Jeroen de Jong Wynand Bodewes Ro Braaksma. De innovatieve ondernemer

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Jeroen de Jong Wynand Bodewes Ro Braaksma. De innovatieve ondernemer"

Transcriptie

1 Jeroen de Jong Wynand Bodewes Ro Braaksma De innovatieve ondernemer

2 De Innovatieve Ondernemer

3 De Innovatieve Ondernemer Jeroen de Jong Wynand Bodewes Ro Braaksma

4 ISBN J.P.J. de Jong. Het gebruik van delen uit dit boek als toelichting of ondersteuning in artikelen, scripties en boeken is toegestaan mits de bron duidelijk wordt vermeld. Integrale vermenigvuldiging en/of openbaarmaking in welke vorm ook, alsmede opslag in een retrieval system, is uitsluitend toegestaan na schriftelijke toestemming van Jeroen de Jong, EIM, Postbus 7001, 2701 AA Zoetermeer, tel.: ,

5 Inhoud Woord vooraf Dit boek 611 I: Inleiding Wat is innovatie? Waarom innovatie? Mythes over innovatie Rol van de ondernemer Stappen naar innovatie II: Kansen zien Soorten kansen Aanbiedingen Netwerken Andersdenkenden Gebruikers Mislukkingen Creativiteit 5377 III: Beslissen Gewoon doen? Kenmerken van het idee Weerstand Noodzaak Intuïtie Omgaan met onzekerheid IV: Kansen realiseren Organisatie Opnieuw netwerken Bootstrapping Externe financiering Contracten Branding Valkuilen V: Achtergronden Gift of gave? Kleine of grote bedrijven? Innovatieve medewerkers Zelftest innovatiekracht Ondersteuning Eindnoten Colofon

6

7 Voorbeelden Astralift 120 ComfortClip De Bouwhof 2535 Drankengroothandel Boonekamp 3450 Dutch Water Dreams 4058 Dynaflow Research Group Fidgety Fit Firmhouse GTI Koudetechniek Life Safety Products Move4Life NEA Seaway Heavy Lifting SnowWorld Van Dorp installaties VDG Security Vision2Watch Weleda DE INNOVATIEVE ONDERNEMER 7

8 8

9 Woord vooraf Zoetermeer is volgens de Atlas van Gemeenten 2008 op sociaal-economisch gebied de vierde gemeente van het land. Op het gebied van ICT zelfs de eerste. Zo n resultaat bereik je niet in een vloek en een zucht. Daar gaan heel wat inspanningen aan vooraf en er zullen des te meer inspanningen moeten worden geleverd om die posities te behouden en verder uit te bouwen. Het is derhalve een voortreffelijke gedachte om een boek te schrijven over innovatie, opdat de huidige en nieuwe generaties ondernemers en bestuurders de indertijd ontstoken fakkel van de innovatie brandend houden. Zonder al te diep op de historie van Zoetermeer te willen ingaan moet op deze plaats gewag worden gemaakt van de innovators van het begin van de twintigste eeuw, die Nutricia, Brinkers en de Spar vanuit het Zoetermeerse op de wereldkaart hebben gezet. In dit boek wordt aandacht besteed aan de recente innovators, die op het gebied van ICT en niet te vergeten Leisure Zoetermeer opnieuw in the picture hebben geplaatst. Ook de gemeente heeft een belangrijke rol gespeeld om naast de groei van het aantal woningen, nu eenmaal inherent aan het zijn van groeikern, ook de bedrijvigheid in de stad te stimuleren. Jarenlang is Zoetermeer de grootste groeier van Haaglanden, misschien wel van Zuid-Holland geweest. Ook evenementen hebben aan die positie bijgedragen. Onze Floriade is daarvan een schitterend voorbeeld van het kunnen van een nieuwe stad om een ongeëvenaard aantal van 3,3 miljoen bezoekers vanuit alle landen van de wereld naar dit vroegere boterdorp te trekken. Ook hierdoor is Zoetermeer op de wereldkaart gezet. Er is meer, dat is wellicht minder cool. U zult dit in dit boek ook ervaren: het is vooral mensenwerk! Mensen als inspiratiebron, zoals bijvoorbeeld de man aan wiens nagedachtenis wij dit boek opdragen: de onvergetelijke Wim Verdonck. Een lokale ondernemer, die zo creatief en daarmee zo innovatief was, dat wij hem nauwelijks konden bijhouden. Wij hebben hem kunnen strikken als voorzitter van het ICT Platform Zoetermeer, dat als taak had om via bijvoorbeeld een prijsvraag innovatieve voorstellen uit de Zoetermeerse bevolking los te krijgen. Het is hem gelukt om Zoetermeer ook via dat kanaal op de kaart te zetten. Zij die hem hebben gekend weten wat voor powerhouse hij was. Geen grens was hem te ver en dat is ook de reden waarom wij hem zo missen. Luigi van Leeuwen, Burgemeester van Zoetermeer van 1988 tot DE INNOVATIEVE ONDERNEMER 9

10 10

11 1. Dit boek Pioniers in het bedrijfsleven trekken altijd en overal de aandacht. Bill Gates stond aan de basis van de moderne software-industrie. Hij bouwde sinds de jaren 70 Microsoft uit tot een miljardenconcern. Meer recent deden Serge Brin en Larry Page met Google hetzelfde op de markt voor webbrowsers. Dichter bij huis kennen we Joop van den Ende (theater- en televisieproducties), Jan Zeeman (textiel) en meer recent Peter Frans Pauwels (medeoprichter van TomTom) en Karel van Eerd (de snelgroeiende keten van Jumbo supermarkten). Allemaal voorbeelden van ondernemers die met een innovatief product of concept een succesvol imperium wisten op te bouwen. Dergelijke voorbeelden wekken wellicht de indruk dat innovatie vooral hoort bij ondernemers met technologische vondsten of baanbrekende concepten. Als we bovendien de managementboeken moeten geloven is innovatie tegenwoordig bittere noodzaak omdat de technologische ontwikkelingen steeds sneller gaan, Chinezen ons voorbijstreven, afnemers iedere dag iets anders willen en productlevenscycli steeds korter worden. Vraag echter een doorsnee-ondernemer in het midden- en kleinbedrijf (MKB) - pakweg een schoenenwinkel, een doe-het-zelfzaak of een installatiebedrijf - of hij baanbrekende innovaties realiseert dan wel wordt gehinderd door dergelijke trends, en het antwoord is meestal ontkennend. Toch is innovatie van belang, al is het maar om als bedrijf op langere termijn te overleven. Feitelijk is innovatie van alle tijden. Het stenen tijdperk is de periode uit de prehistorie waarin mensen gebruiksvoorwerpen uitsluitend van steen maakten. Met de jaren werden dat wel steeds bétere gebruiksvoorwerpen - mede daardoor kon de mens zich ontwikkelen van jager-verzamelaar tot landbouwer. Vrijwel alle maatschappelijke vooruitgang in de geschiedenis is te danken aan vernieuwingen die werden geïntroduceerd door mensen die uit waren op resultaatverbetering in de breedste zin van het woord. Innovatie maakte de ontdekkingsreizen mogelijk, lag ten grondslag aan de industriële revolutie, en was meer recent de drijvende kracht achter de opkomst van internet. Ook een installatiebedrijf maakt vandaag de dag gebruik van gereedschappen die twintig jaar geleden niet bestonden, en de winkel die anno 2008 geen computer heeft voor zijn productregistratie, bestellingen en administratie, is gedoemd te verdwijnen. Innovatie gebeurt overal, ook in de kleinere en minder opvallende bedrijven. In dit boek richten we ons op hoe de gewone ondernemer innoveert. Het doel is drieledig: we beschrijven het innovatieproces vanuit het perspectief van de individuele ondernemer, geven tips en suggesties, en behandelen concrete voorbeelden dicht bij huis. Boeken over innovatie zijn vaak te moeilijk geschreven, en worden nog DE INNOVATIEVE ONDERNEMER 11

12 altijd gedomineerd door de situatie van het grootbedrijf waar innovatie vrijwel gelijk staat aan technologische ontwikkeling, patentaanvragen en de introductie van nieuwe producten. In dit boek houden we rekening met het feit dat de meeste ondernemers niet uit zijn op de realisatie van een miljardenimperium. Onze ambitie is om ondernemers in het MKB concrete handvatten te bieden om te innoveren. Behalve ondernemers zijn ook studenten en adviseurs (accountants, consultants, brancheorganisaties, etc.) onze doelgroepen. Dit boek vertelt hoe ondernemers in het MKB tot innovaties kunnen komen en wat daarbij komt kijken. Daarbij behandelen we de theorie in korte, hapklare brokken: de hoofdstukken zijn desgewenst ook los van elkaar te raadplegen. De voorbeelden bespreken we juist uitgebreid, omdat de ervaring uitwijst dat ondernemers zich liever laten inspireren door soortgenoten dan zich te verdiepen in nodeloos ingewikkelde theorie. Dit boek bestaat uit vijf delen. Deel I is de inleiding. We definiëren innovatie en geven aan waarom het nu eigenlijk belangrijk is. We prikken ook enkele mythes over innovatie door. En we geven aan welke stappen ondernemers zo n beetje doorlopen om tot innovaties te komen. Het gaat om een proces van het zien van kansen, daarover beslissen, om ten slotte de kans te realiseren 1. Dit innovatieproces vormt de basis van de verdere uitwerking van het boek: Inleiding Kansen zien Beslissen Kansen realiseren Achtergronden In deel II gaan we in op hoe ondernemers kansen zien en wat zij daarvoor kunnen doen. We bespreken verschillende bronnen van innovatiekansen en beproefde methoden om kansen te vinden. Daarbij behandelen we contact met andersdenkenden, netwerkactiviteiten, de rol van gebruikers, gerichte informatiebronnen en de rol van mislukkingen. Dit deel eindigt met een bespreking over creativiteit. Deel III gaat over de besluitvormingsfase in het innovatieproces. Vragen die aan de orde komen zijn hoe het besluitvormingsproces van ondernemers eruitziet, en hoe ondernemers tot betere beslissingen kunnen komen over waargenomen innovatie- 12

13 kansen. Relevante onderwerpen zijn onder andere de kenmerken van het innovatieve idee, de intuïtie van de ondernemer en de ervaren noodzaak tot innovatie afhankelijk van omgevingsontwikkelingen. Deel IV behandelt de theorie over het realiseren van innovatiekansen. Deze fase stelt eisen aan de organisatie- en netwerkvaardigheden van de ondernemer. Belangrijke succesfactoren zijn met name het vermogen om financiering te vinden en om goede contracten met netwerkpartners te sluiten. Daarnaast wordt - in het geval van nieuwe producten - vaak weinig aandacht besteed aan het vermarkten van het product. We eindigen met een overzicht van valkuilen in de realisatiefase. Deel V geeft enkele achtergronden over innovatieve ondernemers. We gaan in op de vraag in hoeverre innovatief ondernemerschap is aangeboren of juist is te leren. Ook kijken we naar de invloed van de omvang van bedrijven: wat maakt innovatie in kleine bedrijven zo bijzonder, en waarin verschilt dit van grote bedrijven? Voorts komt aan bod hoe de ondernemer zijn medewerkers bij innovatieprocessen kan betrekken. Het boek eindigt met een test waarmee ondernemers de innovatiekracht van hun bedrijf kunnen vergelijken, en een overzicht van partijen die steun kunnen bieden bij innovatie. DE INNOVATIEVE ONDERNEMER 13

14

15 Inleiding Inleiding Wat is innovatie? Waarom innovatie? Mythes over innovatie Rol van de ondernemer Stappen naar innovatie Kansen zien Beslissen Kansen realiseren Achtergronden

16 2. Wat is innovatie? Er zijn moeiteloos honderden definities op te lepelen. Deze gaan we hier niet in detail bespreken. Wel willen we benadrukken dat innovatie méér is dan technologische snufjes. Ten onrechte wordt innovatie vaak geassocieerd met mannen in witte jassen tussen borrelende kolfglazen of de nieuwste apparatuur van Sony. Innovatie is breed; feitelijk alle vernieuwing die is gericht op resultaatverbetering. Behalve dat innovatie draait om vernieuwing delen de definities andere kenmerken. Innovatie is 2 : iets nieuws voor de omgeving waarin het wordt geïntroduceerd (bijv. een individu, groep, organisatie); gericht op bepaalde voordelen. Behalve financiële/bedrijfseconomische resultaten kunnen dit bijvoorbeeld zijn: persoonlijke groei, realisatie van ambities of een tevreden gevoel; beperkt tot bewuste pogingen om resultaat te bereiken. Als een ondernemer wordt geconfronteerd met het vertrek van zijn verkoopmedewerker, en een opvolger aanneemt die beter blijkt te presteren dan zijn voorganger, dan is geen sprake van innovatie. Als de ondernemer de verkoopmedewerker bewust de deur uitwerkt om een betere vervanger aan te stellen, is wel sprake van innovatie; geen routinematige verandering. Het aannemen van een nieuw personeelslid om iemand te vervangen die met pensioen gaat, is geen innovatie. Wel innovatief kan zijn het creëren van een geheel nieuwe functie. Kort samengevat is innovatie iedere bewust uitgevoerde vernieuwing gericht op een bepaald voordeel. Innovaties wijken af van wat al bestond. Alleen een vernieuwing is echter niet genoeg; er dient sprake te zijn van gerichte actie om iets te bereiken. Een innovatie is niet hetzelfde als een uitvinding. Een uitvinding is de creatie van nieuwe vormen, technieken, toepassingen of processen. Een uitvinding wordt echter pas een innovatie als deze concreet wordt toegepast om een bepaald voordeel te realiseren. Zo moeten veel wetenschappelijke vondsten als uitvinding worden beschouwd, en worden zij pas innovatief bij praktische toepassing. Gerard t Hooft en Martinus Veltman wonnen in 1999 bijvoorbeeld de Nobelprijs in de natuurkunde voor het ophelderen van de kwantumstructuur van elektrozwakke interacties. Belangrijke vondst, maar tot dan toe geen enkele praktische toepassing. Ten slotte is innovatie niet hetzelfde als creativiteit. Het begrip creativiteit is het genereren van nieuwe en bruikbare ideeën. Innovatie ligt in het verlengde hiervan: als een creatief idee ook daadwerkelijk tot ontwikkeling is gebracht en gerealiseerd. Een creatief idee kan derhalve de aanleiding zijn tot innovatie, maar is geen voldoende voorwaarde. 16 INLEIDING

17 Objecten van innovatie Het begrip innovatie wordt een stuk duidelijker als we kijken naar de objecten die ondernemers kunnen vernieuwen. Zo noemde de Oostenrijkse econoom Schumpeter al begin vorige eeuw de volgende innovatieobjecten 3 : de introductie van een nieuw goed - waar consumenten nog niet bekend mee zijn - of een nieuwe kwaliteit van een bestaand goed, de introductie van een nieuwe productiemethode; deze hoeft niet gebaseerd te zijn op een wetenschappelijke vondst, maar kan ook bestaan uit een nieuwe vorm van vermarkten van een goed, het openen van een nieuwe markt, ofwel een markt waarin een bepaald bedrijf of een bepaalde bedrijfstak in een land nog niet actief was, ongeacht of deze markt al bestond, het toepassen van nieuwe grondstoffen of halffabrikaten in goederen, ongeacht of deze al bestonden, het realiseren van nieuwe organisatievormen. De meest gehanteerde indeling van innovaties is die naar product- en procesinnovaties. Bedrijven kunnen vernieuwing aanbrengen in datgene waarmee zij geld verdienen (producten) of in de manier waarop zij geld verdienen (processen). In de praktijk is het onderscheid tussen product- en procesinnovaties niet even gemakkelijk. Een nieuw product gaat vaak samen met een aanpassing in het onderliggende productieproces en vice versa. Bij diensten ligt het onderscheid nog lastiger, omdat veel diensten tegelijk worden geproduceerd en geconsumeerd. Voorbeelden In dit boek geven we talrijke voorbeelden van innovaties die in de laatste jaren zijn gerealiseerd door ondernemers in de regio Zoetermeer. In de voorbeelden zien we de genoemde objecten terug, vaak ook in combinatie. Onderstaande tabel geeft per voorbeeld de meest opvallende objecten waarop wordt geïnnoveerd. DE INNOVATIEVE ONDERNEMER 17

18 Bedrijf Innovatie Meest herkenbare objecten Product/dienst Concept/formule Proces Organisatie-vorm Markt Astralift Bediening van een marktniche voor maatwerkliften ComfortClip Geleider om autogordels op gewenste alternatieve hoogte in te stellen De Bouwhof Onderscheidende formule gebaseerd op kennis, extra diensten en diep assortiment Drankengroothandel Boonekamp Evolutie van detailhandel naar groothandel in dranken Dutch Water Dreams Wildwaterbaan op olympisch niveau; unieke watersportfaciliteiten in Nederland Dynaflow Research Group Maatschapstructuur waarin technische professionals partner kunnen worden Fidgety Fit Onderscheidende winkelformule gebaseerd op kennis, service en diep assortiment Firmhouse Tweetburner; websoftware gebaseerd op rapid prototyping GTI Koudetechniek Duurzame koeltechniek op basis van CO 2 Life Safety Products Veiligheidsproduct voor auto's die te water gaan Move4Life Sportschool en fysiotherapie in één; speciale diensten voor mindervaliden en diabetici NEA Joint venture met partner in Beijing (China) Seaway Heavy Lifting Nieuw kraanschip met grotere capaciteit en kortere vaartijd SnowWorld Overdekte skiaccommodatie met echte sneeuw en breed palet aanvullende diensten Van Dorp installaties Boorhulp als hulpmiddel voor monteurs bij het werken boven hun hoofd VDG Security Intelligente videobewakings- en camerasystemen Vision2Watch Interactieve presentaties en projecties op basis van bestaande hardware en eigen software Weleda Volledig klimaatneutrale onderneming 18 INLEIDING

19 Mate van nieuwheid Het centrale aspect in elke definitie is dat innovatie draait om iets nieuws. Iets kan nieuw zijn voor de wereld (het eerste vliegtuig van de gebroeders Wright), nieuw voor de eigen bedrijfstak (bijvoorbeeld het gebruik van antitrilling om geluidsoverlast in flatgebouwen te bestrijden), nieuw voor het eigen bedrijf (bijvoorbeeld de adoptie van een tracking- & tracingsysteem in het wegtransport) of nieuw voor bepaalde personen (bijvoorbeeld een consultancybedrijf waar de medewerkers één voor één overgaan op het gebruik van elektronische agenda s). Sommigen stellen dat iets alleen maar innovatief kan zijn als het nieuw voor de omgeving is. In dit boek spreken we echter van innovatie als iets nieuw is voor een bedrijf, en in het bijzonder voor de ondernemer in het bedrijf. Vast staat dat op het niveau van de ondernemer innovaties kunnen verschillen in hun mate van nieuwheid. Voor een restauranthouder is investeren in een nieuwe oven een relatief eenvoudige innovatie. De ondernemer en zijn medewerkers kunnen immers aansluiten bij het bestaande kennis en vaardigheden; het gebruik van de nieuwe oven zal een beperkte leerinspanning vragen. Innovaties die weinig of geen nieuwe vaardigheden vergen zijn vaak makkelijk door te voeren. Dit zou heel anders liggen als de restauranthouder besluit om ook cateringdiensten te gaan verzorgen. Dit vergt investeringen in nieuwe kennis en waarschijnlijk ook de werving van nieuwe medewerkers, bijvoorbeeld om de bezorging en presentatie op locatie te organiseren. Een onderscheid dat in dit verband veel wordt gehanteerd is dat tussen radicale en incrementele innovaties. Bij incrementele innovaties gaat het om minder risicovolle, stapsgewijze verbeteringen. Radicale innovaties gaan over nieuwe concepten, of totaal nieuwe benaderingen. Een radicale innovatie breekt meestal met de op dat moment heersende standaard in een markt, creëert een geheel nieuwe markt, biedt een tot dan toe nog niet bestaande oplossing, of leidt tot een geheel nieuwe manier van werken. De voorbeelden in dit boek variëren van zeer radicale, ingewikkelde en risicovolle innovaties - bijvoorbeeld Dutch Water Dreams (p. 58) en SnowWorld (p. 140) - tot meer eenvoudige, incrementele innovaties die zeker niet minder nuttig zijn! DE INNOVATIEVE ONDERNEMER 19

20 Going up Het Zoetermeerse Astralift is in 2003 opgericht door Martijn van Gilst en Arjan Evers, beiden ex-werknemers van een liften fabriek. Het bedrijf is inmiddels gegroeid naar 50 werknemers, levering van ruim 150 liften en een jaaromzet van 5 miljoen euro. De opdrachten komen grotendeels uit Nederland, maar er zijn ook al liften geplaatst in andere Europese landen. 20 DE INNOVATIEVE ONDERNEMER

21 Astralift levert maatwerkliften: voor auto s en personen, schaarheftafels, platform-, goederen- en mindervalidenliften. De basis zijn standaardliften van meerdere liftfabrikanten in Europa en daarbuiten. Die worden op verzoek van klanten (aannemers, architecten en eindgebruikers) aangepast en/of uitgerust met speciale voorzieningen. Op grond van de sterke groei in de periode heeft Astralift de Gazelle award van Het Financieele Dagblad gekregen. Innovatie Recente productinnovaties zijn een vierkoloms autolift met speciale voorzieningen voor parkeergarages, showrooms met meerdere verdiepingen en dergelijke, en een platformlift die beschikt over een normale liftbesturing zoals die standaard in personenliften aanwezig is. Met de autolift kan eenzelfde gewicht verplaatst worden in een kleinere ruimte dan met de bestaande liften. De platformlift is een lift voor goederen, die valt onder de MachineRichtlijn. Maar dankzij speciale veiligheidsvoorzieningen is Astra s platformlift óók goedgekeurd voor personenvervoer, anders dan standaard platformliften. Die blijven stilstaan als de gebruiker de knop loslaat: een veiligheidsvoorziening, waar de lift van Astralift dóórgaat na het indrukken van de knop. Deze toepassing is ontwikkeld samen met een Italiaans bedrijf dat op dit terrein over een patent beschikt. De lift wordt met een Italiaans certificaat op de markt gebracht, en voldoet dankzij de aangebrachte veiligheidsvoorzieningen aan de (strenge) Europese regelgeving voor liftveiligheid. Kans en realisatie Tegen grootmachten als ThyssenKrupp, Otis, Schindler en Kone is door schaalnadelen niet goed te concurreren, daarom besloten Martijn van Gilst en zijn compagnon Arjan Evers een bedrijf op te richten dat inspeelt op bijzondere wensen van opdrachtgevers. Bij hun voormalige werkgever hadden zij gezien dat de grote aanbieders op dit vlak vaak kansen laten liggen. Met de grote aanbieders heeft Astralift een complementaire relatie: het verkoopt hun producten op de Nederlandse markt, vult hun aanbod aan met speciale voorzieningen, en brengt ze (daarmee) bovendien ook wel eens op ideeën voor productverbeteringen. STRALIFT Beide oprichters hadden kennis van de markt en de nodige contacten. Ze hadden ook ideeën over wat die markt vraagt, maar konden DE INNOVATIEVE ONDERNEMER 21

22 bij hun werkgever hun ei niet kwijt. Daarop namen zij afscheid van hun werkgever om voor zichzelf te beginnen. Een paar oude klanten hadden veel vertrouwen in het nieuwe bedrijf en gingen mee. STRALIFT Wat Astralift biedt is wellicht geen hightech innovatie gebaseerd op langdurige ontwikkelingstrajecten, maar men is wel op marktgedreven wijze voortdurend op zoek naar nieuwe mogelijkheden. Het bedrijf beschikt over een kleine werkplaats voor ontwikkeling en bouw van aanvullende applicaties. Ontwerp en eigen ontwikkeling nemen geleidelijk aan een belangrijkere plaats in. Dat is ook nódig, want het wordt steeds moeilijker om klanten met speciale wensen te kunnen bieden waar zij naar op zoek zijn. GOUDEN TIP Martijn van Gilst, directeur verkoop en medeoprichter van Astralift: Doe waar je goed in bent Als je onvoldoende kennis hebt van de branche waarin je wil starten, ga er dan eerst een tijd in loondienst. En haal daarnaast expertise in huis door gerichte werving van werknemers. Verder: volg weten regelgeving, en speel zo snel mogelijk in op wijzigingen daarin, met de Machineen de LiftenRichtlijn als voor ons belangrijk voorbeeld. Je concurrenten wachten ook niet (als ze het goed doen)! 22 DE INNOVATIEVE ONDERNEMER

23 3. Waarom innovatie? Het antwoord op deze vraag hangt af van wie je hem stelt. Politici, beleidsmakers en wetenschappers vinden innovatie nodig om de economische groei te waarborgen. De mogelijkheden om langs alternatieve wegen economische groei te realiseren - met name door verhoging van de arbeidsparticipatie - lopen het komende decennium tegen hun grenzen aan. De roep om innovatie wordt op Europees niveau vormgegeven in de zogenaamde Lissabon-strategie. Deze houdt in dat de Europese Unie in 2010 de meest concurrerende en dynamische economie ter wereld moet zijn. Innovatie door bedrijven speelt daarbij een belangrijke rol 4. Verder heeft Nederland in de afgelopen jaren een heus Innovatieplatform gekregen onder leiding van de minister-president. Het ontwikkelt voorstellen om het bedrijfsleven tot meer innovatie aan te sporen 5. Juist kleine bedrijven zorgen in de praktijk voor veel innovaties die de economie en maatschappij vooruit helpen. Het gaat dan niet om de in het oog springende, sexy innovaties zoals de ipod, het plasmascherm of nieuwe medicijnen tegen aids, maar veel meer om bescheiden innovaties die zich aan het oog van de grote massa onttrekken. Wat heeft een individuele ondernemer hiermee van doen? Eigenlijk vrij weinig. Ondernemers innoveren in de eerste plaats voor zichzelf; voor hun eigen werkplezier en boterham, en om tal van andere redenen die we hierna zullen bespreken. Voor de bredere economische ontwikkeling willen en horen zij zich niet primair verantwoordelijk te voelen, net zo min als individuele werknemers dat zijn. Ondernemers innoveren normaal gesproken omdat zij dat zelf graag willen, maar soms ook omdat het moet. Innovatie moet? Soms ontkom je er niet aan. In hoofdstuk 1 bespraken we al, dat veel managementboeken beweren dat innovatie moet vanwege snelle technologische ontwikkelingen, dynamische afnemers, concurrentie van de Chinezen, en kortere levenscycli van producten. Voor veel ondernemers is deze beeldvorming zwaar overdreven, maar soms is deze onheilspraat wel degelijk van toepassing. Denk bijvoorbeeld aan bedrijven die op internationale markten actief zijn met gestandaardiseerde producten. Bijvoorbeeld in de maakindustrie, de groothandel en het transport. Daar heeft men zich veel aan te trekken van internationale concurrentie, en bestaat de behoefte tot differentiatie om niet uitsluitend op een lage prijs te hoeven concurreren; bedrijven die opereren in een hightech omgeving. Bijvoorbeeld de machine- en apparatenindustrie, chemische industrie, ICT-sector en advies- en ingenieursbu- DE INNOVATIEVE ONDERNEMER 23

24 reaus. In deze sectoren zien we dat nieuwe technologische kennis en steeds wijzigende wensen van klanten leiden tot een noodzaak om bestaande producten bijna continu te innoveren. Softwaretoepassingen zijn na anderhalf jaar vaak hopeloos verouderd. Adviesbureaus bedienen zich van een repertoire aan advieskennis en -diensten dat steeds weer evolueert. Continue vernieuwing is in hightech omgevingen de norm, en het adagium not to innovate is to die is met name daar van toepassing. Dit laat onverlet dat in andere sectoren van het bedrijfsleven de druk vanuit de omgeving tot innovatie minder groot is. Voorbeelden zijn de bouwnijverheid, detailhandel, horeca, persoonlijke dienstverlening, en grote delen van de zakelijke dienstverlening en de landbouw. Hier kunnen ondernemers zich doorgaans een rustiger innovatietempo veroorloven. Een andere reden dat innovatie soms moet is wet- en regelgeving. Een voorbeeld is de Europese verordening voor registratie, evaluatie en autorisatie van chemische stoffen (REACH). De kern hiervan is dat bedrijven die chemische stoffen produceren, verhandelen en/of gebruiken de risico s moeten kennen en maatregelen moeten nemen om die te beheersen. Voor toepassing van sommige chemische stoffen is speciale toestemming vereist. Door REACH moeten veel ondernemers in de industrie en de groothandel investeren in specifieke administratie en aanpassing van hun interne processen. Een ander voorbeeld is het rookverbod in de horeca dat in 2008 werd ingevoerd. Dit heeft ervoor gezorgd dat menig horecaondernemer - om geen klandizie te verliezen - heeft geïnvesteerd in rookruimtes of voorzieningen buiten het pand (luifels, terrassen, verwarming, rooktafels, speciale asbakken, etc.). Overigens kan ook afschaffing van wet- en regelgeving leiden tot innovatie. Een voorbeeld is de deregulering van de notarisbranche in Hierdoor hebben veel notariskantoren zich gespecialiseerd in specifieke diensten, hebben zij geïnvesteerd in automatisering, zijn zij samenwerkingsverbanden aangegaan, enzovoort. Innovatie mag Voor de meeste ondernemers is innovatie echter een middel en geen doel op zich. Gangbare innovatiemotieven zijn betere prestaties (het streven naar meer omzet, groei van het bedrijf, of meer winst, kan aanleiding zijn om te innoveren in nieuwe producten of kostenbesparende procesinnovaties), concurrentiekracht (door te innoveren kunnen ondernemers zich onderscheiden van andere aanbieders, en voorkomen dat zij uitsluitend op een lage prijs concurreren) en behoud van zelfstandigheid 6. Het belangrijkste motief is waarschijnlijk wel dat ondernemers innoveren voor hun PLEZIER, bijvoorbeeld door iets nieuws te creëren, nieuwe vakkennis op te doen, of in hun omgeving verbetering tot stand te brengen. Zulk plezier, dat wil zeggen intrinsieke, oprechte motivatie, is een noodzakelijke en essentiële 24 INLEIDING

25 voorwaarde voor innovatie. Andere motieven zijn daarbij vergeleken eerder randvoorwaarden. In dit verband kunnen we ook enkele verdachte motieven noemen die we vaak tegenkomen bij ondernemers met mislukte innovaties. Bij de Kamers van Koophandel ziet men vaak ondernemers met onhaalbare plannen (buitenissige en onsamenhangende ideeën die onvoldoende zijn becommentarieerd door mensen in hun omgeving), onterecht geïdentificeerde kansen (het gat in de markt dat er niet blijkt te zijn) en hebberigheid (zij die eventjes bakken met geld denken te verdienen) 7. Motivatie is een noodzakelijke, maar geen voldoende voorwaarde voor succesvol innoveren. In de delen 2 t/m 4 van dit boek bespreken we hoe het proces van innovatie verloopt en wat daarbij komt kijken. Overigens kunnen ondernemers ook heel goede redenen hebben om van innovatie af te zien. Bijvoorbeeld wat we hebben is goed genoeg, te risicovol, alle goede ideeën zijn al weg, daar hebben wij niet de cultuur voor of geen tijd. Bijna altijd is een gebrek aan motivatie de achterliggende reden. Afhankelijk van de omgeving waarin de ondernemer acteert kan dat best lang goed gaan - maar niet voor eeuwig. Op de langere termijn komt iedere ondernemer in de problemen als hij zijn producten, diensten, werkmethoden, afzetmarkten en organisatiemethoden niet ten minste up-to-date houdt 8. In iedere bedrijfstak worden vandaag de dag heel andere producten verkocht en technieken gebruikt dan 30 jaar geleden. Akkerbouwers bewerken hun land machinaal en niet meer met de hand. Winkeliers hebben hun voorraadbeheer geautomatiseerd en werken met barcodes. Vrachtwagenchauffeurs gebruikten tracking- en tracingapparatuur in plaats van dat zij hun positie doorbellen. In de meeste sectoren is een periode van tien jaar al ruim voldoende om grote verschillen te zien in de manier waarop men te werk gaat. Iedere ondernemer zal van tijd tot tijd moeten innoveren, alleen de mate waarin verschilt met de bedrijfstak. DE INNOVATIEVE ONDERNEMER 25

Corporate Venturing in het MKB

Corporate Venturing in het MKB M200920 Corporate Venturing in het MKB Ruimte voor vernieuwing, durf en kansen C. van Essen MSc Zoetermeer, 10 december 2009 Corporate venturing in het MKB Corporate venturing is onder grote, multinationale

Nadere informatie

Welkom. 2014: Innovatiekracht

Welkom. 2014: Innovatiekracht Welkom 2014: Innovatiekracht 2014: innovatiekracht Doel: Ambitieuze / resultaatgerichte ondernemers Ambitieuze / resultaatgerichte ondernemers Onderwerpen verschillende invalshoeken Interactie / begeleiding

Nadere informatie

ONDERZOEKSRAPPORT TOPSECTOREN

ONDERZOEKSRAPPORT TOPSECTOREN ONDERZOEKSRAPPORT TOPSECTOREN Sociale innovatie doorslaggevend voor succes topsectoren: Topsectorenbeleid te eenzijdig gericht op technologische innovatie De markt dwingt bedrijven steeds sneller te innoveren

Nadere informatie

Impact Cloud computing

Impact Cloud computing Impact Cloud computing op de Nederlandse zakelijke markt De impact van Cloud Computing op de Nederlandse zakelijke markt De economische omstandigheden zijn uitdagend. Nederland is en bedrijven informatietechnologie

Nadere informatie

Een eigen bedrijf is leuk!

Een eigen bedrijf is leuk! M200815 Een eigen bedrijf is leuk! Ervaringen van starters uit de jaren 1998-2000 drs. A. Bruins drs. D. Snel Zoetermeer, december 2008 2 Een eigen bedrijf is leuk! Een eigen bedrijf geeft ondernemers

Nadere informatie

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together Gids voor werknemers Rexel, Building the future together Editorial Beste collega s, De wereld om ons heen verandert snel en biedt ons nieuwe uitdagingen en kansen. Aan ons de taak om effectievere oplossingen

Nadere informatie

Van baan naar eigen baas

Van baan naar eigen baas M200912 Van baan naar eigen baas drs. A. Bruins Zoetermeer, juli 2009 Van baan naar eigen baas Ruim driekwart van de ondernemers die in de eerste helft van 2008 een bedrijf zijn gestart, werkte voordat

Nadere informatie

MKB-ondernemers met oog voor de toekomst

MKB-ondernemers met oog voor de toekomst M200803 MKB-ondernemers met oog voor de toekomst Bedrijfsstrategieën in het MKB drs. M. Mooibroek Zoetermeer, juli 2008 MKB-ondernemers met oog voor de toekomst Ongeveer de helft van de MKB-ondernemers

Nadere informatie

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s In een globaliserende economie moeten regio s en ondernemingen internationaal concurreren. Internationalisatie draagt bij tot de economische

Nadere informatie

Kansendossier : Machinebouw en Mechatronica. België

Kansendossier : Machinebouw en Mechatronica. België Kansendossier : Machinebouw en Mechatronica België Inleiding Aanleiding De industrie wordt wereldwijd steeds hoogwaardiger en heeft alsmaar meer behoefte aan ondernemingen die uitblinken in een hightech

Nadere informatie

De toekomst van consultancy

De toekomst van consultancy De toekomst van consultancy Course Assignment Management Consulting 5 oktober 2013 Teska Koch 2518936 Teska.koch@hotmail.com Word count: 1.510 Een kijkje in de glazen bol: Wat is de toekomst van consultancy?

Nadere informatie

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Erasmus Concurrentie en Innovatie Monitor 2009 Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Rotterdam, 6 oktober 2009 INSCOPE: Research for Innovation heeft in opdracht

Nadere informatie

M201115. Innovatie in het MKB. Ontwikkelingen 1999-2011. A. Ruis

M201115. Innovatie in het MKB. Ontwikkelingen 1999-2011. A. Ruis M201115 Innovatie in het MKB Ontwikkelingen 1999-2011 A. Ruis Zoetermeer, oktober 2011 Crisis drukt innovativiteit De economische crisis heeft zijn weerslag op de innovativiteit in het midden- en kleinbedrijf

Nadere informatie

M200719. Een 'directe buitenlandse investering' is méér dan investeren alleen. Buitenlandse investeringen door MKB-bedrijven

M200719. Een 'directe buitenlandse investering' is méér dan investeren alleen. Buitenlandse investeringen door MKB-bedrijven M200719 Een 'directe buitenlandse investering' is méér dan investeren alleen Buitenlandse investeringen door MKB-bedrijven drs. R.M. Braaksma dr. J. Meijaard Zoetermeer, november 2007 Een 'directe buitenlandse

Nadere informatie

Smart Industry. KvK Ondernemerspanel onderzoek

Smart Industry. KvK Ondernemerspanel onderzoek KvK Ondernemerspanel onderzoek Smart Industry Algemene gegevens: Start- en einddatum onderzoek: 02-07-2014 tot 22-07-2014 Aantal deelnemende ondernemers: 484 (doelgroep mkb-topsectoren) In dit document

Nadere informatie

Stappenplan Begin uw eigen indoor speeltuin en/of trampolinepark

Stappenplan Begin uw eigen indoor speeltuin en/of trampolinepark Stappenplan Begin uw eigen indoor speeltuin en/of trampolinepark Stappenplan Het openen van een indoor speeltuin of trampolinepark doet u niet van de ene op de andere dag. Om u goed op weg te helpen hebben

Nadere informatie

Innoveren in de topsectoren chemie en energie. InnovatieLink biedt MKB ers praktische oplossingen en ondersteuning

Innoveren in de topsectoren chemie en energie. InnovatieLink biedt MKB ers praktische oplossingen en ondersteuning Innoveren in de topsectoren chemie en energie InnovatieLink biedt MKB ers praktische oplossingen en ondersteuning Om innovaties in de topsectoren chemie en energie kansrijker te maken helpt InnovatieLink

Nadere informatie

Een eeuw innovatie in de bouw De specifieke rol van de handel en toelevering. Frens Pries, directeur Balance&Result Peter van Heijgen, directeur HIBIN

Een eeuw innovatie in de bouw De specifieke rol van de handel en toelevering. Frens Pries, directeur Balance&Result Peter van Heijgen, directeur HIBIN Een eeuw innovatie in de bouw De specifieke rol van de handel en toelevering Frens Pries, directeur Balance&Result Peter van Heijgen, directeur HIBIN De bouw staat te boek als een weinig innovatieve, conservatieve

Nadere informatie

E V E R B I N D I N G, N I E

E V E R B I N D I N G, N I E innovatie Syntens N I E U W E V E R B I N D I N G, N I E U W E B U S I N E S S Het veld waarin bedrijven opereren is voortdurend in beweging. Om een bedrijf gezond en succesvol te houden, is het belangrijk

Nadere informatie

3 vragen die managers hun medewerkers nooit stellen

3 vragen die managers hun medewerkers nooit stellen 3 vragen die managers hun medewerkers nooit stellen en die het managen veel simpeler en succesvoller maken! Door Esther Mallant 2012 Esther Mallant www.hrmallant.nl Introductie De 3 vragen die managers

Nadere informatie

Managementvoorkeuren

Managementvoorkeuren Toelichting bij de test Business Fit-ality Lange Dreef 11G 4131 NJ Vianen Tel: +31 (0)347 355 718 E-mail: info@businessfitality.nl www.businessfitality.nl Business Fit-ality Met welk type vraagstuk bent

Nadere informatie

VVBS Webservices. De onderneming voor al uw internetzaken!

VVBS Webservices. De onderneming voor al uw internetzaken! VVBS Webservices De onderneming voor al uw internetzaken! VVBS Webservices Vormgeving van uw website Bouwen van websites en intranet Onderhoud van websites en intranet Services - copywriting, eindredactie,

Nadere informatie

De kracht van een sociale organisatie

De kracht van een sociale organisatie De kracht van een sociale organisatie De toegevoegde waarde van zakelijke sociale oplossingen Maarten Verstraeten. www.netvlies.nl Prinsenkade 7 T 076 530 25 25 E mverstraeten@netvlies.nl 4811 VB Breda

Nadere informatie

De grootste knelpunten van MKB- en technologiebedrijven

De grootste knelpunten van MKB- en technologiebedrijven M200805 De grootste knelpunten van MKB- en technologiebedrijven drs. N.G.L. Timmermans Zoetermeer, juli 2008 Administratieve lasten grootste knelpunt van MKB-bedrijven Veel overheidsbeleid ter stimulering

Nadere informatie

Duurzame innovaties in het MKB

Duurzame innovaties in het MKB M201117 Duurzame innovaties in het MKB Coen Bertens Johan Snoei Zoetermeer, november 2011 Duurzame innovaties in het MKB Eerder onderzoek van EIM liet al zien dat MKB'ers duur ondernemen als een blijver

Nadere informatie

Nieuwe retail business modellen. Partnervoorstel: ondersteunen en participeren

Nieuwe retail business modellen. Partnervoorstel: ondersteunen en participeren Nieuwe retail business modellen Partnervoorstel: ondersteunen en participeren Achtergrond Retail business modellen voor MKB ondernemers in de mode- en woonbranche Is het noodzakelijk? De combinatie voldoende

Nadere informatie

Cleantech Markt Nederland 2008

Cleantech Markt Nederland 2008 Cleantech Markt Nederland 2008 Baken Adviesgroep November 2008 Laurens van Graafeiland 06 285 65 175 1 Definitie en drivers van cleantech 1.1. Inleiding Cleantech is een nieuwe markt. Sinds 2000 heeft

Nadere informatie

Het Wie, Wat en Hoe vanwelzorg in 2012

Het Wie, Wat en Hoe vanwelzorg in 2012 Het Wie, Wat en Hoe vanwelzorg in 2012 En hoe de puzzelstukjes Of hoe de puzzelstukjes precies in elkaar precies passen in elkaar passen Onze Visie Wie we willen zijn in 2012 1 1 Als marktleider in het

Nadere informatie

Het Wie, Wat en Hoe van Welzorg

Het Wie, Wat en Hoe van Welzorg Het Wie, Wat en Hoe van Welzorg En op welke wijze wij onze klanten verder willen brengen. Inhoud Onze Visie 4 Onze Missie 6 Onze kernwaarden 8 Onze gedragscode 10 Algemeen 11 Naleving van de wet 11 Medewerkers

Nadere informatie

Flexibel werken en organiseren

Flexibel werken en organiseren Flexibel werken en organiseren Flexibel werken en organiseren Inhoud Inhoud Inleiding De kracht van flexibiliteit Differentiatie in ontwikkeling en doorstroom gebaseerd op organisatieverschillen Aspecten

Nadere informatie

SALARISADMINISTRATIE

SALARISADMINISTRATIE SALARISADMINISTRATIE Zelf doen of uitbesteden? Leuk dat je ons partner kennisdocument hebt gedownload. In kennisdocumenten in samenwerking met horecabranche experts brengen wij je op de hoogte van de voor

Nadere informatie

Arnold Monshouwer. Business Club Bernisse

Arnold Monshouwer. Business Club Bernisse Arnold Monshouwer Business Club Bernisse Wie zijn wij? Waarom innoveren? Wat is innovatie? Hoe kom ik op ideeën? Hoe pak ik het aan? Agenda Even voorstellen 1. Beter, eerder en sneller innoveren 2. Onafhankelijk

Nadere informatie

M200406. Innovatie in het MKB. Ontwikkelingen sinds 1999. drs. J.P.J. de Jong

M200406. Innovatie in het MKB. Ontwikkelingen sinds 1999. drs. J.P.J. de Jong M200406 Innovatie in het MKB Ontwikkelingen sinds 1999 drs. J.P.J. de Jong Zoetermeer, 16 september 2004 Innovatie in het MKB Circa twee op de drie MKB-bedrijven hebben in de afgelopen drie jaar een innovatie

Nadere informatie

Innovatie bij groot en klein 1

Innovatie bij groot en klein 1 Innovatie bij groot en klein 1 Gerhard Meinen 2 In hoeverre verschillen de kleinste bedrijven van de grotere als het gaat om het doorvoeren van technologische vernieuwingen (innovaties). Innoveren kleine

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

Vernieuwing geeft méér waarde aan medezeggenschap

Vernieuwing geeft méér waarde aan medezeggenschap 10 Vernieuwing geeft méér waarde aan medezeggenschap Vernieuwing geeft méér waarde aan medezeggenschap Kim van der Hoeven 1. Inleiding Ontwikkelingen in maatschappij en samenleving denk met name aan de

Nadere informatie

M201219. Innovatie in het MKB. Ontwikkelingen in de periode 2002-2012. A. Ruis MSc.

M201219. Innovatie in het MKB. Ontwikkelingen in de periode 2002-2012. A. Ruis MSc. M201219 Innovatie in het MKB Ontwikkelingen in de periode 2002-2012 A. Ruis MSc. Zoetermeer, november 2012 Toename innovativiteit in het MKB Na een scherpe daling van de innovativiteit in het MKB in 2011,

Nadere informatie

Smering voor de nering

Smering voor de nering M201102 Smering voor de nering Zzp'ers als smeermiddel voor innovaties in het MKB drs. N.E. de Vries Zoetermeer, januari 2011 Smering voor de nering Zzp'ers vervullen een belangrijke rol bij innovatie

Nadere informatie

Duurzaam ondernemen met de Rabobank.

Duurzaam ondernemen met de Rabobank. Duurzaam ondernemen met de Rabobank. Ron Droste, commercieel directeur. Rabobank Den Haag en omgeving Rabobank en duurzaamheid Coöperatieve organisatievorm Klant- en maatschappelijk belang als uitgangspunt

Nadere informatie

Exportmonitor 2011. Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler

Exportmonitor 2011. Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler Exportmonitor 2011 Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler Uit de Exportmonitor 2011 blijkt dat het noordelijk bedrijfsleven steeds meer aansluiting vindt bij de wereldeconomie. De Exportmonitor

Nadere informatie

Workshop Octrooien, uitvindingen, merken en modellen 23 november 2011 HAVO/VWO-4

Workshop Octrooien, uitvindingen, merken en modellen 23 november 2011 HAVO/VWO-4 Workshop Octrooien, uitvindingen, merken en modellen 23 november 2011 HAVO/VWO-4 Evenement Op 23 november brachten 18 leerlingen van 1 school uit de regio een bezoek aan De High Tech Campus en kregen de

Nadere informatie

Ù vertrouwt graag op een stevige fundering? Meeùs Bouw & Infra: een naam waarop u kunt bouwen! Meeùs is onderdeel van AEGON.

Ù vertrouwt graag op een stevige fundering? Meeùs Bouw & Infra: een naam waarop u kunt bouwen! Meeùs is onderdeel van AEGON. Ù vertrouwt graag op een stevige fundering? Meeùs Bouw & Infra: een naam waarop u kunt bouwen! Verzekeringen, PENSIOENEN, hypotheken met het accent op Ù Meeùs is onderdeel van AEGON. Meeùs Bouw & Infra:

Nadere informatie

M200802. Vrouwen aan de start. Een vergelijking tussen vrouwelijke en mannelijke starters en hun bedrijven. drs. A. Bruins drs. D.

M200802. Vrouwen aan de start. Een vergelijking tussen vrouwelijke en mannelijke starters en hun bedrijven. drs. A. Bruins drs. D. M200802 Vrouwen aan de start Een vergelijking tussen vrouwelijke en mannelijke starters en hun bedrijven drs. A. Bruins drs. D. Snel Zoetermeer, juni 2008 2 Vrouwen aan de start Vrouwen vinden het starten

Nadere informatie

Meer succes met je website

Meer succes met je website Meer succes met je website Hoeveel geld heb jij geïnvesteerd in je website? Misschien wel honderden of duizenden euro s in de hoop nieuwe klanten te krijgen. Toch levert je website (bijna) niets op Herkenbaar?

Nadere informatie

Leiderschap in Turbulente Tijden

Leiderschap in Turbulente Tijden De Mindset van de Business Leader Leiderschap in Turbulente Tijden Onderzoek onder 175 strategische leiders Maart 2012 Inleiding.. 3 Respondenten 4 De toekomst 5 De managementagenda 7 Leiderschap en Ondernemerschap

Nadere informatie

1. Wanneer kan je een octrooi (=patent) nemen op een planteigenschap die voordien nog niet gekend was in de landbouw?

1. Wanneer kan je een octrooi (=patent) nemen op een planteigenschap die voordien nog niet gekend was in de landbouw? Q&A Octrooien op planteigenschappen 1. Wanneer kan je een octrooi (=patent) nemen op een planteigenschap die voordien nog niet gekend was in de landbouw? Als het Europees Octrooi Bureau een patent verleent,

Nadere informatie

Kosteloos innovatie: Innoveren met subsidies.

Kosteloos innovatie: Innoveren met subsidies. 1. Wat is innovatie. Kosteloos innovatie: Innoveren met subsidies. Innovatie is een ruim begrijp. Het is het vernieuwen en ontwikkelingen van nieuw producten, diensten of proces om iets nieuws waarde te

Nadere informatie

Dries Stoel en Marcèle van Kerkvoorde. Uw businessmodel voor de toekomst

Dries Stoel en Marcèle van Kerkvoorde. Uw businessmodel voor de toekomst Dries Stoel en Marcèle van Kerkvoorde Uw businessmodel voor de toekomst Missie: economische groei door versterken van innovatie in het MKB Concurrentiekracht van Nederland versterken Innovatie in het MKB

Nadere informatie

De probleemstelling voor het onderzoek is als volgt geformuleerd:

De probleemstelling voor het onderzoek is als volgt geformuleerd: Samenvatting De opkomst van Health 2.0 en e-health zorgt ervoor dat de patiënt verandert naar zorgconsument. Health 2.0 zorgt voor een grote mate van patiënt-empowerment; zorgconsumenten nemen zelf de

Nadere informatie

Sociale media en Sociale innovatie

Sociale media en Sociale innovatie 1 Sociale media en Sociale innovatie Een innovatief duo Ivo van Ham Syntens 11-5-2011 2 Veranderingen in onze arbeidsmarkt de afgelopen 50 jaar Typering van werk: Transformatie: omzetten van grondstoffen

Nadere informatie

Technisch productontwerper gezocht. met een passie voor slimme constructies en het ontwerpen van gebruiksvriendelijke producten

Technisch productontwerper gezocht. met een passie voor slimme constructies en het ontwerpen van gebruiksvriendelijke producten Technisch productontwerper gezocht met een passie voor slimme constructies en het ontwerpen van gebruiksvriendelijke producten juli 2014 Panton Ontwerpstudio Panton zet zich in voor het verbeteren van

Nadere informatie

IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP

IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN biedt mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt meer kansen door het optimaal benutten van talenten,

Nadere informatie

Profielschets. Ondernemende school

Profielschets. Ondernemende school Profielschets Ondernemende school Scholen met Succes Postbus 3386 2001 DJ Haarlem www.scholenmetsucces.nl info@scholenmetsucces.nl tel: 023 534 11 58 fax: 023 534 59 00 1 Scholen met Succes Een school

Nadere informatie

Opleidingsprogramma DoenDenken

Opleidingsprogramma DoenDenken 15-10-2015 Opleidingsprogramma DoenDenken Inleiding Het opleidingsprogramma DoenDenken is gericht op medewerkers die leren en innoveren in hun organisatie belangrijk vinden en zich daar zelf actief voor

Nadere informatie

KRACHTENBUNDELING VOOR 2009 Corporate Identity BM-Support.org STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT

KRACHTENBUNDELING VOOR 2009 Corporate Identity BM-Support.org STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT OPEN BUSINESS INNOVATIE KRACHTENBUNDELING VOOR SUCCES OPEN BUSINESS INNOVATIE KRACHTENBUNDELING VOOR 2009 Corporate Identity

Nadere informatie

Workshop Innoveren Monique Blacha Femke van Laarhoven

Workshop Innoveren Monique Blacha Femke van Laarhoven Workshop Innoveren Monique Blacha Femke van Laarhoven Laten we ons even voorstellen Workshop leiders: Femke van Laarhoven, Nehem KMC Monique Blacha, VMRG/Slimbouwen En wie bent u? Doel van de workshop

Nadere informatie

Aan de slag met het Business Model Canvas

Aan de slag met het Business Model Canvas 1 Aan de slag met het Business Model Canvas De Wereld van de Ondernemer Gerard Aaftink November 2014 2 Inhoud Deel 1: Het Business Model Canvas Het Business Model Canvas Wat is het? Hoe werkt het? Hoe

Nadere informatie

INNOVATION BY MAKING LEARNING BY DOING

INNOVATION BY MAKING LEARNING BY DOING INNOVATION BY MAKING LEARNING BY DOING 1 INNOVATION BY MAKING, LEARNING BY DOING Bij alles wat we doen, hanteren we deze twee principes. Innovation happens by making. The only way to learn innovation is

Nadere informatie

Het Marketingconcept: Tevreden klanten: Geintegreerde aanpak:

Het Marketingconcept: Tevreden klanten: Geintegreerde aanpak: Inhoud Inhoud... 1 Het Marketingconcept:... 2 Tevreden klanten:... 2 Geintergreerde aanpak:... 2 Behoeftengeoriënteerd werkterrein:... 3 Concurentieanalyse:... 3 Marktonderzoek:... 3 Winstbijdrage:...

Nadere informatie

Het Nationale Klantbelevingsonderzoek 2012 (preview) Beleef en beïnvloed de klant!

Het Nationale Klantbelevingsonderzoek 2012 (preview) Beleef en beïnvloed de klant! Het Nationale Klantbelevingsonderzoek 2012 (preview) Beleef en beïnvloed de klant! Klantenbinding is essentieel voor organisaties om te overleven. Klanten worden steeds veeleisender; naast een goede functionele

Nadere informatie

18 december 2012. Social Media Onderzoek. MKB Nederland

18 december 2012. Social Media Onderzoek. MKB Nederland 18 december 2012 Social Media Onderzoek MKB Nederland 1. Inleiding Er wordt al jaren veel gesproken en geschreven over social media. Niet alleen in kranten en tijdschriften, maar ook op tv en het internet.

Nadere informatie

M201107. Mix and Match. Het gebruik van digitale media in het MKB. drs. R van der Poel

M201107. Mix and Match. Het gebruik van digitale media in het MKB. drs. R van der Poel M201107 Mix and Match Het gebruik van digitale media in het MKB drs. R van der Poel Zoetermeer, maart 2011 Mix and Match Ondernemers moeten goed voor ogen houden welke doelstellingen zij met digitale media

Nadere informatie

Starters zien door de wolken toch de zon

Starters zien door de wolken toch de zon M201206 Starters zien door de wolken toch de zon drs. A. Bruins Zoetermeer, mei 2012 Starters zien door de wolken toch de zon Enkele jaren nadat zij met een bedrijf zijn begonnen, en met enkele jaren financieel-economische

Nadere informatie

Ondernemerschap in Nederland

Ondernemerschap in Nederland Ondernemerschap in Nederland Je neemt deel aan het profiel Ondernemerschap. Dit betekent dat je erover denkt om in de toekomst als ondernemer te gaan werken. Dat is anders dan werken in loondienst. Dan

Nadere informatie

?Hoe Zo! >> Werken bij de gemeente betekent je inzetten voor burgers en bedrijven. En daarbij geldt:

?Hoe Zo! >> Werken bij de gemeente betekent je inzetten voor burgers en bedrijven. En daarbij geldt: Wabo effectief ?Hoe Zo! >> Het toepassen van de Wabo is meer dan alleen de IT-structuur aanpassen, de procedures herzien en/of de processen opnieuw beschrijven en herinrichten. Het zijn de medewerkers

Nadere informatie

INNOVATIEMANAGEMENT HOOFDSTUK 2. Door Nienke Rusticus en Fleur Zumbrink

INNOVATIEMANAGEMENT HOOFDSTUK 2. Door Nienke Rusticus en Fleur Zumbrink INNOVATIEMANAGEMENT HOOFDSTUK 2 Door Nienke Rusticus en Fleur Zumbrink 2.1 SUCCES IS NIET TE KOOP Succesfactoren van innovatieprojecten Het nieuwe product- gaat om de inschatting die klanten maken van

Nadere informatie

Customer Case CED. Feiten in het kort:

Customer Case CED. Feiten in het kort: Feiten in het kort: Bedrijf: European Claim Experts Branche: Verzekeringen Werknemers: 1.150 Activiteiten: Internationale Claims management en Expertise Oplossing: Opbouw Mendix-platform voor het flexibel

Nadere informatie

Nameting Scan Mijn Bedrijf 2.0 2011-2012

Nameting Scan Mijn Bedrijf 2.0 2011-2012 Sociale innovatie De volgende vragen gaan over sociale innovatie en innovatief ondernemingsbeleid. Sociale Innovatie is een vernieuwing of een verbetering in de arbeidsorganisatie en in de arbeidsrelaties

Nadere informatie

Workshop House of Tomorrow Today

Workshop House of Tomorrow Today Workshop House of Tomorrow Today Ontsnap eens uit het peloton! 1. Teken uw keten(s) eens uit, vanaf grondstoffen (aanbod) t/m eindgebruiker (vraag). 2. Genereer probleem-klant combinaties. 3. Selecteer

Nadere informatie

MKB investeert in kennis, juist nu!

MKB investeert in kennis, juist nu! M201016 MKB investeert in kennis, juist nu! drs. B. van der Linden drs. P. Gibcus Zoetermeer, september 2010 MKB investeert in kennis, juist nu! MKB-ondernemers blijven investeren in bedrijfsopleidingen,

Nadere informatie

MARKTONDERZOEK. Content By Creative ArtWorks BV. Pagina 6 van 18

MARKTONDERZOEK. Content By Creative ArtWorks BV. Pagina 6 van 18 MARKTONDERZOEK De markt waarin The Webstarter zich bevindt is de markt van webdevelopment & webdesign. Veel bedrijven hebben al een website, maar je hebt altijd starters, bedrijven die toe zijn aan een

Nadere informatie

WHITEPAPER FASHION 22% VAN NEDERLANDERS IS VOORLOPER OP HET GEBIED VAN KLEDING 75% VAN NEDERLANDERS STAAT OPEN VOOR NIEUWE AANBIEDERS VAN KLEDING

WHITEPAPER FASHION 22% VAN NEDERLANDERS IS VOORLOPER OP HET GEBIED VAN KLEDING 75% VAN NEDERLANDERS STAAT OPEN VOOR NIEUWE AANBIEDERS VAN KLEDING WHITEPAPER FASHION 75% VAN NEDERLANDERS STAAT OPEN VOOR NIEUWE AANBIEDERS VAN KLEDING 22% VAN NEDERLANDERS IS VOORLOPER OP HET GEBIED VAN KLEDING Vooral vrouwen zijn geïnteresseerd in kleding. Zij zoeken

Nadere informatie

M200705. Werkgelegenheid bij startende bedrijven. drs. A. Bruins

M200705. Werkgelegenheid bij startende bedrijven. drs. A. Bruins M200705 Werkgelegenheid bij startende bedrijven drs. A. Bruins Zoetermeer, mei 2007 2 Werkgelegenheid bij startende bedrijven Van startende bedrijven wordt verwacht dat zij bijdragen aan nieuwe werkgelegenheid.

Nadere informatie

In welke landen liggen kansen?

In welke landen liggen kansen? 2 Heb je een sterk onderscheidend product? Bijv: Enige in de wereld Unieke eigenschappen geschiedenis, geografie, sociale betekenis Functioneel/performance Ambachtelijke kwaliteit Beschikbaarheid / prijs

Nadere informatie

Innoveren = Marktgericht communiceren

Innoveren = Marktgericht communiceren Innoveren = Marktgericht communiceren Inleiding Adviseurs bij Syntens constateren bij bedrijven vaak een gebrek aan aandacht voor de markt. Veel ondernemingen hebben een verstoorde marktdynamiek. Door

Nadere informatie

Slimmer werken met mensen

Slimmer werken met mensen Slimmer werken met mensen Paul Breman Mijn Bedrijf 2.0 wordt mede gefinancierd met steun van het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling van de Europese Commissie, de Provincie Utrecht en de Gemeente

Nadere informatie

Live Communications Server en Office Communicator bij Bugaboo

Live Communications Server en Office Communicator bij Bugaboo Live Communications Server en Office Communicator bij Bugaboo Innovatieve samenwerking bij Bugaboo: betere communicatie en minder e-mail Het designbedrijf Bugaboo bekend van de baanbrekende kinderwagens

Nadere informatie

MVO-Control Panel. Instrumenten voor integraal MVO-management. MVO en reorganisatie. Een model voor verantwoorde en succesvolle reorganisatie

MVO-Control Panel. Instrumenten voor integraal MVO-management. MVO en reorganisatie. Een model voor verantwoorde en succesvolle reorganisatie MVO-Control Panel Instrumenten voor integraal MVO-management MVO en reorganisatie Een model voor verantwoorde en succesvolle reorganisatie 1 Inhoudsopgave Mvo en reorganisatie Verantwoord en succesvol

Nadere informatie

QUINN-MODEL. CompetenZa info@competenza.nu www.competenza.nu

QUINN-MODEL. CompetenZa info@competenza.nu www.competenza.nu QUINN-MODEL In onze adviestrajecten en gesprekken met opdrachtgevers maken wij vaak gebruik van het zgn. Quinn-model. Een handig hulpmiddel om samen, met een zo objectief mogelijke blik, naar het bedrijf

Nadere informatie

Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model.

Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model. Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model. 1. Wat is het INK-model? Het INK-model is afgeleid van de European Foundation for Quality Management (EFQM). Het EFQM stelt zich ten doel Europese bedrijven

Nadere informatie

Google AdWords Tips Stefan Rooyackers

Google AdWords Tips Stefan Rooyackers Google AdWords Tips Stefan Rooyackers Aan de inhoud van dit document kunnen geen rechten worden ontleend. Dit document is met grote zorg samengesteld door Stershop BV. Incidentele onvolkomenheden kunnen

Nadere informatie

Exact Online BUSINESS CASE MET EXACT ONLINE MEER FOCUS OP ACCOUNTMANAGEMENT EN ADVISERING. De 5 tips van Marc Vosse. www.exactonline.

Exact Online BUSINESS CASE MET EXACT ONLINE MEER FOCUS OP ACCOUNTMANAGEMENT EN ADVISERING. De 5 tips van Marc Vosse. www.exactonline. BUSINESS CASE Exact Online MET EXACT ONLINE MEER FOCUS OP ACCOUNTMANAGEMENT EN ADVISERING De 5 tips van Marc Vosse www.exactonline.nl 2 EXACT ONLINE CASE STUDY ACCOUNTANCY DE 5 TIPS VAN MARC VOSSE Voor

Nadere informatie

Vergrijzing MKB-ondernemers zet bedrijfsprestaties onder druk

Vergrijzing MKB-ondernemers zet bedrijfsprestaties onder druk M201210 Vergrijzing MKB-ondernemers zet bedrijfsprestaties onder druk Arjan Ruis Zoetermeer, september 2012 Vergrijzing MKB-ondernemers zet bedrijfsprestaties onder druk De leeftijd van de ondernemer blijkt

Nadere informatie

Een eigen bedrijf en dan?

Een eigen bedrijf en dan? Een eigen bedrijf en dan? Hieronder treft u de belangrijkste onderwerpen aan, waarmee u als (startend) ondernemer geconfronteerd kunt worden. Opstellen ondernemingsplan Natuurlijk bent u niet verplicht

Nadere informatie

Mats Werkt! WWW.MATSWERKT.NL DÉ CURSUS VOOR HET BEGELEIDEN VAN MENSEN MET EEN ARBEIDSBEPERKING OP DE WERKVLOER.

Mats Werkt! WWW.MATSWERKT.NL DÉ CURSUS VOOR HET BEGELEIDEN VAN MENSEN MET EEN ARBEIDSBEPERKING OP DE WERKVLOER. Mats Werkt! DÉ CURSUS VOOR HET BEGELEIDEN VAN MENSEN MET EEN ARBEIDSBEPERKING OP DE WERKVLOER. WWW.MATSWERKT.NL Mats werkt: Dé cursus voor het begeleiden van mensen met een arbeidsbeperking op de werkvloer.

Nadere informatie

Vanuit Nederland de hele wereld over. Continenten verbonden. Personally worldwide.

Vanuit Nederland de hele wereld over. Continenten verbonden. Personally worldwide. Vanuit Nederland de hele wereld over. Continenten verbonden. Personally worldwide. Wij staan voor u klaar. Wereldwijd. Al sinds 1921 vervoeren wij goederen voor onze klanten over de gehele wereld. Van

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding 6. 1 Introductie 7 Ondernemerschap in Nederland 8 Drie manieren om een bedrijf te starten 8 IK als ondernemer 9

Inhoud. Inleiding 6. 1 Introductie 7 Ondernemerschap in Nederland 8 Drie manieren om een bedrijf te starten 8 IK als ondernemer 9 Inhoud Inleiding 6 1 Introductie 7 Ondernemerschap in Nederland 8 Drie manieren om een bedrijf te starten 8 IK als ondernemer 9 2 Instanties in Nederland 13 Belangrijke instanties voor ondernemers 14 Kamer

Nadere informatie

CASE STUDY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN

CASE STUDY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN Exact Online CASE STUDY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN www.exactonline.nl 2 EXACT ONLINE CASE STUDY ACCOUNTANCY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN MDM accountants & belastingadviseurs uit Den Haag is hard op

Nadere informatie

Milieu, marktonderzoek en NEN-EN-ISO 14001. Introductie

Milieu, marktonderzoek en NEN-EN-ISO 14001. Introductie Milieu, marktonderzoek en NEN-EN-ISO 14001 Introductie September 2010 Inleiding In toenemende mate vragen opdrachtgevers aan marktonderzoekbureaus, met name bij aanbestedingen, hoe zij omgaan met het aspect

Nadere informatie

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Grijp je Ambities Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Je dromen verwezenlijken in 7 stappen. Grijp je ambities Brengt je dichterbij je ideaal Geeft je inzicht in jouw persoonlijke

Nadere informatie

Hulp voor uitvinders. Bescherm uw ideeën Patentgeschiedenis Vooraf de aanvraag Is het een creatieve uitvinding? Verkrijgen van een patent

Hulp voor uitvinders. Bescherm uw ideeën Patentgeschiedenis Vooraf de aanvraag Is het een creatieve uitvinding? Verkrijgen van een patent Hulp voor uitvinders Pag. 1 Pag. 2 Pag. 3 Pag. 4 Pag. 5 Bescherm uw ideeën Patentgeschiedenis Vooraf de aanvraag Is het een creatieve uitvinding? Verkrijgen van een patent Bescherm uw ideeën Wanneer u

Nadere informatie

MKB ICT-onderzoek 2009

MKB ICT-onderzoek 2009 ICT: noodzakelijk kwaad of concurrentievoordeel? Voor 32% van het MKB vormt ICT een bijrol binnen de business, terwijl voor het overig deel ICT een sleutelfunctie heeft binnen de bedrijfsvoering: als de

Nadere informatie

IP Services. De grenzeloze mogelijkheden van een All IP -netwerk

IP Services. De grenzeloze mogelijkheden van een All IP -netwerk IP Services De grenzeloze mogelijkheden van een All IP -netwerk Voor wie opgroeit in deze tijd is het de grootste vanzelfsprekendheid. Je zet de computer aan en je kunt mailen, chatten, elkaar spreken

Nadere informatie

Test naam Marktgerichtheidsscan Datum 28-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige

Test naam Marktgerichtheidsscan Datum 28-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige Test naam Marktgerichtheidsscan Datum 28-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige Klantgerichtheid Selecteren van een klant Wanneer u hoog scoort op 'selecteren

Nadere informatie

Word jij Bakker Bart?

Word jij Bakker Bart? Word jij Bakker Bart? Welkom bij Bakker Bart Je kent Bakker Bart. Net als tienduizenden andere mensen, die dagelijks bij één van de Bakker Bartwinkels komen voor heerlijk vers brood, zo n beroemde supersaucijs

Nadere informatie

MKB-ondernemer geeft grenzen aan

MKB-ondernemer geeft grenzen aan M0040 MKB-ondernemer geeft grenzen aan Reactie van MKB-ondernemers op wetswijzigingen in sociale zekerheid Florieke Westhof Peter Brouwer Zoetermeer, 0 april 004 MKB-ondernemer geeft grenzen aan Ondernemers

Nadere informatie

Inhoud Wat is franchise... 3 Franchise is een vorm van samenwerking... 3 Taakverdeling franchisenemer en franchisegever... 3 Gemeenschappelijk doel

Inhoud Wat is franchise... 3 Franchise is een vorm van samenwerking... 3 Taakverdeling franchisenemer en franchisegever... 3 Gemeenschappelijk doel ` Wat is Franchise Inhoud Wat is franchise... 3 Franchise is een vorm van samenwerking... 3 Taakverdeling franchisenemer en franchisegever... 3 Gemeenschappelijk doel van de franchisenemer en franchisegever...

Nadere informatie

totaaladvies en persoonlijke aandacht

totaaladvies en persoonlijke aandacht totaaladvies en persoonlijke aandacht assurantiën makelaardij hypotheken financieel advies uw wensen Opnieuw beginnen in het huis van uw dromen. Financiële verplichtingen aangaan voor een periode van soms

Nadere informatie

Stilstaan bij vooruitgang

Stilstaan bij vooruitgang Stilstaan bij vooruitgang Thuis in duurzaam organiseren Duurzaam rendement is geld verdienen... en meer... Onze visie op duurzaamheid Duurzaamheid is een modewoord geworden. Om mee te gaan met de trend

Nadere informatie