Het Garantiepensioen met collectief beleggen en kasstroommatch Pag. /8 Delta Lloyd garandeert de opgebouwde aanspraken en tarieven. Het Garantiepensioen

Nadere informatie

Welkom. Informatiebijeenkomst Unisys Combi Pensioen

Welkom. Informatiebijeenkomst Unisys Combi Pensioen Welkom Informatiebijeenkomst Combi Pensioen Oktober November 2012 Programma 1. SPUN 2. High lights presentatie 3. Huidige pensioenregeling 4. Nieuwe pensioenregeling ( Combi pensioen) 5. Maatmannen 6.

Nadere informatie

3 Hoe pensioenbewust zijn we?

3 Hoe pensioenbewust zijn we? 3 Hoe pensioenbewust zijn we? Door verschillende instanties en bedrijven wordt onderzoek gedaan naar het pensioenbewustzijn van burgers, hun houding tegenover pensioen en de kennis die zij hebben van (hun)

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie over uw pensioen. Die vindt u wel op www.mijnpensioenoverzicht.nl.

Nadere informatie

Presentatie met uitleg per slide

Presentatie met uitleg per slide Presentatie met uitleg per slide 1 Terug- en vooruitblik In het principe cao-akkoord van december 2012 hebben we afspraken gemaakt over de noodzaak van een nieuwe en toekomstbestendige pensioenregeling

Nadere informatie

Pensioen voor de toekomst

Pensioen voor de toekomst Pensioen voor de toekomst KlikPensioen als ideale synthese van premie- en uitkeringsovereenkomsten Inhoud - Inleiding 1. Heldere uitgangspunten voor een goed pensioen 2. Pensioenoplossing voor vandaag

Nadere informatie

Bulletin. Heb ik straks genoeg geld?

Bulletin. Heb ik straks genoeg geld? Bulletin BANDEN juli 2014 13 Voor werkgevers en werknemers aangesloten bij het Bedrijfstakpensioenfonds voor de Banden- en Wielenbranche Heb ik straks genoeg geld? Hoeveel pensioen krijgt u later? Veel

Nadere informatie

Hoe staan werkzame 50-plussers tegenover pensioen? oktober 2015

Hoe staan werkzame 50-plussers tegenover pensioen? oktober 2015 Hoe staan werkzame 50-plussers tegenover pensioen? oktober 2015 Inhoudsopgave Management Summary Pagina 3 Onderzoeksresultaten Pagina 7 Onderzoeksverantwoording Pagina 40 oktober 2015 2 Management Summary

Nadere informatie

Vragen en antwoorden pensioenakkoord

Vragen en antwoorden pensioenakkoord Vragen en antwoorden pensioenakkoord 1. Waarover gaat dit pensioenakkoord? Het pensioenakkoord gaat over drie onderwerpen: de AOW, de aanvullende pensioenen, en de kansen van ouderen op de arbeidsmarkt.

Nadere informatie

Generali Beleggingsmogelijkheden Pensioen

Generali Beleggingsmogelijkheden Pensioen 1. Algemene informatie over dit document Waarom krijgt u dit document U krijgt deze informatie omdat u via uw werkgever deelneemt aan een pensioenregeling bij Generali. In uw pensioenregeling staat hoe

Nadere informatie

Verkort Jaarverslag 2013

Verkort Jaarverslag 2013 Verkort Jaarverslag Han Thoman: Ons bestuur is zich echt goed bewust van de risico s die het pensioenfonds loopt. Voorzitter Han Thoman Onze financiële positie is redelijk maar moet nog beter Een jaar

Nadere informatie

De dekkingsgraad van het Pensioenfonds is bijna elke maand anders. Dat komt vooral door de rentestand en onze beleggingsopbrengsten.

De dekkingsgraad van het Pensioenfonds is bijna elke maand anders. Dat komt vooral door de rentestand en onze beleggingsopbrengsten. Nieuwsbrief Ballast Nedam Pensioenfonds September 2013 Tijd voor een nieuwsbrief van uw Pensioenfonds. Er gebeurt veel in de Nederlandse pensioenwereld; dat kan u bijna niet zijn ontgaan. In onze vorige

Nadere informatie

PENSIOEN 2.0 REGIOBIJEENKOMSTEN FEBRUARI EN MAART 2011

PENSIOEN 2.0 REGIOBIJEENKOMSTEN FEBRUARI EN MAART 2011 PENSIOEN 2.0 REGIOBIJEENKOMSTEN FEBRUARI EN MAART 2011 KORTE TERUGBLIK Kabinet Balkenende gevallen: sociale partners pakken kansen Het pensioen is van sociale partners samen, dus moeten wij ook samen naar

Nadere informatie

Hoe gaat Nederland met pensioen? In vergelijk met België, Zweden en Denemarken

Hoe gaat Nederland met pensioen? In vergelijk met België, Zweden en Denemarken Hoe gaat Nederland met pensioen? In vergelijk met België, Zweden en Denemarken Onderzoek van GfK september 2015 Inleiding Delta Lloyd doet doorlopend nieuwe kennis op over ontwikkelingen rondom pensionering

Nadere informatie

Pensioen Nieuws. Wat komt er op ons af? #10 januari 14. Pensioenfonds

Pensioen Nieuws. Wat komt er op ons af? #10 januari 14. Pensioenfonds Pensioen Nieuws Een uitgave van Stichting Pensioenfonds AVEBE #10 januari 14 1 Wat komt er op ons af? Dekkingsgraad stabiel Alle pensioenen omhoog 2 Tijdelijke pensioenregeling 1 jaar verlengd 3 Anw-hiaatpensioenregeling

Nadere informatie

FAQ s over vastgelopen pensioenonderhandelingen en herziening ABP-pensioenregeling December 2012

FAQ s over vastgelopen pensioenonderhandelingen en herziening ABP-pensioenregeling December 2012 FAQ s over vastgelopen pensioenonderhandelingen en herziening ABP-pensioenregeling December 2012 1. Er is geen overeenstemming over herziening van de ABP-regeling per 2013. Wat betekent dit voor werkgevers

Nadere informatie

Hoe is jouw pensioen geregeld?

Hoe is jouw pensioen geregeld? Hoe is jouw pensioen geregeld? Beste deelnemer, Welkom bij Pensioenfonds Ernst & Young! Je bouwt vanaf je indiensttreding pensioen bij ons op. Dit doe je via je werkgever. Elke pensioenuitvoerder heeft

Nadere informatie

Risicoverdeling en ambitieniveau in bestaande pensioencontracten

Risicoverdeling en ambitieniveau in bestaande pensioencontracten Risicoverdeling en ambitieniveau in bestaande pensioencontracten artikel Inleiding Reeds geruime tijd wordt een maatschappelijke discussie gevoerd over de toekomst van het Nederlandse pensioenstelsel.

Nadere informatie

Persoonlijk profiel. Netto maximale maandelijkse woonlasten Tussen en netto per maand

Persoonlijk profiel. Netto maximale maandelijkse woonlasten Tussen en netto per maand Persoonlijk profiel In het kader van de Wet Financiële toezicht (Wft) leggen wij u een aantal vragen voor die betrekking hebben op uw toekomstverwachtingen en levensstijl. Toekomstperspectief aanvrager

Nadere informatie

Uw pensioen en Flexioen. Flexibel Individueel Pensioen

Uw pensioen en Flexioen. Flexibel Individueel Pensioen Uw pensioen en Flexioen Flexibel Individueel Pensioen Uw pensioen en Flexioen U bouwt een pensioeninkomen op via uw werkgever. Dit pensioeninkomen ontvangt u nadat u gepensioneerd bent, naast uw AOW-uitkering.

Nadere informatie

HALLO ALLEMAAL LIKE BPF SCHILDERS OP FACEBOOK WAT DE DEKKINGSGRAAD ONS VERTELT 2. WAT IS ER VERANDERD IN 2016? Wijzigingen pensioenregeling 4

HALLO ALLEMAAL LIKE BPF SCHILDERS OP FACEBOOK WAT DE DEKKINGSGRAAD ONS VERTELT 2. WAT IS ER VERANDERD IN 2016? Wijzigingen pensioenregeling 4 Pensioen voor pensioengerechtigdenblad maart 2016 WAT DE DEKKINGSGRAAD ONS VERTELT 2 Online klantenpanel GEZOCHT: MENSEN MET EEN MENING! 3 WAT IS ER VERANDERD IN 2016? Wijzigingen pensioenregeling 4 BELEGGEN

Nadere informatie

Uw pensioen en Flexioen. Flexibel Individueel Pensioen

Uw pensioen en Flexioen. Flexibel Individueel Pensioen Uw pensioen en Flexioen Flexibel Individueel Pensioen Uw pensioen en Flexioen U bouwt een pensioeninkomen op via uw werkgever. Dit pensioeninkomen ontvangt u nadat u gepensioneerd bent, naast uw AOW-uitkering.

Nadere informatie

Dé financiële informatiekrant van Nederland!

Dé financiële informatiekrant van Nederland! Dé financiële informatiekrant van Nederland! Jan Both (43) Aannemer Zo n twee jaar geleden heb ik alles geregeld, via een tussenpersoon. Ik heb een aanvullend pensioen waarvoor ik elke maand betaal. Geen

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie over uw pensioen. Die vindt u wel op www.mijnpensioenoverzicht.nl

Nadere informatie

Enquête premie & indexatie

Enquête premie & indexatie Enquête premie & indexatie Op verzoek van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en het Centraal Planbureau houdt de Nederlandsche Bank een enquête naar de ontwikkeling van pensioenpremie

Nadere informatie

Uw pensioen in onzekere tijden

Uw pensioen in onzekere tijden Uw pensioen in onzekere tijden Stichting Pensioenfonds 1 Inleiding Dekkingsgraad per 31 december 2011 is 83,7%. Het pensioenfonds loopt (ver) achter op herstelplan. Voorlopig kortingsbesluit is noodzakelijk.

Nadere informatie

Hoe gaat Nederland met pensioen?

Hoe gaat Nederland met pensioen? Hoe gaat Nederland met pensioen? Een onderzoek over het pensioensbewustzijn van Nederland op verschillende thema s, waaronder duurzame inzetbaarheid In opdracht van GfK Intomart 2014 Hoe gaat Nederland

Nadere informatie

Extra informatie pensioenverlaging

Extra informatie pensioenverlaging Extra informatie pensioenverlaging Wat is de invloed van de verlaging op mijn netto pensioen? Als u nog niet met pensioen bent, kunnen we u nu niet zeggen hoe uw netto pensioen

Nadere informatie

Mei 2015 Rapportage Risicobereidheid Onderzoek onder deelnemers van Stichting Pensioenfonds UWV

Mei 2015 Rapportage Risicobereidheid Onderzoek onder deelnemers van Stichting Pensioenfonds UWV Mei 2015 Rapportage Risicobereidheid Onderzoek onder deelnemers van Stichting Pensioenfonds UWV 2015 Hay Group. All rights reserved. www.haygroup.com Inhoud 1.... Managementsamenvatting... 4 2.... Inleiding...

Nadere informatie

AFM Consumentenmonitor voorjaar 2015 Beleggers

AFM Consumentenmonitor voorjaar 2015 Beleggers AFM Consumentenmonitor voorjaar 2015 Beleggers Juni 2015 GfK 2015 AFM Consumentenmonitor Juni 2015 1 Inhoudsopgave 1. Onderzoeksresultaten in detail Beleggersprofiel Beleggingsportefeuille Risico, rendement

Nadere informatie

Eén nieuw pensioen voor de Techniek

Eén nieuw pensioen voor de Techniek Eén nieuw pensioen voor de Techniek Vakbonden en werkgeversorganisaties (sociale partners) in de sectoren Metaal & Techniek en Metalektro zijn het op 25 september 2014 eens geworden over een nieuwe pensioenregeling

Nadere informatie

Pensioen Continu Plan

Pensioen Continu Plan Pensioen Continu Plan Een nettolijfrente oplossing Voor werknemers met een salaris boven 100.000 Per 1 januari 2015 gelden er belangrijke nieuwe regels voor pensioen. Hierdoor bouwen veel werknemers minder

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds RBS Nederland

Stichting Pensioenfonds RBS Nederland Stichting Pensioenfonds RBS Nederland Lunch & Learn 27 september / 2 oktober / 8 oktober 2012 Internal use only Programma Wat komt er vandaag aan bod? Van premie tot pensioen 1 Een goede pensioenregeling

Nadere informatie

blad Ontmoet Paul op www.onsbpfschilders.nl wat vinden blijft gelijk 5 Meer inzicht in je pensioen: met UPO & de Pensioenplanner 2 Premie in 2015:

blad Ontmoet Paul op www.onsbpfschilders.nl wat vinden blijft gelijk 5 Meer inzicht in je pensioen: met UPO & de Pensioenplanner 2 Premie in 2015: Pensioen blad voor ondernemers april 2015 Meer inzicht in je pensioen: met UPO & de Pensioenplanner 2 wat vinden we van ons pensioenfonds 4 Premie in 2015: pensioenpremie blijft gelijk 5 Welk pensioenloon

Nadere informatie