De schijnveiligheid van de Ultimate Forward Rate

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De schijnveiligheid van de Ultimate Forward Rate"

Transcriptie

1 ROCK note Februari 2013 Alleen voor professionele beleggers De schijnveiligheid van de Ultimate Forward Rate Johan Duyvesteyn Quantitative Research Martin Martens Quantitative Research Roderick Molenaar Portfolio Strategist Tom Steenkamp Co-head Investment Solutions In deze notitie laten we zien dat de mismatch tussen het waarderen van de assets op marktwaarde en het waarderen van de verplichtingen met de Ultimate Forward Rate kan leiden tot een valse schijn van veiligheid of onnodige paniek. Inleiding In augustus 2011 verscheen op fondsnieuws een artikel 1 waarin het ging over de vrees voor het Japan-scenario in het Westen. In die maand daalde de 10-jaars rente in de VS voor het eerst onder de 2%. Er werd opgemerkt dat veel beleggers toen dachten dat de rente verder zou kunnen dalen tot 1.75%. Een jaar later is de 10-jaars rente tussentijds zelfs 1.39% (op 24 juli, 2012) geweest. In Japan daalde de 10-jaars rente in 1996 tot onder de 2 procent en is daarna nooit meer boven dat niveau gekomen. Sindsdien is Japan geconfronteerd met deflatie, lage economische groei en dalende aandelenkoersen. De rentedalingen zijn een belangrijke oorzaak voor de huidige moeilijke situatie van pensioenfondsen, omdat deze de marktwaarde van de verplichtingen flink hebben verhoogd. Vandaar dat het gebruik van de Ultimate Forward Rate (UFR) door een deel van de markt met enthousiasme is ontvangen. De UFR gaat er namelijk van uit dat op lange termijn de voor Nederlandse pensioenfondsen relevante verdisconteringsrente convergeert naar 4.2%. Dat is een stuk hoger dan de huidige 50-jaars swap rente van 2.5%. En dus zal de dekkingsgraad volgens deze nieuwe regelgeving (de UFR methode ) hoger worden dan de dekkingsgraad volgens de huidige methode (de marktwaarde methode ). Wij laten zien dat een Japan scenario tot gevolg zal hebben dat de UFR dekkingsgraad een valse schijn van veiligheid geeft en daardoor mogelijk te laat signalen kan geven dat het beleid (premies verhogen; pensioenen korten; niet indexeren) aangepast moet worden. Andersom zal in een periode met hoge marktrentes de UFR methode tot onnodige beleidsaanpassingen kunnen leiden. De Ultimate Forward Rate De marktwaarde methode toegepast volgens de DNB regels maakt gebruik van 1-10, 12, 15, 20, 25, 30, 40 en 50 jaar swaps. Deze swap rentes worden omgezet in forward rentes. Tussen de forward punten en na het 50-jaars punt neemt de DNB vervolgens aan dat de forward rente gelijk blijft. Dus bijvoorbeeld de 11-jaars swap forward rente is gelijk aan die van de 10- jaars swap forward rente, en maakt dan een mogelijke sprong bij 12 jaar. Ten slotte worden de forward rates omgezet naar spot rentes. 1 Page 1 of 9

2 Bij de Ultimate Forward Rate verandert er niets van 1 tot 20 jaar, waarbij het 20-jaars punt bekend staat als het Last Liquid Point. Vanaf het 20-jaars punt wordt de Smith-Wilson methode 2 gebruikt waarbij de forward rentes convergeren naar 4.2%. Hierbij moet dan gekozen worden hoe snel dat gaat. Gekozen is voor convergentie op 60 jaar. Tenslotte is er van 20 tot 60 jaar een weging tussen de markt forward rentes en de UFR forward rentes, waarbij het gewicht op de UFR rentes steeds toeneemt totdat het gewicht gelijk is aan 1 op het 60 jaar punt 3. Figuur 1 laat zien hoe de spot en forward rentes er dan uitzagen op 30 september Uit deze figuur is het meteen duidelijk dat het verdisconteren van de verplichtingen op grond van de huidige marktwaarde methode een hogere uitkomst geeft dan verdisconteren op grond van de UFR methode. Figuur 1: Spot en Forward rentes volgens de markt en de UFR methode op 30 september % 4.0% 3.5% 3.0% Ultimate Forward rate Forward rente markbasis Forward rente o.b.v. Smith-Wilson methode Spotrente o.b.v. UFR Smith-Wilson 2.5% Spotrente marktbasis 2.0% 1.5% Last Liquid Point 1.0% Convergentie 0.5% 0.0% Looptijd Impact van de UFR op 3 pensioenfondsen We laten voor drie voorbeeld pensioenfondsen zien wat de impact is van de UFR op de dekkingsgraad. Voor alle drie de fondsen is de huidige dekkingsgraad op grond van de marktwaarde methode gelijk aan 90%. We gaan ervan uit dat de pensioenfondsen gesloten worden 4. De assets zijn obligaties die de kasstromen van de verplichtingen exact matchen. Als we de verplichtingen volgens de marktwaarde waarderen gaan we de uitkeringen 10% korten. Als we volgens de UFR methode de verplichtingen waarderen keren we 100% uit zo lang de dekkingsgraad volgens de UFR methode boven de 100% ligt. 2 Zie https://eiopa.europa.eu/fileadmin/tx_dam/files/consultations/qis/qis5/ceiops-paper-extrapolation-risk-free-rates_en pdf 3 Zie de DNB website voor links naar de complete beschrijving: 4 Dit kan bijvoorbeeld gebeuren als het bedrijf achter het pensioenfonds besluit tot een overstap naar een DC regeling. We gaan hier uit van een gestileerd voorbeeld, zodat de mogelijke schijnveiligheid van de UFR duidelijk tot uiting zal komen. Zo laten we hier open fondsen waar nieuwe deelnemers in kunnen stappen, premies (verhogen/verlagen), het langleven risico, kortingen bij dekkingsgraden tussen de 100 en 105% dekkingsgraad, middelen van de dekkingsgraad over de tijd, en mogelijke indexatie buiten beschouwing. Ook als we dit allemaal wel zouden doen zullen dezelfde symptomen die we hier onder laten zien ook plaatsvinden. Page 2 of 9

3 De pensioenfondsen in dit voorbeeld lopen leeg vanaf 31 juli Na 1 jaar (31 juli 2013) zijn er dus geen 60-jaars verplichtingen meer. We gaan uit van kasstromen van 1 miljoen per jaar. Tabel 1 geeft een omschrijving van de drie pensioenfondsen. Tabel 1: Beschrijving vier pensioenfondsen op 31 juli 2012 OMSCHRIJVING VERPLICHTINGEN Jong fonds 1 miljoen per jaar van 2032 t/m 2072 Gemiddeld fonds 1 miljoen per jaar van 2012 t/m 2072 Oud fonds 1 miljoen per jaar van 2012 t/m 2042 Tabel 2 laat zien wat de impact van de UFR op de dekkingsgraad is op 31 juli We gaan uit van een initiële dekkingsgraad van 90% volgens de huidige methode. We zien dat met de UFR methode alleen het oude fonds en het gemiddelde fonds inzien dat er problemen zijn met een op UFR gebaseerde dekkingsgraad van 90.8% en 96.2%. Het jonge fonds, echter, heeft een UFR dekkingsgraad van 103.7%, 13.7% hoger dan de oude marktwaarde gebaseerde dekkingsgraad. Tabel 2: Dekkingsgraad vier voorbeeld pensioenfondsen onder de UFR methode op 31 juli 2012 Jong fonds Gemiddeld fonds Oud fonds Dekkingsgraad UFR 103,7% 96,2% 90,8% Effect van de UFR methodiek op de dekkingsgraad van verschillende typen pensioenfondsen op 31 juli De dekkingsgraad op grond van de huidige marktwaarde methode is in het voorbeeld gelijk aan 90%. Page 3 of 9

4 Japan scenario / 100% matching portefeuille Voor een verdere analyse over de impact van de UFR op de dekkingsgraad nemen we aan dat de Europese swap curve zich de komende 15 jaar zal bewegen zoals de Japanse swap curve dat heeft gedaan in de afgelopen 15 jaar 5. Figuur 2 laat van alle looptijden de 10-jaars en de 30-jaars swap rente zien. Figuur 2: 10-jaars en 30 jaars swap rate Japan ( ) Figuur 3 laat zien hoe de dekkingsgraden van de drie pensioenfondsen zou verlopen van juli 2012 t/m juli 2027 onder het Japan scenario waarbij alle assets in obligaties zijn belegd met kasstromen gelijk aan die van de verplichtingen. Merk op dat de dekkingsgraad onder de marktwaarde methode continu gelijk blijft aan 90%. We hebben namelijk als assets een matching portefeuille met de verplichtingen, en we keren maar 90% uit vanwege het tekort 6. Bovendien waarderen we zowel de assets als de verplichtingen op dezelfde manier, namelijk op grond van marktwaarde. Met de UFR methode, echter, worden de verplichtingen gewaardeerd met de curve horende bij die methode. Er is dus een mismatch met de waardering van de assets 7. Daardoor fluctueert de dekkingsgraad. Daarnaast fluctueert de dekkingsgraad omdat de kasstromen weergegeven in tabel 1 steeds dichterbij komen en dus steeds meer op marktwaarde gewaardeerd worden. Immers alle kasstromen van 0 t/m 20 jaar worden op marktwaarde gewaardeerd. En de kastromen boven de 20 jaar worden ook steeds meer richting marktwaarde gewaardeerd op het moment dat de kasstromen dichterbij het 20-jaars punt komen. In het voorbeeld van het oude fonds is het zo dat over 10 jaar alle kasstromen in het 0-20 jaar segment liggen, en dus is er geen verschil meer tussen de UFR en marktwaarde methodes. Een derde verschil ontstaat omdat onder de UFR methode de uitkering op 100% blijft gehandhaafd totdat de dekkingsgraad onder de 100% zakt. Voor het jonge fonds zien we dat de dekkingsgraad gelijk is aan 103.7%. Er lijkt dus niets aan de hand en het fonds keert elk jaar 1 miljoen uit. Al na drie jaar echter is volgens de UFR methode de dekkingsgraad gedaald tot onder de 100%. De 5 Vanaf 31 juli 2012 bepalen we de toekomstige Europese swap curve op basis van historische rente veranderingen van de Japanse swap curve van 31 juli 1997 tot en met 31 juli Een alternatief is nu meteen korten waardoor de dekkingsgraad weer op 100% staat. Voor de marktwaarde methode komt dit op hetzelfde neer. We doen het nu op deze manier om de vergelijking met de UFR methode simpel te houden. 7 Feitelijk hedgen we onder de UFR methode te veel met de 100% matching portefeuille op grond van marktwaardes. Maar bij een dalende rente in het Japan scenario is dat alleen maar gunstig voor de UFR methode wat betreft dekkingsgraad. Page 4 of 9

5 dekkingsgraad volgens de UFR methode in 2012 heeft dus een schijnveiligheid gegeven. Het lijkt dat er meer dan genoeg geld is om de uitkeringen te doen, maar in werkelijkheid is dat niet zo. Figuur 3: Verloop van de dekkingsgraad onder de UFR methode onder het Japan scenario 115% 110% Jong fonds Gemiddeld fonds Oud fonds Marktwaarde 105% 100% 95% Spotrente marktbasis 90% 85% Jul-12 Jul-13 Jul-14 Jul-15 Jul-16 Jul-17 Jul-18 Jul-19 Jul-20 Jul-21 Jul-22 Jul-23 Jul-24 Jul-25 Jul-26 In deze figuur zien we de dekkingsgraad volgens de UFR methode voor de 3 pensioenfondsen uit tabel 1. Het uitgangspunt is een dekkingsgraad van 90% volgens de huidige marktwaarde methode. Alle assets zijn belegd in een matching portefeuille die de verplichtingen van het pensioenfonds matched. Fluctuaties door de tijd ontstaan door de mismatch in waarderingsmethode tussen assets en verplichtingen, dat verplichtingen met looptijden boven de 20 jaar dichterbij de 20 jaar komen en dus meer en meer volgens de marktwaarde methode worden gewaardeerd, en dat er onder de UFR methode (in het begin) te veel wordt uitgekeerd voor het nieuwe en jonge fonds. Dit laatste punt heeft voor onze voorbeelden overigens niet zoveel impact. Page 5 of 9

6 Japan scenario / 50% matching portefeuille and 50% aandelen In vergelijking met de vorige paragraaf gaan we nu niet alleen in de matching portefeuille beleggen, maar ook een deel van de assets in aandelen beleggen. Hier gaan we uit van de rendementen op de MSCI Japan index (met dividenden herbelegd) van de afgelopen 15 jaar, naast de Japanse swap renteveranderingen die we al gebruiken in de voorgaande analyse. Figuur 4: MSCI Japan index ( ) MSCI Japan index Jul-97 Jul-98 Jul-99 Jul-00 Jul-01 Jul-02 Jul-03 Jul-04 Jul-05 Jul-06 Jul-07 Jul-08 Jul-09 Jul-10 Jul-11 In tegenstelling tot de analyse met alles in matching obligaties zal hier de dekkingsgraad op marktwaarde methode ook gaan fluctueren (hiervoor was deze constant op 90%). De volatiliteit van de dekkingsgraad wordt nu voornamelijk bepaald door de bewegingen in de aandelenmarkt, ook doordat het rente risico steeds voor 50% is afgedekt. Wat blijft is dat het verschil in dekkingsgraad steeds verder terugloopt, van 6.2% tot 1.9% voor het gemiddelde pensioenfonds in figuur 5. De (geannualiseerde) volatiliteit van de dekkingsgraad (1-maands veranderingen) is nu meer vergelijkbaar met 6.1% onder de marktwaarde methode en 5.8% onder de UFR methode. Met 100% in obligaties was het 0% voor marktwaarde, en 2.4% onder UFR-methode. Figuur 5: Dekkingsgraad gemiddeld pensioenfonds onder marktwaarde- en UFR-methode 100% 95% 90% 85% 80% 75% 70% 65% 60% 55% marktwaarde methode UFR methode UFR minus marktwaarde 30% 25% 20% 15% 10% 5% 50% 0% Jul-12 Jul-13 Jul-14 Jul-15 Jul-16 Jul-17 Jul-18 Jul-19 Jul-20 Jul-21 Jul-22 Jul-23 Jul-24 Jul-25 Jul-26 Opmerking: In tegenstelling tot figuur 3 zijn nu de assets 50%-50% verdeeld over aandelen en een matching obligatie portefeuille. In figuur 2 zaten alle assets in the matching obligatie portefeuille waardoor de dekkingsgraad onder de marktwaarde methode constant was op 90%. Page 6 of 9

7 Figuur 6: Dekkingsgraad jong pensioenfonds onder market valuation en UFR 110% 100% marktwaarde methode UFR methode UFR minus marktwaarde 30% 25% 90% 20% 80% 15% 70% 10% 60% 5% 50% 0% Jul-12 Jul-13 Jul-14 Jul-15 Jul-16 Jul-17 Jul-18 Jul-19 Jul-20 Jul-21 Jul-22 Jul-23 Jul-24 Jul-25 Jul-26 Ook voor het jonge pensioenfonds voorbeeld zien we een vergelijkbaar patroon. Ook nu t.ov. 100% obligaties veel meer volatiliteit in de dekkingsgraad (6.8% onder de marktwaarde methode, 6.2% onder de UFR; was 0% en 3.9% bij alles beleggen in de matching obligatie portefeuille). Ook hier nog meer dan bij het gemiddelde pensioenfonds een teruglopend verschil tussen de marktwaarde en UFR dekkingsgraad, in dit geval van 13.7% naar 4.4%. De problemen met de UFR methode op een rijtje: 1. De UFR methode geeft een valse schijn van veiligheid, waarbij de dekkingsgraad te hoog wordt ingeschat. Het Japan scenario is weliswaar een extreem scenario, maar juist dit simpele voorbeeld geeft de risico s goed weer. Andersom zal de UFR methode mogelijk onnodig aangeven dat er iets mis is, als marktrentes hoger zijn dan de UFR rente. 2. Ook als we 50% in aandelen beleggen zien we dat het verschil in dekkingsgraad langzaam verdwijnt. Ook hier schat de UFR de dekkingsgraad te hoog in, net als voor elke andere denkbare portefeuille. 3. Er is een mismatch tussen de waarderingsmethodes voor assets en verplichtingen. Dit zorgt voor extra volatiliteit in de dekkingsgraad. Eerdere conclusies van derden dat de volatiliteit van de marktwaarde van de verplichtingen onder de UFR methode lager is kloppen, maar deze laten de assets buiten beschouwing. En omdat de markt de assets zal blijven waarderen op marktwaarde leidt de UFR methode niet tot minder volatiliteit in de dekkingsgraad. Bij veel obligaties en weinig aandelen gaat de volatiliteit van de dekkingsgraad juist omhoog onder de UFR methode. Pas bij een substantiële hoeveelheid aandelen in de portefeuille zal de volatiliteit van de dekkingsgraad onder zowel de UFR als marktwaarde methode vergelijkbaar zijn (maar dus niet lager onder de UFR methode). 4. Het hedgen van rente-risico s is onder de UFR-methode anders dan bij de marktwaarde methode. Het wordt complexer omdat een vertaalslag gemaakt moet worden van rente-schokken binnen de UFR methode naar instrumenten die beschikbaar zijn in de markt. Wat in ieder geval niet gehedged kan worden is dat de politiek kan besluiten om de UFR rente van 4.2% aan te passen. Bijvoorbeeld als rentes langere tijd laag blijven zou gekozen kunnen worden voor de Japanse UFR rente van 3.2%. En als rentes heel hoog worden zou men kunnen overstappen op de UFR rente van 5.2% voor hogere inflatie landen. Page 7 of 9

8 Tot slot doen wij de volgende aanbevelingen: Nu de regelgever daadwerkelijk is overgestapt op de UFR methode, is het uiteraard noodzakelijk om de dekkingsgraad volgens de UFR te berekenen. Wij bevelen echter aan om ook de dekkingsgraad volgens de marktwaarde te blijven berekenen. Een hogere dekkingsgraad volgens de UFR methode kan namelijk een schijnveiligheid blijken te zijn, die noodzakelijke beleidswijzigingen onnodig vooruitschuift. Net zoals trouwens een lagere dekkingsgraad volgens de UFR methode mogelijkerwijs ten onrechte kan leiden tot beleidsmaatregelen. In het huidige voorstel van 24 september is het niet duidelijk of het pensioenfondsen vrij staat om te kiezen. Indien toegestaan bevelen we aan om het afdekken van het renterisico te blijven baseren op de marktwaarde methode. Immers de assets, waaronder de staatsobligaties, en de hedge instrumenten zullen op marktwaarde worden gewaardeerd. Een mismatch met de UFR methode is derhalve ongewenst. Ook al omdat de politiek in de toekomst de UFR waarde van 4.2% zou kunnen aanpassen. Een andere reden om het afdekken van het renterisico op marktwaarde te blijven baseren is de impact die een lagere afdekking (conform de UFR methode) heeft op het Vereist Eigen Vermogen. Die zal dan toenemen wat dan op een andere manier gecompenseerd moet worden, bijvoorbeeld minder in aandelen beleggen. Page 8 of 9

9 BELANGRIJKE INFORMATIE Dit document is met zorg samengesteld door Robeco Institutional Asset Management B.V. (Robeco). Het is bedoeld om de lezer te voorzien van informatie over de specifieke capaciteiten van Robeco, maar is geen aanbeveling om bepaalde effecten of beleggingsproducten te kopen of te verkopen. Aan elke belegging zijn risico s verbonden. Beleggingsbeslissingen dienen daarom alleen te worden gebaseerd op het betreffende prospectus en op diepgaand financieel, fiscaal en juridisch advies. De inhoud van dit document is gebaseerd op betrouwbaar geachte informatiebronnen. Er wordt echter geen garantie of verklaring omtrent de juistheid of volledigheid gegeven, noch uitdrukkelijk, noch stilzwijgend. Dit document is niet bedoeld voor distributie aan of gebruik door enig persoon of entiteit in enige jurisdictie of land waar de plaatselijk geldende wet- of regelgeving een dergelijke distributie of gebruik niet toestaat. De informatie in dit document is uitsluitend bedoeld voor professionele beleggers volgens de Wet financieel toezicht) of personen die gerechtigd zijn dergelijke informatie te ontvangen volgens andere van toepassing zijnde wetgeving. Historische rendementen worden alleen ter illustratie gegeven en zijn als zodanig geen weergave van de verwachtingen van Robeco voor de toekomst. In het verleden behaalde resultaten bieden geen garantie voor de toekomst. Werkelijke rendementen kunnen aanzienlijk verschillen van de verwachtingen opgenomen in dit document. De waarde van uw beleggingen kan fluctueren. In het verleden behaalde resultaten geven geen garantie voor de toekomst. Alle copyrights, octrooien en andere eigendommen in de informatie in dit document zijn het eigendom van Robeco Institutional Asset Management B.V. Er worden geen rechten van welke aard dan ook in licentie gegeven of toegewezen of op andere wijze overgedragen aan personen die toegang hebben tot deze informatie. De informatie in dit document is niet bedoeld voor gebruikers uit andere landen, zoals ingezetenen en inwoners van de VS, waar het aanbieden van buitenlandse financiële diensten niet is toegestaan of waar de diensten van Robeco niet worden aangeboden. Page 9 of 9

Renterisico Scan. Een second opinion voor pensioenfondsen. met betrekking tot hun rente afdekkingsbeleid. For professional investors

Renterisico Scan. Een second opinion voor pensioenfondsen. met betrekking tot hun rente afdekkingsbeleid. For professional investors Renterisico Scan Een second opinion voor pensioenfondsen met betrekking tot hun rente afdekkingsbeleid For professional investors 1 Onderwerpen > Waarom deze Scan? > Hoe werkt het? > Contact over de scan

Nadere informatie

Update UFR. Update UFR 17 juli 2015 For professional investors. Inleiding

Update UFR. Update UFR 17 juli 2015 For professional investors. Inleiding 1 5 10 15 20 25 30 35 40 45 50 55 60 65 70 75 80 85 90 95 100 Zero rentes Update UFR 17 juli 2015 For professional investors Update UFR Voor een gemiddeld pensioenfonds stijgt de waardering van de verplichtingen

Nadere informatie

Update over Advies Commissie UFR Alleen voor professionele beleggers

Update over Advies Commissie UFR Alleen voor professionele beleggers Investment Solutions & Research Update oktober 2013 Update over Advies Commissie UFR Alleen voor professionele beleggers Door Peter van der Spek, Remmert Koekkoek, Daniel Lai - Customized Overlay Management

Nadere informatie

Reactie op Septemberpakket Pensioenen Alleen voor professionele beleggers

Reactie op Septemberpakket Pensioenen Alleen voor professionele beleggers FTK Update september 2012 Reactie op Septemberpakket Pensioenen Alleen voor professionele beleggers.. Door Peter van der Spek en Remmert Koekkoek, Customized Overlay Management Roderick Molenaar en Laurens

Nadere informatie

Scenarioplanning voor pensioenfondsen

Scenarioplanning voor pensioenfondsen Scenarioplanning voor pensioenfondsen Expected Returns 2013-2017 Pensioenbestuurders.nl Erasmus Universiteit Rotterdam, 14 mei 2013 Ronald Doeswijk, Chief Strategist Roderick Molenaar, Portfolio Strategist

Nadere informatie

Addendum. Ultimate Forward Rate

Addendum. Ultimate Forward Rate Addendum Ultimate Forward Rate Wilt u meer weten over renterisico s, swaps en swaptions? Neem dan contact op met uw Account-CIO of met onze balansmanagement adviseurs Bas Scholten via bas.schoiten@achmea.ni

Nadere informatie

Straks ook een Vestia onder de pensioenfondsen?

Straks ook een Vestia onder de pensioenfondsen? ROCK note Juli 2012 Alleen voor professionele beleggers Straks ook een Vestia onder de pensioenfondsen? Johan Duyvesteyn Quantitative Research Martin Martens Quantitative Research Tom Steenkamp Co-head

Nadere informatie

Vragen en antwoorden met betrekking tot de liquidatie van Robeco Life Cycle N.V.

Vragen en antwoorden met betrekking tot de liquidatie van Robeco Life Cycle N.V. Vragen en antwoorden met betrekking tot de liquidatie van Robeco Life Cycle N.V. Algemeen 1. Waarom wordt Robeco Life Cycle Funds N.V. geliquideerd? 2. Waarheen wordt het geliquideerde vermogen overgebracht?

Nadere informatie

Samenvatting. Analyses. Kostendekkende premie

Samenvatting. Analyses. Kostendekkende premie Samenvatting Op 14 juli 2015 heeft DNB aangekondigd dat zij de berekeningsmethodiek van de Ultimate Forward Rate (UFR), welke onderdeel vormt van de rekenrente waarmee pensioenfondsen hun verplichtingen

Nadere informatie

Renteafdekking op basis van de ultimate forward rate: Bezint eert ge begint?

Renteafdekking op basis van de ultimate forward rate: Bezint eert ge begint? Renteafdekking op basis van de ultimate forward rate: Bezint eert ge begint? Drs. Dr. Ir. David van Bragt RBA 1 Senior Consultant Investment Solutions, Aegon Asset Management Samenvatting Binnen het Financieel

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Medisch Specialisten. Vermogensbeheer SPMS. 17 november 2014

Stichting Pensioenfonds Medisch Specialisten. Vermogensbeheer SPMS. 17 november 2014 Stichting Pensioenfonds Medisch Specialisten Vermogensbeheer SPMS 17 november 2014 Structuur SPMS (vermogensbeheer) Bestuur SPMS F&C (verantwoord beleggen) Ortec (ALM studie) Bestuursbureau Investment

Nadere informatie

S&V Reflector. Dienen de pensioenfondsen hun langlopende swaps te verkopen? Een risicomanagement discussie

S&V Reflector. Dienen de pensioenfondsen hun langlopende swaps te verkopen? Een risicomanagement discussie S&V Reflector Dienen de pensioenfondsen hun langlopende swaps te verkopen? Een risicomanagement discussie Juni 2011 Sprenkels & Verschuren wil met dit document haar bijdrage leveren aan een verantwoord

Nadere informatie

NN First Class Balanced Return Fund

NN First Class Balanced Return Fund NN First Class Balanced Return Fund Alle Fonds onder de loep cijfers zijn per 31/03/015 Het NN First Class Balanced Return Fonds won in het eerste kwartaal 8,9% Zeer sterke performances van aandelen en

Nadere informatie

Gevolgen voor pensioenfondsen van Advies Commissie

Gevolgen voor pensioenfondsen van Advies Commissie INVESTMENT SOLUTIONS & RESEARCH UPDATE 31 maart 2014 Voor professionele adviseursbeleggers Gevolgen voor pensioenfondsen van Advies Commissie Jaap Hoek en Roderick Molenaar Portfolio Strategy Parameters

Nadere informatie

De financiële situatie van Pensioenfonds UWV vanaf 31 augustus 2014

De financiële situatie van Pensioenfonds UWV vanaf 31 augustus 2014 De financiële situatie van Pensioenfonds UWV vanaf 31 ustus 2014 Op 31 ustus 2014 liep het kortetermijnherstelplan van Pensioenfonds UWV af. Tegen de verwachting in heeft het pensioenfonds de pensioenen

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering Arthur van der Wal Matthijs Claessens 30 september 2010 www.ingim.com Agenda Huidig mandaat bij ING IM Performance, beleid en vooruitzichten

Nadere informatie

Pensioenfonds Robeco. Populair Jaarverslag 2014

Pensioenfonds Robeco. Populair Jaarverslag 2014 Pensioenfonds Robeco Populair Jaarverslag 2014 2014 was een bewogen jaar voor Pensioenfonds Robeco door de sterk dalende rente en de veranderende wet- en regelgeving. In het jaarverslag blikken wij als

Nadere informatie

NN First Class Return Fund

NN First Class Return Fund NN First Class Return Fund Fonds onder de loep Alle cijfers zijn per 30/09/015 Het NN First Class Return Fund verloor in het derde kwartaal 9,6% Het kwartaal werd gekenmerkt door winstnemingen na een positieve

Nadere informatie

Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013.

Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013. Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013. Meer informatie vindt u op de website. Beleggingsrendement

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering Arthur van der Wal Nieuwegein, 28 september 2006 Agenda < Huidig Mandaat bij ING IM < Performance, Beleid en Vooruitzichten < Financieel Toetsingskader

Nadere informatie

Kwartaalbericht. 2e kwartaal 2015 Den Haag, 14 juli 2015. Samenvatting cijfers per 30 juni 2015

Kwartaalbericht. 2e kwartaal 2015 Den Haag, 14 juli 2015. Samenvatting cijfers per 30 juni 2015 Kwartaalbericht 2e kwartaal 2015 Den Haag, 14 juli 2015 Samenvatting cijfers per 30 juni 2015 Dekkingsgraad (UFR): 108,3% Beleidsdekkingsgraad: 110,0% Belegd vermogen: 19,6 miljard Rendement 2015 1 e halfjaar:

Nadere informatie

Hoe onwaarschijnlijk zijn negatieve rentes?

Hoe onwaarschijnlijk zijn negatieve rentes? ARTIKEL 11 maart 2015 Voor professionele beleggers Hoe onwaarschijnlijk zijn negatieve rentes? Negatieve rentes voor obligaties met lange looptijden zijn volgens de financiële markten niet onwaarschijnlijk.

Nadere informatie

Verder gaan is elke stap zorgvuldig zetten.

Verder gaan is elke stap zorgvuldig zetten. Integrale aanpak Verder gaan is elke stap zorgvuldig zetten. Integrale aanpak Risicobeheersing staat aan de basis van elk beleggingsbeleid. Omdat het renterisico het belangrijkste risico voor pensioenfondsen

Nadere informatie

Ontwikkelingen in 2012

Ontwikkelingen in 2012 1 Jaarbericht 2012 Ontwikkelingen in 2012 2012 was, in alle opzichten, weer een bewogen jaar. We kregen onder meer te maken met hectische ontwikkelingen op de financiële markten, met veranderingen in de

Nadere informatie

Renderen bij een stijgende rente

Renderen bij een stijgende rente ARTIKEL 26 juni 2015 Voor professionele beleggers Renderen bij een stijgende rente Bij stijgende rentes verliezen zowel de verplichtingen als de rentedragende beleggingen van pensioenfondsen waarde. Om

Nadere informatie

Een introductie tot factor beleggen

Een introductie tot factor beleggen WHITE PAPER September 2013 Voor professionele beleggers Een introductie tot factor beleggen Door David Blitz PhD, Hoofd Quantitative Equity Research Joop Huij PhD, Senior Quantitative Researcher Pim van

Nadere informatie

Eerste observaties septemberpakket. KCM fiduciair management 26 september 2012

Eerste observaties septemberpakket. KCM fiduciair management 26 september 2012 Eerste observaties septemberpakket KCM fiduciair management 26 september Wat is relevant voor de beleggingen? Rentecurve In lijn met het voorstel van Kamp: Ultimate Forward Rate (UFR) komt er op basis

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015. Samenvatting:

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015. Samenvatting: Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015 Samenvatting: De maandelijkse nominale dekkingsgraad is fors gestegen van 105,7% naar 115,4%. Dit komt

Nadere informatie

NN First Class Return Fund

NN First Class Return Fund NN First Class Return Fund Fonds onder de loep Alle cijfers zijn per 30/06/015 Het NN First Class Return Fund leverde in het tweede kwartaal 1,7% in De wereldeconomie vertraagde sterk, aandelen begonnen

Nadere informatie

Nog steeds een stap voor op een stijgende markt

Nog steeds een stap voor op een stijgende markt UPDATE VAN DE PORTEFEUILLEMANAGER Februari 2015 Voor professionele beleggers ROBECO GLOBAL PREMIUM EQUITIES FUND Nog steeds e stap voor op e stijgde markt Christopher Hart, fondsmanager Betere macrovooruitzicht

Nadere informatie

Herstelplan PME 2015. Vastgesteld door het algemeen bestuur op 25 juni 2015

Herstelplan PME 2015. Vastgesteld door het algemeen bestuur op 25 juni 2015 Herstelplan PME 2015 Vastgesteld door het algemeen bestuur op 25 juni 2015 1 PME Herstelplan 2015 dekkingraadsjabloon inclusief onderbouwing Dit document bevat het dekkingsgraadsjabloon dat deel uitmaakt

Nadere informatie

Tabel 1.3 Nominale rentetermijnstructuur (zero coupon) Percentages ###

Tabel 1.3 Nominale rentetermijnstructuur (zero coupon) Percentages ### Tabel 1.3 Nominale rentetermijnstructuur (zero coupon) Percentages Looptijd in jaren * toelichting 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37

Nadere informatie

Persbericht. Kwartaalbericht: vierde kwartaal 2011

Persbericht. Kwartaalbericht: vierde kwartaal 2011 Persbericht Kwartaalbericht: vierde kwartaal 2011 Hoofdpunten: Dekkingsgraad van 94% is te laag: aanvullende maatregelen nodig Beschikbaar vermogen stijgt met ruim 11 miljard Door gedaalde rente nemen

Nadere informatie

ING Dynamic Mix Fondsen Vol vertrouwen aan uw vermogen bouwen

ING Dynamic Mix Fondsen Vol vertrouwen aan uw vermogen bouwen ING Fondsen Vol vertrouwen aan uw vermogen bouwen Zoekt u een aantrekkelijke manier voor vermogensopbouw zonder veel omkijken? Dan zijn de ING Fondsen wellicht iets voor u. ING Fondsen als een moderne,

Nadere informatie

Verklaring beleggingsresultaten en verlaging pensioenen

Verklaring beleggingsresultaten en verlaging pensioenen Verklaring beleggingsresultaten en verlaging pensioenen Het bestuur van Stichting Pensioenfonds Randstad heeft medio februari 2014 moeten besluiten tot het doorvoeren van een pijnlijke maatregel. Om de

Nadere informatie

De Dynamische Strategie Portefeuille DSP

De Dynamische Strategie Portefeuille DSP De Dynamische Strategie Portefeuille DSP Onderdeel van het beleggingsbeleid van Pensioenfonds UWV 1 Inhoudsopgave Waarom beleggen? 4 Beleggen is niet zonder risico s 4 Strategische beleggingsportefeuille

Nadere informatie

Deutsche Bank Nederland Stichting Pensioenfonds Deutsche Bank Nederland

Deutsche Bank Nederland Stichting Pensioenfonds Deutsche Bank Nederland In deze nieuwsbrief Voorwoord Dekkingsgraad van uw Pensioenfonds Behaalde rendementen in het vierde kwartaal 2013 Overige mededelingen De informatie in dit document is eigendom van en mag noch in haar

Nadere informatie

Robeco Fund Update AANDELENFONDSEN 30 JUNI 2015

Robeco Fund Update AANDELENFONDSEN 30 JUNI 2015 Robeco Fund Update AANDELENFONDSEN 30 JUNI 2015 Aandelenfondsen 1/11 Aandelenfondsen 2/11 Aandelenfondsen 3/11 Aandelenfondsen 4/11 Aandelenfondsen 5/11 Aandelenfondsen 6/11 Aandelenfondsen 7/11 Aandelenfondsen

Nadere informatie

Renterisico. in een pensioenbalans

Renterisico. in een pensioenbalans Renterisico in een pensioenbalans Wilt u meer weten over renterisico s, swaps en swaptions? Neem dan contact op met uw Account CIO of met onze balansmanagement adviseurs Bas Scholten via bas.schoiten@achmea.ni

Nadere informatie

Long Duration Overlay. Dé oplossing voor de mismatch tussen beleggingen en verplichtingen

Long Duration Overlay. Dé oplossing voor de mismatch tussen beleggingen en verplichtingen Long Duration Overlay Dé oplossing voor de mismatch tussen beleggingen en verplichtingen 2 AEGON: wereldwijde expertise voor financiële veiligheid AEGON N.V. is met ongeveer 27.000 medewerkers wereldwijd

Nadere informatie

Dekkingsgraad 121,8% per 30 september 2012, toename van 9,3%-punt ten opzichte van 30 juni 2012.

Dekkingsgraad 121,8% per 30 september 2012, toename van 9,3%-punt ten opzichte van 30 juni 2012. Kwartaalbericht 2012 Samenvatting 121,8% per 30 september 2012, toename van 9,3%-punt ten opzichte van 30 juni 2012. Meer informatie over de dekkingsgraad vindt u op de website. Beleggingsrendement 4,2%

Nadere informatie

Vermogen opbouwen via Mijn Pensioen

Vermogen opbouwen via Mijn Pensioen Deelnemersbrochure Mijn Pensioen 2014 Stichting Pensioenfonds Gasunie Vermogen opbouwen via Mijn Pensioen Een unieke pensioenoplossing: Pensioenopbouw op maat; Altijd online inzage in uw vermogensopbouw.

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Deutsche Bank Nederland. Nieuwsbrief 2014 nummer 4

Stichting Pensioenfonds Deutsche Bank Nederland. Nieuwsbrief 2014 nummer 4 Stichting Pensioenfonds Deutsche Bank Nederland Nieuwsbrief 2014 nummer 4 In deze nieuwsbrief Voorwoord Wetgeving 2014 Dekkingsgraad van uw Pensioenfonds Behaalde rendementen in het tweede kwartaal 2014

Nadere informatie

Nieuwe spelregels voor pensioenfondsen Alleen voor professionele beleggers

Nieuwe spelregels voor pensioenfondsen Alleen voor professionele beleggers Investment Solutions & Research Update juli 2013 Nieuwe spelregels voor pensioenfondsen Alleen voor professionele beleggers Door Remmert Koekkoek, Mathieu van Roon - Customized Overlay Management Roderick

Nadere informatie

Stichting Voorzieningsfonds Getronics 11 februari 2015. Stand van zaken SVG. 1 van 19

Stichting Voorzieningsfonds Getronics 11 februari 2015. Stand van zaken SVG. 1 van 19 Stichting Voorzieningsfonds Getronics 11 februari 2015 Stand van zaken SVG 1 van 19 Programma Pensioenfonds SVG Financiële positie SVG Terugblik 2014 Vooruitblik 2015 Vragen 2 van 19 Pensioenfonds SVG

Nadere informatie

Veelgestelde vragen over laagvolatiel beleggen 2012

Veelgestelde vragen over laagvolatiel beleggen 2012 Augustus 2012 Voor professionele beleggers Veelgestelde vragen over laagvolatiel beleggen 2012 Door Pim van Vliet, PhD, Senior Portfolio Manager, Robeco Conservative Equities Robeco onderzoekt sinds 2005

Nadere informatie

Te behalen uitkering varieert bij DC-pensioen sterker dan bij DB

Te behalen uitkering varieert bij DC-pensioen sterker dan bij DB date: 23.06.2014 place: Amsterdam Te behalen uitkering varieert bij DC-pensioen sterker dan bij DB Frank van Alphen, FD media Het verschil tussen de uitkering in een pessimistisch en een optimistisch scenario

Nadere informatie

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het tweede kwartaal gestegen van 15.941 miljoen naar 16.893 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013).

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het tweede kwartaal gestegen van 15.941 miljoen naar 16.893 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013). Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2014 129,5%, een toename van 0,9%-punt ten opzichte van 31 maart 2014. Over de eerste zes maanden steeg de marktwaardedekkingsgraad

Nadere informatie

De LifeCycle Mix bij Mijn Pensioen. LifeCycle Mix (LCM): online oplossing met maximale transparantie en gemak

De LifeCycle Mix bij Mijn Pensioen. LifeCycle Mix (LCM): online oplossing met maximale transparantie en gemak De LifeCycle Mix bij Mijn Pensioen LifeCycle Mix (LCM): online oplossing met maximale transparantie en gemak Gespecialiseerd team onderhoudt en ontwikkelt LCM WWW.INGIM.COM 2 ING INVESTMENT MANAGEMENT

Nadere informatie

Notitie. Aan Eerste Kamer der Staten-Generaal Nummer PA/2014/11-03. C.c. Datum 14 nov 2014. Van Peter Borgdorff / PFZW Telefoonnr 030-277 9959

Notitie. Aan Eerste Kamer der Staten-Generaal Nummer PA/2014/11-03. C.c. Datum 14 nov 2014. Van Peter Borgdorff / PFZW Telefoonnr 030-277 9959 Notitie Aan Eerste Kamer der Staten-Generaal Nummer PA/2014/11-03 C.c. Datum 14 nov 2014 Van Peter Borgdorff / PFZW Telefoonnr 030-277 9959 Onderwerp Inbreng financieel toetsingskader (FTK) Op 18 november

Nadere informatie

Advies Commissie Parameters

Advies Commissie Parameters Advies Commissie Parameters Voorstel tot herziening van verwachte rendementen Sprenkels&Verschuren Maart 2014 Copyright 2014 Sprenkels & Verschuren. Geen enkele reproductie van het document of een deel

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg Beleggingsplan 2011

Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg Beleggingsplan 2011 Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg Beleggingsplan 2011 April 2011 ING Investment Management / ICS Inleiding Jaarlijks stelt het Bestuur van de Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg (Huntsman)

Nadere informatie

Kort jaarverslag Stichting Pensioenfonds nv Linde Gas Benelux

Kort jaarverslag Stichting Pensioenfonds nv Linde Gas Benelux Kort jaarverslag Stichting Pensioenfonds nv Linde Gas Benelux Beleggingen Het totaal rendement over het afgelopen boekjaar 2010 is uitgekomen op 15,6%. Als we naar de onderverdeling kijken zien we het

Nadere informatie

Vroegpensioenregeling - Smart Pension. Robeco PPI

Vroegpensioenregeling - Smart Pension. Robeco PPI Vroegpensioenregeling - Smart Pension Robeco PPI Bert Eijkelenboom en Ed Vermeulen, 12 november 2014 Agenda > Inleiding > Pensioen algemeen > Vroegpensioen in perspectief > Regeling in vogelvlucht > Pensioenuitvoerder

Nadere informatie

Ultimate forward rate: The way forward?

Ultimate forward rate: The way forward? Ultimate forward rate: The way forward? Drs. Dr. Ir. David van Bragt RBA Senior Consultant Investment Solutions, AEGON Asset Management Drs. Erica Slagter FRM 1 Principal Pensioen Actuaris, AEGON Nederland

Nadere informatie

Vermogensfondsen Bijeenkomst 25 november 2015

Vermogensfondsen Bijeenkomst 25 november 2015 Vermogensfondsen Bijeenkomst 25 november 2015 Providence Capital NV is geregistreerd als beleggingsonderneming bij de Autoriteit Financiële Markten (AFM) en legt zich onder meer toe op het verrichten van

Nadere informatie

Kwartaalbericht. 4e kwartaal 2014 Den Haag, 30 januari 2015. Samenvatting cijfers per 31 december 2014

Kwartaalbericht. 4e kwartaal 2014 Den Haag, 30 januari 2015. Samenvatting cijfers per 31 december 2014 Kwartaalbericht 4e kwartaal 2014 Den Haag, 30 januari 2015 Samenvatting cijfers per 31 december 2014 Dekkingsgraad: 111,5% Beleidsdekkingsgraad: 112,6% Belegd vermogen: 19,6 miljard Rendement 2014: 27,6%

Nadere informatie

Vastgoed in ALM context

Vastgoed in ALM context Vastgoed in ALM context april 2010 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 Nieuw uitgevoerde ALM analyses... 4 2.1 Huidige economische basisset... 4 2.2 Direct OG in goed gespreide portefeuille... 5 2.3 Beursgenoteerd

Nadere informatie

Nieuwsbrief. Herstelplan. In dit nummer. oktober 2015. Waar ging het ook alweer over?

Nieuwsbrief. Herstelplan. In dit nummer. oktober 2015. Waar ging het ook alweer over? Nieuwsbrief oktober 2015 Herstelplan In de nieuwsbrieven van juli (over o.a. het nieuwe Financieel ToetsingsKader nftk ) en augustus 2015 (over beleggen) informeerden we u al eerder over de eisen die De

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2015-1 januari 2015 t/m 31 maart 2015

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2015-1 januari 2015 t/m 31 maart 2015 Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Eerste kwartaal 2015-1 januari 2015 t/m 31 maart 2015 Samenvatting: dalende euro en dalende rente door monetair beleid De beleidsdekkingsgraad is gedaald

Nadere informatie

Veranderingen in beleggingsfondsen van Robeco: Meest gestelde vragen en antwoorden

Veranderingen in beleggingsfondsen van Robeco: Meest gestelde vragen en antwoorden Veranderingen in beleggingsfondsen van Robeco: Meest gestelde vragen en antwoorden Algemeen... 2 Wat gaat er precies in het fondsassortiment van Robeco wijzigen?...2 Waarom gaat Robeco een aantal fondsen

Nadere informatie

10 dingen over rente die beleggers moeten weten

10 dingen over rente die beleggers moeten weten Online Seminar Beleggen 10 dingen over rente die beleggers moeten weten Simon Wiersma Investment Manager ING Investment Office Bart-Jan Blom van Assendelft Manager ING Beleggen Amsterdam, 13 augustus 2013

Nadere informatie

Beleggingen institutionele beleggers in 2004 met 8,1 procent omhoog

Beleggingen institutionele beleggers in 2004 met 8,1 procent omhoog Publicatiedatum CBS-website Centraal Bureau voor de Statistiek 9 december 25 Beleggingen institutionele beleggers in 24 met 8,1 procent omhoog drs. J.L. Gebraad Centraal Bureau voor de Statistiek, Voorburg/Heerlen,

Nadere informatie

Evenwichtig beleggen? Ontdek de juiste balans tussen rendement en risico, zonder dat u ervan wakker hoeft te liggen.

Evenwichtig beleggen? Ontdek de juiste balans tussen rendement en risico, zonder dat u ervan wakker hoeft te liggen. Evenwichtig beleggen? Ontdek de juiste balans tussen rendement en risico, zonder dat u ervan wakker hoeft te liggen. Bent u als belegger op zoek naar rendement én bescherming, zonder de zorgen van het

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering Arthur van der Wal Matthijs Claessens 30 september 2008 www.ingim.com Agenda Huidig Mandaat bij ING IM Performance, Beleid en Vooruitzichten

Nadere informatie

Principes voor de Ultimate Forward Rate Een bijdrage van het Actuarieel Genootschap ten behoeve van de Commissie UFR

Principes voor de Ultimate Forward Rate Een bijdrage van het Actuarieel Genootschap ten behoeve van de Commissie UFR Principes voor de Ultimate Forward Rate Een bijdrage van het Actuarieel Genootschap ten behoeve van de Commissie UFR 1. Inleiding In de politieke discussie over de Hoofdlijnennota herziening financieel

Nadere informatie

De toekomst van het Nederlandse pensioenstelsel Dick Sluimers Voorzitter Raad van Bestuur APG

De toekomst van het Nederlandse pensioenstelsel Dick Sluimers Voorzitter Raad van Bestuur APG De toekomst van het Nederlandse pensioenstelsel Dick Sluimers Voorzitter Raad van Bestuur APG KNVG Maarssen 4 september 2012 Agenda 1) Wie is APG? 2) Ontwikkelingen van vandaag 3) Uitdagingen voor morgen

Nadere informatie

Deelnemersbijeenkomst

Deelnemersbijeenkomst Deelnemersbijeenkomst Stichting Pensioenfonds Capgemini Nederland 5 juli 2016 1 Agenda Opening 2015 Financiën: Dekkingsgraad en financiële situatie Henk Herstelplan Henk Beleggingsbeleid Bert Risico s

Nadere informatie

Waarom onze beleggingsstrategie staat als een huis

Waarom onze beleggingsstrategie staat als een huis Waarom onze beleggingsstrategie staat als een huis Het strategisch beleggingsplan van ABP is stapsgewijs opgebouwd. De strategie is gebaseerd op vier pijlers: 1) de doelstelling van ABP 2) beleggingsovertuigingen

Nadere informatie

4.1. Algemene uitgangspunten 4.2. De beleggingsstrategie

4.1. Algemene uitgangspunten 4.2. De beleggingsstrategie Meer dan 1700 mensen hebben pensioenaanspraken opgebouwd bij Stichting Pensioenfonds Avery Dennison (in deze verklaring voortaan verder "pensioenfonds" genoemd). Zij zijn de (gewezen) deelnemers en pensioengerechtigden

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Deutsche Bank Nederland. Nieuwsbrief 2014 nummer 3

Stichting Pensioenfonds Deutsche Bank Nederland. Nieuwsbrief 2014 nummer 3 Stichting Pensioenfonds Deutsche Bank Nederland Nieuwsbrief 2014 nummer 3 In deze nieuwsbrief Voorwoord, het nieuwe Verantwoordingsorgaan Dekkingsgraad van uw Pensioenfonds Behaald rendementen in het eerste

Nadere informatie

ABN AMRO. verzekeringen. Marktontwikkelingen & vooruitzichten. Portefeuilleverdeling & fondsselectie. Rendement. Profielfonds 3. Tweede kwartaal 2012

ABN AMRO. verzekeringen. Marktontwikkelingen & vooruitzichten. Portefeuilleverdeling & fondsselectie. Rendement. Profielfonds 3. Tweede kwartaal 2012 ABN AMRO verzekeringen Profielfonds 3 Tweede kwartaal 2012 Marktontwikkelingen & vooruitzichten Volgens recente signalen vertoont de mondiale economie tekenen van verzwakking. Tegelijkertijd nemen de risico

Nadere informatie

MIJN HEINZ PENSIOEN Werking Beschikbare premie

MIJN HEINZ PENSIOEN Werking Beschikbare premie MIJN HEINZ PENSIOEN Werking Beschikbare premie Deze slides zijn in juni 2010 gepresenteerd aan deelnemers aan de informatiesessies. De inhoud heeft een puur informatief karakter. Aan de informatie in deze

Nadere informatie

S&V Reflector. Het beleggingsbeleid van de toekomst? Matching en Return gaan op de schop

S&V Reflector. Het beleggingsbeleid van de toekomst? Matching en Return gaan op de schop S&V Reflector Het beleggingsbeleid van de toekomst? Matching en Return gaan op de schop April 2012 Sprenkels & Verschuren wil met dit document haar bijdrage leveren aan een verantwoord en uitlegbaar beleggingsbeleid

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 32 013 Toekomst financiële sector Nr. 102 BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag,

Nadere informatie

Levensverzekeraars reduceren renterisico met derivaten

Levensverzekeraars reduceren renterisico met derivaten Levensverzekeringen worden in de regel voor een lange periode afgesloten. De rente speelt hierdoor voor levensverzekeraars een belangrijke rol. Bij een rentedaling daalt het eigen vermogen van deze sector

Nadere informatie

134 De Pensioenwereld in 2015

134 De Pensioenwereld in 2015 14 134 De Pensioenwereld in 2015 Ontwikkelingen in de pensioenmarkt 135 Het nieuwe FTK: oude wijn in nieuwe zakken? Auteurs: Gijs Hoedemaker, Machiel Koper en Alexander van Stee Na de crisis leek er een

Nadere informatie

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het derde kwartaal gestegen van 16.893 miljoen naar 17.810 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013).

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het derde kwartaal gestegen van 16.893 miljoen naar 17.810 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013). Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 30 september 2014 130,4%, een toename van 0,9%-punt ten opzichte van 30 juni 2014. Over de eerste negen maanden steeg de marktwaardedekkingsgraad

Nadere informatie

Flexibel Spaarpensioen Stichting GE Pensioenfonds

Flexibel Spaarpensioen Stichting GE Pensioenfonds Worksheet A Factsheets Fondsen Flexibel Spaarpensioen Stichting GE Pensioenfonds Datum: ultimo juni 2009 In het kader van het Flexibel Spaarpensioen zijn door uw pensioenfonds 8 fondsen geselecteerd, waarin

Nadere informatie

Online Seminar Beleggen Ook een beetje beleggen kan lonen

Online Seminar Beleggen Ook een beetje beleggen kan lonen Online Seminar Beleggen Ook een beetje beleggen kan lonen Annemarie van Gaal Ondernemer & financieel deskundige Bob Homan Manager ING Investment Office Amsterdam, 8 oktober 2013 Agenda 1. Wat is beleggen

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014 Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014 Samenvatting: dalende euro en dalende rente Nominale dekkingsgraad gedaald van 117,4% naar 115,1%

Nadere informatie

Bouw uw eigen beleggingsportefeuille

Bouw uw eigen beleggingsportefeuille Bouw uw eigen beleggingsportefeuille Joost van Leenders, oktober 2013 Bouw uw eigen beleggigsportefeuille I oktober 2013 I 2 Agenda Strategisch versus tactisch beleggingsbeleid Spreiding, waarom ook alweer?

Nadere informatie

Nederland had en heeft nog steeds het beste pensioensysteem ter wereld

Nederland had en heeft nog steeds het beste pensioensysteem ter wereld Het verdwenen pensioengeld De uitzending van Zembla van 5 februari 2011 heeft veel stof doen opwaaien in de pensioensector. Ortec Finance is in bezit van het achterliggende rapport dat is opgesteld door

Nadere informatie

Asset & Liability Management

Asset & Liability Management Asset & Liability Management Verder gaan is de juiste balans vinden. ALM: inzicht in risico s Zorgen voor balans tussen pensioenverplichtingen en de opbouw van het pensioenvermogen. Het is een kerntaak

Nadere informatie

Vraag en antwoord: waarom beleggen in staatsobligaties?

Vraag en antwoord: waarom beleggen in staatsobligaties? ING Investment Office Publicatiedatum: 13 maart 2014 Vraag en antwoord: waarom beleggen in staatsobligaties? In onze beleggingsvisie op 2014 ( Visie 2014: minder crisis, meer groei ) kunt u lezen dat we

Nadere informatie

De marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2015 was 135,1%. Dit is een toename van 5,7% ten opzichte van 31 maart 2015.

De marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2015 was 135,1%. Dit is een toename van 5,7% ten opzichte van 31 maart 2015. Kwartaalbericht 2015 Samenvatting De marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2015 was 135,1%. Dit is een toename van 5,7% ten opzichte van 31 maart 2015. De reële dekkingsgraad ultimo tweede kwartaal was

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2014-1 januari 2014 t/m 31 maart 2014. Samenvatting: stijgende aandelen

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2014-1 januari 2014 t/m 31 maart 2014. Samenvatting: stijgende aandelen Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Eerste kwartaal 2014-1 januari 2014 t/m 31 maart 2014 Samenvatting: stijgende aandelen Nominale dekkingsgraad gestegen van 123,0% naar 123,6% Reële dekkingsgraad

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering Arthur van der Wal Anna Timmermans 27 september 2007 www.ingim.com Agenda Huidig Mandaat bij ING IM Performance, Beleid en Vooruitzichten 2 Huidig

Nadere informatie

Essentiële Beleggersinformatie

Essentiële Beleggersinformatie Essentiële Beleggersinformatie Dit document verschaft u essentiële beleggersinformatie aangaande dit fonds. Het is geen marketingmateriaal. De verstrekte informatie is bij wet voorgeschreven en is bedoeld

Nadere informatie

Onderzoeksresultaten gevolgen van invoering nieuw FTK en gewijzigde UFR. Samenvatting

Onderzoeksresultaten gevolgen van invoering nieuw FTK en gewijzigde UFR. Samenvatting Onderzoeksresultaten gevolgen van invoering nieuw FTK en gewijzigde UFR Samenvatting Pensioenfondsen zijn de afgelopen tijd geconfronteerd met diverse wijzigingen in de wet- en regelgeving. Sinds 1 januari

Nadere informatie

Informatie beleggingsfondsen per 31 december 2015

Informatie beleggingsfondsen per 31 december 2015 Levensloop Rendement Bouw Informatie beleggingsfondsen per 31 december 2015 Productomschrijving Met Levensloop wordt geld gereserveerd waarmee in de toekomst (tussentijds) verlof kan worden gefinancierd.

Nadere informatie

Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008

Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008 Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008 Hoofdpunten Rendement over eerste helft 2008 is 5,1%. De dekkingsgraad is medio 2008 uitgekomen op 132%. De kredietcrisis eist zijn tol. Vooral aandelen en onroerend

Nadere informatie

Het managen van balansen, risico s, risicoprofielen waar u allen druk mee bezig bent, herken ik dus goed.

Het managen van balansen, risico s, risicoprofielen waar u allen druk mee bezig bent, herken ik dus goed. Speech Bert Boertje, divisiedirecteur Toezicht pensioenfondsen bij DNB, tijdens het beleggersberaad van Pensioen Pro op 8 oktober 2015, getiteld Beleggen tussen twee vuren. In zijn speech ging Boertje

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015. Samenvatting:

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015. Samenvatting: Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015 Samenvatting: De maandelijkse nominale dekkingsgraad is fors gedaald van 115,4% naar 103,7%. Dit

Nadere informatie

Regeling parameters pensioenfondsen. Artikel 1. Artikel 2. Regeling parameters pensioenfondsen

Regeling parameters pensioenfondsen. Artikel 1. Artikel 2. Regeling parameters pensioenfondsen Regeling parameters pensioenfondsen Regeling van de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid van 19 december 2006, nr. AV/ PB/2006/102565b, tot vaststelling van de parameters voor pensioenfondsen

Nadere informatie

Generatie- en premie-effecten aanpassing FTK Uitgevoerd op verzoek van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid

Generatie- en premie-effecten aanpassing FTK Uitgevoerd op verzoek van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid CPB Notitie 20 juni 2014 Generatie- en premie-effecten aanpassing FTK Uitgevoerd op verzoek van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid CPB Notitie Aan: Minsterie van SZW Centraal Planbureau

Nadere informatie