Vakwerk! Antwoorden Verwerking agrarische producten. Deel 2. Jo Janssen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Vakwerk! Antwoorden Verwerking agrarische producten. Deel 2. Jo Janssen"

Transcriptie

1 Vakwerk! Antwoorden Verwerking agrarische producten Deel 2 Jo Janssen eerste druk, 2006

2 Artikelcode: & Het Ontwikkelcentrum heeft ernaar gestreefd de auteursrechten te regelen volgens de wettelijke bepalingen. Bent u desondanks van mening dat we u hebben benadeeld, dan kunt u contact met ons opnemen Ontwikkelcentrum, Ede, Nederland Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, hetzij mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van het Ontwikkelcentrum. 2 VERWERKING AGRARISCHE PRODUCTEN

3 1 Voeding Vragen 1.1 a De voedingswaarde van een product wordt bepaald door de voedingsstoffen die erin zitten. b Voeding kan bestaan uit de volgende voedingsstoffen: eiwitten; koolhydraten; vetten; mineralen; vitamines; water. c De functie van de verschillende voedingsstoffen is: eiwitten: bouwstof; koolhydraten: brandstof; vetten: brandstof; mineralen: beschermende stof; vitamines: beschermende stof; water: beschermende stof. Vragen 1.2 a Bij een tekort aan eiwitten groei je niet voldoende en herstel je niet snel genoeg. b Jongeren hebben eiwit nodig voor het groeiproces. c Volwassenen hebben eiwit nodig om het lichaam te onderhouden (herstel van weefsels). Vragen 1.3 a Het meisje heeft 66,96 gram nodig en de jongen 86,46 gram. De jongen heeft dus 19,5 gram meer nodig dan het meisje. Vragen 1.4 a Het ontbijt kan bestaan uit een glas melk, brood met stroop en een bakje kwark als toetje. Vragen 1.5 a Vet heeft de volgende positieve eigenschappen. Het bevat onmisbare vetzuren. Het beschermt organen. Het isoleert. Het is een drager van vitamines. Het maakt eten smakelijker. Vragen 1.6 a De functies van de verschillende vitamines zijn als volgt. Vitamine A Vitamine A is nodig voor de opbouw van de huid en voor de goede werking van de ogen, met name voor het aanpassen aan de schemer. Ook speelt deze vitamine een belangrijke rol bij de groei en bij weerstand tegen ziekten. VOEDING 3

4 Vitamine B-1 Vitamine B1 (thiamine, aneurine of antiberiberi-vitamine) is onmisbaar voor de energievoorziening van het lichaam, met name bij het vrijmaken van koolhydraten (suikers), en zorgt daarnaast voor een goede werking van het zenuwstelsel. Vitamine B-2 Vitamine B2 of riboflavine is onmisbaar voor de energievoorziening van het lichaam, met name voor het vrijmaken van energie uit de koolhydraten, eiwitten en vetten die het lichaam via de voeding binnenkrijgt. Het is dus een belangrijke vitamine voor de stofwisseling en voor een goede gezondheid. Vitamine B-3 Vitamine B3 (nicotinezuur) werkt mee in de energievoorziening voor het lichaam. Het speelt een rol bij de aanmaak van vetzuren in het lichaam. Vitamine B-5 Vitamine B5 (pantotheenzuur) is onmisbaar voor de energievoorziening van het lichaam, vooral door het vrijmaken van energie uit vetzuren. Ook beïnvloedt deze vitamine de opbouw en afbraak van eiwitten en vetten uit de voeding. Vitamine B-6 Vitamine B6 speelt een belangrijke rol in de stofwisseling. Het is vooral nodig bij de afbraak en de opbouw van aminozuren (de bouwstenen van eiwitten). Verder regelt het de werking van bepaalde hormonen in het lichaam en is het een onmisbare stof bij de afweer en de groei, bij de bloedaanmaak en voor het functioneren van het zenuwstelsel. Vitamine B-8 Vitamine B8 (biotine of vitamine H). Biotine is in water oplosbaar en heeft een functie bij het vrijmaken van energie uit eten. Ook speelt vitamine B8 een rol bij de vorming van vetzuren in het lichaam en zorgt het voor het gezond houden van de huid en het haar. Vitamine B-12 Vitamine B12 (cobalamine) is nodig voor de aanmaak van rode bloedcellen en voor een goede werking van het zenuwstelsel. Vitamine B-11 Het lichaam heeft B11 (foliumzuur) nodig voor de groei en het instandhouden van het lichaam en de aanmaak van witte en rode bloedcellen. Vitamine C Vitamine C is onder meer nodig voor de vorming van bindweefsel (een goede wondgenezing). Verder zorgt vitamine C ervoor dat ijzer uit de voeding beter wordt opgenomen en speelt het een belangrijke rol bij het instandhouden van de weerstand. 4 VERWERKING AGRARISCHE PRODUCTEN

5 Vitamine D Het lichaam heeft vitamine D nodig voor stevige botten en tanden. Het zorgt ervoor dat calcium en fosfor goed uit de voeding worden opgenomen en in de botten en tanden worden vastgelegd tijdens de groei. Daarna is vitamine D nodig om botontkalking (osteoporose) te beperken. Vitamine E Vitamine E speelt een belangrijke rol als anti-oxidant, met name van onverzadigde vetzuren in de (bloed)cellen en in de celwand, de bloedbaan en de weefsels. Alfa-tocoferol uit vitamine E speelt ook een rol bij de regulatie van de stofwisseling in de cel. b Vitamine K Het lichaam heeft vitamine K nodig voor een goede bloedstolling. Tekorten kunnen leiden tot bloedingen. Ook zijn er steeds meer aanwijzingen dat deze vitamine een rol speelt bij de aanmaak van botten. De functie van de mineralen kalk of calcium, natrium, kalium en magnesium en van de sporenelementen ijzer, jodium en fluoride is als volgt. Calcium Calcium of kalk is nodig voor de opbouw en het onderhoud van de botten en het gebit. Verder is calcium belangrijk bij de werking van zenuwen en spieren, de bloedstolling en het transport van stoffen (natrium, kalium en magnesium) in de lichaamscellen. Natrium en kalium Het lichaam heeft natrium nodig voor het evenwicht in de vochthuishouding. In combinatie met het mineraal kalium is natrium ook belangrijk voor het doorgeven van prikkels door de zenuwen en het samentrekken van de spieren. Daarnaast leveren natrium en kalium een belangrijke bijdrage aan de regeling van de bloeddruk. Magnesium Magnesium is nodig voor de botopbouw en speelt een belangrijke rol bij de werking van enzymen in verschillende lichaamsprocessen. Daarnaast is magnesium nodig bij de opbouw van lichaamseiwit, de overdracht van zenuwprikkels en het samentrekken van spieren, zoals de hartspier. IJzer Het mineraal ijzer speelt een belangrijke rol bij stofwisselingsprocessen in het bloed en de lichaamscellen. Een ijzertekort kan bloedarmoede veroorzaken. Jodium Het spoorelement jodium is een bouwsteen van de schildklierhormonen in het lichaam. Deze hormonen zijn onmisbaar voor een goede groei, de ontwikkeling van het zenuwstelsel en de stofwisseling. VOEDING 5

6 Fluoride Fluoride is een onderdeel van tanden en botten. Als fluoride wordt opgenomen door het tandglazuur, zijn de tanden beter bestand tegen tandbederf. Fluoride is ook belangrijk voor de stevigheid van de botten. Vragen 1.7 a Een hartinfarct ontstaat doordat zich een bloedprop vastzet in de toevoerader van het hart, waardoor deze onvoldoende zuurstof krijgt. b Een herseninfarct ontstaat door het dichtslibben van de aanvoerader naar de hersenen. c Cariës ontstaat als je veel zoete tussendoortjes eet. Vragen 1.8 a Bewerkingen die nadelig kunnen uitpakken zijn: wassen; schillen; raspen; mengen; snijden; roeren; ontpitten; binden; persen; kloppen; verhitten; drogen. b Door bewerkingen zo gering mogelijk te houden, houdt de producent de kwaliteit beter in de hand. Vragen 1.9 a Eiwitrijk voedsel verzadigt snel. Je eet er dus maar weinig van. b Eiwitrijk voedsel met een hoog gehalte aan vet levert te veel calorieën en veroorzaakt dus gewichtstoename. Vragen 1.10 a De kwaliteit van schuim is afhankelijk van: of er vet aanwezig is; de versheid van de eieren; hoe snel het schuim geklopt is; hoe lang het schuim staat alvorens je het afbakt; de kom waarin je het schuim stijf klopt. b Eiwit kun je beter niet kloppen in een aluminium kom, omdat aluminium het schuim verkleurt en een bijsmaak geeft. Vragen 1.11 a Verhit vleeseiwit maakt het vlees beter verteerbaar. Verhit eiwit van een ei wordt hard. b Bij klaren van boter wordt het eiwit door hitte onoplosbaar en slaat het neer in de warme boter. c De uiteinden van het vlees worden, net als al het andere vlees waar geen lapjes van gesneden kunnen worden, vermalen en verwerkt tot bijvoorbeeld gehakt of een of andere worstsoort. 6 VERWERKING AGRARISCHE PRODUCTEN

7 Vragen 1.12 a Bij een te laag bloedsuikergehalte moet je suikers opnemen die snel in je bloed opgenomen worden. Die suikers zitten in producten met enkelvoudige suikers, zoals fruit. b Suikerspinnen die te donker kleuren zijn te warm gemaakt. De suiker is voor een deel gekaramelliseerd. c Je krijgt een donkere korst op je brood door meer suiker aan je deeg toe te voegen. d Als je meer zetmeel gebruikt, bindt het aanwezige vocht beter. Vragen 1.13 a Mensen in West-Europa worden zo dik, omdat ze zoveel vet gebruiken. b Bij verhitting van verzadigde vetten of vetzuren komen er weinig giftige stoffen vrij, terwijl bij verhitting van onverzadigde vetten of vetzuren veel giftige stoffen vrijkomen. c Onverzadigde vetzuren zijn gezonder dan verzadigde vetzuren, maar bij het verhitten ervan kun je beter kiezen voor verzadigde vetten, omdat deze geen giftige stoffen afscheiden. Vragen 1.14 a Zuurstof is een van de factoren die nodig zijn voor de bruinkleuring. Door te vacumeren onttrek je de zuurstof aan het product en kan de bruinkleuring niet plaatsvinden. b Als je appels hardhandig plukt, beschadigen de cellen van de appels. De beschadigde cellen worden bruin en kunnen daardoor niet meer verkocht worden. Opdracht 1.1 Schuimgebak maken a De antwoorden staan in de tabel. Eigenschappen van eiwit Beschrijving Kleur Doorzichtig Geur Bijna geen Stevigheid Dik vloeibaar; slijmerig Zelf gevonden eigenschappen Er zitten slierten in. De vloeibaarheid is afhankelijk van de ouderdom van het ei b c d Als je eiwit met lucht vermengt, ontstaat er een stevig schuim. Als er vet bij zit, vermengt het eiwit zich niet goed genoeg met de lucht. Daardoor kan het eiwit ook niet stevig worden. Door af te wassen ontvet je de hulpmiddelen. Het eiwit schuimt daardoor makkelijk. VOEDING 7

8 1 2 3 In dooiers zit vet. Dit vet zou ervoor zorgen dat het eiwit niet stijf wordt. 4 5 De antwoorden staan in de tabel. Eigenschappen van opgeklopt eiwit Beschrijving Kleur Wit Geur Zoet Stevigheid Zacht Zelf gevonden eigenschappen a De antwoorden staan in de tabel. Eigenschappen van opgeklopt en gedroogd eiwit Beschrijving Kleur Wit Geur Zoet, karamelachtig Stevigheid Bros Zelf gevonden eigenschappen - b c 8 VERWERKING AGRARISCHE PRODUCTEN

9 Opdracht 1.2 Gevulde kippenboutjes in roomsaus bereiden a Eiwitten kun je verder halen uit: groenten; fruit; zuivelproducten; noten. b Om van een nog niet uitgebeende ham hamlapjes te verkrijgen moet je de volgende handelingen verrichten: uitbenen; verdelen; verdeelde stukken ham in lapjes snijden. c Geklaarde boter is boter waar alle vocht uit verdampt is en waar geen eiwit of suiker meer in zit. d Je gebruikt geklaarde boter om de volgende redenen: Boter in de pan spat door de aanwezigheid van water. Vet wordt heter dan 100 C en water wordt hooguit 100 C. Door dat verschil in temperatuur spat het water tussen het hete vet uit. Als er geen water aanwezig is, gebeurt dit niet. Boter wordt donker tot zwart bij het braden of bakken door het verbranden van de aanwezige suikers en eiwitten. Bij het klaren worden de suikers en eiwitten ook verwijderd. a De antwoorden staan in de tabel. Eigenschappen van vlees Rauw vlees Gebraden vlees Kleur Bleek roze Geelwit Geur - - Stevigheid Zacht Vast Snijdbaarheid Moeilijk Makkelijk b De eiwitten van vlees worden door het verhitten vaster en steviger. VOEDING 9

10 Opdracht 1.3 Een schoonmaakplan maken a Stappenplan voor de afwas. Alle etensresten verzamelen en in de daarvoor bestemde afvalbak doen. De afwas voorspoelen. De afwas in afwasmiddel schoonspoelen. Afdrogen met een schone afdroogdoek. De afwasspullen wegzetten. b Stappenplan voor het schoonmaken van de vuile wond. Het grove vuil (zoals steentjes, zand et cetera) uit de wond verwijderen. De wond spoelen met schoon water en reinigen met een schoon doekje. Een desinfectiemiddel op de wond smeren of sproeien om aanwezige microorganismen te doden. Het desinfectiemiddel laten inwerken. De wond afdekken tegen nieuw vuil. c d Het stappenplan staat in de tabel. Nr. Stappen schoonmaakplan 1 De machine uit elkaar halen 2 Grof vuil verwijderen 3 Reinigen 4 Spoelen 5 Desinfecteren 6 Spoelen 7 De machine weer in elkaar zetten a Je verwijdert eerst het grove vuil, omdat dat het voorspoelen van de afwas gemakkelijker maakt. Het voorspoelwater is dan ook niet zo vuil. b Je laat het reinigingsmiddel eerst een tijdje inwerken, zodat vooral het vet goed loslaat van de afwas. c Je desinfecteert de onderdelen van de gehaktmolen om nog aanwezige microorganismen te doden. d Je gaat eerst reinigen en daarna pas desinfecteren, omdat: je met desinfectiemiddel het aanklevende vuil vaak niet weg krijgt; desinfectiemiddel duur is vergeleken met een reinigingsmiddel. 10 VERWERKING AGRARISCHE PRODUCTEN

11 Opdracht 1.4 Gedroogde appelringen maken a Een appel waar in gebeten is, wordt bruin. b Voorbeelden van producten die (nadelig) veranderen door bewerkingen zijn: aardappels worden zacht bij het koken; melk krijgt een kooksmaak bij verhitten; gemalen vlees wordt grauw van kleur; in stukjes getrokken slablaadjes worden slap. c Om ingemaakte augurken stevig te houden voeg je aluin toe De antwoorden staan in de tabel. Eigenschappen 10 minuten na snijden Kleur Geur Stevigheid Appels in water-zoutcitroensapmengsel Geen tot nauwelijks verkleuring Fris Wat zachter Appels in koud water Een lichte verkleuring Geen Wat zachter Appels droog op de tafel Bruinkleuring Rijpingslucht Niet veranderd De antwoorden staan in de tabel. Eigenschappen na drogen in de oven Kleur Geur Stevigheid Appels in water-zoutcitroensapmengsel Eigen antwoord Eigen antwoord Eigen antwoord Appels in koud water Eigen antwoord Eigen antwoord Eigen antwoord Appels droog op de tafel Eigen antwoord Eigen antwoord Eigen antwoord 12 VOEDING 11

12 a De combinatie zout en vers citroensap heeft de bruinkleuring bij de geschilde appels tegengehouden. b De bewaarmanier na het schillen heeft effect gehad op het gedroogde eindproduct. c Opdracht 1.5 Voedingsstoffen aantonen a De uitgewerkte tabel moet er zo uitzien. Nr. Soorten voedingsstoffen Indicator JKJ Indicator Biureet A en B Indicator Fehlings A en B Indicator Sudan III 1 Vet Geen reactie Geen reactie Geen reactie Oranje kleur 2 Eiwit Geen reactie Violette verkleuring Geen reactie Geen reactie 3 Koolhydraat (zetmeel) Blauwe tot zwarte verkleuring Geen reactie Geen reactie Geen reactie 4 Suiker Geen reactie Geen reactie Rode neerslag Geen reactie 5 Water Geen reactie Geen reactie Geen reactie Geen reactie b c Geen antwoorden aanwezig. a Kaas bevat eiwit. b Sinas bevat geen vet. c 12 VERWERKING AGRARISCHE PRODUCTEN

13 Opdracht 1.6 De energie van een pinda a b c Je krijgt 1630 kj aan energie binnen als je een liter cola drinkt. d Mensen die veel alcohol drinken, krijgen veel energie binnen. Alcoholhoudende dranken en vooral sterkalcoholische dranken bevatten veel energie. e Mensen die niet veel energie nodig hebben, kunnen het beste halfvolle melk drinken. Hier zit maar 1,5% vet in en in volle melk 3,5%. Opdracht 1.7 De invloed van smaak- en kleurstoffen a Via marktonderzoek komen bedrijven erachter welke kleur of welke smaak een product moet krijgen. b c d e Opdracht 1.8 Tomatensoep: zelfgemaakte of uit de fabriek? VOEDING 13

14 2 Microbiologie Vragen 2.1 a Net als alle andere soorten micro-organismen kunnen er ook cholerabacteriën op je huid aanwezig zijn. b Of cholerabacteriën bij jou cholera veroorzaken, is afhankelijk van de omstandigheden. Vragen 2.2 a schimmels op kaas: aëroob; bacteriën op de huid van een vis in het water: facultatief anaëroob; gisten die meehelpen bij de bereiding van zuurkool: facultatief anaëroob; bacteriën die in een wond met een korstje groeien: anaëroob; bacteriën op de wortels van een haagbeuk: facultatief anaëroob; voetschimmel: aëroob. b Aërobe micro-organismen kun je bestrijden door zuurstof weg te halen. c Anaërobe micro-organismen kun je bestrijden door zuurstof toe te voegen. Vragen 2.3 a De pekel (sterke zoutoplossing) onttrekt water aan het vlees en het vlees wordt zouter. Hierdoor is het vlees langer houdbaar. b Een gebonden sausje is langer houdbaar, omdat het vocht niet vrij is voor aanwezige micro-organismen. Vragen 2.4 a Bedorven vlees is bedorven door (rottings)bacteriën en niet door schimmels of gisten. Die groeien te langzaam ten op zichte van de rottingsbacteriën. b Als je een product wilt beschermen tegen gisten, moet je de suiker weglaten uit het product. Als suiker noodzakelijk is voor het product, kun je het er apart bij geven. Vragen 2.5 a PCA betekent Plate Count Agar, ofwel: een telplaat agar of voedingsbodem. b Micro-organismen hebben de volgende voedingsstoffen voor hun groei nodig: water; koolhydraten; eiwitten; vitamines; mineralen. c PCA-poeder is lang houdbaar, doordat water (voedingsstof) ontbreekt. Vragen 2.6 a Mensen willen steeds meer weten over bepaalde kolonievormende microorganismen, om erachter te komen hoe je ze kunt vernietigen (slechte) of activeren (goede). b Oudere reinculturen worden steeds minder actief. Op een gegeven moment kun je ze niet meer inzetten voor de doeleinden waarvoor ze gekweekt zijn. c Een reincultuur kun je beter bestuderen dan een mengsel van micro-organismen. Reacties die bij onderzoeken ontstaan, zijn bij een reincultuur alleen maar toe te schrijven aan die ene soort. Bij een mengsel weet je niet welke soort de reactie vertoont. Je kunt dan geen conclusies trekken. 14 VERWERKING AGRARISCHE PRODUCTEN

15 Vragen 2.7 a Door de vis te testen op aanwezigheid van coli-achtigen kun je nagaan of er een besmetting met uitwerpselen van meeuwen heeft plaatsgevonden (een fecale besmetting). b Vlees dat besmet is met coli-achtigen bevat hoogstwaarschijnlijk ook ziekteveroorzakende bacteriën. c Als een gepasteuriseerd product coli-achtigen bevat, kan dat twee oorzaken hebben: het product is op een te lage temperatuur gepasteuriseerd; er heeft een nabesmetting plaatsgevonden. Vragen 2.8 a Op dag 0 is het kiemgetal Na drie dagen is dat Dit is meer dan een verdubbeling per dag. b Bij een beginkiemgetal van is na een dag het aantal Dit wil zeggen een delingstijd van ongeveer 7 uur (na 7 uur: 2.000, na 14 uur: 4.000, na 21 uur: 8.000, na 24 uur: ongeveer ). Om van 100 bacteriën tot te komen, duurt ook ongeveer een dag. De houdbaarheid wordt dus met ongeveer een dag verlengd. Je kunt ook het snijpunt op 102 zetten en evenwijdig aan de huidige lijn een andere lijn trekken. Dan zie je dat je ook op een dag extra uitkomt. Vragen 2.9 a Voorbeelden van zure reinigingsmiddelen zijn azijn en ontkalkers. Je gebruikt ze om kalkresten te verwijderen of urine. b Voorbeelden van basische reinigingsmiddelen zijn soda, ammonia en gootsteenontstopper. Je gebruikt ze om vetten en eiwitten te verwijderen. c Met ph-papier kun je aantonen of een reinigingsmiddel zuur of basisch is. Vragen 2.10 a Je moet eerst reinigen en dan pas desinfecteren, omdat anders het dure desinfectiemiddel wordt opgeslokt door de verontreinigingen en het desinfectiemiddel aan kracht verliest. b Bij desinfecteren spelen de temperatuur, de tijd en de concentratie een belangrijke rol. c Je mag niet dezelfde borstels of andere attributen gebruiken, omdat er nog verontreinigingen in die borstels en attributen kunnen zitten. d De keuze voor stoom of chemische middelen als desinfectiemiddel is afhankelijk van veel factoren, onder andere: de kosten; wat je precies moet schoonmaken (kan de apparatuur ertegen?); de soort micro-organismen die je wilt doden; de extra apparatuur die daarvoor nodig is. Opdracht 2.1 Een deeg zonder en met gisten a Door de productie van koolzuurgas gaat deeg rijzen. b Factoren die de koolzuurgasproductie beïnvloeden zijn: de temperatuur; de hoeveelheid gist; de ouderdom van de gist; het soort deeg; de aanwezigheid van gistremmende stoffen zoals zout en vetstoffen. MICROBIOLOGIE 15

16 c a b c Hoe meer gist je gebruikt, hoe groter het volume van het brood is dat je er van bakt. d De kleur van brood wordt beïnvloed door de hoeveelheid suiker in het deeg. Gisten voeden zich met de suiker en maken er gas van. Hoe meer gisten er zijn, hoe minder suiker er overblijft. En hoe slechter dus het product / het broodje kleurt. e De geur van de verschillende broodjes is verschillend. Dit komt doordat de gisten bij hun vertering onder andere alcohol maken en dat ruik je. f Elk broodje heeft een andere smaak. Dit komt doordat de gisten bij hun vertering onder andere alcohol maken en dat proef je. Opdracht 2.2 Groeiomstandigheden voor gisten a Voorbeelden van dieren of planten die ergens niet of niet goed gedijen, zijn: vogels in het water; roofdieren op plaatsen waar geen wild zit; mos in de zon; zinkviooltjes op zinkarme grond. b c De antwoorden staan in de tabel. 16 VERWERKING AGRARISCHE PRODUCTEN

17 Beker Het milieu in deze beker was: De ontwikkeling van de gisten gaf: 1 Geen voeding (geen suiker) Geen schuimvorming 2 Voeding Weinig schuimvorming 3 Voeding met zout Geen schuimvorming 4 Voeding met azijn Geen schuimvorming 5 Voeding in een koude omgeving Geen schuimvorming 6 Voeding in een warme omgeving Zeer veel schuimvorming 7 Voeding in een hete omgeving Geen schuimvorming a Alle organismen, dus ook gisten, hebben voeding nodig om te groeien. b Zout werkt remmend op de groei van gisten. c Azijnzuur werkt remmend op de groei van gisten. d De omgevingstemperatuur heeft invloed op de groei van gisten. Hoe hoger de temperatuur, hoe beter. Te hoge temperaturen zijn echter weer niet goed. Dan neemt de groei af en sterven de gisten zelfs. e Als brood moet gisten, moet je zorgen voor voeding, een omgeving die niet te zuur en niet te zout is en warmte. Opdracht 2.3 Wat is de beste bewaarmethode? a Groente of fruit kan achteruit gaan in kwaliteit door: aantasting door micro-organismen; aantasting door ongedierte; fysische omstandigheden zoals uitdrogen; chemische omstandigheden zoals verkleuring door zonlicht of inwerking van geurstoffen; biochemische omstandigheden zoals enzymatisch bederf (verkleuring van appels). b Deze bewering is waar. Hoe beter de kwaliteit van de producten is, hoe langer het duurt voordat de kwaliteit onder een bepaald niveau zakt. De bewaaromstandigheden moeten dan natuurlijk wel goed zijn! c De bewaartemperaturen van de verschillende groente- en fruitsoorten staan in de tabel. MICROBIOLOGIE 17

18 Soort groente of fruit Beste bewaartemperatuur Wijnperen 1-4 C Sla 1-4 C Witte kool 1-4 C Tomaten C Sinaasappels 6-7 C Sperziebonen 6-7 C Kiwi s 1-4 C Opdracht 2.4 Coli-achtigen: wat doen ze? a Als een producent van kookworst er pas heel laat achter komt dat er ziekteverwekkende bacteriën in zijn product zitten, dan mag hij zijn product een tijdlang niet verkopen. Dit kost natuurlijk geld. b Als er toch coli-achtigen in een gepasteuriseerd product zitten, duidt dat op: een na-infectie; onderpasteurisatie (te lage temperatuur tijdens het pasteuriseren). c Coli-achtigen mogen niet voorkomen op machines die met hete stoom zijn gereinigd en gedesinfecteerd zijn. Gebeurt dat toch, dan moet het advies zijn: langer stomen; machines beter uit elkaar draaien, zodat echt alles wordt schoongemaakt. d Coli-achtige bacteriën komen meestal uit darmen van mens en dier. Ze zitten dus in de uitwerpselen van mens en dier. e Als er coli-bacteriën aanwezig zijn, zijn er meestal ook ziekteverwekkers aanwezig. a b 18 VERWERKING AGRARISCHE PRODUCTEN

19 c d e f g Je hebt zo steriel mogelijk gewerkt door: de voedingsbodem te steriliseren; steriele petrischaaltjes te gebruiken; de voedingsbodem zo steriel mogelijk in de schaaltjes te schenken; de deksel zo kort mogelijk van de schaaltjes te nemen; een verhitte pincet te gebruiken; datgene wat je onderzocht zo steriel mogelijk te enten op de petrischaal. Je moet zo steriel mogelijk werken, omdat je anders bacteriën in de schaaltjes krijgt die niet afkomstig zijn van bijvoorbeeld de tartaar, het stro of je vingers. Je krijgt dan een verkeerd resultaat. Als er coli-achtigen in je gepasteuriseerde appelmoes groeien, dan is of de pasteurisatietemperatuur te laag geweest of de deksel van je potje is na pasteuriseren open gegaan. Opdracht 2.5 Zonder lucht toch leven! a Het korstje sluit de wond af van de buitenlucht. Bacteriën die onder een korstje groeien, moeten dan ook zonder zuurstof kunnen leven. b Tetanusbacteriën zijn anaëroob groeiende bacteriën. Ze zitten bijna altijd in aarde, in mesthopen of aan een geroeste spijker. Ze kunnen ook overgebracht worden door een beet van een huisdier (kat of hond). Deze bacteriën produceren een giftige stof die spierklachten veroorzaakt. c Tetanusbacteriën kun je bestrijden met een Tetanus-injectie. d e De extra deklaag sluit de eerste laag af van de lucht. Zo kan er geen zuurstof bij het geënte monster komen. a Anaërobe micro-organismen kunnen groeien op plekken waar geen zuurstof is. De overige omstandigheden moeten dan wel gunstig voor ze zijn. b c Aan zuurkool worden meestal geen extra anaërobe micro-organismen toegevoegd, omdat er voldoende anaërobe micro-organismen aanwezig zijn op de bladeren van de witte kool. d Bij het inmaken van kuilvoer worden soms wel extra anaërobe micro-organismen toegevoegd. Dit is, omdat er maar weinig micro-organismen in staat zijn uit aanwezige suiker snel genoeg zuur te maken uit de kuil. In de tussentijd kunnen andere soorten micro-organismen de kuil bederven. e Oorzaken voor het bol gaan staan van blikken na verloop van tijd, kunnen zijn: een lekkend blik (nabesmetting); een te lage pasteurisatietemperatuur of sterilisatietemperatuur. MICROBIOLOGIE 19

20 Opdracht 2.6 Vermeerdering van micro-organismen a De vermeerdering van micro-organismen hangt af van: de soort; het aantal aanwezige micro-organismen; de ouderdom van de micro-organismen; de leefomstandigheden. b c De vier fasen in de groeicurve van een micro-organisme heten: de aanpassingsfase; de groeifase; de stationaire fase; de afstervingsfase. d Het startpunt van de groeigrafiek noem je het beginkiemgetal. e In een groeigrafiek staat een horizontale lijn getekend: de bederfgrens. De Voedsel en Waren Autoriteit (voorheen Keuringsdienst van Waren) heeft de grens vastgelegd. f Op het moment dat de bederfgrens wordt overschreden, mag je het product niet meer verkopen. De uiterste verkoopdatum in figuur 2.19 is 30 november. 1 2 De uiterste verkoopdatum van de melk is 20 mei. 3 4 De uiterste verkoopdatum van de melk is 21 mei. 5 De uiterste verkoopdatum van de melk is 24 mei. a Als melkveehouder kun je het beginkiemgetal na pasteurisatie verlagen door: hygiënischer te melken; de melk diep te koelen; de melkapparatuur beter te reinigen en te desinfecteren. b Als fabrikant kun je het beginkiemgetal na pasteurisatie verlagen door: hygiënischer te werken; apparatuur beter te reinigen en te desinfecteren; op een hogere temperatuur te pasteuriseren. c Melk in de koelkast bewaren, is een extra handeling voor de consument. Misschien heeft de consument dat er niet voor over en koopt hij de melk daarom niet meer. 20 VERWERKING AGRARISCHE PRODUCTEN

21 Opdracht 2.7 Pasteuriseren of steriliseren? a Pasteuriseren is verhitten onder de 100 C. Het doel van pasteuriseren is bederfveroorzakende micro-organismen doden. Gepasteuriseerde zuivelproducten zijn gekoeld ongeveer een week houdbaar. Bij pasteurisatie dood je in elk geval alle ziektekiemen in het product. Er blijven echter altijd een aantal soorten micro-organismen in leven. Deze kunnen de melk alsnog bederven. Gepasteuriseerde melk moet gekoeld bewaard worden, omdat de niet gedode micro-organismen (onder andere sporenvormers) anders kans krijgen om zich te ontwikkelen. b Steriliseren is verhitten op een temperatuur van 120 C of ultrakort (UHT) op 140 C. Het doel van steriliseren is bederfelijke bacteriën en hun sporen doden. Bij pasteurisatie overleven de bacteriesporen wel; bij sterilisatie niet. Daarom zijn gesteriliseerde producten veel langer houdbaar. Gesteriliseerde melk hoeft niet gekoeld bewaard te worden, omdat er in principe geen bederfveroorzakende micro-organismen meer aanwezig zijn. Maar dat kun je nooit met 100% zekerheid stellen! MICROBIOLOGIE 21

22 3 Conserveren Vragen 3.1 a Een goede persoonlijke hygiëne bestaat uit: je handen wassen na toiletbezoek; een haarnetje dragen (bij inpakken van producten); schone nagels; schone kleren dragen; niet eten, drinken of roken tijdens de productie. b De bedrijfshygiëne is goed wanneer er voldoende voorzieningen zijn die ervoor zorgen dat je alles netjes kunt houden. De werkruimte moet zo zijn ingericht dat alles goed schoongemaakt kan worden (en ook daadwerkelijk gebeurt). Voorbeelden van zaken die bij een goede bedrijfshygiëne horen, zijn: voldoende wasgelegenheden; regelmatig een goede reiniging en desinfectie van ruimten en machines; voldoende afvalbakken; scheiding van vuile en schone producten; een goede afzuiging. c Wanneer iemand iets niet lekker vindt, wat niet veroorzaakt wordt door een verandering van het product, dan is het product niet bedorven. Dan is het een kwestie van smaak. d Het product wijkt door het teveel aan zout af van een normaal product. Het is dus bedorven. Vragen 3.2 a Conserveren is nodig, omdat: de voedselproductie periodiek is; de plaats van consumptie vaak ver van de plaats van productie af ligt; producten opgeslagen, getransporteerd en verhandeld moeten worden. Vragen 3.3 a De levensvoorwaarden van micro-organismen zijn: een goede temperatuur; een goede vochtigheid; de juiste zuurheid; aan-/afwezigheid van lucht (zuurstof); aan-/afwezigheid van remmende stoffen zoals suiker, zout, chemische stoffen et cetera; aan-/afwezigheid van voedsel. b Duurdere conserveermethoden maken soms dat een product langer houdbaar is of dat de kwaliteit van het geconserveerde product beter is. Soms is er ook geen andere mogelijkheid om aan de wensen van de klant te voldoen. c Om alle micro-organismen in een product te doden, moet je op heel hoge temperatuur verhitten of veel remmende stoffen toevoegen. Niet alle producten kunnen daartegen. De kwaliteit van het product gaat daardoor soms te ver achteruit. Vragen 3.4 a De kaas is bedorven door een psychrofiel micro-organisme. b In de figuur staat een groeicurve van een mesofiel micro-organisme. 22 VERWERKING AGRARISCHE PRODUCTEN

Naam: VOEDINGSSTOFFEN Gezond eten en drinken

Naam: VOEDINGSSTOFFEN Gezond eten en drinken Naam: VOEDINGSSTOFFEN Gezond eten en drinken Wat zijn voedingsstoffen Voedingsstoffen zijn stoffen die je nodig hebt om te lopen, te denken enz. Er zijn 6 soorten voedingsstoffen. 1. eiwitten (vlees, peulvruchten.

Nadere informatie

LANDBOUW EN NATUURLIJKE OMGEVING VERWERKING AGRARISCHE PRODUCTEN CSE KB

LANDBOUW EN NATUURLIJKE OMGEVING VERWERKING AGRARISCHE PRODUCTEN CSE KB Examen VMBO-KB 2005 tijdvak 1 maandag 23 mei 9.00-11.00 uur LANDBOUW EN NATUURLIJKE OMGEVING VERWERKING AGRARISCHE PRODUCTEN CSE KB Het examen landbouw en natuurlijke omgeving CSE KB bestaat uit twee deelexamens

Nadere informatie

Productinformatie: Melk en melkproducten. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van jou verwacht? Wat is melk?

Productinformatie: Melk en melkproducten. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van jou verwacht? Wat is melk? Waar gaat deze kaart over? Deze kaart gaat over de eigenschappen van melk. We vertellen je waarvoor je melk en melkproducten kunt gebruiken. Ook kom je meer te weten over de verschillende soorten melk

Nadere informatie

Vakwerk! Antwoorden Verwerking agrarische producten. Deel 2 (BB) Jo Janssen

Vakwerk! Antwoorden Verwerking agrarische producten. Deel 2 (BB) Jo Janssen Vakwerk! Antwoorden Verwerking agrarische producten Deel 2 (BB) Jo Janssen eerste druk, 2006 Artikelcode: 21139.2 & 21139.1 Het Ontwikkelcentrum heeft ernaar gestreefd de auteursrechten te regelen volgens

Nadere informatie

Micro-organismen. Waar gaat deze kaart over? De soorten micro-organismen. Wat wordt er van je verwacht? Wat zijn micro-organismen?

Micro-organismen. Waar gaat deze kaart over? De soorten micro-organismen. Wat wordt er van je verwacht? Wat zijn micro-organismen? Waar gaat deze kaart over? De soorten micro-organismen Deze kaart gaat over micro-organismen. Microorganismen zitten in voedsel. Als je voedsel bereidt is het belangrijk om te weten wat micro-organismen

Nadere informatie

MICRO-ORGANISMEN A: BACTERIËN

MICRO-ORGANISMEN A: BACTERIËN Naam: Klas: VERWERKING van AGRARISCHE PRODUCTEN MICRO-ORGANISMEN A: BACTERIËN INLEIDING De komende lessen gaan over micro-organismen. In deze les gaan we in op bacteriën. De lessen hierna kijken we ook

Nadere informatie

Herhaling leerstof / maatwerk. Les Voeding en vertering (Voedselproductie, bacteriën en schimmels Etiketten en achtergrondinformatie)

Herhaling leerstof / maatwerk. Les Voeding en vertering (Voedselproductie, bacteriën en schimmels Etiketten en achtergrondinformatie) Herhaling leerstof / maatwerk Les Voeding en vertering (Voedselproductie, bacteriën en schimmels Etiketten en achtergrondinformatie) Algemeen: Lees onderstaande tekst en uitleg door en beantwoord de vragen

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-GL 2004

Examenopgaven VMBO-GL 2004 Examenopgaven VMBO-GL 2004 tijdvak 1 maandag 24 mei 09:00 11:00 uur LANDBOUW EN NATUURLIJKE OMGEVING VERWERKING AGRARISCHE PRODUCTEN CSE GL Naam kandidaat Kandidaatnummer Beantwoord alle vragen in dit

Nadere informatie

1. Belang Hygiënecode

1. Belang Hygiënecode 1. Belang Hygiënecode 1. Waarom wordt er in de slagerij met een Hygiënecode gewerkt? Om op een structurele manier hygiënisch en veilig met voedsel te werken. Om mensen te leren om gezonder en gevarieerder

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-BB 2004

Examenopgaven VMBO-BB 2004 Examenopgaven VMBO-BB 2004 tijdvak 1 maandag 24 mei 11:30 13:00 uur LANDBOUW EN NATUURLIJKE OMGEVING VERWERKING AGRARISCHE PRODUCTEN CSE BB Naam kandidaat Kandidaatnummer Beantwoord alle vragen in dit

Nadere informatie

Gezond leven betekent dat je; - voldoende beweegt - gezond eet

Gezond leven betekent dat je; - voldoende beweegt - gezond eet Gezond leven betekent dat je; - voldoende beweegt - gezond eet Waarom eet je eigenlijk? Je krijgt er energie van! Energie heb je nodig alle processen in je lichaam b.v. voor lopen, computeren Maar ook

Nadere informatie

Productinformatie: Boter en boterproducten. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van jou verwacht? Kwaliteitskenmerken van boter

Productinformatie: Boter en boterproducten. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van jou verwacht? Kwaliteitskenmerken van boter Waar gaat deze kaart over? Deze kaart gaat over de eigenschappen van boter en boterproducten. We vertellen je ook waar je boter en boterproducten voor kunt gebruiken in de keuken en welke soorten boter

Nadere informatie

WAT ETEN WE VANDAAG? 1 Waarom moet je eten?

WAT ETEN WE VANDAAG? 1 Waarom moet je eten? WAT ETEN WE VANDAAG? 1 Waarom moet je eten? Alles wat je eet en drinkt noemen we voedingsmiddelen. Voorbeelden hiervan zijn: brood, boter, groenten en vlees. In voedingsmiddelen zitten voedingsstoffen:

Nadere informatie

Eet smakelijk René de Groot 15-06-2014

Eet smakelijk René de Groot 15-06-2014 Eet smakelijk René de Groot 15-06-2014 Inhoudsopgave: Kennis testen Waar is voeding eigenlijk goed voor? Waarmee moeten we dan ontbijten? Bloedsuiker spiegel Calorieën?? Schijf van 5 Hoeveel calorieën

Nadere informatie

S C H I J F V A N V I J F

S C H I J F V A N V I J F SCHIJF VAN VIJF DE SCHIJF VAN VIJF, GOED VOOR JE LIJF! V o o r i e d e r e e n i s e e n v o e d i n g s k e u z e v a n b e l a n g w a a r a l l e b e n o d i g d e voedingsstoffen in zitten. Dit zijn

Nadere informatie

Productinformatie: Water. Waar gaat deze kaart over? Waar gebruik je water voor in de keuken? Wat wordt er van jou verwacht? Geen leven zonder water

Productinformatie: Water. Waar gaat deze kaart over? Waar gebruik je water voor in de keuken? Wat wordt er van jou verwacht? Geen leven zonder water Waar gaat deze kaart over? In de keuken (en de bakkerij) gebruiken we water met verschillende redenen. Deze kaart gaat over verschillende soorten water. We vertellen je ook waar je water in de keuken voor

Nadere informatie

Vakantie vitamines: hoe voorkom je vakantie kilo s? Jantine Blaauwbroek Diëtist

Vakantie vitamines: hoe voorkom je vakantie kilo s? Jantine Blaauwbroek Diëtist Vakantie vitamines: hoe voorkom je vakantie kilo s? Jantine Blaauwbroek Diëtist Inhoud 1 Vakantiebestemmingen 2 Wat is gezonde voeding? 3 Energieleveranciers en functies 4 Energiebalans op vakantie 5 Weet

Nadere informatie

landbouw en natuurlijke omgeving 2011 verwerking agrarische producten CSPE BB minitoets bij opdracht 1

landbouw en natuurlijke omgeving 2011 verwerking agrarische producten CSPE BB minitoets bij opdracht 1 landbouw en natuurlijke omgeving 2011 verwerking agrarische producten CSPE BB minitoets bij opdracht 1 variant a Naam kandidaat Kandidaatnummer Meerkeuzevragen Omcirkel het goede antwoord (voorbeeld 1).

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-BB 2003

Examenopgaven VMBO-BB 2003 Examenopgaven VMBO-BB 2003 tijdvak 1 maandag datum 19 mei tijd 11.30 9.00-11.00 13.00 uur LANDBOUW EN NATUURLIJKE OMGEVING VERWERKING AGRARISCHE PRODUCTEN CSE BB Naam kandidaat Kandidaatnummer Beantwoord

Nadere informatie

LES 16C VOEDINGSSTOFFEN: Beschermende (Bouw)stoffen en Mini lasagne

LES 16C VOEDINGSSTOFFEN: Beschermende (Bouw)stoffen en Mini lasagne [1] VERWERKING van AGRARISCHE PRODUCTEN LES 16C VOEDINGSSTOFFEN: Beschermende (Bouw)stoffen en Mini lasagne INLEIDING Deze les gaat over beschermende stoffen. Brandstoffen, bouwstoffen en beschermende

Nadere informatie

De 27 onmisbare vitaminen en mineralen

De 27 onmisbare vitaminen en mineralen Page 1 of 5 De 27 onmisbare vitaminen en mineralen zaterdag 05 september 2009 Wist je dat een kiwi in verhouding veel meer vitamine C bevat dan een sinaasappel? Week&nd start het nieuwe schooljaar gezond,

Nadere informatie

Naam: GEZOND ETEN. Hoe je gezond kan eten zie je in de Schijf van Vijf.In het midden staan de 5 regels hoe je gezond kan eten:

Naam: GEZOND ETEN. Hoe je gezond kan eten zie je in de Schijf van Vijf.In het midden staan de 5 regels hoe je gezond kan eten: Naam: GEZOND ETEN Gezonde voeding zorgt voor een gezond lichaam. Als je daarbij genoeg beweegt blijf je op een gezond gewicht. Daardoor word je minder snel ziek. Hoe je gezond kan eten zie je in de Schijf

Nadere informatie

Voedsel bewaren. Lesinfo. 1.1. Doelstelling. 1.2. Benodigdheden. 1.3. Inleiding

Voedsel bewaren. Lesinfo. 1.1. Doelstelling. 1.2. Benodigdheden. 1.3. Inleiding Lesinfo Voedsel bewaren 1.1. Doelstelling De kinderen aantonen dat het belangrijk is om voedsel op de juiste manier te bewaren en een verband kunnen leggen tussen voedingsmiddelen en de geschikte bewaarmethode.

Nadere informatie

Wat erin zit, staat erop! Etiketten

Wat erin zit, staat erop! Etiketten Wat erin zit, staat erop! Etiketten Zoek uit welke informatie er zoal op etiketten staat door tien verschillende verpakkingen te bestuderen. Maak een indeling van de categorieën informatie. Probeer er

Nadere informatie

gezond zijn, gezond blijven met vitamines en mineralen

gezond zijn, gezond blijven met vitamines en mineralen gezond zijn, gezond blijven met vitamines en mineralen Vitamines en mineralen: we kunnen geen dag zonder We weten dat we ze elke dag nodig hebben. Maar wat zijn het nu eigenlijk? Vitamines en mineralen

Nadere informatie

Groepsopdracht Van Boerderij tot bord

Groepsopdracht Van Boerderij tot bord Groepsopdracht Van Boerderij tot bord Interessante Internet pagina s over voedsel en microbiële voedselveiligheid http://www.voedsel.net/ Informatieve site over voedsel en voeding met mogelijkheid om vragen

Nadere informatie

MELK BESTAAT UIT: De melk die van de koe komt wordt ook wel de rauwe melk genoemd. Dit is een plaatje van wat er in de melk van de koe zit.

MELK BESTAAT UIT: De melk die van de koe komt wordt ook wel de rauwe melk genoemd. Dit is een plaatje van wat er in de melk van de koe zit. INHOUDSOPGAVE Inhoudsopgave 1 Inleiding 2 Melk bestaat uit 3 Campina 4 Geschiedenis over schoolmelk 5 Van koe tot melk 6\7 Fabriek 8\9 Wat kun je van melk maken? 10 Tot slot + Bronvermelding 11 1 INLEIDING

Nadere informatie

Vitamines zitten in kleine hoeveelheden in je eten en drinken. Je hebt het halve alfabet aan vitamines: A, B, C, D, E, K.

Vitamines zitten in kleine hoeveelheden in je eten en drinken. Je hebt het halve alfabet aan vitamines: A, B, C, D, E, K. Testlab Er zitten heel veel voedingsstoffen in gezonde producten. Dat hebben jullie in de film gezien. Nou ja gezien? Voedingsstoffen zijn niet zichbaar in producten, maar we kunnen ze wel aantonen. Daar

Nadere informatie

Beste KOOK-OOK klant!

Beste KOOK-OOK klant! Beste KOOK-OOK klant! Vaak krijg ik vragen over het bewaren van vlees. Biologisch vlees is anders dan vlees uit de supermarkt omdat er geen chemische kleur-, geur- en smaakstoffen in verwerkt wordt. De

Nadere informatie

landbouw en natuurlijke omgeving 2010 verwerking agrarische producten CSPE KB

landbouw en natuurlijke omgeving 2010 verwerking agrarische producten CSPE KB landbouw en natuurlijke omgeving 2010 verwerking agrarische producten SPE KB minitoets bij opdracht 1 variant a Naam kandidaat Kandidaatnummer Meerkeuzevragen Omcirkel het goede antwoord (voorbeeld 1).

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-BB 2004

Examenopgaven VMBO-BB 2004 Examenopgaven VMBO-BB 2004 tijdvak 2 woensdag 23 juni 09:00-10:30 uur LANDBOUW EN NATUURLIJKE OMGEVING VERWERKING AGRARISCHE PRODUCTEN CSE BB Naam kandidaat Kandidaatnummer Beantwoord alle vragen in dit

Nadere informatie

LANDBOUW EN NATUURLIJKE OMGEVING VERWERKING AGRARISCHE PRODUCTEN CSE KB

LANDBOUW EN NATUURLIJKE OMGEVING VERWERKING AGRARISCHE PRODUCTEN CSE KB Examen VMBO-KB 2006 tijdvak 1 vrijdag 19 mei 9.00-11.00 uur LANDBOUW EN NATUURLIJKE OMGEVING VERWERKING AGRARISCHE PRODUCTEN CSE KB Het examen landbouw en natuurlijke omgeving CSE KB bestaat uit twee deelexamens

Nadere informatie

Veiligheid & Hygiëne Veilig eten met je kind

Veiligheid & Hygiëne Veilig eten met je kind Veiligheid & Hygiëne Veilig eten met je kind Zijn groente en fruit nog wel gezond ondanks alle bestrijdingsmiddelen? Op nederlands groente en fruit valt het het gelukkig nog mee. Daar moet wel bij vermeld

Nadere informatie

gezond zwanger met vitamines en mineralen

gezond zwanger met vitamines en mineralen gezond zwanger met vitamines en mineralen Vitamines en mineralen: we kunnen geen dag zonder We weten dat we ze elke dag nodig hebben. Maar wat zijn het nu eigenlijk? Vitamines en mineralen zijn voedingsstoffen

Nadere informatie

Productinformatie: Groenten (1) Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van jou verwacht? Hoe kun je groenten in menu's gebruiken? Wat zijn groenten?

Productinformatie: Groenten (1) Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van jou verwacht? Hoe kun je groenten in menu's gebruiken? Wat zijn groenten? Waar gaat deze kaart over? Deze kaart gaat over de eigenschappen van groenten. We vertellen je ook hoe je groenten kunt gebruiken en hoe je ze moet bewaren. Wat wordt er van jou verwacht? Na het bestuderen

Nadere informatie

Werkboekje. Brood op de plank 2 e Klassen 2012. Dit boekje is van..klas.

Werkboekje. Brood op de plank 2 e Klassen 2012. Dit boekje is van..klas. Werkboekje Brood op de plank 2 e Klassen 2012 Dit boekje is van..klas. WERKEN IN DE BINDELMEERCATERING INLEIDING De komende week zullen jullie gaan werken in de keuken van het Bindelmeer College. Jullie

Nadere informatie

Beste KOOK-OOK klant,

Beste KOOK-OOK klant, Beste KOOK-OOK klant, Recent is uit een internationaal onderzoek gebleken dat biologisch voedsel een hogere voedingswaarde heeft dan niet biologisch voedsel. Biologische gewassen zoals groenten, fruit

Nadere informatie

Een bijdrage van: Fenny v.d. Bovenkamp van Vita-Health.

Een bijdrage van: Fenny v.d. Bovenkamp van Vita-Health. Nieuwsbrief, februari 2015 Een bijdrage van: Fenny v.d. Bovenkamp van Vita-Health. Als professioneel Vitaal Coach ondersteunt en begeleidt ze haar klanten bij het vinden van een gezondere levensstijl,

Nadere informatie

Productinformatie: Nederlandse kaas. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van jou verwacht? Bereiding van fabriekskaas in 9 stappen

Productinformatie: Nederlandse kaas. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van jou verwacht? Bereiding van fabriekskaas in 9 stappen Waar gaat deze kaart over? Deze kaart gaat over Nederlandse kaas. Waar is Nederlandse kaas van gemaakt? Hoe maken ze die kaas? Welke soorten Nederlandse kaas zie je vaak in horecabedrijven? Hoe smaken

Nadere informatie

G e z o n d e t e n m e t d e Schijf van Vijf

G e z o n d e t e n m e t d e Schijf van Vijf G e z o n d e t e n m e t d e Schijf van Vijf De Schijf van Vijf in het kort Om fit en gezond te leven is het belangrijk om gezond te eten. Gezond eten is samen met voldoende bewegen dé basis voor een

Nadere informatie

Chemische analyse van dranken

Chemische analyse van dranken Chemische analyse van dranken De voedingswaarde van wat we eten en drinken wordt bepaald door de aanwezige nutriënten. Deze nutriënten zijn: water, eiwitten, vetten, (verteerbare) koolhydraten, mineralen,

Nadere informatie

de andijvie A is een soort groente met grote groene bladeren.

de andijvie A is een soort groente met grote groene bladeren. Woordenlijst bij hoofdstuk 6 de aardappel Wat eten we vanavond, rijst of a? alcoholvrij zonder alcohol Graag een a bier. Ik moet nog auto rijden. de andijvie A is een soort groente met grote groene bladeren.

Nadere informatie

1. Je schilt een kg kruimige aardappels en deze snijd je in kleine stukken.

1. Je schilt een kg kruimige aardappels en deze snijd je in kleine stukken. Aardappelpuree : Ingrediënten 1 kg kruimige aardappels 150 ml melk 25 g boter nootmuskaat Aardappelpuree : Bereidingswijze 1. Je schilt een kg kruimige aardappels en deze snijd je in kleine stukken. 2.

Nadere informatie

Koken in Q de party wok ten huize met de voedingsdriehoek. van...

Koken in Q de party wok ten huize met de voedingsdriehoek. van... Koken in Q de party wok ten huize met de voedingsdriehoek van... Quiche Quiz over de voedingsdriehoek Greet Lybaert (Diëtiste) Polenstraat 169a 9940 Sleidinge Tel: 09/357.60.86 www.mamagreet.be www.greetlybaert.be

Nadere informatie

VERWERKING van AGRARISCHE PRODUCTEN

VERWERKING van AGRARISCHE PRODUCTEN Naam: Klas: VERWERKING van AGRARISCHE PRODUCTEN EEN KIJKJE NAAR KEEK INLEIDING Cake is een eenvoudige gebaksoort. Hoewel het woord "cake" in Engelstalige landen een verzamelnaam voor 'gebak' of 'taart'

Nadere informatie

Getsie...bedorven! Bederf. Micro-organismen en hygiëne. Kies de juiste namen bij de tekeningen

Getsie...bedorven! Bederf. Micro-organismen en hygiëne. Kies de juiste namen bij de tekeningen Getsie...bedorven! Bederf Laat enkele producten bederven. Dit zijn: vochtig sneetje brood op een schoteltje onder een bekerglas een beetje melk in een open bekertje in het lokaal een stukje vlees op een

Nadere informatie

Bewaren van voedsel. Biotechniek

Bewaren van voedsel. Biotechniek Bewaren van voedsel Biotechniek Vraag 1 Additieven of E-nummers zijn stoffen die opzettelijk aan voedingsmiddelen worden toegevoegd. Om welke reden? Technologisch (bewaring) Organoleptisch (smaak, geur

Nadere informatie

Reiniging en desinfectie

Reiniging en desinfectie Reiniging en desinfectie 1 Reiniging en desinfectie Als jij een frietje eet bij de snackbar, denk je waarschijnlijk niet na over de keuken. Maar stel je eens voor dat jouw friet wordt gebakken in een hele

Nadere informatie

bospaddenstoelensoep

bospaddenstoelensoep bospaddenstoelensoep * VOORBEREIDEN (dag voor het kerstdiner): * Week de gedroogde paddenstoelen 15 minuten in water. * Snipper de ui en pers of snijd de knoflook fijn. Snijd de bleekselderij in kleine

Nadere informatie

Europa 14 juni 1993: hygiënerichtlijn 93/94/EEG. België 7 februari 1997: KB inzake de algemene voedingsmiddelenhygiëne

Europa 14 juni 1993: hygiënerichtlijn 93/94/EEG. België 7 februari 1997: KB inzake de algemene voedingsmiddelenhygiëne WAAROM? Voor VEILIGHEID van de consument Jaarlijks 1.5 miljoen vergiftigingen in Nederland 1993 Duitsland: > 1000 mensen ziek na eten van chips (salmonella) 1996 15- jarige jongen sterft door botulisme

Nadere informatie

Ziek van te veel... ziek van te weinig. Ben ik te lang of te kort? In de meter passen

Ziek van te veel... ziek van te weinig. Ben ik te lang of te kort? In de meter passen Ziek van te veel... ziek van te weinig Ben ik te lang of te kort? Je gaat in deze opdracht uitzoeken of jouw lengte en jouw lichaamsgewicht een beetje bij elkaar passen. Til er niet te zwaar aan. Voor

Nadere informatie

landbouw en natuurlijke omgeving 2010 verwerking agrarische producten CSPE KB minitoets bij opdracht 13

landbouw en natuurlijke omgeving 2010 verwerking agrarische producten CSPE KB minitoets bij opdracht 13 landbouw en natuurlijke omgeving 2010 verwerking agrarische producten SPE KB minitoets bij opdracht 13 variant a Naam kandidaat Kandidaatnummer Meerkeuzevragen Omcirkel het goede antwoord (voorbeeld 1).

Nadere informatie

Weekmenu 1. Maandag Toscaanse kapucijnerschotel* Kropsla Magere yoghurt met appel en kaneel

Weekmenu 1. Maandag Toscaanse kapucijnerschotel* Kropsla Magere yoghurt met appel en kaneel Weekmenu 1 Maandag Toscaanse kapucijnerschotel* Kropsla Magere yoghurt met appel en kaneel Dinsdag Vlaamse stooflappen* Gekookte aardappelen Sperziebonen Magere vanillevla Woensdag Heldere groentesoep

Nadere informatie

Beste KOOK-OOK klant,

Beste KOOK-OOK klant, Beste KOOK-OOK klant, Groenten zijn gezond, ze zitten namelijk boordevol voedingsstoffen, maar bevatten weinig calorieën. De enorme hoeveelheden mineralen en vitaminen geven je lichaam alle bouwstenen

Nadere informatie

Kerstmenu: voor 4 personen

Kerstmenu: voor 4 personen Kerstmenu: voor 4 personen Broccolisoep met zalm of spitskoolsalade **** Witlofschuitjes met kipfilet en appel bieten salade; stoofpeertjes gegratineerde aardappelschotel **** Kersenkwark godenspijs Dit

Nadere informatie

De opslag van goederen. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van jou verwacht? Bewaren van voedsel. Wat komt er kijken bij de opslag van goederen?

De opslag van goederen. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van jou verwacht? Bewaren van voedsel. Wat komt er kijken bij de opslag van goederen? Waar gaat deze kaart over? Deze kaart gaat over de opslag van producten die horecabedrijven in voorraad hebben. We vertellen waar je op moet letten bij de levering van producten en hoe je ze opslaat. Wat

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord 3. Voeding 6. Slaap 22. Houding 30. Naar de dokter 37. Kleding 65. Mode 74. Kleding wassen 77

Inhoud. Voorwoord 3. Voeding 6. Slaap 22. Houding 30. Naar de dokter 37. Kleding 65. Mode 74. Kleding wassen 77 Inhoud Voorwoord 3 Voeding 6 Slaap 22 Houding 30 Naar de dokter 37 Kleding 65 Mode 74 Kleding wassen 77 6 VOEDING Weet wat je eet Je eet elke dag. Alles wat je eet (en drinkt) heet voeding. Is elke voeding

Nadere informatie

KOOK-OOK wenst jullie een hele fijne kerst & een gezond en gelukkig 2016!

KOOK-OOK wenst jullie een hele fijne kerst & een gezond en gelukkig 2016! KOOK-OOK wenst jullie een hele fijne kerst & een gezond en gelukkig 2016! ZwARte BoNeNSoEP Met PuLLeD PoRK Zoete aardappel is lekker en gezond. Een zoete aardappel is een knol en behoort, in tegenstelling

Nadere informatie

Welkom bij Forte kinderopvang

Welkom bij Forte kinderopvang Welkom bij Forte kinderopvang Gezonde voeding van 0-12 jaar Voedingsbureau PUUR! Donderdag 5 maart 2015 Inhoud 1. Belang gezonde voeding 2. Duurzaam & puur 3. Interactief informeren 4. Vragen 1. Belang

Nadere informatie

Bij hoeveel procent vochtverlies gaat de sportprestatie achteruit? Ong. 1% Bart van der Meer WM/SM theorie les 11 Amice

Bij hoeveel procent vochtverlies gaat de sportprestatie achteruit? Ong. 1% Bart van der Meer WM/SM theorie les 11 Amice Bij hoeveel procent vochtverlies gaat de sportprestatie achteruit? Ong. 1% Bart van der Meer WM/SM theorie les 11 Amice Bij hoeveel procent vochtverlies krijg je een dorstsignaal? Ong. 2% Bewerkt door

Nadere informatie

Bobbie is net vier geworden, o, wat is hij alweer groot. Hij mag nu naar de basisschool. met schooltas, fruit en brood.

Bobbie is net vier geworden, o, wat is hij alweer groot. Hij mag nu naar de basisschool. met schooltas, fruit en brood. Bobbie is net vier geworden, o, wat is hij alweer groot. Hij mag nu naar de basisschool met schooltas, fruit en brood. Zijn ontbijtje staat al klaar: een boterham of bordje pap, met daarbij een glaasje

Nadere informatie

Bacteriën als hulpje. Yoghurt maken. Benodigdheden. Werkwijze

Bacteriën als hulpje. Yoghurt maken. Benodigdheden. Werkwijze Bacteriën als hulpje Yoghurt maken Je gaat in deze opdracht zelf yoghurt maken. Benodigdheden schone pan thermometer warmwaterbad eetlepel yoghurt 0,5l. melk klein flesje van 0,5l. aluminium en elastiekjes

Nadere informatie

gezond zwanger met vitamines en mineralen

gezond zwanger met vitamines en mineralen gezond zwanger met vitamines en mineralen Vitamines en mineralen: we kunnen geen dag zonder We weten dat we ze elke dag nodig hebben. Maar wat zijn het nu eigenlijk? Vitamines en mineralen zijn voedingsstoffen

Nadere informatie

Vegetarische gerechten door Gery Mulder uit de ANBO Nieuwsbrief 2011. Aardappelgerecht(februari)... 1. Natte preipot(april)... 2

Vegetarische gerechten door Gery Mulder uit de ANBO Nieuwsbrief 2011. Aardappelgerecht(februari)... 1. Natte preipot(april)... 2 Vegetarische gerechten door Gery Mulder uit de ANBO Nieuwsbrief 2011 Aardappelgerecht(februari)... 1 Natte preipot(april)... 2 Courgettesoep(mei)... 3 Rabarber met een variatie(juli-augustus)... 4 Meloensalade(september)...

Nadere informatie

Gezonde voeding voor teamsporters

Gezonde voeding voor teamsporters Gezonde voeding voor teamsporters Inleiding Door: Esther Verhoef en Puck Reckers Doel: Kennis vergroten goede voeding rondom trainingen/wedstrijden. Inhoud Presentatie Wat is voeding - Koolhydraten - Vetten

Nadere informatie

MENU SEPTEMBER 1999. Cocktail van nieuwe haring. -x-x-x-x-x- Spinaziesoep met roomkaas. -x-x-x-x-x- Abrikozenspoom. -x-x-x-x-x-

MENU SEPTEMBER 1999. Cocktail van nieuwe haring. -x-x-x-x-x- Spinaziesoep met roomkaas. -x-x-x-x-x- Abrikozenspoom. -x-x-x-x-x- MENU SEPTEMBER 1999 Cocktail van nieuwe haring Spinaziesoep met roomkaas Abrikozenspoom Maïskipfilet met gerookte zalm broccoli ei gratin aardappelen uit de oven met kaas Chocolade en vanilleparfait met

Nadere informatie

workshop Wie Wat Bewaart

workshop Wie Wat Bewaart workshop Wie Wat Bewaart Wetenschappelijk thema: voortschrijdend inzicht Elk van de vier workshops van De Jonge Akademie on Wheels heeft een wetenschappelijk thema, waarmee belangrijke algemene aspecten

Nadere informatie

Dieet bij decubitus (doorliggen)

Dieet bij decubitus (doorliggen) Dieet bij decubitus (doorliggen) Wat is decubitus In de volksmond wordt decubitus doorliggen genoemd. Decubitus ontstaat als door ziekte of ongeval het lichaam langdurig in dezelfde houding moet blijven,

Nadere informatie

o In zakken gemaakt uit de huid van de dieren. o In de magen van de dode dieren. o Door veel te roeren in de melk.

o In zakken gemaakt uit de huid van de dieren. o In de magen van de dode dieren. o Door veel te roeren in de melk. Oppervlaktespanning Lees aandachtig info fiche 1 Beantwoord de vragen. info fiche 1 Apps 15 min Van probleem tot ontwerp In welk voorwerp bewaarden de jagers hun melk vele jaren geleden? o In zakken gemaakt

Nadere informatie

Vegetarische gerechten van Gery Mulder

Vegetarische gerechten van Gery Mulder Vegetarische gerechten van Gery Mulder Tomaten preisoep... 1 Zuuurkoolschotel, een echt wintergerecht... 2 Aardappelgerecht... 3 Rabarber met een variatie... 5 Natte preipot... 6 Tomaten preisoep Benodigd:

Nadere informatie

MijnCoach Voedingsleer

MijnCoach Voedingsleer MijnCoach Voedingsleer MijnCoach: Voedingsleer Pagina 1 Inhoudsopgave Basis Voedingsleer... 3 Energie... 3 Voedingswaarden... 3 Vet... 4 Eiwit... 4 Koolhydraten... 4 Vezels... 5 Natrium... 5 Vitaminen...

Nadere informatie

Beste KOOK-OOK klant!

Beste KOOK-OOK klant! Beste KOOK-OOK klant! Je bent wat je eet. Een gezegde wat veel wordt gebruikt in de volksmond. Maar waar komt dit eigenlijk vandaan? Het menselijk lichaam werkt op een fascinerende manier. Zonder dat je

Nadere informatie

Coquilles schoon maken en op het moment van serveren bakken in een hete pan met iets olie.

Coquilles schoon maken en op het moment van serveren bakken in een hete pan met iets olie. Gebakken coquilles met een stamppot van bospeen en verse gember. Ingrediënten;(stamppot) Geschilde in stukken gesneden bospeen. Fijn gesneden verse gember Zout Iets gembervocht Iets olijf olie. Werkwijze;.

Nadere informatie

Dit is het Receptenboek van Luc van Kessel.

Dit is het Receptenboek van Luc van Kessel. Dit is het Receptenboek van Luc van Kessel. Er staan recepten in die ik lekker vind, kijk maar eens! Deze recepten kunnen jullie zelf bakken/maken. Als je deze recepten wil maken duurt het minimaal 10

Nadere informatie

Vakwerk! Verwerking agrarische producten

Vakwerk! Verwerking agrarische producten Vakwerk! Verwerking agrarische producten Verwerking agrarische producten Docentenboek Deel 2 Jo Janssen eerste druk, 2006 Artikelcode: 21138.1 Colofon Auteur(s): Illustraties: Onderwijskundige: Redactie:

Nadere informatie

"Als je weet wat je eet kan je bewuster keuzes gaan maken en een gezondere lifestyle ontwikkelen."

Als je weet wat je eet kan je bewuster keuzes gaan maken en een gezondere lifestyle ontwikkelen. Dagelijkse voeding Als je wat meer op je voeding wilt gaan letten, dan sta je vast stil bij wat je allemaal op een dag eet. En je vraagt je vast af wat heb je nu direct nodig en wat niet? Wat voor effect

Nadere informatie

Voedingsleer. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van je verwacht? Voedingsleer en het plantenrijk

Voedingsleer. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van je verwacht? Voedingsleer en het plantenrijk Waar gaat deze kaart over? Deze kaart gaat over voedingsleer: over voedingsstoffen en de manier waarop ons lichaam met deze stoffen omgaat. Wat wordt er van je verwacht? Na het bestuderen van deze kaart

Nadere informatie

Gratis E-book Wijn maken druivenwijnmaken.nl

Gratis E-book Wijn maken druivenwijnmaken.nl Gratis E-book Wijn maken druivenwijnmaken.nl Hoe maak je wijn? Op de volgende pagina s leer je stap voor stap wijn maken van druiven. Zelf doe ik dit nu al 17 jaar, in begin met wisselend succes, maar

Nadere informatie

Tortilla s met gerookte makreel

Tortilla s met gerookte makreel Beste KOOK-OOK klant! De recepten van KOOK-OOK worden samen gesteld met producten die zo min mogelijk bewerkt zijn. Een groot gedeelte van ons voedsel dat verkrijgbaar is in de supermarkt, komt uit een

Nadere informatie

Loes Neven, Erika Vanhauwaert en Krista Morren BEWUST ETEN KIEZEN, KOPEN EN KLAARMAKEN

Loes Neven, Erika Vanhauwaert en Krista Morren BEWUST ETEN KIEZEN, KOPEN EN KLAARMAKEN Loes Neven, Erika Vanhauwaert en Krista Morren KIEZEN, KOPEN EN KLAARMAKEN DE ACTIEVE VOEDINGSDRIEHOEK GROEP PER GROEP WEETJE DEHYDRATEREND EFFECT VAN ALCOHOL EN KOFFIE Alcoholische dranken hebben een

Nadere informatie

Extra's Kruidenthee. Abrikoos-chocolade-balletjes. Ingrediënten Salie of tijm Water Groene thee

Extra's Kruidenthee. Abrikoos-chocolade-balletjes. Ingrediënten Salie of tijm Water Groene thee Extra's Kruidenthee Ingrediënten Salie of tijm Water Groene thee Bereiden Salie of tijm minimaal 20 minuten koken in water, dan de kruiden eruit halen en de groene thee toevoegen. In groene thee zitten

Nadere informatie

PRODUCTSPECIFICATIE CÊLAVÍTA VERSE AARDAPPELPRODUCTEN 450 G

PRODUCTSPECIFICATIE CÊLAVÍTA VERSE AARDAPPELPRODUCTEN 450 G Naam : CêlaVíta b.v. Adres : Puttensteinsveldweg 22 Postbus 22 8090 AA Wezep Holland Telnr. : (+31) (0) 38-845 9 700 Faxnr. : (+31) (0) 38-845 9 600 E-mail : info@celavita.nl PRODUCTBESCHRIJVING Vers geschilde,

Nadere informatie

Variatietips en recepten met Pure Whey Eiwit

Variatietips en recepten met Pure Whey Eiwit Variatietips en recepten met Pure Whey Eiwit Pure Whey Eiwit poeder is zeer goed oplosbaar en er zijn vele variaties mogelijk. Met onderstaande variatietips hebt u steeds een andere whey eiwitshake. Test

Nadere informatie

Salade van zoete aardappel met grapefruit, gemarineerde tomaat en zalm uit de oven.

Salade van zoete aardappel met grapefruit, gemarineerde tomaat en zalm uit de oven. Salade van zoete aardappel met grapefruit, gemarineerde tomaat en zalm uit de oven. Rauwe zalm in plakjes gesneden Rode grapefruit Gemarineerde tomaat Klein uitje Zoete aardappelblokjes Maken; Bak de gesneden

Nadere informatie

EetbaarSoest - Workshop Fermenteren 23 Jan 2016, G. Christiansson, EetbaarSoest & IVN Eemland Duurzaamheid

EetbaarSoest - Workshop Fermenteren 23 Jan 2016, G. Christiansson, EetbaarSoest & IVN Eemland Duurzaamheid EetbaarSoest - Workshop Fermenteren 23 Jan 2016, G. Christiansson, EetbaarSoest & IVN Eemland Duurzaamheid Fermenteren = Voedsel te laten verbeteren door micro-organismen (bacteriën, schimmels). Wilde

Nadere informatie

Gezonde Voeding Tips

Gezonde Voeding Tips Gezonde Voeding Tips Waarom is een gezond dieet zo belangrijk? A) Voorkom risico s op aandoeningen Weet je dat de meeste aandoeningen kunnen worden voorkomen? Voorbeelden hiervan zijn:» Hartaandoeningen»

Nadere informatie

Stofveranderingen in 9 projecten 90 proeven Proefjes met lekkere, (on)gezonde voedingsmiddelen

Stofveranderingen in 9 projecten 90 proeven Proefjes met lekkere, (on)gezonde voedingsmiddelen Stofveranderingen in 9 projecten 90 proeven Proefjes met lekkere, (on)gezonde voedingsmiddelen maandag 11 mei 2015 Begeleiding: F. Poncelet Filip.Poncelet@khlim.be + 20 studenten lerarenopleiding BASO

Nadere informatie

HOOFDSTUK 1 AARDAPPELEN 15 1.1. Wat zijn aardappelen? 15 1.2. Nachtschade-achtigen 15 1.3. Het groeiproces 15 1.4. Aardappelteelt 16 1.5. Het bewaren van aardappelen 16 1.6. Kookeigenschappen 17 1.7. Voedingswaarde

Nadere informatie

Beste KOOK-OOK klant!

Beste KOOK-OOK klant! Beste KOOK-OOK klant! Groenten zijn gezond. Ze zitten boordevol voedingsstoffen maar bevatten weinig calorieën. De enorme hoeveelheden mineralen en vitaminen geven je lichaam alle bouwstenen die het nodig

Nadere informatie

Gedroogde zuidvruchten. Waar gaat deze kaart over? Voedingswaarde van gedroogde zuidvruchten. Wat wordt er van jou verwacht?

Gedroogde zuidvruchten. Waar gaat deze kaart over? Voedingswaarde van gedroogde zuidvruchten. Wat wordt er van jou verwacht? Waar gaat deze kaart over? Deze kaart gaat over gedroogde. In deze kaart staat wat gedroogde zijn. Je leert welke gedroogde er zijn en hoe je ze moet bewaren. Wat wordt er van jou verwacht? Na het bestuderen

Nadere informatie

Weekmenu 3. Maandag Heldere runderbouillon Gebakken kippenlevertjes Gekookte aardappelen Rode kool met appeltjes*

Weekmenu 3. Maandag Heldere runderbouillon Gebakken kippenlevertjes Gekookte aardappelen Rode kool met appeltjes* Weekmenu 3 Maandag Heldere runderbouillon Gebakken kippenlevertjes Gekookte aardappelen Rode kool met appeltjes* Dinsdag Koolvispakketjes* Rijst Snijbonen Halfvolle biogardeyoghurt Woensdag Witlofschuitjes*

Nadere informatie

Noten en gedroogde zuidvruchten passen in een gezond voedingspatroon

Noten en gedroogde zuidvruchten passen in een gezond voedingspatroon Noten en gedroogde zuidvruchten passen in een gezond voedingspatroon Noten, rozijnen, gedroogde pruimen en andere gedroogde zuidvruchten bevatten veel gezonde vetten, vezels, vitamines en mineralen. Uit

Nadere informatie

Boursin-hapje met zalm

Boursin-hapje met zalm Boursin-hapje met zalm Ingrediënten (10 stuks): 2 plakjes gerookte zalm Verse Dille ¼ doosjes Boursin (kruidenkaas) plasticfolie : 1. Beleg de plakjes gerookte zalm heel dik met Boursin en verse dille.

Nadere informatie

Eten en drinken voor uw blaas De beste adviezen voor u op een rijtje

Eten en drinken voor uw blaas De beste adviezen voor u op een rijtje Eten en drinken voor uw blaas De beste adviezen voor u op een rijtje Blijf jezelf. Zo zorgt u goed voor uzelf Als u te maken hebt met ongewenst urineverlies, is het goed om eens stil te staan bij wat u

Nadere informatie

Alles over zelf bonbons maken. Alles over zelf bonbons maken

Alles over zelf bonbons maken. Alles over zelf bonbons maken Alles over zelf bonbons maken Alles over zelf bonbons maken Lekkere recepten voor eigengemaakte Met de juiste ingredienten en een beetje oefening kunt u zelf deze zoete en verleidelijke lekkernijen bereiden:

Nadere informatie

van baby naar peuter met vitamines en mineralen

van baby naar peuter met vitamines en mineralen van baby naar peuter met vitamines en mineralen Vitamines en mineralen: we kunnen geen dag zonder We weten dat we ze elke dag nodig hebben. Maar wat zijn het nu eigenlijk? Vitamines en mineralen zijn voedingsstoffen

Nadere informatie

Leefregels voor. Gezond blijven. KBO Bernadette Helmond. 23 april 2014

Leefregels voor. Gezond blijven. KBO Bernadette Helmond. 23 april 2014 Leefregels voor Gezond blijven KBO Bernadette Helmond 23 april 2014 1 Senioren leven ongezonder dan 10 jaar geleden - Drinken meer - Roken (vrouwen) - Bewegen minder - Overgewicht - Eenzijdig eten 2 Leefregels

Nadere informatie

Lekker eten met minder zout

Lekker eten met minder zout Lekker eten met minder zout Inleiding In deze brochure vindt u informatie over hoe u het zoutgehalte in uw voeding kunt verminderen en toch lekker kunt blijven eten. Gemiddeld krijgen we per dag 9 gram

Nadere informatie