Wat verwachten deelnemers van PGB van hun pensioen..

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Wat verwachten deelnemers van PGB van hun pensioen.."

Transcriptie

1 Wat verwachten deelnemers van PGB van hun pensioen.. Deelnemers van PGB zijn bereid om met hun pensioen risico te lopen in het belang van grotere kans op indexering. Zelfs iets meer dan PGB nu in de beleggingsportefeuille heeft zitten. Wel vinden ze het belangrijk dat er een bodem is waar de uitkering in het slechtste geval niet onder mag komen. En grote schokken in de pensioenen zouden ook vermeden moeten worden. Liever een grotere kans op een kleine verlaging dan een kleinere kans op een grote. Dat zijn de belangrijkste uitkomsten van het onderzoek dat PGB eind 2013 uitvoerde. Pensioenfonds PGB werkt voor sociale partners aan een nieuwe pensioenregeling. Iedereen van wie het fonds een adres had, kon zijn of haar mening geven via internet. Meer dan deelnemers namen die moeite. Ongeveer 43% van de respondenten ontvangt een pensioenuitkering, 29% is werknemer en 28% gewezen deelnemer. Er is per groep deelnemers gerapporteerd. De verdeling van de waarde van de pensioenen waar iedere deelnemerscategorie voor staat, is in diagram 1 weergegeven. Diagram 1: verdeling waarde pensioen per deelnemerscategorie Toelichting: Bij PGB bouwen momenteel ongeveer deelnemers pensioen op. Het aantal gewezen deelnemers bedraagt ongeveer en het aantal pensioengerechtigden ligt op In totaal hebben of krijgen personen pensioen van PGB. De voorziening pensioenverplichtingen is voor ongeveer 30% bestemd voor de pensioenen van de deelnemers, 34% voor de gewezen deelnemers en 36% voor de pensioengerechtigden. De respons kwam uit op 20%, het dubbele van wat in de markt gebruikelijk is. Het duidt op een relatief grote betrokkenheid van deelnemers bij hun fonds en hun pensioenregeling en het levert een goed beeld op hoe wordt gedacht over de risico s van beleggen en over onderdelen van de (nieuwe) pensioenregeling. Doel onderzoek Met het onderzoek wilde PGB achterhalen hoeveel risico de deelnemer wil nemen voor zijn pensioen. De kernvraag was: wilt u liever een lager maar dan wel zekerder pensioen, of neemt u enige onzekerheid voor lief voor een hoger pensioen? Daarnaast is onderzoek gedaan naar de voorkeuren ten aanzien van onderdelen van de nieuwe pensioenregeling en het beeld dat deelnemers van PGB hebben. De onderzoeksresultaten zijn in deze notitie in samengevatte vorm weergegeven. In deze samenvatting Eerst wordt aandacht besteed aan de resultaten van het onderzoek naar de risicohouding (1). Daarna wordt ingegaan op de voorkeuren van deelnemers ten aanzien van de pensioenregeling (2) en ten slotte wordt een vergelijking getroffen met andere onderzochte pensioenfondsen (3) en wordt aangegeven welke route er verder wordt gevolgd (4). 1

2 (1) Onderzoek naar de risicohouding van deelnemers In eerste instantie is de weerstand tegen beleggen in aandelen nagegaan. Bij beleggen in aandelen veronderstellen mensen risico. Risico kan gedefinieerd worden als de mate waarin de opbrengst van een belegging kan afwijken van wat wordt verwacht. De drie onderzochte groepen (deelnemers, gewezen deelnemers en gepensioneerden) denken eensluidend vrij positief over beleggen in aandelen. Zo blijkt ook uit het onderstaande diagram. Diagram 2: instemming met het beleggen in aandelen 100% 80% 60% 40% 20% 0% 74% 26% Actief (n=2407) 86% 14% Gepensioneerd (n=3632) 70% 30% Slapers (n=2369) Daar ben ik het mee eens Daar ben ik het niet mee eens Toelichting: op de vraag of deelnemers het er mee eens zijn dat PGB ook in aandelen belegt, antwoordde 74% van de ondervraagde werknemers instemmend, 26% wil niet dat pensioengeld in aandelen wordt belegd. Bij gewezen deelnemers is dit respectievelijk 70% en 30%. Opvallend is dat van de pensioengerechtigden 86% risico wil nemen door in aandelen te beleggen. Gemiddeld over de drie groepen is 73% het er mee eens dat PGB in aandelen belegt. Het komt overeen met het beeld dat PGB vorig jaar al constateerde in een verkennend vooronderzoek onder deelnemers en pensioengerechtigden. Ongeveer 76% van de werknemers en pensioengerechtigden wilde toen pensioengeld beleggen in aandelen. Bij jongeren (30%) en vrouwen (36%) is er relatief meer weerstand tegen beleggen. Deelnemers die tegen beleggen in aandelen zijn, geven vaak aan persoonlijk slechte ervaringen te hebben. Een gebrek aan kennis over en inzicht in beleggen gecombineerd met wantrouwen tegenover beleggen en de financiële sector leidt bij hen tot een behoefte aan zekerheid en de keuze voor weinig risico en sparen. Zij vrezen voor een te beweeglijk pensioen of een scenario waarin er voor hen helemaal geen pensioen meer is. Iets minder dan driekwart van de deelnemers kiest voor beleggen in aandelen en dus voor risico om daarmee meer kans te hebben op een zo waardevast mogelijk pensioen en een lagere premie. De kans op een lager pensioen nemen ze daarbij voor lief. De verschillen tussen de diverse bij PGB aangesloten branches zijn onderling klein. Meer of minder risico? Nadat de houding ten aanzien van beleggen in aandelen was vastgesteld, is in het onderzoek nagegaan hoeveel risico het pensioenfonds volgens de deelnemers zou moeten nemen met zijn beleggingen. Met welk deel van het pensioenvermogen kan op de financiële markten meer risico worden aangegaan? Als men recht op de man of vrouw af vraagt welke type regeling de voorkeur heeft, een regeling met weinig risico of een regeling met meer risico, bestaat er een lichte voorkeur voor weinig risico 1. Wanneer hetzelfde wordt gevraagd maar waarbij met de helft van het pensioenvermogen het risico is beperkt en over de andere de helft van het pensioen risico wordt gelopen dan heeft de meerderheid een voorkeur voor meer risico. Diagram 3: regeling met weinig of regeling met meer risico bij inbouw bodem Toelichting: op de vraag naar welk type regeling de voorkeur uit zou gaan, gaven de deelnemers aan een voorkeur te hebben voor een pensioenregeling met meer risico. Een ruime meerderheid van de gepensioneerde deelnemers kiest voor een regeling met wat meer risico. Het inbouwen van een bodem versterkt de bereidheid om risico te nemen. 1 In de toelichting bij deze vraag stond dat men bij een regeling met weinig risico kan rekenen op een vast eindbedrag. Zeker is, dat de gestegen prijzen met dit bedrag niet worden gecompenseerd (geen indexatie). In het geval van een regeling met meer risico stond in de toelichting dat het pensioenfonds de premie belegt om voldoende rendement te halen en daarmee de pensioen te kunnen indexeren. Dus te compenseren voor de gestegen prijzen. Maar beleggen betekent ook onzekerheid. Als het tegen zit, is het eindbedrag lager dan bij een regeling met weinig risico. 2

3 Als er een bodem wordt ingebouwd waaronder het pensioen niet kan zakken, kiest over de drie groepen genomen ongeveer 46% voor meer risico, 32% voor enig risico en 22% ziet af van risico. Over de omvang van de bodem is in het onderzoek ook navraag na gedaan. Diagram 4: minimale bodem in aanvullend pensioen Toelichting: uitgaande van een gemiddeld netto pensioen bij PGB van 600 per maand is aan deelnemers die een vaste bodem in hun pensioen aangebracht willen zien, gevraagd wat die bodem zou moeten inhouden. Het merendeel van de groep dat kiest voor een vaste bodem, denkt aan een bedrag van minimaal 500, uitgaande van de gemiddelde PGB-uitkering van 600. Circa 9% is bereid te zakken naar 400 euro en 19% zou risico willen lopen tot 300. Meer of minder risico op basis van persoonlijke pensioensituatie In het onderzoek is vervolgens doorgevraagd naar de risicobereidheid op basis van de persoonlijke pensioensituatie. Deelnemers konden hun nettoloon invoeren en vervolgens kiezen uit meerdere pensioenplaatjes waarbij de pensioendatum, de verwachte uitkering bij gelijkmatige economische ontwikkelingen en de uitkering als het tegenzit verschilden. Daarbij werd overtuigend voor meer risico gekozen. Ook onder de jongeren. Risicohouding werkenden De voorkeuren van werkenden liggen tussen de meer risicovolle (aandelenaandeel 60%) en gematigde varianten (aandelenaandeel 40%). Het voorkeursaandeel van de deelnemers dat kiest voor een variant met aandelen van 80% (meer risico) of 20% aandelen (minder of geen risico) ligt onder de 15%. De verdeling van de voorkeuren naar leeftijd onder actieve deelnemers is hieronder weergegeven. Diagram 5: voorkeur beleggingsmix onder actieve deelnemers uitgesplitst per leeftijdscategorie. Toelichting: de voorkeur voor verschillende beleggingsproducten is nagegaan uitgaande van een pensioenleeftijd van 67 jaar. De voorkeur voor een beleggingsmix waarin 60% aandelen is opgenomen (product 2), heeft de voorkeur onder pensioenopbouwende deelnemers. Tussen de 43 en 48% kiest hiervoor. Gemiddeld over de nog pensioenopbouwende deelnemers is dat 44%. De voorkeur voor een mix met 40% aandelen (product basisscenario) ligt tussen 27% (jongeren tot 35 jaar) en 32% (45- tot 55-jarigen). Product 1 met 20% aandelen krijgt relatief weinig bijval. Evenals product 3 waar 80% van het vermogen in aandelen wordt belegd. Beide varianten halen een voorkeursaandeel van minder dan 15%. De huidige mix van PGB ligt tussen product 2 en product basisscenario in. PGB belegt ongeveer 50% in zakelijke waarden waaronder aandelen en 50% in obligaties. PGB zou dus afgezet tegen de opvattingen van de meerderheid van de actieve deelnemers iets meer risico in de portefeuille kunnen inbouwen. De keuzes van gewezen deelnemers verschillen niet of nauwelijks van de actieve deelnemers. De voorkeursleeftijd van werknemers ligt tussen de 64 en 67 jaar. Aan de leeftijd waarop men stopt met werken hecht men veel waarde. Naarmate men ouder wordt, wordt de leeftijd belangrijker. De jongeren letten meer op de verwachte uitkering en de uitkering als het tegenzit. 3

4 Risicohouding gepensioneerden Onder gepensioneerde deelnemers kiest 46% voor een product met meer risico. Als sprake is van een bodem stijgt het percentage naar 56. Zij accepteren onzekerheid en een eindbedrag dat als het tegenzit lager kan zijn dan bij een regeling met weinig risico. Er is in het onderzoek nagegaan hoeveel risico het pensioenfonds volgens de gepensioneerde deelnemers zou moeten nemen met zijn beleggingen. Ze konden kiezen uit verschillende toekomstige pensioensituaties waarbij de jaarlijkse verhoging van het pensioen, de kans op verlagen en de omvang van de korting verschilden. Ook weer tegen de achtergrond van verschillende beleggingsmixen. Een hoge indexatie (3%) en de kans op de grootste daling gaan bijvoorbeeld samen met 80% aandelen en 20% vastrentend en een geringe kans op indexatie (0%) en kans op kleine verlaging met het behoudende scenario van 80% vastrentend en 20% aandelen. De gemiddelde jaarlijkse verhoging moet met beleggingsrendementen worden verdiend, dus hoe hoger deze verhoging, hoe risicovoller de beleggingsmix. Diagram 6: voorkeur beleggingsmix onder pensioengerechtigden Toelichting: van de pensioengerechtigden geeft 86% aan te willen beleggen in aandelen. Ongeveer 56% kiest voor een regeling met meer risico als sprake is van een vaste bodem en 22% kiest voor een regeling met minder risico. Vervolgens is de voorkeur voor verschillende beleggingsproducten nagegaan. Gepensioneerden hebben een grote voorkeur voor een indexatie van 2 of 3% en willen niets weten van een indexatie van 0%. Een indexatie van 3% kan op basis van de situatie van eind 2013 alleen gerealiseerd worden met een beleggingsmix waarin 80% aandelen is opgenomen. Een indexatie van 2% kan worden bereikt met een beleggingsmix waarin 60% aandelen is opgenomen. PGB belegt ongeveer 50% in zakelijke waarden waaronder aandelen en 50% in obligaties. PGB zou dus afgezet tegen de opvattingen van de meerderheid van de pensioengerechtigden iets meer risico in de portefeuille kunnen inbouwen. Korting uitsmeren? Vervolgens verandert, gegeven de jaarlijkse verhoging, vooral de manier waarop het contract financiële schokken verwerkt. Gaat die direct in maar met uitsmeren, dan geeft dit een hoge kans met een lage korting. Zijn er echter wachttijden, dan geeft het een kleine kans, maar als het zover is moet er ook veel gekort worden. Gepensioneerden zijn risicobereid, maar een vaste bodem en schokbestendigheid zijn belangrijke componenten van een nieuwe regeling. Dat blijkt uit diagram 7. Gepensioneerden kiezen overtuigend voor scenario s met een wat grotere kans op een kleine verlaging. Scenario s met een forsere verlaging worden nauwelijks gekozen, ook al is de kans daarop heel klein. Diagram 7: voorkeur kortingsscenario onder gepensioneerden Toelichting: uitgaande van een realistische jaarlijkse verhoging van twee procent is de voorkeur van gepensioneerden nagegaan ten aanzien van verschillende kortingsscenario s. Product 1 heeft de voorkeur van 51% van de gepensioneerde deelnemers. Deze groep accepteert een gemiddelde kortingskans van 10% op een verlaging van 1%. Ongeveer 40% geeft de voorkeur aan een kortingskans van 5% op een verlaging van 2%. De andere varianten waarbij in de pensioenregeling geen uitsmeerperiode wordt opgenomen maar de huidige werkwijze wordt gehanteerd bij een financieel tekort (kortetermijnherstelplan) heeft van slechts een klein deel van de gepensioneerde achterban de voorkeur. Consistent beeld De uitkomsten van het risicobereidheidsonderzoek onder deelnemers laten enig verschil zien naar leeftijd, geslacht, sector en inkomen, maar in grote lijnen is sprake van consistent beeld. 4

5 2) Onderzoek naar voorkeuren ten aanzien van onderdelen van de pensioenregeling Veel pensioenfondsen hebben momenteel een probleem. De huidige ambitie (dubbele doelstelling: de verplichting tot uitkeren van toegezegd pensioen en het zoveel mogelijk waardevast houden) kan de laatste jaren niet meer worden nagekomen. De dekkingsgraad is in het huidige systeem fors gedaald onder invloed van de ontwikkeling op de financiële markten (waaronder de lage rente) en de stijgende levensverwachting. PGB heeft vanaf 2009 geen toeslagen meer kunnen verstrekken maar nog geen kortingen hoeven door te voeren. Als de omgeving verandert, zou de pensioenregeling als dat nodig is mee moeten veranderen. De overheid komt met wijzigingen in het toezichtkader en denkt na over een alternatief voor de doorsneepremie of de doorsnee opbouw. PGB heeft laten onderzoeken hoe de deelnemers over onderdelen van de pensioenregeling denken. a. Solidaire oplossingen? Er is onderzocht hoe de achterban aankijkt tegen toekomstige solidaire oplossingen voor problemen in de pensioenregeling. Solidariteit betekent dat de werkgevers, deelnemers en pensioengerechtigden het gemeenschappelijk belang binnen het pensioenfonds onderschrijven. Dat komt de groep als geheel ten goede maar gaat soms (tijdelijk) op basis van afgesproken spelregels ten koste een deel van de populatie of een generatie. In hoeverre zijn generaties nog bereid zijn om solidair te zijn? In dat kader is aan deelnemers de volgende vraag gesteld: Mensen worden steeds ouder. Daardoor moet een pensioenfonds steeds langer pensioen uitbetalen en dat kost geld. De betaalde pensioenpremies zijn niet voldoende om dat te kunnen financieren. Hoe moeten die kosten volgens u worden opgevangen? Diagram 8: houding ten aanzien van solidariteit Toelichting: in de branches en bedrijven waar PGB de pensioenregeling voor uitvoert, is de voorkeur voor een solidaire oplossing van een financieel probleem nog sterk aanwezig. Naarmate men ouder wordt, neemt de solidariteit enigszins af. Ongeveer 30% van de pensioengerechtigden wil de financiële gevolgen afwentelen op later komende generaties. En andersom wil van de deelnemers die nog pensioen opbouwen 8% de kosten voor financieringsproblemen eenzijdig neerleggen bij de pensioengerechtigden. Het antwoord op deze vraag leert, hoe de achterban van PGB denkt over de solidariteit tussen jongeren en ouderen. Dat is een belangrijk item in de communicatie en bij het toekomstige pensioencontract. In de branches waar PGB voor werkt, is de solidariteit nog stevig verankerd, onder de jongere deelnemers zelfs meer dan onder de oudere deelnemers en gepensioneerden. Kleine verschillen zijn er ook tussen de branches onderling bij een bandbreedte van 72% en 87%. b. Partnerpensioen In het standaard pensioenpakket van PGB zit een bescherming tegen de financiële gevolgen van ouderdom, invaliditeit en overlijden. In de basisregeling wordt het partnerpensioen gedeeltelijk (35%) op opbouwbasis en gedeeltelijk (35%) op risicobasis verzekerd. De vraag is of dit volgens de deelnemers zo moet blijven. Diagram 9: houding ten aanzien partnerpensioen Toelichting: een nabestaandenpensioen zorgt ervoor, dat de partner en minderjarige kinderen of studerende kinderen na het overlijden van de deelnemer een uitkering krijgen. Dat kost een deel van de pensioenpremie. In het diagram is de verdeling onder respondenten te zien op de vraag of deelnemers het nabestaandenpensioen belangrijk vinden of dat zij liever een hoger ouderdomspensioen ontvangen in plaats van een goed nabestaandenpensioen. Het nabestaandenpensioen is voor 47% van de pensioenopbouwende deelnemers, waaronder meer mannen en ouderen belangrijk. Onder de slapers ligt dat wat lager (41%), bij de gepensioneerden juist hoger (66%). 5

6 Als de uitkomsten worden herwogen naar omvang van de branche ligt het percentage deelnemers dat het nabestaandenpensioen een belangrijk onderdeel van de pensioenregeling vindt rond de 50%. Bij dit resultaat lijkt de huidige gedeeltelijke dekking op opbouwbasis (in de basisregeling) nog goed aan te sluiten. c. Oplossing voor langer leven: standaard laag hoog pensioen Deelnemers verwachten dat een stijging van de levensverwachting in de tarieven zit. Er zou prudenter gereserveerd moeten worden. Negatieve verrassingen zoals de laatste jaren ervaart men als ongewenst. Als optie werd in het onderzoek een hogere uitkering tot 80 jaar voorgesteld en een lagere vanaf 80 jaar. Daardoor neemt het langlevenrisico voor het pensioenfonds af. Voor ongeveer de helft van de deelnemers is dit een acceptabele maatregel om de dekkingsgraad op peil te houden. Nadeel van een standaard hoog laag pensioenconstructie is dat het een vorm van invaren betreft. Een andere methode om voordelen op langlevenrisico te behalen, is het niet langer aanbieden van laag hoog constructies en/of de periode van hoog laag beperken. Hoog-laag constructies worden overigens ook het meest gekozen (zie overzicht 2). Overzicht 2: getrapt pensioen bij PGB in 2013 Toelichting: deelnemers kunnen bij PGB kiezen om hun pensioen af te stemmen op de persoonlijke omstandigheden. Zo kunnen deelnemers pensioensoorten uitruilen (ouderdomspensioen voor partnerpensioen en vice versa), kiezen voor een tijdelijk, vervroegd of uitgesteld pensioen, een gelijk overlevingspensioen of getrapt pensioen. Bij getrapt pensioen kan de deelnemer de hoogte van de pensioenuitkering variëren. Ongeveer 34% kiest voor getrapt pensioen. Daarbij kiest 90% hoog-laag constructies en 10% voor laag-hoog constructies. De gemaakte keuzes in 2012 wijken nauwelijks af van het patroon in d. Oplossing voor langer leven: aparte buffer Als tweede optie om anders om te gaan met de levensverwachting is gevraagd hoe PGB de extra kosten van een verdere stijging in de toekomst zou moeten betalen. Deelnemers konden kiezen uit de volgende mogelijkheden: de pensioenen worden voor iedereen verlaagd, de bestaande algemene buffers worden daarvoor aangesproken of in goede tijden wordt daarvoor een aparte langleven buffer aangelegd. Ongeveer 80% van de PGB achterban vindt het een goed idee om in goede tijden een aparte langleven buffer aan te leggen. Diagram 10: houding t.a.v. extra kosten door toenemen levensverwachting Toelichting: bij een verdere stijging van de levensverwachting kiest een grote meerderheid van de PGB-achterban voor het aanleggen van een aparte langleven-buffer in goede tijden. e. Korting uitsmeren of ineens Deelnemers is gevraagd of het pensioenfonds als de dekkingsgraad te laag staat, na een bepaalde wachttijd de verlaging in één keer moet doorvoeren of dat die korting beter direct over tien jaar zou moeten worden uitgesmeerd. Een derde van de deelnemers maakt het niet uit hoe dat gebeurt. Bij gepensioneerden bestaat een 6

7 grote voorkeur (68%) om de verlaging uit te smeren op een periode van 10 jaar. Bij werknemers is dat ongeveer 50%, bij gewezen deelnemers 56%. Diagram 11: houding t.a.v. doorvoeren van een korting Toelichting: Stel dat uw pensioenfonds de pensioenen moet verlagen omdat de dekkingsgraad te laag is. Ziet u dan liever dat het fonds die pijn in één keer neemt of dat die korting over tien jaar wordt uitgesmeerd? Vooral bij gepensioneerden bestaat een grote voorkeur om verlaging uit te smeren over periode van tien jaar. Bijna 70% kiest voor een gespreide verlaging. Een derde van deelnemers en slapers maakt het niet uit hoe dat gebeurt. Jongeren hebben vaker het liefst korting in één keer. Onder de werknemers kiest 16% voor het liefst in een keer doorvoeren van een korting. Onder jongeren tot 35 jaar ligt dat percentage op 25%. f. Persoonlijke pensioenrekening Op dit moment bestaan er bij pensioenfondsen nog geen mogelijkheden voor maar een idee voor de toekomst is om iedere werknemer een persoonlijke pensioenrekening te geven. Bij het beleggen van de premie wordt voor een jongere werknemer meer risico genomen dan voor een oudere. Daardoor hebben jongeren meer kans op een hoger rendement en dus een beter pensioen dan de ouderen. De helft van de PGB achterban kan het idee van een persoonlijke pensioenrekening niet overzien en heeft daar geen mening over. Ongeveer een derde vindt dat een goed idee maar daaronder zijn relatief meer jongeren (47%). Op de vraag wie de risico s van de beleggingen moet bepalen, is de achterban redelijk eensgezind. Een minderheid zou de risico s zelf willen bepalen. Onder pensioengerechtigden zou ongeveer 11% dat op prijs stellen en onder werknemers 28%. De overgrote meerderheid wil dus dat PGB, na peiling van de mening van deelnemers, de risico s bepaalt. Op het eerste gezicht lijkt er onder de achterban van PGB niet heel veel animo te bestaan voor introductie van een persoonlijke pensioenrekening waarbij men zelf de beleggingsmix bepaalt. 7

8 (3) Vergelijking met benchmark De uitkomsten van het onderzoek laten voor wat betreft de risicohouding en voorkeuren ten aanzien van een nieuwe pensioenregeling enig verschil zien naar leeftijd, geslacht, inkomen en sector, maar in grote lijnen is sprake van consistent beeld. PGB heeft als eerste pensioenfonds ook de houding en mening van gewezen deelnemers onderzocht. Mede omdat het volume van de pensioenverplichtingen voor deze groep met 34% relatief fors is. Opvattingen van slapers over zekerheid en risico wijken echter slechts gradueel af van die bij actieve deelnemers. Wel is de band met PGB en hun betrokkenheid iets minder dan bij andere groepen deelnemers. De opvattingen van de PGB-achterban wijken in beperkte mate af van benchmark. De benchmark is de vergelijkingsmaatstaf die ontstaat door de uitkomsten bij PGB te vergelijken met de gemiddelde uitkomsten van ruim twintig ondernemings- en bedrijfstakpensioenfondsen die eerder op deze wijze zijn onderzocht. In diagram 12 zijn aspecten van het vertrouwen, klantgerichtheid en imago vergeleken. Diagram 12: houding deelnemers t.a.v. pensioenfonds PGB versus benchmark Toelichting: de houding van pensioenopbouwende en gepensioneerde deelnemers is vergeleken met de benchmark. De band met en het vertrouwen in PGB zijn relatief stevig; er is weinig weerstand. Van de actieven vindt ongeveer 93% versus 76% van de benchmark dat zijn pensioen in (redelijke) veilige handen is bij zijn pensioenfonds. Ook op de onderdelen klantgerichtheid en imago scoort PGB beter dan de benchmark. De verschillen zijn bij de groep gepensioneerden minder groot maar ook daar scoort PGB boven de benchmark. Onder het gemiddelde scoren de deelnemers afkomstig uit de branches uitgeverijbedrijf (89%) en chemische industrie (83%). Binnen deze sectoren voelt men zich nog wat minder thuis maar nog altijd boven het gemiddelde van de benchmark. Over het algemeen is er een verband tussen het vertrouwen dat deelnemers hebben in de besturing van hun fonds en de mate waarin zij bereid zijn risico te nemen. De achterban van PGB onderscheid zich van de benchmark door de sterkere band met het pensioenfonds. Dat vertaalt zich ook in de bereidheid om iets meer risico te nemen bij het uitzetten van de beleggingen dan bij de benchmark fondsen het geval is. 8

9 (4) Ter uitleiding Met het bestaande pensioensysteem kunnen pensioenfondsen hun doelstelling - de toegezegde pensioenen uitkeren en indien mogelijk laten meestijgen met de prijzen - onvoldoende waarmaken. Om de pensioenregeling betaalbaar en duurzaam te maken, moeten er daarom maatregelen worden genomen. Het kabinet komt naar verwachting in het eerste kwartaal van 2014 met een wetsvoorstel waarin de regels voor de nieuwe pensioenregeling worden vastgelegd. Het gaat dan om een nieuw toetsingskader met één pensioencontract waarbinnen keuzes gemaakt kunnen worden. Pas na het beschikbaar komen van het voorstel komt, kan met sociale partners het pensioencontract verder worden ingevuld. De resultaten van het onderzoek worden hierbij meegenomen. Draakvlak voor regeling met meer risico Uit het onderzoek blijkt dat een grote meerderheid vindt dat PGB de risico s moet bepalen bij het beleggingsbeleid, na wel eerst de mening van de deelnemers te hebben gepeild. Dat is dus gebeurd. Een grote meerderheid gaat er mee akkoord dat PGB in aandelen belegt. Gepensioneerden vinden zelfs vaker dan jongeren dat het fonds risico s moet nemen, hoewel jongeren objectief gezien meer kans hebben eventuele tegenvallers te compenseren in de loop van de tijd. Er is dus draagvlak voor het uitvoeren van een pensioenregeling met meer risico. Op basis van de uitkomsten van het onderzoek kan worden gesteld dat er onder deelnemers steun is voor het nu gevoerde strategisch beleggingsbeleid bij PGB waarbij met 50% van de portefeuille meer risico wordt gelopen en met 50% van de portefeuille minder risico. PGB zou afgezet tegen de opvattingen van de meerderheid van de deelnemers zelfs iets meer risico in de portefeuille kunnen inbouwen. Wel vindt de achterban het belangrijk dat er een bodem is waar de uitkering in het slechtste geval niet onder mag komen. En grote schokken in de pensioenen zouden ook vermeden moeten worden. Voorkeuren nieuwe pensioenregeling Met betrekking tot het opnieuw inrichten van de pensioenregeling blijft er ruimte voor solidaire oplossingen, is er een meerderheid voor direct korten maar uitsmeren over 10 jaar, blijft het partnerpensioen, ondanks de individualisering, een belangrijk onderdeel van de pensioenregeling en hechten de deelnemers aan het (in goede tijden) aanleggen van een aparte buffer voor het langlevenrisico of andere maatregelen om het langlevenrisico voor het fonds te beperken. Hoe nu verder? De mening van de deelnemers vormt een belangrijke input voor de afwegingen die de sociale partners en het fondsbestuur moeten gaan maken. Als het kabinet haar planning aanhoudt, moet er vanaf 2015 een nieuwe pensioenregeling zijn. Sociale partners gaan over de keuzes in het nieuwe contract. Het pensioenfonds heeft een ondersteunde rol door de voor- en nadelen op een rij te zetten en verschillende opties door te rekenen. Daarbij wordt rekening gehouden met de effecten voor de verschillende generaties binnen de deelnemerskring. Het bestuur heeft een commissie gevormd die de overstap naar een nieuwe pensioenregeling begeleidt. Ook de inspraakorganen - de Deelnemersraad en het Verantwoordingsorgaan en de sectorcommissies worden bij het proces betrokken. Het bestuur gebruikt de eerste helft van 2014 om de keuze verder voor te bereiden en te bespreken met sociale partners en opdrachtgevers. Aanpassingen in de administratie, communicatie, automatisering, beleggingsbeleid en dergelijke kunnen na afronding van de besluitvormingscyclus dan in de tweede helft van het jaar plaatsvinden. Het besluitvormingsproces van het pensioencontract ziet er als volgt uit: 9

10 fasering omschrijving activiteiten doel kritisch pad Fase 1: voorbereiding Fase 2: visievorming Fase 3: besluitvorming informeren en discussiëren over contouren nieuw of aangepast pensioencontract. - o.b.v. hoofdlijnennotitie kabinet en consultatiedocument staatssecretaris - studiemiddag bij pensioenfonds - duidelijkheid over vervolg besluitvormingsproces/beoogde resultaten sociale partners, sectorcommissies en opdrachtgevers overleggen (pas nadat wetsvoorstel naar Tweede Kamer is gestuurd) met pensioenfonds over: - ambitie en onderdelen nieuwe pensioenregeling - onderzoek naar de risicobereidheid, risicodraagvlak en mening over contractonderdelen onder de deelnemers - doorrekenen van alternatieven. sociale partners en opdrachtgevers besluiten op basis van concept pensioencontract. om te komen tot globale verkenning van opties regeling om te komen tot een principebesluit over conceptcontract om te komen tot vaststelling van nieuw pensioencontract en contractkenmerken vanaf 12 september 1 e helft e helft 2014 Vervolg na besluitvorming sociale partners Fase 4/5: detaillering en implementatie pensioenfonds verfijnt op detailniveau de pensioenopdracht van sociale partners. Dat leidt tot een adviesaanvraag voor VO/DR over een voorgenomen besluit over een nieuw pensioenreglement, een nieuwe uitvoeringsovereenkomst en een aangepaste ABTN. om te komen tot vaststelling en implementatie van nieuwe pensioenregeling 2 e helft 2014 Implementatie 2 e helft 2014 Besluiten gedurende het proces hebben een voorwaardelijk karakter. Afronding in de Eerste Kamer wordt op zijn vroegst medio 2014 verwacht. 10

11 11

Uw mening over pensioen

Uw mening over pensioen Uw mening over pensioen Onderzoek naar de risicohouding van pensioenopbouwers en pensioenontvangers van Philips Pensioenfonds mei / juni 2013 Philips Pensioenfonds Inhoud Aanleiding onderzoek Opzet onderzoek

Nadere informatie

RISICOBEREIDHEIDSONDERZOEK

RISICOBEREIDHEIDSONDERZOEK RISICOBEREIDHEIDSONDERZOEK PPF APG Pieter Kasse / Manja Rietjens 15/16/17 januari 2014 RISICOBEREIDHEIDSONDERZOEK ONDER DEELNEMERS AANLEIDING ONDERZOEK Inzicht in (risico)voorkeuren van deelnemers en gepensioneerden

Nadere informatie

Resultaten Pensioenforum 26 juni en 3 juli

Resultaten Pensioenforum 26 juni en 3 juli Resultaten Pensioenforum 26 juni en 3 juli De weg naar het nieuwe pensioencontract Stichting Pensioenfonds OWASE 18 juli 2013 1/10/2014 Inhoud Samenvatting Conclusies Aanbevelingen Resultaten - per vraag

Nadere informatie

Resultaten risicobereidheidsonderzoek 2015

Resultaten risicobereidheidsonderzoek 2015 Resultaten risicobereidheidsonderzoek 2015 Als bestuur willen wij graag van de deelnemers weten wat ze vinden van zekerheid en risico s in hun pensioenregeling. Daarom heeft het pensioenfonds een onafhankelijke

Nadere informatie

De resultaten van de deelnemersenquête DNB & DNB Pensioenfonds. mei, 2014

De resultaten van de deelnemersenquête DNB & DNB Pensioenfonds. mei, 2014 De resultaten van de deelnemersenquête DNB & DNB Pensioenfonds mei, 2014 1 Beste DNB er Hartelijk dank voor jouw deelname aan en/of interesse in dit deelnemersonderzoek onder (ex)werknemers van DNB. Van

Nadere informatie

Pensioeninformatiebijeenkomst over herstelplan 2009

Pensioeninformatiebijeenkomst over herstelplan 2009 Pensioenbijeenkomst herstelplan 2009 Pensioenfonds voor de Grafische Bedrijven (PGB) over herstelplan 2009 juli 2009 Inleiding Waarom 5 pensioenbijeenkomsten? ernstige situatie met grote gevolgen voor

Nadere informatie

Risicobereidheid in beeld

Risicobereidheid in beeld Risicobereidheid in beeld Onderzoek naar de risicobereidheid bij actieve deelnemers in opdracht van Bedrijfstakpensioenfonds TEX Maart 2014 Peter Zegwaart 1 2 De resultaten laten een beperkte differentiatie

Nadere informatie

NOTITIE. aan : bestuur PGB van : bestuursbureau datum : 19 september 2013 betreft : verslag pensioeninformatiemiddag status : ter informatie

NOTITIE. aan : bestuur PGB van : bestuursbureau datum : 19 september 2013 betreft : verslag pensioeninformatiemiddag status : ter informatie Postbus 7855-1008 CA Amsterdam - Zwaansvliet 3 Telefoon 020 5418418 - www.pensioenfondspgb.nl NOTITIE aan : bestuur PGB van : bestuursbureau datum : 19 september 2013 betreft : verslag pensioeninformatiemiddag

Nadere informatie

OWASE Pensioenforum 26 juni 2013. 3 juli 2013 OWASE. Welkom. bij

OWASE Pensioenforum 26 juni 2013. 3 juli 2013 OWASE. Welkom. bij Welkom OWASE Pensioenforum 26 juni 2013 OWASE 3 juli 2013 bij Pensioenfonds en solidariteit: één voor allen, allen voor één! www.owase.nl PFO20130626/20130703 2 Programma Pensioenforum De bedoeling van

Nadere informatie

Resultaten Pensioenforum 26 juni en 3 juli

Resultaten Pensioenforum 26 juni en 3 juli Resultaten Pensioenforum 26 juni en 3 juli De weg naar het nieuwe pensioencontract Stichting Pensioenfonds OWASE Martijn Leppink Versie 2. 10 september 2013 Inhoud Samenvatting Conclusies Aanbevelingen

Nadere informatie

Nieuwe pensioenregeling vanaf 1 januari 2015. Jan Raaijmakers Aad van der Tak Michel Stok Voorzitter Manager Pensioenfonds Extern actuarieel adviseur

Nieuwe pensioenregeling vanaf 1 januari 2015. Jan Raaijmakers Aad van der Tak Michel Stok Voorzitter Manager Pensioenfonds Extern actuarieel adviseur Nieuwe pensioenregeling vanaf 1 januari 2015 Jan Raaijmakers Aad van der Tak Michel Stok Voorzitter Manager Pensioenfonds Extern actuarieel adviseur Agenda 1. Rol klankbordgroep 2. Waarom een nieuwe pensioenregeling?

Nadere informatie

RESULTATEN ENQUÊTE CONSULTATIE NIEUW FTK ACTUARIEEL. Vraag 1

RESULTATEN ENQUÊTE CONSULTATIE NIEUW FTK ACTUARIEEL. Vraag 1 RESULTATEN ENQUÊTE CONSULTATIE NIEUW FTK ACTUARIEEL Vraag 1 Onder het huidige FTK krijgen pensioenfondsen te maken met de zogenaamde beleggings -spagaat: aan de ene kant kan er weinig risico worden genomen

Nadere informatie

1. Inleiding Er komen nieuwe financiële regels aan, PGB consulteert achterban via informatiemiddag

1. Inleiding Er komen nieuwe financiële regels aan, PGB consulteert achterban via informatiemiddag U leest in dit verslag: 1. Inleiding Er komen nieuwe financiële regels aan, PGB consulteert achterban via informatiemiddag 2. Actualiteit Ruud Degenhardt (bestuursvoorzitter PGB) gaat in op recente ontwikkelingen

Nadere informatie

Overzicht vragen gesteld tijdens inloopsessies met betrekking tot de nieuwe pensioenregeling

Overzicht vragen gesteld tijdens inloopsessies met betrekking tot de nieuwe pensioenregeling Overzicht vragen gesteld tijdens inloopsessies met betrekking tot de nieuwe pensioenregeling 1. Waarom wordt het nieuwe pensioenreglement pas later uitgereikt? Antwoord: De pensioenregeling is gebaseerd

Nadere informatie

PENSIOENINRUIL TIJDELIJKE OUDERDOMSPENSIOEN TER AANVULLING VAN DE VUT-UITKERING 1

PENSIOENINRUIL TIJDELIJKE OUDERDOMSPENSIOEN TER AANVULLING VAN DE VUT-UITKERING 1 PENSIOENINRUIL 2013 TIJDELIJKE OUDERDOMSPENSIOEN TER AANVULLING VAN DE VUT-UITKERING 1 PENSIOENINRUIL TIJDELIJKE OUDERDOMSPENSIOEN TER AANVULLING VAN DE VUT-UITKERING In de brochure wordt een aantal regels

Nadere informatie

KWARTAALBERICHT PENSIOENFONDS PGB

KWARTAALBERICHT PENSIOENFONDS PGB TWEEDE KWARTAAL 2014 Hoofdpunten: dekkingsgraad stijgt van 105,8 procent naar 106,6 procent rendement in tweede kwartaal 2014 5,0 procent raad van toezicht en verantwoordingsorgaan nieuwe stijl van start

Nadere informatie

2013 verkort in beeld. Ontwikkelingen. Pensioenen Beleggingen Organogram

2013 verkort in beeld. Ontwikkelingen. Pensioenen Beleggingen Organogram 02 verkort in beeld 03 Ontwikkelingen 05 08 10 Pensioenen Beleggingen Organogram Aantal deelnemers dat pensioen opbouwt Aantal personen dat een ouderdomspensioen ontvangt Aantal deelnemers met slapende

Nadere informatie

Indexatie-IQ, voor een transparant en stabiel pensioen.

Indexatie-IQ, voor een transparant en stabiel pensioen. Indexatie-IQ, voor een transparant en stabiel pensioen. De Bazel 24 mei 2012 Het Pensioenakkoord Drie delen: - De AOW-leeftijd - Pensioen in de tweede pijler - Ouderenparticipatie Wat is de aanleiding?

Nadere informatie

De Dynamische Strategie Portefeuille DSP

De Dynamische Strategie Portefeuille DSP De Dynamische Strategie Portefeuille DSP Onderdeel van het beleggingsbeleid van Pensioenfonds UWV 1 Inhoudsopgave Waarom beleggen? 4 Beleggen is niet zonder risico s 4 Strategische beleggingsportefeuille

Nadere informatie

Uw pensioen in onzekere tijden

Uw pensioen in onzekere tijden Uw pensioen in onzekere tijden Stichting Pensioenfonds 1 Inleiding Dekkingsgraad per 31 december 2011 is 83,7%. Het pensioenfonds loopt (ver) achter op herstelplan. Voorlopig kortingsbesluit is noodzakelijk.

Nadere informatie

Pensioenfonds Robeco. Populair Jaarverslag 2014

Pensioenfonds Robeco. Populair Jaarverslag 2014 Pensioenfonds Robeco Populair Jaarverslag 2014 2014 was een bewogen jaar voor Pensioenfonds Robeco door de sterk dalende rente en de veranderende wet- en regelgeving. In het jaarverslag blikken wij als

Nadere informatie

Het Garantiepensioen met collectief beleggen en kasstroommatch

Het Garantiepensioen met collectief beleggen en kasstroommatch Het Garantiepensioen met collectief beleggen en kasstroommatch Het Garantiepensioen met collectief beleggen en kasstroommatch Pag. /8 Delta Lloyd garandeert de opgebouwde aanspraken en tarieven. Het Garantiepensioen

Nadere informatie

1.B. Jouw Cosun pensioen. Informatiebijeenkomsten voor pensioengerechtigden mei 2014

1.B. Jouw Cosun pensioen. Informatiebijeenkomsten voor pensioengerechtigden mei 2014 1.B Jouw Cosun pensioen Informatiebijeenkomsten voor pensioengerechtigden mei 2014 1 Agenda Pensioen in Nederland Waarom een nieuwe regeling bij Cosun? Pensioenpremie Toeslagverlening (indexatie) Discussie

Nadere informatie

Stichting Voorzieningsfonds Getronics 5 februari 2014. Stand van zaken SVG. 1 van 20

Stichting Voorzieningsfonds Getronics 5 februari 2014. Stand van zaken SVG. 1 van 20 Stichting Voorzieningsfonds Getronics 5 februari 2014 Stand van zaken SVG 1 van 20 Programma Pensioenfonds SVG Wat speelt er rond de pensioenen? Financiële positie SVG Kortingsmaatregel Vooruitblik 2014-2015

Nadere informatie

Buitengewone vergadering van deelnemers 22 november 2010

Buitengewone vergadering van deelnemers 22 november 2010 Buitengewone vergadering van deelnemers 22 november 2010 Agenda 1. Opening, mededelingen en ingekomen stukken 2. Pensioenregeling uitgevoerd door BNPF 3. Vergelijking andere pensioenfondsen 4. Herstelplan

Nadere informatie

Informatiebijeenkomst deelnemers SPF april 2015

Informatiebijeenkomst deelnemers SPF april 2015 Stichting Pensioenfonds SPF Informatiebijeenkomst deelnemers SPF april 2015 Programma 1. Pensioenbewustzijn 2. SPF 2014 3. SPF 2015 4. Rondvraag 2 Pensioenbewustzijn via collectieve communicatie Website:

Nadere informatie

Stichting Voorzieningsfonds Getronics 11 februari 2015. Stand van zaken SVG. 1 van 19

Stichting Voorzieningsfonds Getronics 11 februari 2015. Stand van zaken SVG. 1 van 19 Stichting Voorzieningsfonds Getronics 11 februari 2015 Stand van zaken SVG 1 van 19 Programma Pensioenfonds SVG Financiële positie SVG Terugblik 2014 Vooruitblik 2015 Vragen 2 van 19 Pensioenfonds SVG

Nadere informatie

Risicobereidheid in beeld

Risicobereidheid in beeld Risicobereidheid in beeld Onderzoek naar de risicobereidheid bij actieve deelnemers en gepensioneerden in opdracht van Q8 Pensioenfonds Peter Zegwaart Januari 2015 1 Inhoud 1. Introductie Inleiding 4 Doelstellingen

Nadere informatie

Informatiebijeenkomst Pensioenen: actueler dan ooit. Oktober 2013

Informatiebijeenkomst Pensioenen: actueler dan ooit. Oktober 2013 Informatiebijeenkomst Pensioenen: actueler dan ooit Oktober 2013 1 Pensioenstelsel Individueel Pensioen fonds Overheid Lijfrente Pensioen AOW B E L A S T I N G 2 Programma bestuur en taken bestuur de pensioenregeling

Nadere informatie

Memorandum. Technical Sciences Brassersplein 2 2612 CT Delft Postbus 5050 2600 GB Delft. Aan Bestuur stichting Pensioenfonds TNO. www.tno.

Memorandum. Technical Sciences Brassersplein 2 2612 CT Delft Postbus 5050 2600 GB Delft. Aan Bestuur stichting Pensioenfonds TNO. www.tno. Memorandum Aan Bestuur stichting Pensioenfonds TNO Van Dr. F. Phillipson Onderwerp Risicobereidheidsonderzoek Pensioenfonds TNO Inleiding In de periode juni-augustus 2014 is er een risicobereidheidsonderzoek

Nadere informatie

KWARTAALBERICHT PENSIOENFONDS PGB

KWARTAALBERICHT PENSIOENFONDS PGB DERDE KWARTAAL 2014 Hoofdpunten: Dekkingsgraad daalt van 106,6 procent naar 104,8 procent Rendement in derde kwartaal 2014: 3,8 procent Premie basisregeling blijft gelijk, premie extra partnerpensioen

Nadere informatie

VERLAGING PENSIOENEN NIET NODIG

VERLAGING PENSIOENEN NIET NODIG VIERDE KWARTAAL 2013 VERLAGING PENSIOENEN NIET NODIG De dekkingsgraad van Pensioenfonds PGB is in het vierde kwartaal boven het minimum vereiste niveau uitgekomen. Eind december stond de dekkingsgraad

Nadere informatie

datum onze referentie uw referentie doorkiesnummer 15-11-2010 0523 288420

datum onze referentie uw referentie doorkiesnummer 15-11-2010 0523 288420 Aan: alle actieve deelnemers alle gewezen deelnemers alle pensioengerechtigden datum onze referentie uw referentie doorkiesnummer 15-11-2010 0523 288420 Betreft: de risico s van het pensioenfonds voor

Nadere informatie

Terugblik 2011 in cijfers

Terugblik 2011 in cijfers Terugblik 2011 in cijfers U vindt hier een samenvatting van het jaarverslag 2011. Het volledige jaarverslag kunt u downloaden via www.pensioenfondsricohnederland.nl. Financiële situatie Door de kredietcrisis

Nadere informatie

Verklaring beleggingsresultaten en verlaging pensioenen

Verklaring beleggingsresultaten en verlaging pensioenen Verklaring beleggingsresultaten en verlaging pensioenen Het bestuur van Stichting Pensioenfonds Randstad heeft medio februari 2014 moeten besluiten tot het doorvoeren van een pijnlijke maatregel. Om de

Nadere informatie

Risico s rond pensioen

Risico s rond pensioen Risico s rond pensioen Uitgave maart 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds SABIC, gevestigd te Sittard (het pensioenfonds ) is van algemene aard, uitsluitend

Nadere informatie

Een nieuwe pensioenregeling

Een nieuwe pensioenregeling Een nieuwe pensioenregeling De pensioenregeling van Pensioenfonds voor de Accountancy wordt per 1 januari 2015 aangepast. Het bestuur heeft inmiddels de hoofdlijnen van de nieuwe regeling vastgesteld.

Nadere informatie

Wat zijn voor mij argumenten voor en tegen waardeoverdracht naar PFZW?

Wat zijn voor mij argumenten voor en tegen waardeoverdracht naar PFZW? Start Deze Argumentenkaart laat zien wat vanuit het perspectief van een nieuwe deelnemer bij PFZW de belangrijkste argumenten individuele naar PFZW zijn. Een pensioenuitvoerder kan zowel een pensioenfonds

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds RBS Nederland

Stichting Pensioenfonds RBS Nederland Stichting Pensioenfonds RBS Nederland Lunch & Learn 27 september / 2 oktober / 8 oktober 2012 Internal use only Programma Wat komt er vandaag aan bod? Van premie tot pensioen 1 Een goede pensioenregeling

Nadere informatie

Verkort Jaarverslag 2013

Verkort Jaarverslag 2013 Verkort Jaarverslag Han Thoman: Ons bestuur is zich echt goed bewust van de risico s die het pensioenfonds loopt. Voorzitter Han Thoman Onze financiële positie is redelijk maar moet nog beter Een jaar

Nadere informatie

Tentamen Pensioenactuariaat 1, 18-1-2007

Tentamen Pensioenactuariaat 1, 18-1-2007 Tentamen Pensioenactuariaat 1, 18-1-2007 Op dit tentamen kun je 100 punten halen : 25 pt Opgave A, óf je eindcijfer van de opdrachten tijdens het collegeblok. Het maimum van de twee scores is geldig, dus

Nadere informatie

Ontwikkelingen in 2012

Ontwikkelingen in 2012 1 Jaarbericht 2012 Ontwikkelingen in 2012 2012 was, in alle opzichten, weer een bewogen jaar. We kregen onder meer te maken met hectische ontwikkelingen op de financiële markten, met veranderingen in de

Nadere informatie

POPULAIR JAARVERSLAG. Financiële situatie. Beleggingen. De organisatie. Veranderingen. Communicatie. 2014 in cijfers

POPULAIR JAARVERSLAG. Financiële situatie. Beleggingen. De organisatie. Veranderingen. Communicatie. 2014 in cijfers POPULAIR JAARVERSLAG 2014 Financiële situatie Beleggingen De organisatie Veranderingen Communicatie 2014 in cijfers 2 Pensioenfonds UWV heeft in 2014 veel aandacht besteed aan de toekomst van het pensioenfonds,

Nadere informatie

KWARTAALVERSLAG. Philips Pensioenfonds. 1. In het kort. 2. Financiële positie Philips Pensioenfonds 1/5 DERDE KWARTAAL 2015

KWARTAALVERSLAG. Philips Pensioenfonds. 1. In het kort. 2. Financiële positie Philips Pensioenfonds 1/5 DERDE KWARTAAL 2015 KWARTAALVERSLAG DERDE KWARTAAL 2015 1. In het kort De beleidsdekkingsgraad per 30 september 2015 bedroeg 112,6% Het rendement van 1 juli tot en met 30 september 2015 bedroeg -1,6% Het pensioenvermogen

Nadere informatie

Pensioenregeling 2015 en nieuw FTK

Pensioenregeling 2015 en nieuw FTK Pensioenregeling 2015 en nieuw FTK Gevolgen voor jouw pensioen bij PPF APG Henk Bruins Actuarieel adviseur PPF APG Informatiebijeenkomsten 28-30 oktober Agenda 1. Witteveen 2: versobering toekomstige pensioenopbouw

Nadere informatie

Informatiebijeenkomsten maart 2006. Werknemers geboren vóór 1950

Informatiebijeenkomsten maart 2006. Werknemers geboren vóór 1950 Informatiebijeenkomsten maart 2006 Werknemers geboren vóór 1950 1 Agenda Waarom een nieuwe pensioenregeling? Algemene informatie over uw pensioen Gevolgen nieuwe regeling Overig (o.a. extra rechten, partnerpensioen)

Nadere informatie

Informatiebijeenkomst voor aangesloten werkgevers. April 2012

Informatiebijeenkomst voor aangesloten werkgevers. April 2012 Informatiebijeenkomst voor aangesloten werkgevers April 2012 Agenda Kenmerken SPNG Aanleiding Uitgangspunten en ondernomen stappen Wijzigingen in de regeling en premie Intermezzo: de pensioendriehoek Stappen

Nadere informatie

Pensioenactualiteiten en ontwikkelingen bij PGB

Pensioenactualiteiten en ontwikkelingen bij PGB Presentatie voor ledenraad KVGO Ruud Degenhardt 29 mei 2013 Pensioenactualiteiten en ontwikkelingen bij PGB Inhoud Inhoud PGB Financieel Pensioenactualiteiten Wet Versterking Pensioenfondsbestuur Ontwikkeling

Nadere informatie

Extra informatie pensioenverlaging

Extra informatie pensioenverlaging Extra informatie pensioenverlaging Wat is de invloed van de verlaging op mijn netto pensioen? Als u nog niet met pensioen bent, kunnen we u nu niet zeggen hoe uw netto pensioen

Nadere informatie

DNB Pensioenseminar 2013

DNB Pensioenseminar 2013 DNB Pensioenseminar 2013 Workshop: Invaren Tomas Wijffels & Wim Witjes (Pensioenfederatie) Peter Borgdorff (PFZW) DNB 1 Workshop Invaren: Transitie naar een nieuwe pensioenregeling Tomas Wijffels / Wim

Nadere informatie

Voorwoord. Stichting Pensioenfonds Medisch Specialisten bijna met pensioen

Voorwoord. Stichting Pensioenfonds Medisch Specialisten bijna met pensioen Bijna met pensioen Voorwoord Misschien wilt u verre reizen maken of heeft u straks eindelijk tijd om uw oude hobby weer op te pakken. Maar het kan ook zijn dat u nog helemaal niet wilt stoppen met werken.

Nadere informatie

Pensioennieuws is een uitgave van het Bedrijfstakpensioenfonds voor de Baksteenindustrie en het Vroegpensioenfonds voor de Baksteenindustrie

Pensioennieuws is een uitgave van het Bedrijfstakpensioenfonds voor de Baksteenindustrie en het Vroegpensioenfonds voor de Baksteenindustrie Pensioennieuws December 2014 Nummer 17 Pensioennieuws is een uitgave van het Bedrijfstakpensioenfonds voor de Baksteenindustrie en het Vroegpensioenfonds voor de Baksteenindustrie Het Baksteenpensioenfonds

Nadere informatie

Datum Briefnummer Behandeld door Doorkiesnummer 15-2-2012 20120215 N.W. Dijkhuizen 630

Datum Briefnummer Behandeld door Doorkiesnummer 15-2-2012 20120215 N.W. Dijkhuizen 630 Pensioenfonds Productschappen Bezoekadres Laan van Zuid Hoorn 165 2289 DD Rijswijk Postadres Postbus 3042 2280 GA Rijswijk Telefoon 070 4138630 Fax 070 4138650 E-mail info@pbodnl Website wwwpbodnl KvK

Nadere informatie

Eerder met pensioen Uitgave juli 2015

Eerder met pensioen Uitgave juli 2015 Eerder met pensioen Uitgave juli 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds SABIC, gevestigd te Sittard (het pensioenfonds ) is van algemene aard, uitsluitend

Nadere informatie

Welkom. Informatiebijeenkomst Unisys Combi Pensioen

Welkom. Informatiebijeenkomst Unisys Combi Pensioen Welkom Informatiebijeenkomst Combi Pensioen Oktober November 2012 Programma 1. SPUN 2. High lights presentatie 3. Huidige pensioenregeling 4. Nieuwe pensioenregeling ( Combi pensioen) 5. Maatmannen 6.

Nadere informatie

Nederland had en heeft nog steeds het beste pensioensysteem ter wereld

Nederland had en heeft nog steeds het beste pensioensysteem ter wereld Het verdwenen pensioengeld De uitzending van Zembla van 5 februari 2011 heeft veel stof doen opwaaien in de pensioensector. Ortec Finance is in bezit van het achterliggende rapport dat is opgesteld door

Nadere informatie

Pensioenen Oktober 2015

Pensioenen Oktober 2015 Pensioenen Oktober 2015 Agenda Waarom deze bijeenkomst? Waarom Pensioenfonds PGB? Pensioenregelingen 2016 Volgende stappen Vragen 2 Waarom deze bijeenkomst? Informeren over veranderingen op pensioengebied

Nadere informatie

Het jaarverslag 2014 samengevat

Het jaarverslag 2014 samengevat Het jaarverslag 2014 samengevat Uw pensioenfonds blikt terug én vooruit Deelnemers 1.711 In 2014 verdiende het fonds 55,1 miljoen dankzij beleggen. Dat bedrag staat voor een rendement van 20,1%. Het fonds

Nadere informatie

Je bouwt partnerpensioen op met de pensioenregeling van Pensioenfonds Detailhandel. Voor je kinderen is er wezenpensioen.

Je bouwt partnerpensioen op met de pensioenregeling van Pensioenfonds Detailhandel. Voor je kinderen is er wezenpensioen. Hoe is jouw pensioen geregeld? Wat krijg je in onze pensioenregeling? Ouderdomspensioen Je bouwt ouderdomspensioen op met de pensioenregeling van Pensioenfonds Detailhandel. Je krijgt dit ouderdomspensioen

Nadere informatie

Je bouwt partnerpensioen op met de pensioenregeling van Pensioenfonds Detailhandel. Voor je kinderen is er wezenpensioen.

Je bouwt partnerpensioen op met de pensioenregeling van Pensioenfonds Detailhandel. Voor je kinderen is er wezenpensioen. Hoe is jouw pensioen geregeld? Wat krijg je in onze pensioenregeling? Ouderdomspensioen Je bouwt ouderdomspensioen op met de pensioenregeling van Pensioenfonds Detailhandel. Je krijgt dit ouderdomspensioen

Nadere informatie

1. Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

1. Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hartelijk welkom bij Pensioenfonds PGB! U bouwt pensioen bij ons op omdat u in de sector zeevisserij (walpersoneel) werkt. In dit Pensioen 1-2-3 leest u hoe het zit met uw pensioen. Lees in 3 stappen over

Nadere informatie

Informatiebijeenkomst Pensioenfonds KPN Pensioengerechtigden. Oktober 2013

Informatiebijeenkomst Pensioenfonds KPN Pensioengerechtigden. Oktober 2013 Informatiebijeenkomst Pensioenfonds KPN Pensioengerechtigden Oktober 2013 1 Pensioenstelsel Individueel Pensioen fonds Overheid Lijfrente Pensioen AOW B E L A S T I N G 2 Programma bestuur en taken bestuur

Nadere informatie

12 VRAGEN over pensioen

12 VRAGEN over pensioen 12 VRAGEN over pensioen Q&A s voor dieren artsassistenten 12 vragen Inhoudsopgave 01 Waarom bouw ik bij Pensioenfonds Zorg en Welzijn pensioen op? 3 02 Kan ik ervoor kiezen om geen pensioen op te bouwen?

Nadere informatie

Jaarbericht 2014. Financiële positie Pensioenfonds Forbo 3. 2014 in cijfers 5. Wijzigingen in de pensioenregeling 7

Jaarbericht 2014. Financiële positie Pensioenfonds Forbo 3. 2014 in cijfers 5. Wijzigingen in de pensioenregeling 7 Jaarbericht 2014 Financiële positie Pensioenfonds Forbo 3 2014 in cijfers 5 Wijzigingen in de pensioenregeling 7 De organisatie Pensioenfonds Forbo 8 Kerncijfers 11 2014 stond vooral in het teken van gewijzigde

Nadere informatie

Pensioen Nieuws. Lichte daling dekkingsgraad. staat de nieuwe beleidsdekkingsgraad

Pensioen Nieuws. Lichte daling dekkingsgraad. staat de nieuwe beleidsdekkingsgraad Pensioen Nieuws Een uitgave van Stichting Pensioenfonds AVEBE www.pensioenfondsavebe.nl #13 augustus 15 1 Financiële situatie Pensioenfonds AVEBE 2 Nieuwe financiële spelregels voor pensioenfondsen 3/4

Nadere informatie

WAAR EEN WIL IS, IS EEN WEG Afschaffen van de doorsneesystematiek: wie gaat dat betalen?

WAAR EEN WIL IS, IS EEN WEG Afschaffen van de doorsneesystematiek: wie gaat dat betalen? WAAR EEN WIL IS, IS EEN WEG Afschaffen van de doorsneesystematiek: wie gaat dat betalen? Dit position statement begint het vraagstuk van het afschaffen van de doorsneesystematiek aan de achterkant : vanuit

Nadere informatie

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Uitkeringsovereenkomst

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Uitkeringsovereenkomst Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Uitkeringsovereenkomst Wat u moet weten over uw pensioen Het Uniform Pensioenoverzicht geeft u duidelijkheid over wat u krijgt bij pensionering en arbeidsongeschiktheid.

Nadere informatie

Uw pensioen en Flexioen. Flexibel Individueel Pensioen

Uw pensioen en Flexioen. Flexibel Individueel Pensioen Uw pensioen en Flexioen Flexibel Individueel Pensioen Uw pensioen en Flexioen U bouwt een pensioeninkomen op via uw werkgever. Dit pensioeninkomen ontvangt u nadat u gepensioneerd bent, naast uw AOW-uitkering.

Nadere informatie

WAT U ALS WERKNEMER WILT WETEN OVER DE ABP-PENSIOENREGELING

WAT U ALS WERKNEMER WILT WETEN OVER DE ABP-PENSIOENREGELING WAT U ALS WERKNEMER WILT WETEN OVER DE ABP-PENSIOENREGELING 1- Waarom heeft het ABP een herstelplan opgesteld? ABP is, evenals vele andere pensioenfondsen, zwaar geraakt door de crisis op de financiële

Nadere informatie

Jouw Cosun pensioen. Informatiebijeenkomsten voor deelnemers in actieve dienst mei 2014

Jouw Cosun pensioen. Informatiebijeenkomsten voor deelnemers in actieve dienst mei 2014 Jouw Cosun pensioen Informatiebijeenkomsten voor deelnemers in actieve dienst mei 2014 1 Agenda Pensioen in Nederland Onze regeling Keuzemogelijkheden Vragen 2 Pensioen in Nederland Nederlands pensioenstelsel

Nadere informatie

Pensioen Informatie sessie

Pensioen Informatie sessie Pensioen Informatie sessie Pensioenreglement B Oktober 2013 Voorbehoud De tekst in deze presentatie is louter ter informatie bedoeld. Er kunnen dan ook geen rechten aan worden ontleend. Bij onduidelijkheden

Nadere informatie

De antwoorden bij (onderdelen van ) de vragen 2a, 5a, 5b en 6b zijn aangeleverd door Pensioenfonds ABN AMRO.

De antwoorden bij (onderdelen van ) de vragen 2a, 5a, 5b en 6b zijn aangeleverd door Pensioenfonds ABN AMRO. Samenvatting van de meest gestelde vragen en de antwoorden daarop tijdens de voorlichtingsbijeenkomsten over de pensioenregeling voor de werknemers van RBS N.V. In de hierna volgende samenvatting hebben

Nadere informatie

Bijlage A Enquête solidariteit in de pensioenen... 2. Bijlage B Multivariate regressieanalyses... 13

Bijlage A Enquête solidariteit in de pensioenen... 2. Bijlage B Multivariate regressieanalyses... 13 Bijlagen Pensioenen: solidariteit en keuzevrijheid Stella Hoff Inhoud Bijlage A Enquête solidariteit in de pensioenen... 2 Bijlage B Multivariate regressieanalyses... 13 Bijlagen SCP-publicatie Pensioenen:

Nadere informatie

Nieuws over uw pensioen

Nieuws over uw pensioen BpfTEX Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Groothandel in Textielgoederen en Aanverwante Artikelen Nieuws over uw pensioen Juni 2010 Bas de Lege, secretaris BPF Tex en Jan Edu Kelder, voorzitter

Nadere informatie

2012 in het kort TOELICHTING OP HET JAARVERSLAG

2012 in het kort TOELICHTING OP HET JAARVERSLAG 2012 in het kort TOELICHTING OP HET JAARVERSLAG 1 Toelichting op het jaarverslag In het Jaarverslag 2012 legt het pensioenfonds uitgebreid verantwoording af over de ontwikkelingen, besluiten en gebeurtenissen

Nadere informatie

HOOFDLIJNEN HERSTELPLAN PGB 2009-2014 MAART 2009 PENSIOENFONDS VOOR DE GRAFISCHE BEDRIJVEN

HOOFDLIJNEN HERSTELPLAN PGB 2009-2014 MAART 2009 PENSIOENFONDS VOOR DE GRAFISCHE BEDRIJVEN HOOFDLIJNEN HERSTELPLAN PGB 2009-2014 MAART 2009 PENSIOENFONDS VOOR DE GRAFISCHE BEDRIJVEN VOORWOORD HERSTELPLAN PGB 2009-2014 Al genomen maatregelen: meer zekerheid in beleggingsbeleid Premieverhoging:

Nadere informatie

Op koers blijven voor een goed pensioen: een update van het bestuur

Op koers blijven voor een goed pensioen: een update van het bestuur Op koers blijven voor een goed pensioen: een update van het bestuur Agenda Stand van zaken PPF APG: kerngegevens, beleggingsresultaten dekkingsgraadontwikkeling Deelnemerstevredenheidsonderzoek Effecten

Nadere informatie

POPULAIR JAARVERSLAG 2013

POPULAIR JAARVERSLAG 2013 POPULAIR JAARVERSLAG 2013 2 Het herstel van onze financiële positie blijft absolute topprioriteit. Twee gezichten Het jaar 2013, maar ook 2014 dat nog grotendeels voor ons ligt, kent twee gezichten. Enerzijds

Nadere informatie

Informatiebijeenkomsten maart 2006. Werknemers geboren vanaf 1950 t/m 1952

Informatiebijeenkomsten maart 2006. Werknemers geboren vanaf 1950 t/m 1952 Informatiebijeenkomsten maart 2006 Werknemers geboren vanaf 1950 t/m 1952 1 Agenda Waarom een nieuwe pensioenregeling? Algemene informatie over uw pensioen Gevolgen nieuwe regeling Overig (o.a. extra rechten,

Nadere informatie

1. Waarom moet het pensioenfonds ANWB extra maatregelen nemen?

1. Waarom moet het pensioenfonds ANWB extra maatregelen nemen? 1. Waarom moet het pensioenfonds ANWB extra maatregelen nemen? Het pensioenfonds staat er financieel niet goed voor. De twee belangrijkste oorzaken: 1. Nederlanders worden steeds ouder. Met name de laatste

Nadere informatie

Vernieuwde beschikbare premieregelingen

Vernieuwde beschikbare premieregelingen Auteurs: Jos van Ophem Chantal Krijts Anouk Rennen Sacha van Hoogdalem Vernieuwde beschikbare premieregelingen Het Nederlandse pensioensysteem kent verschillende soorten pensioenregelingen. De belangrijkste

Nadere informatie

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 1 Toelichting op het jaarverslag In het Jaarverslag 2013 legt het pensioenfonds uitgebreid verantwoording af over de ontwikkelingen, besluiten en gebeurtenissen

Nadere informatie

Risicoverdeling en ambitieniveau in bestaande pensioencontracten

Risicoverdeling en ambitieniveau in bestaande pensioencontracten Risicoverdeling en ambitieniveau in bestaande pensioencontracten artikel Inleiding Reeds geruime tijd wordt een maatschappelijke discussie gevoerd over de toekomst van het Nederlandse pensioenstelsel.

Nadere informatie

Actualiteiten pensioen

Actualiteiten pensioen Actualiteiten pensioen Stichting Pensioenfonds Thales Nederland 20 juni 2013 2013 Towers Watson. All rights reserved. Wat speelt er allemaal? Sociaal akkoord AOW-leeftijd gaat omhoog AOW-gat Nominaal versus

Nadere informatie

Vragen en antwoorden pensioenakkoord

Vragen en antwoorden pensioenakkoord Vragen en antwoorden pensioenakkoord 1. Waarover gaat dit pensioenakkoord? Het pensioenakkoord gaat over drie onderwerpen: de AOW, de aanvullende pensioenen, en de kansen van ouderen op de arbeidsmarkt.

Nadere informatie

Deelnemersbijeenkomst

Deelnemersbijeenkomst Deelnemersbijeenkomst Stichting Pensioenfonds Capgemini Nederland 2 juli 2015 1 Agenda Opening 2014 Financiën: Dekkingsgraad en financiële situatie Henk nftk Henk Herstelplan Henk Beleggingsbeleid Bert

Nadere informatie

Extra nieuwsbrief. De positie van het pensioenfonds. Mei 2012. Waarom een extra nieuwsbrief?

Extra nieuwsbrief. De positie van het pensioenfonds. Mei 2012. Waarom een extra nieuwsbrief? Mei 2012 Extra nieuwsbrief Waarom een extra nieuwsbrief? De positie van pensioenfondsen krijgt voortdurend veel aandacht in de media. De berichten over pensioenen zijn vaak complex en de laatste tijd nogal

Nadere informatie

De toekomst van ons pensioen de visie van FNV KIEM en NVJ

De toekomst van ons pensioen de visie van FNV KIEM en NVJ De toekomst van ons pensioen de visie van FNV KIEM en NVJ De pensioencommissie van FNV KIEM en de NVJ heeft besloten een beknopte visie te formuleren over de toekomst van ons pensioenstelsel. Deze is bedoeld

Nadere informatie

Verlenging van uw pensioencontract: wat verandert er voor u en voor uw werknemers?

Verlenging van uw pensioencontract: wat verandert er voor u en voor uw werknemers? Verlenging van uw pensioencontract: wat verandert er voor u en voor uw werknemers? De verlenging van uw contract U ontvangt voor de verlenging van de pensioenregeling voor uw werknemers een voorstel voor

Nadere informatie

Populair beleggingsplan

Populair beleggingsplan Populair beleggingsplan versie oktober 2015 1 Inhoudsopgave Waarom belegt het pensioenfonds? 4 Wat is het doel van beleggen? 4 Wat levert beleggen op? 4 Er gaan toch ook risico s gepaard met beleggen?

Nadere informatie

FAQ s over vastgelopen pensioenonderhandelingen en herziening ABP-pensioenregeling December 2012

FAQ s over vastgelopen pensioenonderhandelingen en herziening ABP-pensioenregeling December 2012 FAQ s over vastgelopen pensioenonderhandelingen en herziening ABP-pensioenregeling December 2012 1. Er is geen overeenstemming over herziening van de ABP-regeling per 2013. Wat betekent dit voor werkgevers

Nadere informatie

Aanpassing pensioenregeling een must. Presentatie: Marcel Brussee / voorzitter SPH Kees Lekkerkerker / directeur HRM

Aanpassing pensioenregeling een must. Presentatie: Marcel Brussee / voorzitter SPH Kees Lekkerkerker / directeur HRM Aanpassing pensioenregeling een must Presentatie: Marcel Brussee / voorzitter SPH Kees Lekkerkerker / directeur HRM 1 Aanpassing pensioenregeling een must Inhoud Marcel Brussee: Achtergrond wijzigingen

Nadere informatie

Rabo BedrijvenPensioen. Een aandeel in elkaar

Rabo BedrijvenPensioen. Een aandeel in elkaar Rabo BedrijvenPensioen Een aandeel in elkaar Inhoud Het Rabo BedrijvenPensioen: modern en overzichtelijk Pensioen voor uw werknemers: hoe werkt het? Zorg voor uw werknemers, hun partners en hun kinderen

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Pensioenfonds Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie over uw pensioen. Die vindt

Nadere informatie

De dekkingsgraad van het Pensioenfonds is bijna elke maand anders. Dat komt vooral door de rentestand en onze beleggingsopbrengsten.

De dekkingsgraad van het Pensioenfonds is bijna elke maand anders. Dat komt vooral door de rentestand en onze beleggingsopbrengsten. Nieuwsbrief Ballast Nedam Pensioenfonds September 2013 Tijd voor een nieuwsbrief van uw Pensioenfonds. Er gebeurt veel in de Nederlandse pensioenwereld; dat kan u bijna niet zijn ontgaan. In onze vorige

Nadere informatie

Persoonlijk Pensioen Plan

Persoonlijk Pensioen Plan Persoonlijk Pensioen Plan Brochure voor u als werkgever Als werkgever hebt u behoefte aan een betaalbare pensioenregeling. Tegelijkertijd wilt u een regeling die past in een goed arbeidsvoorwaardenbeleid.

Nadere informatie

Pensioennieuwsbrief Verlagen pensioenen

Pensioennieuwsbrief Verlagen pensioenen Pensioennieuwsbrief Verlagen pensioenen Pensioenfonds DHV verlaagt de pensioenen De meest gestelde vragen & de antwoorden Net als zo n 70 andere pensioenfondsen, groot en klein, heeft het bestuur van Pensioenfonds

Nadere informatie