M MKB in de lift. Innovatie is de weg uit de crisis

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "M201018. MKB in de lift. Innovatie is de weg uit de crisis"

Transcriptie

1 M MKB in de lift Innovatie is de weg uit de crisis Maarten Overweel Frans Pleijster Zoetermeer, 8 november 2010

2 MKB innoveert De economische crisis heeft het MKB ook in 2010 zeker niet ongemoeid gelaten. Nog meer dan in 2009 hebben de ondernemers in het MKB gezocht naar wegen om uit de crisis te komen. De focus lag daarbij vooral op marktverruimende maatregelen, daartoe gedwongen door de recessie: investeren en innoveren tegen de stroom op, dat is het antwoord van het MKB op de crisis. Dit antwoord lijkt langzaam maar zeker vruchten af te werpen. De verwachtingen van het MKB voor heel 2010 en 2011 zijn dooreengenomen duidelijk positief. 1 Belang MKB voor de Nederlandse economie 1.1 De structuur MKB-ondernemingen in de marktsector In Nederland waren op 1 januari 2010 ongeveer ondernemingen in de marktsector 1 actief. Ongeveer 92% van deze bedrijven bestaat uit kleinbedrijf. Dit zijn bedrijven die minder dan 10 werknemers in dienst hebben. Het middenbedrijf (10 tot 100 werknemers) telt circa bedrijven. Het grootbedrijf (100 werknemers en meer) bestaat uit ongeveer bedrijven. Tabel 1 Aantal actieve ondernemingen in de marktsector per naar sector en grootteklasse (x 1.000) sector MKB grootbedrijf totaal industrie 47,2 1,3 48,5 bouwnijverheid 107,0 0,4 107,4 groothandel 60,0 0,5 60,5 detailhandel 76,3 0,3 76,6 autosector 23,5 0,1 23,6 horeca 37,3 0,1 37,4 transport en communicatie 27,7 0,3 28,0 financiële en zakelijke diensten 205,5 1,2 206,7 persoonlijke dienstverlening 73,8 0,4 74,2 overige marktsectoren 87,1 0,1 87,2 totale marktsector 745,1 4,6 750,0 Bron: Prognoses kerngegevens MKB september In ondernemingen uitgedrukt, is de sector financiële en zakelijke diensten veruit de grootste met meer dan een kwart van het totaal aantal onderne- 1 De marktsector bestaat uit het bedrijfsleven, zonder overheid, maar ook zonder delfstoffenwinning, verhuur en exploitatie van onroerend goed en de zorgsector. 2

3 mingen in de marktsector. Tot deze sector worden onder andere assurantietussenpersonen, architecten- en ingenieursbureaus en bijvoorbeeld schoonmaakbedrijven gerekend. De tweede sector, in aantal ondernemingen gemeten, is de bouwnijverheid. Samen met de detailhandel en de groothandel zijn deze sectoren goed voor 60% van alle ondernemingen in de marktsector (zie tabel 1). Afzet MKB van 374 miljard euro Het MKB is goed voor 44% van de totale afzet van de marktsector. Het MKB is sterk op de binnenlandse markt gericht: 80% van de afzet (totaal 374 miljard ) van het MKB wordt op de binnenlandse markt gerealiseerd. De buitenlandse markt voor het MKB is goed voor een afzet van 73 miljard. Daarmee neemt het MKB een derde van de totale Nederlandse export van goederen en diensten van 232 miljard euro voor zijn rekening. Tweederde deel van de binnenlandse afzet van het MKB bestaat uit de levering van goederen en diensten aan andere ondernemingen en een derde deel uit levering aan consumenten (zie tabel 2). 3,6 miljoen banen in het MKB Het MKB biedt werkgelegenheid aan meer dan 3,6 miljoen mensen. Omgerekend naar fulltime banen gaat het om bijna 3 miljoen arbeidsplaatsen. Meer dan 20% van het aantal werkzame personen bestaat uit zelfstandigen. De gemiddelde arbeidsproductiviteit (de bruto toegevoegde waarde tegen factorkosten per arbeidsjaar) bedraagt (zie tabel 2). Tabel 2 Prestaties MKB in 2009 in miljarden omschrijving niveau x mld. omzet (excl. btw) 613 afzet buitenlandse afzet 73 - binnenlandse afzet 301 bruto toegevoegde waarde 175 loonsom 98 winst uit de onderneming 55 arbeidsproductiviteit (in x 1.000) 59 Bron: EIM, prognose Kerngegevens MKB, september Het MKB maakt 56 miljard winst Van de totale winst voor belasting van het totale bedrijfsleven is ruim 70% afkomstig uit het MKB. De winst voor belasting, uitgedrukt als percentage van de bruto productie, bedraagt in het MKB 15%. Bij zelfstandigen maakt de beloning voor hun arbeid deel uit van de winst. Als de winst hiervoor gecorrigeerd wordt, komt deze uit op 6% van de bruto productie (zie tabel 2). 3

4 1.2 Ontwikkeling Tabel 3 Ontwikkeling prestatie van het MKB omschrijving volumemutatie in % t.o.v. voorgaand jaar omzet -7,75 2,25 2,25 afzet -6 0,5 1,5 - buitenlandse afzet -8,25 7, binnenlandse afzet -5,25-1,5 1 bruto toegevoegde waarde -5 0,75 1,75 loonsom -3,25 2,25 1,75 arbeidsproductiviteit (1.000 ) -3,25 2,25 1,75 waarde mutaties ten opzicht van voorgaand jaar winst uit de onderneming -7,5 1,25 4,5 Bron: EIM, prognose kerngegevens september Groei in het vooruitzicht Nederland lijkt uit de crisis te zijn als wordt afgegaan op de betere winstcijfers, die grote concerns over het derde kwartaal 2010 presenteren. Aan de andere kant geven diezelfde concerns wel aan dat het herstel broos is, en vaak wordt ook opgemerkt dat de verwachtingen onzeker zijn. De angst voor 'een dubbele dip' steekt geregeld de kop op, om daarna weer even snel te verdwijnen. Al met geeft dit hoop op een betere toekomst, maar nog lang geen zekerheid voor de grote concerns. Hetzelfde lijkt zich ook voor te doen in het midden- en kleinbedrijf. De verwachtingen voor 2010 en 2011 zijn positief (zie tabel 3), maar als deze in het licht worden geplaatst van de enorme terugval in 2009, dan moet geconcludeerd worden dat ook het MKB er nog lang niet is. Meer vertrouwen in de economie De ogenschijnlijk positieve omslag in de ontwikkeling van de economie komt ook duidelijk tot uitdrukking in het vertrouwen van de ondernemers in het MKB. In het voorjaar van 2010 is gebleken dat het vertrouwen van de ondernemers in de economie sterk is verbeterd. Het aantal ondernemers dat de toekomst op economisch gebied (enigszins) met vertrouwen tegemoet ziet, is in 2010 ten opzichte van 2009 gestegen van 53 tot 72%. Hoewel het vertrouwensniveau is toegenomen, is het hoge niveau van 2007 zeker (nog) niet bereikt. Destijds gaf meer dan 90% van de ondernemers aan vertrouwen in de economie te hebben. Weinig vertrouwen in het economisch beleid Het hogere vertrouwen in de economie gaat niet gepaard met een verbeterd vertrouwen in het economisch beleid. Minder dan de helft van de ondernemers heeft (enigszins) vertrouwen in het gevoerde/te voeren economisch beleid. Overigens is het vertrouwen in het beleid al enige tijd laag. Het 4

5 heeft er alle schijn van dat de ondernemers de schuld aan de kredietcrisis mede bij de economische beleidsmakers leggen. Export trekt aan De ontwikkeling van de economie in voor Nederland belangrijke exportlanden, zoals Duitsland, België en Frankrijk, is zodanig dat de export van het MKB in de marktsector in 2010 naar verwachting met 7,5% zal kunnen stijgen. Hiervan profiteren vooral de industrie en de groothandel en in mindere mate ook de transportsector. Binnen de industrie hebben vooral de producenten van basisproducten en kapitaalgoederen hier baat bij. De consumptieve bestedingen nemen in 2010 slechts fractioneel toe. De consumenten zijn eerder geneigd tot sparen dan uitgeven. Hiervoor worden ze nog eens aangespoord door de onzekerheden rond pensioenen. Voor zover er sprake is van groei, dan komt die ook nog eens vooral op het conto van de vaste lasten (hogere uitgave aan bijvoorbeeld energie). Wanneer van deze toename van de vaste lasten wordt afgezien, resulteert dat zelfs in een daling van de consumptieve uigaven! Vooral voor de detailhandel betekent dit dat echte groei van de omzet nog niet verwacht mag worden en dat zeker voor 2010 maar ook voor 2011 (nog) rekening moet worden gehouden met krimpende omzetten. Dit is vooral merkbaar bij de woninginrichting en de DHZ-sector. Ook in de horeca nemen de bestedingen, voor het derde achtereenvolgende jaar, nog duidelijk af. Naast de horeca beleeft de bouwnijverheid opnieuw een moeilijk jaar. Het aantal nieuw te bouwen woningen is sterk afgenomen en het bedrijfsleven is erg terughoudend met het doen van investeringen in bedrijfsgebouwen. Figuur 1 Afzetontwikkeling van het MKB in de marktsector* in 2010 en 2011 naar sectoren, mutaties t.o.v. voorgaand jaar in % industrie bouw-9,00 groothandel detailhandel autosector horeca transport en communicatie financiële en zakelijke diensten persoonlijke dienstverlening overige marktsectoren -4,25-1,75-0,75-0,25-0,50 4,00 2,25 0,25 5,25 3,75 4,00 1,75 3,00 2,25 0,75 1,75 0,25 2,00 1,25 totale marktsector 0,50 1, * De marktsector bestaat uit het bedrijfsleven, zonder overheid, maar ook zonder de delfstoffenwinning, verhuur en exploitatie van onroerend goed en de zorgsector. Bron: Prognose kerngegevens MKB, september

6 Daling werkgelegenheid De daling van de werkgelegenheid blijft in 2010 beperkt. Het bedrijfsleven laat goed opgeleid personeel niet zo makkelijk gaan. De meeste bedrijven hebben bespaard op flexibel personeel, zoals op de inhuur van uitzendkrachten en ZZP'ers. Men probeert eigen personeel zo lang mogelijk in diens te houden met het oog op een herstel. Per saldo zal de werkgelegenheid met 1,5 tot 2% teruglopen. Uitgedrukt in aantallen personen komt dit neer op in het MKB. Verwacht wordt dat de werkgelegenheid in 2011 weer fractioneel kan groeien. Het aantal zelfstandigen neemt in 2010 toe. Deze toename is niet algemeen maar vindt vooral plaats in de zakelijke dienstverlening en de bouw. In de bouw is het moeilijk om een vaste baan te vinden. Hierdoor kiezen mensen in die sector vaker voor zelfstandig ondernemerschap. Ook daar waar mensen geconfronteerd worden met reorganisaties, zoals in de zakelijke dienstverlening, zullen (ex-)werknemers nu mogelijk sneller kiezen voor zelfstandigheid. Hiertegenover staat een aantal sectoren waar het aantal zelfstandigen afneemt, zoals de autosector, de detailhandel en de horeca. Deze sectoren bedienen markten die in hoge mate verzadigd zijn. Schaalvergroting in combinatie met efficiëntieslagen en kostenbeheersing zorgen ervoor dat in deze sectoren steeds minder plaats lijkt te zijn voor kleinere bedrijven. Dit is vooral in de autosector aan de orde. Winstherstel voor MKB De kostenreducties die vooral in 2009 zijn ingezet en de krimp in de personeelsomvang, hebben tot gevolg dat de winsten in 2010 licht toenemen (zie ook tabel 2). Van een echt substantieel herstel zal echter pas in 2011 sprake zijn en dan alleen nog in de sectoren industrie, transport en communicatie en de financiële en zakelijke dienstverlening. In de bouw blijven de resultaten onder druk staan. 6

7 2 Crisis voorbij Dit hoofdstuk is gebaseerd op de resutaten van de metingen onder het Beleidspanel in voorjaar 2009 en voorjaar De stemming onder ondernemers Het vertrouwen van de ondernemer in het eigen bedrijf is toegenomen. Het gemiddelde rapportcijfer dat de ondernemer het eigen bedrijf toekent is 6,5. De verwachting van de MKB'ers in 2010 over de eigen bedrijfsprestaties zijn aanzienlijk positiever dan in Overigens zijn de niet overdreven positieve verwachtingen van de ondernemers in 2009 toch nog beschaamd. Uiteindelijk zijn de prestaties achtergebleven bij de verwachtingen: 40% van de ondernemers verwachtte in 2009 een omzetdaling. Het uiteindelijke aantal bedrijven met een omzetdaling bleek echter duidelijk groter te zijn. Het voorzichtig ingezette herstel heeft wel effect op de omzetverwachtingen voor Een derde van de ondernemers verwacht nu een omzettoename in het lopende jaar over 2010 tegenover 23% in De winstverwachtingen van de ondernemers zijn ook verbeterd. Bijna 40% verwacht dit jaar een toename van de winst. Dit was in 2009 nog 24% (voor de winst in 2009). 2.2 Maatregelen tegen de crisis Evenals vorig jaar is er ook dit voorjaar een peiling geweest onder het bedrijfspanel. In die peiling is de ondernemers gevraagd welke maatregelen zij genomen hebben om de crisis te boven te komen. In het algemeen kan gezegd worden dat, vergeleken met de vorige peiling, meer ondernemingen dan vorig jaar maatregelen genomen hebben. In 2009 was het verhogen van de efficiëntie, een bedrijfsversterkende maatregel, het populairste. De populariteit wordt dit jaar gedeeld met het uitbreiden van het aantal markten, een proactieve maatregel. Naast deze twee maatregelen zoekt men zijn heil in het aanscherpen van het debiteurenbeleid en het terugschroeven van de reclame-uitgaven. De top vijf van maatregelen wordt gecompleteerd door het uitbreiden van het producten- of dienstenpakket. Slechts één maatregel wordt opvallend minder door ondernemingen getroffen dan in 2009 en dat is het aantrekken van nieuw personeel. Dit tekent toch ook weer enigszins de terughoudendheid van bedrijven om nu te investeren in capaciteit. 7

8 Tabel 4 Maatregelen tegen de crisis maatregel marktverruimende maatregelen nieuwe markten producten-/dienstenaanbod uitgebreid prijzen van de producten/diensten verlaagd extra reclame gemaakt extra investeringen gedaan nieuw personeel aangetrokken 9 7 bedrijfsversterkende maatregelen efficiency van het bedrijf verhoogd debiteurenbeleid aangescherpt reclame-uitgaven teruggeschroefd investeringen uitgesteld nieuwe leveranciers gezocht personeel moeten ontslaan 5 7 bedrijfsactiviteit(en) afgebouwd of afgestoten 8 12 arbeidstijdverkorting aangevraagd 1 2 neutrale maatregelen kredietmogelijkheden sterker benut de relatie met de huisbankier verstevigd 8 11 overgestapt naar een andere huisbank 4 4 Bron: Beleidspanel 2009, Door innovatie uit de crisis? Uit metingen van het beleidspanel in 2009 kwam naar voren dat relatief veel ondernemers de crisis te lijf zijn gegaan door het nemen van zogenoemde offensieve maatregelen, zoals het opzoeken van nieuwe markten, het uitbreiden van het producten dan wel diensten, het verlagen van de prijzen, het maken van extra reclame, investeren en nieuw personeel. In deze paragraaf wordt gefocust op twee van deze maatregelen, te weten: het uitbreiden van het producten- en dienstenaanbod en het opzoeken van nieuwe markten. Dit zijn twee vormen van innovatie. Onderzocht is wat de relatie kan zijn tussen deze vormen van innovatie en het al dan niet groeien van de omzet en de winst Nieuwe markten Dalende omzetten lijken bedrijven te prikkelen om nieuwe markten op te zoeken. In 2009 gaf 53% van de bedrijven die verwachtten met een sterke winstdaling te maken te krijgen, aan dat ze een uitweg zochten door te zoeken naar nieuwe markten. In 2010 is het aandeel van deze bedrijven opgelopen tot 62%. Bij de bedrijven die niet verwachten met een omzetdaling geconfronteerd te worden of die zelfs rekening houden met een stijgende 8

9 omzet, is een aanzienlijk kleiner deel van plan nieuwe markten op te zoeken, namelijk 30%. Nood lijkt tot deugd te leiden, oftewel krimp tot aanvallen en teruggang tot innoveren! Dit toont nadrukkelijk de drive van het MKB om uit de crisis te komen. Niet door alleen maar in de verdediging te gaan, maar juist door een nieuwe koers te kiezen en nieuwe markten bloot te leggen. Tabel 5 Relatie omzetontwikkeling en nieuwe markten nieuwe markten geen nieuwe markten ontwikkeling omzet totaal 2009 % % % sterk dalende omzet enigszins dalend geen daling sterk dalende omzet enigszins dalend geen daling Bron: MKB-beleidspanel 2009 en De relatie winstgevendheid en nieuwe markten loopt vrijwel gelijk aan die van de verwachtingen rond omzet en nieuwe markten. Overigens is de reactie op de ontwikkeling zowel bij de omzetverwachting als de winstverwachting in 2010 geprononceerder dan die in Tabel 6 Relatie winstontwikkeling en nieuwe markten nieuwe markten geen nieuwe markten ontwikkeling winst totaal 2009 % % % sterk dalende winst enigszins dalend geen daling sterk dalende winst enigszins dalend geen daling Bron: MKB-beleidspanel 2009 en Nieuwe producten en/of diensten Wanneer gekeken wordt naar de uitweg uit de crisis door middel van het aanbieden van nieuwe producten en/of diensten, tekent zich een vergelijkbaar patroon af als bij het aanboren van nieuwe markten. Ook hier doet het fenomeen zich voor dat bedrijven die geconfronteerd worden met omzetda- 9

10 lingen eerder oplossingen zoeken in productontwikkeling dan bedrijven die geen omzetdalingen verwachten. Tabel 7 Relatie omzetontwikkeling en nieuwe producten/diensten producten en diensten geen nieuwe producten en ontwikkeling omzet geïntroduceerd diensten geïntroduceerd totaal 2009 % % % sterk dalende omzet enigszins dalend geen daling sterk dalende omzet enigszins dalend geen daling Bron: MKB-beleidspanel 2009 en De relatie tussen winstgevendheid en nieuwe producten loopt parallel aan die van de omzet. Op zich is dit te verwachten gezien de relatie tussen omzetontwikkeling en winst. Echter bij de bedrijven met een tegenvallende winst zou men ook de uitweg kunnen zoeken efficiëntieverbeteringen en debiteurenbeheer. Tabel 8 Relatie winstontwikkeling en nieuwe producten/dienst ontwikkeling winst nieuwe markten geen nieuwe markten 2009 % % sterk dalende winst enigszins dalend geen daling sterk dalende winst enigszins dalend geen daling Bron: MKB-beleidspanel 2009 en Sectorale synthese Alles overziende tekent zich een patroon af waarin bedrijven die het hardst getroffen zijn door de teruglopende vraag sterker geprikkeld worden om via offensieve maatregelen het tij te keren. Nadere bestudering van de gegevens laat zien dat de sectoren die heviger getroffen zijn ook scherper reageren. Sectoren als de industrie, de handel en de horeca scoren ruim boven het gemiddelde van het MKB als het gaat om het nemen van offensieve 10

11 maatregelen. Alleen de bouwnijverheid wijkt enigszins af, maar deze bedrijfstak reageert vertraagd op de crisis. Korte beschouwing naar sector In de voedingsmiddelenindustrie zoeken bedrijven het steeds meer in producten met een hogere toegevoegde waarde, waarbij zij internationaal meer onderscheidend zijn. Verder richten zij zich sterk op producten die 'gezond' zijn en bijvoorbeeld overgewicht tegengaan. Ook in de metalectro richten bedrijven zich meer op producten met een hoge toegevoegde waarde. Bedrijven investeren daarom in kennis en R&D. De bouwnijverheid is zelf (uitzonderingen daargelaten) minder innovatief als het gaat om nieuwe producten en/of het opzoeken van andere markten. De meeste innovaties krijgt de bouwnijverheid aangereikt door de toeleverende industrie. Wel trachten de bedrijven in deze sector door procesinnovaties de efficiëntie te verhogen. De groothandel zoekt vooral versterking in het verlenen van aanvullende diensten met een hogere toegevoegde waarde, zoals logistieke diensten, installeren, repareren en onderhoud. Een aantal groothandels laat zelfs eigen producten ontwerpen en produceren door industriële bedrijven. In de detailhandel ziet men de trend dat hoe langer hoe meer bedrijven naast hun 'stenen' winkel (bricks) ook een virtuele winkel openen (clicks). Daarnaast zet de trend naar het aanbieden van gezonde en maatschappelijk verantwoorde producten in de foodsector en in de nonfoodsector steeds sterker door, daartoe aangezet door de consument(engroeperingen). De horeca zoekt een uitweg uit de crisis met het aanbieden van nieuwe concepten rond zorg en wellness, en het verhogen van de kwaliteit van het eigen aanbod. Het MKB in de zakelijke dienstverlening is bezig het dienstenpakket uit te breiden. De bedrijven proberen via het aanbieden van fullservicepakketten een grotere markt of nieuwe markt te creëren. Naast de standaarddienstverlening (bijvoorbeeld beveiliging) worden ook andere diensten (bijvoorbeeld schoonmaak) aangeboden. Marktonderzoekers bieden vaker adviesdiensten aan. Het MKB in de overige dienstverlening kijkt naar uitbreidingen van het dienstenpakket, zoals de introductie van budgetformules en fullservice pakketten in de uitvaart en de uitbreiding van het dienstenpakket bij kappers (nagels, visagie). 11

M201012. Algemeen beeld van het MKB in de marktsector in 2010 en 2011

M201012. Algemeen beeld van het MKB in de marktsector in 2010 en 2011 M201012 Algemeen beeld van het MKB in de marktsector in 2010 en 2011 drs. K.L. Bangma drs. D. Snel Zoetermeer, juli 2010 Economisch herstel MKB blijft achter bij grootbedrijf Ondanks het toegenomen optimisme

Nadere informatie

Algemeen beeld van het MKB in de marktsector in 2010 en 2011

Algemeen beeld van het MKB in de marktsector in 2010 en 2011 M201014 Algemeen beeld van het MKB in de marktsector in 2010 en 2011 Update september drs. K.L. Bangma drs. D. Snel Zoetermeer, september 2010 Economisch herstel MKB blijft achter bij grootbedrijf; pas

Nadere informatie

Algemeen beeld van het MKB in de. marktsector in 2013 en Update juni. drs. K.L. Bangma drs. D. Snel

Algemeen beeld van het MKB in de. marktsector in 2013 en Update juni. drs. K.L. Bangma drs. D. Snel Algemeen beeld van het MKB in de marktsector in 2013 en 2014 Update juni drs. K.L. Bangma drs. D. Snel Zoetermeer, juni 2013 Rapportnummer : A201335 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek

Nadere informatie

Kleinschalig Ondernemen 2005. Structuur en ontwikkeling van het Nederlandse MKB

Kleinschalig Ondernemen 2005. Structuur en ontwikkeling van het Nederlandse MKB Kleinschalig Ondernemen 2005 Structuur en ontwikkeling van het Nederlandse MKB Zoetermeer, juni 2005 ISBN: 90-371-0951-9 Bestelnummer: A200504 Prijs: 60,- Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek

Nadere informatie

Kleinschalig Ondernemen 2013

Kleinschalig Ondernemen 2013 Kleinschalig Ondernemen 2013 Structuur en ontwikkeling van het Nederlandse MKB Klaas Bangma Arjan Ruis Dick Snel Tommy Span Wim Verhoeven Zoetermeer, mei 2013 ISBN : 978-90-371-1065-4 Rapportnummer : A201323

Nadere informatie

COEN in het kort. Inhoud rapport. Toelichting. Nederland. Herstel komt in zicht. Conjunctuurenquête Nederland I rapport vierde kwartaal 2014

COEN in het kort. Inhoud rapport. Toelichting. Nederland. Herstel komt in zicht. Conjunctuurenquête Nederland I rapport vierde kwartaal 2014 Inhoud rapport COEN in het kort Economisch klimaat Omzet Export Personeelssterkte Investeringen Winstgevendheid Toelichting De Conjunctuurenquête (COEN) ondervraagt elk kwartaal ondernemers over onderwerpen

Nadere informatie

Vergrijzing MKB-ondernemers zet bedrijfsprestaties onder druk

Vergrijzing MKB-ondernemers zet bedrijfsprestaties onder druk M201210 Vergrijzing MKB-ondernemers zet bedrijfsprestaties onder druk Arjan Ruis Zoetermeer, september 2012 Vergrijzing MKB-ondernemers zet bedrijfsprestaties onder druk De leeftijd van de ondernemer blijkt

Nadere informatie

Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid

Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid M201207 Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid 1987-2010 drs. K.L. Bangma drs. A. Bruins Zoetermeer, mei 2012 Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid In de periode 1987-2010 is het aantal bedrijven per saldo

Nadere informatie

Kleinschalig Ondernemen 2006. Structuur en ontwikkeling van het Nederlandse MKB

Kleinschalig Ondernemen 2006. Structuur en ontwikkeling van het Nederlandse MKB Kleinschalig Ondernemen 2006 Structuur en ontwikkeling van het Nederlandse MKB Zoetermeer, juni 2006 ISBN: 90-371-0969-1 Bestelnummer: A200604 Prijs: 60,- Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek

Nadere informatie

Kleinschalig Ondernemen 2004. Structuur en ontwikkeling van het Nederlandse MKB

Kleinschalig Ondernemen 2004. Structuur en ontwikkeling van het Nederlandse MKB Kleinschalig Ondernemen 2004 Structuur en ontwikkeling van het Nederlandse MKB Zoetermeer, 30 juni 2004 ISBN: 90-371-0926-8 Bestelnummer: A200402 Prijs: 60,- Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek

Nadere informatie

M201219. Innovatie in het MKB. Ontwikkelingen in de periode 2002-2012. A. Ruis MSc.

M201219. Innovatie in het MKB. Ontwikkelingen in de periode 2002-2012. A. Ruis MSc. M201219 Innovatie in het MKB Ontwikkelingen in de periode 2002-2012 A. Ruis MSc. Zoetermeer, november 2012 Toename innovativiteit in het MKB Na een scherpe daling van de innovativiteit in het MKB in 2011,

Nadere informatie

Derde kwartaal 2012. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Gelderland

Derde kwartaal 2012. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Gelderland Derde kwartaal 212 Conjunctuurenquête Nederland Conjunctuurenquête Nederland I rapport derde kwartaal 212 Inhoud rapport COEN in het kort Economisch klimaat Omzet Export Personeelssterkte Investeringen

Nadere informatie

Vierde kwartaal 2013. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Limburg

Vierde kwartaal 2013. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Limburg Vierde kwartaal 2013 Conjunctuurenquête Nederland Inhoud rapport COEN in het kort Economisch klimaat Omzet Export Personeelssterkte Investeringen Winstgevendheid Toelichting De Conjunctuurenquête Nederland

Nadere informatie

M201115. Innovatie in het MKB. Ontwikkelingen 1999-2011. A. Ruis

M201115. Innovatie in het MKB. Ontwikkelingen 1999-2011. A. Ruis M201115 Innovatie in het MKB Ontwikkelingen 1999-2011 A. Ruis Zoetermeer, oktober 2011 Crisis drukt innovativiteit De economische crisis heeft zijn weerslag op de innovativiteit in het midden- en kleinbedrijf

Nadere informatie

Winstgroei en buffers ondersteunen investerings herstel

Winstgroei en buffers ondersteunen investerings herstel Na de snelle daling van de bedrijfswinsten door de kredietcrisis, is er recentelijk weer sprake van winstherstel. De crisis heeft echter geen gat geslagen in de grote financiële buffers van bedrijven.

Nadere informatie

Algemeen beeld van het MKB in 2015

Algemeen beeld van het MKB in 2015 Algemeen beeld van het MKB in 2015 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap (www.ondernemerschap.nl) Drs. K.L. Bangma Drs. D. Snel Zoetermeer, 9 februari 2015 De

Nadere informatie

Een uitdagende arbeidsmarkt. Erik Oosterveld 24 juni 2014

Een uitdagende arbeidsmarkt. Erik Oosterveld 24 juni 2014 Een uitdagende arbeidsmarkt Erik Oosterveld 24 juni 2014 Wat waren de gevolgen van de recessie? Hoeveel banen zijn er verloren gegaan? In welke sectoren heeft de recessie het hardst toegeslagen? Werkgelegenheid

Nadere informatie

Conjunctuurenquête Nederland. Tweede kwartaal 2015. Bedrijfsleven onveranderd positief

Conjunctuurenquête Nederland. Tweede kwartaal 2015. Bedrijfsleven onveranderd positief Conjunctuurenquête Nederland Tweede kwartaal 215 Bedrijfsleven onveranderd positief Voorwoord Dit rapport geeft de belangrijkste uitkomsten van de Conjunctuurenquête Nederland van het tweede kwartaal 215.

Nadere informatie

Stemming onder ondernemers in het MKB

Stemming onder ondernemers in het MKB Stemming onder ondernemers in het MKB ISBN : 978-90-371-1130-9 Rapportnummer : A201424 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap (www.ondernemerschap.nl) Panteia

Nadere informatie

MKB investeert in kennis, juist nu!

MKB investeert in kennis, juist nu! M201016 MKB investeert in kennis, juist nu! drs. B. van der Linden drs. P. Gibcus Zoetermeer, september 2010 MKB investeert in kennis, juist nu! MKB-ondernemers blijven investeren in bedrijfsopleidingen,

Nadere informatie

De arbeidsmarkt klimt uit het dal

De arbeidsmarkt klimt uit het dal Trends en ontwikkelingen arbeidsmarkt en onderwijs De arbeidsmarkt klimt uit het dal Het gaat weer beter met de arbeidsmarkt in, ofschoon de werkgelegenheid wederom flink daalde. De werkloosheid ligt nog

Nadere informatie

Monitor Bouwketen. Voorjaar 2015. Marien Vrolijk

Monitor Bouwketen. Voorjaar 2015. Marien Vrolijk Monitor Bouwketen Voorjaar 2015 Marien Vrolijk 2 Inhoudsopgave Conclusies op hoofdlijnen 5 1 Bouwketen 6 1.1 Recente ontwikkelingen 6 1.2 Conjunctuur bouwketen 8 2 Architectenbureaus 10 3 Ingenieursbureaus

Nadere informatie

Conjunctuurenquête Nederland. Eerste kwartaal 2016

Conjunctuurenquête Nederland. Eerste kwartaal 2016 Conjunctuurenquête Nederland Eerste kwartaal 16 Ondernemers beginnen positief aan 16 Voorwoord Dit rapport geeft de belangrijkste uitkomsten van de Conjunctuurenquête Nederland van het eerste kwartaal

Nadere informatie

Conjunctuurenquête Nederland. Vierde kwartaal 2015

Conjunctuurenquête Nederland. Vierde kwartaal 2015 Conjunctuurenquête Nederland Vierde kwartaal 15 Ondernemers positiever over werkgelegenheid 16 Voorwoord Dit rapport geeft de belangrijkste uitkomsten van de Conjunctuurenquête Nederland van het vierde

Nadere informatie

CBS: Voorzichtig herstel arbeidsmarkt in het tweede kwartaal

CBS: Voorzichtig herstel arbeidsmarkt in het tweede kwartaal Persbericht PB14 56 11 9 214 15.3 uur CBS: Voorzichtig herstel arbeidsmarkt in het tweede kwartaal Meer werklozen aan de slag Geen verdere daling aantal banen, lichte groei aantal vacatures Aantal banen

Nadere informatie

Een eigen bedrijf is leuk!

Een eigen bedrijf is leuk! M200815 Een eigen bedrijf is leuk! Ervaringen van starters uit de jaren 1998-2000 drs. A. Bruins drs. D. Snel Zoetermeer, december 2008 2 Een eigen bedrijf is leuk! Een eigen bedrijf geeft ondernemers

Nadere informatie

Vierde kwartaal 2012. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Zeeland

Vierde kwartaal 2012. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Zeeland Vierde kwartaal 2012 Conjunctuurenquête Nederland Inhoud rapport COEN in het kort Economisch klimaat Omzet Export Personeelssterkte Investeringen Winstgevendheid Toelichting De Conjunctuurenquête Nederland

Nadere informatie

Flashraming CBS: export zorgt voor economische groei

Flashraming CBS: export zorgt voor economische groei Persbericht PB14-050 14 augustus 2014 09.30 uur Flashraming CBS: export zorgt voor economische groei - Economie groeit volgens de flashraming met 0,5 procent ten opzichte van eerste kwartaal 2014 - Volgens

Nadere informatie

Inhoud. KvK Oost Nederland - Kennis- en Adviescentrum COEN Oost Nederland Groothandel Kwartaalcijfers Pagina 1 van 27

Inhoud. KvK Oost Nederland - Kennis- en Adviescentrum COEN Oost Nederland Groothandel Kwartaalcijfers Pagina 1 van 27 Inhoud Ontwikkeling aantal orders 2 Verwachting aantal orders 3 Verwachting aantal exportorders 4 Verwachting inkopen bij leveranciers 5 Oordeel orderpositie 6 Oordeel orderpositie buitenland 7 Oordeel

Nadere informatie

Behoefte aan financiering in het MKB

Behoefte aan financiering in het MKB M200909 Behoefte aan financiering in het MKB Ontwikkelingen van december 2008 tot april 2009 Lia Smit Joris Meijaard Zoetermeer, 20 mei 2009 MKB iets minder pessimistisch over financiering Het algemene

Nadere informatie

Administratieve (over)last

Administratieve (over)last M200811 Administratieve (over)last Perceptie van MKB-ondernemers over verplichte administratieve handelingen J. Snoei Zoetermeer, november 2008 Administratieve lasten Het overgrote deel van de ondernemers

Nadere informatie

Monitor Bouwketen. Najaar 2015. Jerzy Straatmeijer

Monitor Bouwketen. Najaar 2015. Jerzy Straatmeijer Monitor Bouwketen Najaar 2015 Jerzy Straatmeijer 2 Inhoudsopgave Conclusies op hoofdlijnen 5 1 Bouwketen 7 1.1 Recente ontwikkelingen 7 1.2 Conjunctuur bouwketen 10 2 Architectenbureaus 12 3 Ingenieursbureaus

Nadere informatie

Conjunctuurenquête Nederland. Eerste kwartaal 2015. Vertrouwen ondernemers verder toegenomen

Conjunctuurenquête Nederland. Eerste kwartaal 2015. Vertrouwen ondernemers verder toegenomen Conjunctuurenquête Nederland Eerste kwartaal 215 Vertrouwen ondernemers verder toegenomen Voorwoord Dit rapport geeft de belangrijkste uitkomsten van de Conjunctuurenquête Nederland van het eerste kwartaal

Nadere informatie

Economische kracht van het MKB in Kop van Noord-Holland in 2011

Economische kracht van het MKB in Kop van Noord-Holland in 2011 Economische kracht van het MKB in Kop van Noord-Holland in 2011 Hoe meten we de economische kracht? In deze rapportage leest u hoe groot de economische kracht is van het midden- en kleinbedrijf (MKB) 1

Nadere informatie

Nieuwsbrief Zeeuwse arbeidsmarktmonitor Nummer 5: december 2015

Nieuwsbrief Zeeuwse arbeidsmarktmonitor Nummer 5: december 2015 Nieuwsbrief Zeeuwse arbeidsmarktmonitor Nummer : december 2 Zeeuwse ondernemers blijven gunstig gestemd Winstgevendheid bouwondernemers pas volgend jaar op peil Krapte aan personeel in sectoren ICT en

Nadere informatie

Starters zien door de wolken toch de zon

Starters zien door de wolken toch de zon M201206 Starters zien door de wolken toch de zon drs. A. Bruins Zoetermeer, mei 2012 Starters zien door de wolken toch de zon Enkele jaren nadat zij met een bedrijf zijn begonnen, en met enkele jaren financieel-economische

Nadere informatie

M200413 Beperkte groei werkgelegenheid in het MKB

M200413 Beperkte groei werkgelegenheid in het MKB M200413 Beperkte groei werkgelegenheid in het MKB A.M.J. te Peele Zoetermeer, 24 december 2004 Beperkte groei werkgelegenheid MKB in 1999-2002 De werkgelegenheid in het MKB is in 2002 met 3% toegenomen

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Inkomen huishoudens gecorrigeerd voor inflatie licht gedaald. Meer inkomen uit vermogen en pensioen

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Inkomen huishoudens gecorrigeerd voor inflatie licht gedaald. Meer inkomen uit vermogen en pensioen Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB06-074 13 juli 2006 9.30 uur Uitgaven huishoudens hoger dan inkomsten De Nederlandse economie is in 2005 met 1,5 procent gegroeid. Het voor inflatie gecorrigeerde

Nadere informatie

Eerste kwartaal 2013. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Limburg

Eerste kwartaal 2013. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Limburg Eerste kwartaal 2013 Conjunctuurenquête Nederland Inhoud rapport COEN in het kort Economisch klimaat Omzet Export Personeelssterkte Investeringen Winstgevendheid Toelichting De Conjunctuurenquête Nederland

Nadere informatie

M200608. Vooral anders. De kwaliteit van het personeel van de toekomst. Frans Pleijster

M200608. Vooral anders. De kwaliteit van het personeel van de toekomst. Frans Pleijster M200608 Vooral anders De kwaliteit van het personeel van de toekomst Frans Pleijster Zoetermeer, september 2006 De Werknemer van de toekomst Van alle ondernemingen in het midden- en kleinbedrijf verwacht

Nadere informatie

Huidig economisch klimaat

Huidig economisch klimaat Huidig economisch klimaat 1.1 Beschrijving respondenten Er hebben 956 ondernemers meegedaan aan het onderzoek, een respons van 38. De helft van de respondenten is zzp er (465 ondernemers, 49). Het aandeel

Nadere informatie

Stijging van export en exportkansen in industrie, diensten en groothandel

Stijging van export en exportkansen in industrie, diensten en groothandel M200515 Stijging van export en exportkansen in industrie, diensten en groothandel Exportthermometer drs. S.C. Oudmaijer Zoetermeer, januari 2006 Exportprestaties en exportpotentieel van de industrie, de

Nadere informatie

Coen in het kort. Inhoud rapportage. Toelichting. Provincie Limburg. Negatief beeld bij alle indicatoren

Coen in het kort. Inhoud rapportage. Toelichting. Provincie Limburg. Negatief beeld bij alle indicatoren Conjunctuurenquête Nederland I rapport eerste kwartaal 212 Inhoud rapportage COEN in het kort Economisch klimaat Omzet Export Personeelssterkte Investeringen Winstgevendheid Toelichting Hoe staat het Nederlandse

Nadere informatie

Conjunctuurenquête Nederland

Conjunctuurenquête Nederland Nieuw: metingen op provinciaal niveau Conjunctuurenquête Nederland Rapport eerste kwartaal 212 Conjunctuurenquête Nederland I rapport eerste kwartaal 212 Inhoud rapportage COEN in het kort Economisch klimaat

Nadere informatie

Zakelijke dienstverlening

Zakelijke dienstverlening Zakelijke dienstverlening Trends, Ontwikkelingen, Cijfers & Prognoses Juni 16 Economisch Bureau Nederland Kasper Buiting Senior sector econoom 3376 kasper.buiting@nl.abnamro.com Inhoud Onderwerp Pag Kernpunten

Nadere informatie

Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid 1998-2012

Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid 1998-2012 Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid 1998-2012 drs. K.L. Bangma drs. A. Bruins drs. D. Snel drs. N. Timmermans Zoetermeer, 5 juli 2013 Rapportnummer : A201337 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek

Nadere informatie

Algemeen beeld van het MKB in de marktsector in 2014 en 2015

Algemeen beeld van het MKB in de marktsector in 2014 en 2015 Algemeen beeld van het MKB in de marktsector in 2014 en 2015 drs. K.L. Bangma drs. D. Snel Zoetermeer, mei 2014 ISBN : 978-90-371-1126-2 Rapportnummer : A201420 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek

Nadere informatie

M MKB heeft internationale handelsgeest

M MKB heeft internationale handelsgeest M201019 MKB heeft internationale handelsgeest Arjan Ruis Petra Gibcus Zoetermeer, november 2010 MKB heeft internationale handelsgeest Ruim één op de drie MKB-bedrijven is op enige wijze actief op de internationale

Nadere informatie

MKB-ondernemers met oog voor de toekomst

MKB-ondernemers met oog voor de toekomst M200803 MKB-ondernemers met oog voor de toekomst Bedrijfsstrategieën in het MKB drs. M. Mooibroek Zoetermeer, juli 2008 MKB-ondernemers met oog voor de toekomst Ongeveer de helft van de MKB-ondernemers

Nadere informatie

rapportage Producentenvertrouwen kwartaal 1. Deze resultaten zijn tevens gepubliceerd in de tussenrapportage economische barometer (5 juni 2002)

rapportage Producentenvertrouwen kwartaal 1. Deze resultaten zijn tevens gepubliceerd in de tussenrapportage economische barometer (5 juni 2002) Rapportage producentenvertrouwen oktober/november 2002 Inleiding In de eerste Economische Barometer van Breda heeft de Hogeschool Brabant voor de eerste keer de resultaten gepresenteerd van haar onderzoek

Nadere informatie

Meting economisch klimaat, november 2013

Meting economisch klimaat, november 2013 Meting economisch klimaat, november 2013 1.1 Beschrijving respondenten Er hebben 956 ondernemers meegedaan aan het onderzoek, een respons van 38. De helft van de respondenten is zzp er (465 ondernemers,

Nadere informatie

Van baan naar eigen baas

Van baan naar eigen baas M200912 Van baan naar eigen baas drs. A. Bruins Zoetermeer, juli 2009 Van baan naar eigen baas Ruim driekwart van de ondernemers die in de eerste helft van 2008 een bedrijf zijn gestart, werkte voordat

Nadere informatie

Update Financieringsmonitor MKB September 2009

Update Financieringsmonitor MKB September 2009 Update Financieringsmonitor MKB September Lia Smit Joris Meijaard Johan Snoei Pim van der Valk Zoetermeer, 10 september Financieringssituatie MKB blijft zorgelijk De vierde meting van de MKB-Financieringsmonitor

Nadere informatie

Het belang van het MKB

Het belang van het MKB MKB Regio Top 40 Themabericht Rogier Aalders De nieuwe MKB Regio Top 40 is uit. Zoals u van ons gewend bent, rangschikken we daarin de veertig Nederlandse regio s op basis van de prestaties van het MKB

Nadere informatie

Conjunctuurenquête Nederland

Conjunctuurenquête Nederland Conjunctuurenquête Nederland Derde kwartaal 14 Voorwoord Dit rapport geeft de belangrijkste uitkomsten van de Conjunctuurenquête Nederland van het derde kwartaal 14. De Conjunctuurenquête Nederland brengt

Nadere informatie

Innovatie in het MKB Ontwikkelingen in de periode 2002-2014

Innovatie in het MKB Ontwikkelingen in de periode 2002-2014 Innovatie in het MKB Ontwikkelingen in de periode 2002-2014 ISBN : 978-90-371-1133-0 Rapportnummer : A201427 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap (www.ondernemerschap.nl)

Nadere informatie

Buitenlandse investeringen door het MKB

Buitenlandse investeringen door het MKB M00408 Buitenlandse investeringen door het MKB Toenemende investeringen in lagelonenlanden of op kousenvoeten naar buurlanden? Jolanda Hessels Maarten Overweel Zoetermeer, 13 oktober 004 Buitenlandse investeringen

Nadere informatie

M200412 Opleidingsniveau in MKB stijgt

M200412 Opleidingsniveau in MKB stijgt M200412 Opleidingsniveau in MKB stijgt A.M.J. te Peele Zoetermeer, 24 december 2004 Meer hoger opgeleiden in het MKB Het aandeel hoger opgeleiden in het MKB is de laatste jaren gestegen. Met name in de

Nadere informatie

Duurzame innovaties in het MKB

Duurzame innovaties in het MKB M201117 Duurzame innovaties in het MKB Coen Bertens Johan Snoei Zoetermeer, november 2011 Duurzame innovaties in het MKB Eerder onderzoek van EIM liet al zien dat MKB'ers duur ondernemen als een blijver

Nadere informatie

Macro-economische Ontwikkelingen

Macro-economische Ontwikkelingen Macro-economische Ontwikkelingen e kwartaal 1 BIJLAGE II Overall conclusie De Nederlandse economie groeit in 1 naar verwachting met 1¼%. Voor komend jaar wordt een groei van 1¾% voorzien. De toename van

Nadere informatie

HALFJAARLIJKS ONDERZOEK. Conjunctuurenquête voorjaar 2015

HALFJAARLIJKS ONDERZOEK. Conjunctuurenquête voorjaar 2015 HALFJAARLIJKS ONDERZOEK Conjunctuurenquête voorjaar 2015 Samenvatting Uit de FME Conjunctuurenquête voorjaar 2015 wordt duidelijk dat veel bedrijven een gezonde uitgangspositie hebben om de uitdagingen

Nadere informatie

1.1 Bevolkingsontwikkeling 9. 1.2 Bevolkingsopbouw 10. 1.2.1 Vergrijzing 11. 1.3 Migratie 11. 1.4 Samenvatting 12

1.1 Bevolkingsontwikkeling 9. 1.2 Bevolkingsopbouw 10. 1.2.1 Vergrijzing 11. 1.3 Migratie 11. 1.4 Samenvatting 12 inhoudsopgave Samenvatting 3 1. Bevolking 9 1.1 Bevolkingsontwikkeling 9 1.2 Bevolkingsopbouw 10 1.2.1 Vergrijzing 11 1.3 Migratie 11 1.4 Samenvatting 12 2. Ontwikkelingen van de werkloosheid 13 2.1 Ontwikkeling

Nadere informatie

Macro-economische Ontwikkelingen

Macro-economische Ontwikkelingen Macro-economische Ontwikkelingen e kwartaal 1 Bijlage II Onderdeel Economische groei Inflatie Producentenvertrouwen Consumptie Omzet detailhandel Consumentenvertrouwen Hypotheken Hypotheek- en kapitaalmarktrente

Nadere informatie

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Gorinchem

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Gorinchem Highlights Regio in Beeld 2015 Arbeidsmarktregio Gorinchem Samenvatting Aantal banen neemt in beperkte mate toe, echter niet in collectieve sector In de krimpregio Gorinchem neemt het aantal banen van

Nadere informatie

Ondernemen in de Sectoren. Feiten en ontwikkelingen 2008-2010

Ondernemen in de Sectoren. Feiten en ontwikkelingen 2008-2010 Ondernemen in de Sectoren Feiten en ontwikkelingen 28-21 Zoetermeer, oktober 29 ISBN: 978-9-371-9-8 Bestelnummer: A2917 Prijs:,- Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap,

Nadere informatie

Vakantiewerk in het mkb 2004

Vakantiewerk in het mkb 2004 Vakantiewerk in het mkb 2004 Koninklijke Vereniging MKB-Nederland Delft, 3 augustus 2004 Contactpersoon: dhr. drs. A. van Delft : 015 21 91 255, e-mail: delft@mkb.nl Copyright Koninklijke Vereniging MKB-Nederland,

Nadere informatie

Exportmonitor 2011. Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler

Exportmonitor 2011. Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler Exportmonitor 2011 Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler Uit de Exportmonitor 2011 blijkt dat het noordelijk bedrijfsleven steeds meer aansluiting vindt bij de wereldeconomie. De Exportmonitor

Nadere informatie

Regionale Arbeidsmarkt Informatie Limburg update juni 2013

Regionale Arbeidsmarkt Informatie Limburg update juni 2013 Regionale Arbeidsmarkt Informatie Limburg update juni 2013 1. Inleiding In 2012 hebben Etil en Research voor Beleid in opdracht van de Provincie Limburg de ontwikkeling van de Limburgse arbeidsmarkt onderzocht

Nadere informatie

M200719. Een 'directe buitenlandse investering' is méér dan investeren alleen. Buitenlandse investeringen door MKB-bedrijven

M200719. Een 'directe buitenlandse investering' is méér dan investeren alleen. Buitenlandse investeringen door MKB-bedrijven M200719 Een 'directe buitenlandse investering' is méér dan investeren alleen Buitenlandse investeringen door MKB-bedrijven drs. R.M. Braaksma dr. J. Meijaard Zoetermeer, november 2007 Een 'directe buitenlandse

Nadere informatie

Barometer Arbeidsmarkt Regio Achterhoek (BARA) April 2011

Barometer Arbeidsmarkt Regio Achterhoek (BARA) April 2011 Barometer Arbeidsmarkt Regio Achterhoek (BARA) April 2011 In deze notitie van het UWV WERKbedrijf, die vanwege de resultaten van de Quick Scan wat later verschijnt dan gebruikelijk, worden de actuele ontwikkelingen

Nadere informatie

Kwartaalrapportage Arbeidsmarkt Breda 2009

Kwartaalrapportage Arbeidsmarkt Breda 2009 Kwartaalrapportage Arbeidsmarkt Breda 2009 Economische krimp in 2009 Aantal vacatures sterk gedaald Werkloosheid in Breda stijgt me 14% Bredase bijstand daalt minimaal Bijstand onder jongeren sterk gestegen

Nadere informatie

Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein

Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein De Verenigde Staten gaan meestal voorop bij het herstel van de wereldeconomie. Maar terwijl een gerenommeerd onderzoeksburo recent verklaarde dat de Amerikaanse

Nadere informatie

Polsslag Ondernemend Limburg juli 2015: +4,8 Ondernemersvertrouwen op hoogste peil in 4 jaar Nog geen hitterecords voor Limburgse economie

Polsslag Ondernemend Limburg juli 2015: +4,8 Ondernemersvertrouwen op hoogste peil in 4 jaar Nog geen hitterecords voor Limburgse economie Ieder kwartaal peilen VKW Limburg en UNIZO-Limburg naar het aanvoelen van de Limburgse ondernemers en bedrijfsleiders over de economische gang van zaken in de bedrijven. De resultaten van deze bevraging

Nadere informatie

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010 FORUM Maart Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt 9-8e monitor: effecten van de economische crisis In steeg de totale werkloosheid in Nederland met % naar 26 duizend personen. Het werkloosheidspercentage

Nadere informatie

2009 uitzonderlijk slecht economisch jaar voor Nederland

2009 uitzonderlijk slecht economisch jaar voor Nederland 2009 uitzonderlijk slecht economisch jaar voor Nederland 02 Krimp mondiale economie in 2009 Aziatische landen als eerste uit het dal Economie eurozone krimpt nog sterker dan wereldeconomie Krimp in 2009

Nadere informatie

VVMA Congres 18 mei 2010

VVMA Congres 18 mei 2010 VVMA Congres 18 mei 2010 Jan Klaver, VNO-NCW Verwachtingen over Nederlandse economie, 2010-2015 1 Lijn van mijn verhaal 1. Impact economische crisis op Nederlandse economie en bedrijfsleven 2. Het herstel

Nadere informatie

Zzp ers in de provincie Utrecht 2013. Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep

Zzp ers in de provincie Utrecht 2013. Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep Zzp ers in de provincie Utrecht 2013 Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep Ester Hilhorst Economic Board Utrecht Februari 2014 Inhoud Samenvatting Samenvatting Crisis kost meer banen in 2013 Banenverlies

Nadere informatie

Instituut voor de nationale rekeningen

Instituut voor de nationale rekeningen Instituut voor de nationale rekeningen 2015-02-17 Links: Publicatie BelgoStat Online Algemene informatie Broos herstel in 2013 na krimp in 2012 in Brussel en Wallonië; verdere groeivertraging in 2013 in

Nadere informatie

Highlights uit de monitor Economische Verkenningen 2015. Een Groene, Gezonde en Slimme Regio

Highlights uit de monitor Economische Verkenningen 2015. Een Groene, Gezonde en Slimme Regio Highlights uit de monitor Economische Verkenningen 215. Een Groene, Gezonde en Slimme Regio 1 Economische ontwikkeling PAGINA 4 In dit overzicht vindt u de highlights uit de monitor Economische Verkenningen

Nadere informatie

Corporate Venturing in het MKB

Corporate Venturing in het MKB M200920 Corporate Venturing in het MKB Ruimte voor vernieuwing, durf en kansen C. van Essen MSc Zoetermeer, 10 december 2009 Corporate venturing in het MKB Corporate venturing is onder grote, multinationale

Nadere informatie

Kredietverlening aan Nederlandse bedrijven loopt terug

Kredietverlening aan Nederlandse bedrijven loopt terug Het Nederlandse bedrijfsleven is in sterke mate afhankelijk van bancaire kredietverlening. De groei van de zakelijke kredietverlening is in de tweede helft van 28 vertraagd. Dit hangt grotendeels samen

Nadere informatie

MKB-ondernemer ziet zichzelf vooral als manager

MKB-ondernemer ziet zichzelf vooral als manager M201120 MKB-ondernemer ziet zichzelf vooral als manager drs. B van der Linden Zoetermeer, december 2011 MKB-ondernemer ziet zichzelf vooral als manager Ondernemers zijn te verdelen in managers, marktzoekers,

Nadere informatie

Economie en MKB Ondernemen met tegenwind

Economie en MKB Ondernemen met tegenwind Economie en MKB Ondernemen met tegenwind Willem van der Velden Schiedam/Vlaardingen, 11 februari 2009 Agenda Kredietcrisis en recessie Scenario tot 2014 Actualiteit MKB Sectorramingen Tips voor succesvol

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Werkgelegenheid commerciële sector daalt. Minder banen in industrie en zakelijke dienstverlening

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Werkgelegenheid commerciële sector daalt. Minder banen in industrie en zakelijke dienstverlening Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB02-196 26 september 2002 9.30 uur Werkgelegenheid commerciële sector daalt Voor het eerst sinds 1994 is het aantal banen van werknemers in commerciële bedrijven

Nadere informatie

Open innovatie in MKB vooral door samenwerking bedrijven

Open innovatie in MKB vooral door samenwerking bedrijven M201217 Open innovatie in MKB vooral door samenwerking bedrijven drs. B. van der Linden drs. P. Gibcus Zoetermeer, 30 oktober 2012 Open innovatie in MKB vooral door samenwerking bedrijven Open innovatie

Nadere informatie

M200704. Markt- en klantgerichtheid in het MKB. drs. S.C. Oudmaijer

M200704. Markt- en klantgerichtheid in het MKB. drs. S.C. Oudmaijer M200704 Markt- en klantgerichtheid in het MKB drs. S.C. Oudmaijer Zoetermeer, februari 2007 Markt- en klantgerichtheid in het MKB In de rapportage beschrijft EIM drie indicatoren om de klant- en marktgerichtheid

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 havo 2006-II

Eindexamen economie 1-2 havo 2006-II Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 Voorbeelden van een juist antwoord zijn: kosten van politie-inzet

Nadere informatie

Sectorprognoses 2015 en MKB- Visie zonder grenzen

Sectorprognoses 2015 en MKB- Visie zonder grenzen Sectorprognoses 2015 en MKB- Visie zonder grenzen Bijeenkomst Rabobank Noord- en Oost- Achterhoek Monique van Plateringen & Annemarie Kuijer 9 februari 2015 Introductie Sprekers Annemarie Kuijer, sectormanager

Nadere informatie

Analyseverslag Conjunctuurenquête Nederland over het 2 e kwartaal van 2012

Analyseverslag Conjunctuurenquête Nederland over het 2 e kwartaal van 2012 Volgens het Nederlandse bedrijfsleven: meer belemmeringen, winstgevendheid verslechterd en afname werkgelegenheid verwacht Analyseverslag Conjunctuurenquête Nederland over het 2 e kwartaal van 212 Bij

Nadere informatie

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Zuid-Kennemerland en IJmond

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Zuid-Kennemerland en IJmond Highlights Regio in Beeld 2015 Arbeidsmarktregio Zuid-Kennemerland en IJmond Samenvatting Aantal banen neemt weer toe, echter niet in collectieve sector In Zuid-Kennemerland en IJmond groeit het aantal

Nadere informatie

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Zeeland

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Zeeland Highlights Regio in Beeld 2015 Arbeidsmarktregio Zeeland Samenvatting Aantal banen neemt weer toe, echter niet in collectieve sector In Zeeland groeit het aantal banen van werknemers (voltijd en deeltijd)

Nadere informatie

Kortetermijnontwikkeling

Kortetermijnontwikkeling Artikel, donderdag 22 september 2011 9:30 Arbeidsmarkt in vogelvlucht Het aantal banen van werknemers en het aantal openstaande vacatures stijgt licht. De loonontwikkeling is gematigd. De stijging van

Nadere informatie

Oudedagsvoorziening in het MKB

Oudedagsvoorziening in het MKB A201309 Oudedagsvoorziening in het MKB Vormen van pensioenopbouw en de verwachtingen van MKB-ondernemers in beeld gebracht drs. K. L. Bangma drs. J. Snoei Zoetermeer, februari 2013 Oudedagsvoorziening

Nadere informatie

stad cijfers Inleiding Kerncijfers Werkgelegenheid Toename aantal banen Tabel 1: Banen en vestigingen

stad cijfers Inleiding Kerncijfers Werkgelegenheid Toename aantal banen Tabel 1: Banen en vestigingen stad cijfers Inleiding Deze aflevering van Stadcijfers presenteert de nieuwste informatie over de ontwikkeling van het aantal banen en het aantal vestigingen in de gemeente Groningen. Deze belangrijke

Nadere informatie

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Amersfoort

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Amersfoort Highlights Regio in Beeld 2015 Arbeidsmarktregio Amersfoort Samenvatting Aantal banen neemt weer toe, echter niet in collectieve sector In Amersfoort groeit het aantal banen van werknemers (voltijd en

Nadere informatie

Macro-economische Ontwikkelingen

Macro-economische Ontwikkelingen Macro-economische Ontwikkelingen e kwartaal 8 Overall conclusie De kredietcrisis zorgt voor een terugval van de economische bedrijvigheid in Nederland die sinds het begin van de jaren tachtig niet is voorgekomen.

Nadere informatie

FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 2009

FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 2009 FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 29 Groei van werkloosheid onder zet door! In het 2 e kwartaal van 29 groeide de werkloosheid onder (niet-westers)

Nadere informatie

Innovatie in het MKB. Ontwikkelingen in de periode 2002-2013. A. Ruis

Innovatie in het MKB. Ontwikkelingen in de periode 2002-2013. A. Ruis Innovatie in het MKB Ontwikkelingen in de periode 2002-2013 A. Ruis Zoetermeer, oktober 2013 ISBN : 978-90-371-1086-9 Rapportnummer : A201350 / C10193 Dit onderzoek is mede gefinancierd door het programmaonderzoek

Nadere informatie

UITSLAGEN WONEN ENQUÊTE

UITSLAGEN WONEN ENQUÊTE UITSLAGEN WONEN ENQUÊTE 3 E KWARTAAL 211 Gemaakt voor NVM Wonen Gemaakt door NVM Data & Research Inhoudsopgave 1 Introductie enquête... 3 1.1 Periode... 3 1.2 Respons... 3 2 Staat van de woningmarkt...

Nadere informatie