Renderen bij een stijgende rente

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Renderen bij een stijgende rente"

Transcriptie

1 ARTIKEL 26 juni 2015 Voor professionele beleggers Renderen bij een stijgende rente Bij stijgende rentes verliezen zowel de verplichtingen als de rentedragende beleggingen van pensioenfondsen waarde. Om de dekkingsgraad te laten profiteren van een stijgende rente kan een pensioenfonds kiezen voor minder rentedragende beleggingen of bescherming te kopen tegen een daling van deze beleggingen. Dit kan via verschillende strategieën, maar welke past het best bij welke risicobereidheid en rentevisie? Remmert Koekkoek & Mathieu van Roon Robeco Customized Overlay Management Menig pensioenfonds gaat uit van een stijgende rente Vaak gehanteerde strategie is afbouw renteafdekking Swaptions kunnen hierbij ook uitkomst bieden Criteria De keuze voor een strategie moet aansluiten bij de wensen van een pensioenfonds. Een belangrijk criterium hierbij is de economische impact: wat kost een dergelijke strategie en wat is het rendementspotentieel? Daarbij komt de analyse van het regelgevingskader: wat betekent dit voor het Vereist Eigen Vermogen (VeV)? En moet er een risico uitruil plaats vinden binnen de totale portefeuille om de afdekking te verlagen? In een vorig artikel ( Hoe onwaarschijnlijk zijn negatieve rentes? ) keken we naar de impact van een lagere renteafdekking bij een verder dalende rente. De strategieën in dit artikel zijn gericht op het renderen bij een stijgende rente. We vergelijken de verschillende strategieën op kosten, economische impact en regelgeving. 1. Kosten: Hoe groot is de optiepremie? 2. Economische impact: Hoe houdt de dekkingsgraad zich bij een rentedaling van 1% en hoeveel potentieel is er bij een rentestijging van 1% of meer? En wat is het effect van oprenting (carry) van zowel de verplichtingen als van de rentedragende beleggingen? 3. Regelgeving: Wat is de impact op het VeV van het pensioenfonds door de verandering van het renterisico (S1)? 1

2 May-10 Aug-10 Nov-10 Feb-11 May-11 Aug-11 Nov-11 Feb-12 May-12 Aug-12 Nov-12 Feb-13 May-13 Aug-13 Nov-13 Feb-14 May-14 Aug-14 Nov-14 Feb-15 May jaars rente De strategieën In de laatste vijf jaar hebben we een geleidelijke daling gezien van de rente naar wat alom als een onwaarschijnlijk laag niveau wordt beschouwd. Menig pensioenfonds gaat dan nu ook uit van een stijging in de komende vijf jaar. Afgelopen weken leek het erop dat deze verwachting gedeeltelijk uitkomt; er was een snelle en hevige stijging terug naar het niveau van eind 2014 (zie figuur 1). Deze beweging, maar ook het nog steeds lage renteniveau, doet de vraag rijzen hoe pensioenfondsen hier op in moeten spelen. Figuur 1: Historische rentebeweging van de 20-jaars swap rente 5% 4% 3% 2% 1% 0% Bron: Bloomberg & Robeco Met de volgende vier strategieën kunnen pensioenfondsen profiteren van een verdere rentestijging: 1. Verlagen van de renteafdekking met 10% door simpelweg 10% van de rentedragende beleggingen af te bouwen 2. Verlagen van de renteafdekking met 10% door het toevoegen van een payer swaption 3. Afdekkingsneutraal opwaarts potentieel creëren door het toevoegen van zowel een payer swaption als het afsluiten van een receiver swap 4. Verlagen van de renteafdekking met 10% door een gedeelte van de rentedragende portefeuille te vervangen door receiver swaptions Figuur 2 toont het effect van deze strategieën op de hoogte van de renteafdekking, waarbij de huidige curve wordt geschokt met parallelle renteveranderingen. Hier is te zien dat Strategie 1, het afbouwen van de renteafdekking, simpelweg een lineaire verschuiving is. De overige strategieën zijn echter een stuk dynamischer. Hierbij komt het uitgangspunt van dit artikel, het renderen bij een stijgende rente, naar voren. Bij een stijgende rente verandert de gevoeligheid van de swaptions en daarmee automatisch ook de renteafdekking. Zoals te zien is, zal bij een sterk stijgende rente de afdekking bij Strategie 2 een stuk lager worden dan bij Strategie 1 en daarmee meer rendementspotentieel hebben. 2

3 -1.6% -1.4% -1.2% -1.0% -0.8% -0.6% -0.4% -0.2% 0.0% 0.2% 0.4% 0.6% 0.8% 1.0% 1.2% 1.4% 1.6% 1.8% 2.0% Renteafdekking Figuur 2: Renteafdekking bij verschillende rentestanden 60% 55% 50% 45% 40% 35% 30% 25% 20% Huidig renteniveau Huidige Situatie Strategie 1 - Verlagen Renteafdekking met 10% Strategie 2 - Payer swaption Strategie 3 - Payer swaption & receiver swap Strategie 4 - Receiver Swaption Instantane renteschokken 1. Verlagen van de renteafdekking Het lineair verlagen van de renteafdekking vergroot zowel het opwaarts potentieel van de dekkingsgraad bij rentestijgingen als ook het neerwaarts risico bij rentedalingen. Voordeel van deze strategie is wel dat deze simpel uit te leggen en te implementeren is. In ons voorbeeld kiezen we voor een daling van 50% naar 40%. 2. Kopen van payer swaption Een swaption geeft het recht, oftewel optie, om in de toekomst een swap aan te gaan tegen een rentetarief dat je nu vaststelt. Een voorbeeld hiervan is een 5 jaar in 20 jaar swaption, wat inhoudt dat je de optie neemt om een swap aan te gaan die pas start over vijf jaar en daarna nog twintig jaar loopt. We gaan in dit artikel uit van de aankoop van een payer swaption waarbij de vastgestelde rente van de onderliggende swap 0.5% boven de huidige marktrente van de onderliggende swap ligt. 1 Deze vastgestelde rente heet ook wel de strike van de swaption. De waarde van de payer swaption stijgt als de rente stijgt. De rentegevoeligheid van de payer swaption is daarmee tegengesteld aan die van een obligatie. Dit betekent dat bij de aankoop van een payer swaption de renteafdekking zal dalen (zoals te zien is in Figuur 2). Om de vergelijking te kunnen maken met Strategie 1 wordt de grootte van de swaption zo gekozen dat de renteafdekking bij aankoop ook in dit geval daalt met 10%. 1 Merk op dat deze huidige marktrente die we kiezen de forward rente is. Met andere woorden de rente van een swap die start over vijf jaar en daarna twintig jaar loopt, zodat de marktwaarde van deze toekomstige swap nul is. Deze forward rente lag op het moment van schrijven ongeveer 0.35% boven de 20-jaarsrente. 3

4 Waarde van de optie Winst/Verlies Uitleg I - Payer Swaption Bij een payer swap betaal je de vaste rente en ontvang je een variabele rente. Als de rente stijgt dan zal de variabele rente die je ontvangt stijgen terwijl je toekomstige betalingen al vastliggen. Hierdoor stijgt de payer swap in waarde. De payer swaption heeft als onderliggende de payer swap en zal daardoor ook in waarde stijgen als de rente stijgt. Figuur 3: Werking van de payer swaption Voor deze optie betaal je een premie. Als de rente op expiratiedatum van de optie onder de strikeprijs staat betekent dit dat de variabele ontvangsten lager zijn dan de vaste betalingen. De optie zal dan waardeloos expireren. Dit betekent dat je een verlies hebt gelijk aan de betaalde premie. Figuur 4 toont het resultaat van een payer swaption op de einddatum van de optie inclusief de betaalde premie. Figuur 4: Resultaat van de payer swaption Strike Bij gelijkblijvende rentes daalt de waarde van een optie langzaam over tijd Swaption premie Rente Als je kiest voor een optie die bijvoorbeeld de obligatieportefeuille beschermt tegen rentestijgingen van meer dan 0.5%, dan koop je een payer swaption waarbij de strike 0.5% ligt boven het huidige renteniveau. Hoe hoger het renteniveau waarboven je beschermd wil worden hoe lager de kans dat die op einddatum wat oplevert en hoe lager dus ook de premie voor de swaption zal zijn. Figuur 5 laat zien hoe het waardeverloop van de payer swaption is als de rente gelijkblijft. De optie heeft een jaar na aankoop, met een gelijkblijvende rente, nog een groot deel van zijn waarde. De waarde die verloren gaat door het verstrijken van de tijd heet ook wel de tijdswaarde. De rente had in het begin vijf jaar de kans om te stijgen, een jaar later heeft de rente slechts vier jaar over om te stijgen boven de strikeprijs. Dit betekent bij gelijkblijvende rente dat na jaar 1 de optie verkocht kan worden met een gering waardeverlies, naast de transactiekosten. Figuur 5: Tijdswaarde van de payer swaption bij gelijkblijvende rente Jaar Jaren tot expiratie 4

5 -1.6% -1.4% -1.2% -1.0% -0.8% -0.6% -0.4% -0.2% 0.0% 0.2% 0.4% 0.6% 0.8% 1.0% 1.2% 1.4% 1.6% 1.8% 2.0% Renteafdekking 3. Kopen van payer swaption & afsluiten van receiver swap Het verlagen van de renteafdekking kan voor veel pensioenfondsen een keuze zijn die teveel neerwaarts risico met zich meebrengt. In dat geval is het ook mogelijk afdekkingsneutraal opwaarts potentieel te creëren door een payer swaption te kopen en tegelijkertijd een receiver swap te kopen met dezelfde rentegevoeligheid op dat moment (figuur 5). Ten opzichte van Strategie 2 betekent dit een parallelle verschuiving omhoog van 40% naar 50% renteafdekking. Figuur 5: Renteafdekkingverloop Payer Swaption & Receiver Swap 60% 55% 50% 45% 40% 35% 30% 25% Huidige Situatie Strategie 2 - Payer swaption Strategie 3 - Payer swaption & receiver swap Instantane renteschokken Deze strategie geeft in vergelijking met Strategie 2 meer bescherming als de rente daalt, maar heeft ook minder opwaarts potentieel bij stijgende rente. Dit komt door de parallelle verschuiving van de renteafdekking die voortkomt uit de afgesloten receiver swap. Naarmate de rente sterker verandert, zal óf de rentegevoeligheid van de swaption óf van de swap dominanter worden. Zo zal bij een sterke rentestijging de kans op uitoefening van de swaption aan het einde van de looptijd toenemen en is de rentegevoeligheid van de swaption groter. Bij een sterke daling van de rente zal de kans op uitoefening juist afnemen en de rentegevoeligheid van de swaption zal daarmee reduceren tot 0. Dan neemt de receiver swap de overhand. 4. Kopen van receiver swaption Een receiver swaption geeft het recht om in de toekomst een receiver swap aan te gaan waarbij een vaste rente ontvangen wordt. Deze swaption zal dus in waarde stijgen bij rentedalingen, terwijl bij rentestijgingen de waardevermindering beperkt is (zie uitleg box II voor meer informatie). De receiver swaption heeft dus dezelfde kant van rentegevoeligheid als een obligatie. Door een gedeelte van de huidige rentedragende beleggingen te vervangen door receiver swaptions kun je het neerwaarts risico beperken terwijl je wel meer kunt profiteren van stijgende rentes (zie Figuur 6). Net als Strategie 1 en 2 verlagen we de renteafdekking tot 40%. Aangezien de rentedragende beleggingen en de receiver swaption dezelfde richting hebben als het gaat om rentegevoeligheid, zal meer dan 10% van de huidige renteafdekking afgebouwd moeten worden om ruimte te maken voor de nieuwe receiver swaption. Bij deze strategie maken we gebruik van een receiver swaption met een strike die 0.5% onder de huidige marktrente van de onderliggende swap ligt. Deze swaption heeft ongeveer 45% van de rentegevoeligheid van de onderliggende swap. Dit betekent dat in totaal 18% van de rentedragende beleggingen moeten worden afgebouwd, om ruimte te kunnen bieden aan de receiver swaption. Door deze afbouw daalt de renteafdekking naar 32%. De vrijgekomen ruimte vullen we op door een receiver swaption aan te gaan ter 5

6 Winst/Verlies -1.6% -1.4% -1.2% -1.0% -0.8% -0.6% -0.4% -0.2% 0.0% 0.2% 0.4% 0.6% 0.8% 1.0% 1.2% 1.4% 1.6% 1.8% 2.0% Renteafdekking grootte van 18% nominaal die de renteafdekking verhoogd met 8% (18%*45% = 8%). Figuur 6: Renteafdekkingverloop Receiver Swaption 60% 55% 50% 45% 40% 35% 30% Huidige Situatie Strategie 4 - Receiver Swaption Instantane renteschokken Figuur 6 laat zien dat de rentegevoeligheid van de swaption stijgt bij een forse daling van de rente. Daarmee zal de renteafdekking ook langzaam weer stijgen naar 50%. Bij een stijging van de rente zal de rentegevoeligheid naar de onderliggende swap juist verder dalen en daarmee zal ook de afdekking onder de 40% dalen. Uitleg II Receiver Swaption Bij een receiver swap betaal je de variabele rente en ontvang je een vaste rente. Als de rente stijgt dan zal de variabele rente die je betaalt stijgen terwijl de ontvangsten al vastliggen. Hierdoor daalt de receiver swap in waarde. De receiver swaption heeft als onderliggende de receiver swap en zal daardoor ook in waarde dalen als de rente stijgt. Als de rente echter daalt, zal de swap (en daarmee de swaption) in waarde toenemen. Voor deze optie moet een premie worden betaald. Als de rente op expiratiedatum van de optie boven de strike prijs staat dan zal de optie waardeloos expireren. Dit betekent dat je een verlies hebt op de optie die gelijk is aan de betaalde premie. Figuur 7 toont de opbrengst van een swaption op de einddatum van de optie inclusief de betaalde premie. Figuur 7: Werking van de receiver swaption Strike Swaption premie Rente 6

7 Overzicht van de kosten Tabel 1 geeft een samenvatting van de strategieën en het effect op de renteafdekking en de premie en de carry beide uitgedrukt in dekkingsgraad per begin juni , 3 Hierin is te zien dat alleen de verlaging van de renteafdekking door afbouw van de swaps zonder premie betaling kan worden uitgevoerd. Maar hier gaat wel carry verloren. Bij Strategie 4, waarbij een gedeelte van de rentedragende beleggingen wordt afgebouwd (van 50% naar 32%) ten gunste van receiver swaptions, gaat carry verloren en moet er premie betaald worden. Tabel 1: Overzicht van de strategieën in dit artikel Strategie Instrument Renteafdekking Premie Carry 1-10% verlaging van renteafdekking (RA) -10% +0.0% -0.7% 2 - Koop Payer Swaption (Pay) -10% -2.4% +0.0% Koop Payer Swaption (Pay) - Afsluiten Receiver - Koop OTM Receiver Swaption (Rec) - Afbouw renteafdekking 0% -2.4% +0.5% -10% -1.3% -1.2% Sterkte rentevisie bepaalt instrument Economische impact Om de economische impact van de strategieën goed te kunnen beoordelen, kijken we naar een hypothetisch pensioenfonds met een nominaal kasstroomprofiel ter grootte van EUR 1 miljard, een duratie van 20 jaar en een markt-dekkingsgraad van 110%. 50% van de rentegevoeligheid van de verplichtingen wordt afgedekt. In de analyse gaan we vijf jaar vooruit en passen we meerdere renteschokken toe op de huidige rentecurve. 4 De resultaten hiervan zijn te zien in Tabel 2. Tabel 2: Dekkingsgraad bij verschillende toekomstige rentestanden voor de verschillende strategieën over vijf jaar Bij gelijkblijvende rente is een renteafdekking van 50% het beste alternatief -1.0% 0.0% 1.0% 2.0% 3.0% Nu 110.0% Basis over vijf jaar 97.3% 105.6% 114.4% 123.5% 132.7% Strategie 1 (RA) 95.1% 104.8% 115.1% 125.7% 136.5% Strategie 2 (Pay) 95.2% 103.2% 112.4% 127.3% 142.7% Strategie 3 (P+R) 97.6% 103.7% 111.0% 124.0% 137.5% Strategie 4 (Rec) 94.6% 103.1% 115.3% 127.7% 140.5% 2 Met het verstrijken van de tijd komt men bij een vastrentend instrument dichter bij de (eind)datum van een cashflow. Rekening houdend met de hoogte van de rentecurve zal hierdoor de hoogte van de verdisconteerde waarde van de cashflow stijgen, ook wel oprenting of carry genoemd. 3 In de analyse nemen we geen transactiekosten (aan- en verkoop) mee. Bij zowel de rentedragende beleggingen als de swaps en swaptions zijn deze in werkelijkheid wel aanwezig. De transactiekosten zijn hoger bij swaptions dan bij swaps en obligaties, maar hebben op dekkingsgraadniveau een marginaal effect. 4 Met andere woorden de curve is over vijf jaar exact gelijk aan de huidige curve, waarna de renteschokken zijn toegevoegd. 7

8 Tabel 2 laat zien dat bij een gelijkblijvende rente en een afdekking van 50% de dekkingsgraad daalt van 110% naar 105.6%. Dit heeft te maken met het vijf jaars cumulatieve effect van de carry die door zowel de verplichtingen als de renteafdekking wordt verdiend. Door deze positieve carry stijgt zowel de marktwaarde van de verplichtingen als die van de afdekking als de rente gelijk blijft. De verplichtingen stijgen 8% door positieve carry over deze vijf-jaars-periode. Aangezien de beleggingen maar de helft van de verplichtingen afdekken, verdienen ze ook maar de helft van de carry, namelijk 4%. Gegeven de uitgangspositie van een dekkingsgraad van 110% betekent dit dat deze daalt over vijf jaar met ongeveer 4.4% (van 110% naar 105.6%). Als het fonds de omvang van de rentedragende beleggingen echter verlaagd van 50% naar 40%, dan wordt er nog minder carry verdiend op de afdekking. De daling van de dekkingsgraad zal daardoor 5.2% zijn. Anders gezegd, een pensioenfonds verliest 0.8% vanwege carry over een periode van 5 jaar wanneer het de renteafdekking verlaagt met 10%. 5 In Strategie 2 waarbij een payer wordt aangekocht voor 2.4% zal bij een gelijkblijvende rente 2.4% tijdswaarde verloren gaan. Het verlies van de swaption bij een gelijkblijvende rente is dus 1.7% groter dan bij het lineair afbouwen van de afdekking. Significant dalende of stijgende rentes de komende vijf jaar hebben echter een positief effect (zie Tabel 2). De tabel toont dat bij elke rentevisie een andere optimale strategie past. Zo is Strategie 3 het meest risicomijdend maar levert deze strategie zeker bij gematigde rentestijgingen minder op dan andere strategieën. Strategie 4 daarentegen werkt het best bij deze gematigde rentestijgingen, maar heeft bij een rentedaling van 1% het grootste neerwaartse risico. Dit ogenschijnlijk vreemde resultaat bij Strategie 4 komt voort uit het feit dat bij gematigde veranderingen van de rente de verlaging van de rentedragende beleggingen een groter effect heeft dan de gekochte receiver swaption. Bij een verdere daling van de rente levert deze strategie wel meer en meer de gewenste bescherming op. Strategie 4 werkt daarmee ook beter dan Strategie 2 tot het moment dat de rentes sterk stijgen. Daarna wordt de payer swaption binnen Strategie 2 sneller meer waard. Verlagen renteafdekking brengt meer risico en lager rendement met zich mee dan een payer swaption bij grotere marktbewegingen Wat voornamelijk opvalt in dit overzicht is dat het lineair verlagen van de renteafdekking ten opzichte van de andere strategieën bij geen enkel scenario als meest optimale naar voren komt. Dit ondanks dat het makkelijker implementeerbaar is. Deze strategie heeft meer last van een rentedaling dan bijvoorbeeld de aankoop van een payer swaption en er is minder opwaarts potentieel bij grotere rentestijgingen. Bij een gelijkblijvende markt is het zelfs het verstandigst om helemaal niets te veranderen aan de renteafdekking om het effect van de carry en verlies van premie bij optiestrategieën te verminderen. De bovenstaande resultaten zijn gebaseerd op vijf jaar in de toekomst, wanneer de opties zijn geëxpireerd. Echter, een pensioenfonds zal de opties zelden de hele looptijd aanhouden. Dit kan zijn omdat de rentevisie wordt gewijzigd, de visie juist is uitgekomen en men de winst wil verzilveren, of omdat men simpelweg de opties niet waardeloos wil laten aflopen (zie Figuur 4). Het is daarom voor een pensioenfonds ook interessant om te kijken wat de dekkingsgraad over één jaar zou zijn bij de verschillende strategieën onder de verschillende rentescenario s. De resultaten hiervan zijn weergegeven in Tabel 3. 5 Dit is de hoeveelheid carry op basis van de huidige rentecurve. Bij rentestijgingen of dalingen zal de hoeveelheid carry ook veranderen. Dit verlies van carry is dan ook een inschatting op basis van de huidige renteniveaus. 8

9 -1.00% -0.75% -0.50% -0.25% 0.00% 0.25% 0.50% 0.75% 1.00% 1.25% 1.50% 1.75% 2.00% 2.25% 2.50% 2.75% 3.00% Verschil in dekkingsgraad Tabel 3: Dekkingsgraad bij verschillende toekomstige rentestanden voor de verschillende strategieën over één jaar Nu 110.0% -1.0% 0.0% 1.0% 2.0% 3.0% Basis over één jaar 98.4% 109.0% 120.9% 133.6% 147.1% Strategie 1 (RA) 96.5% 108.9% 122.7% 137.5% 153.3% Strategie 2 (Pay) 96.9% 108.7% 123.3% 140.6% 159.9% Strategie 3 (P+R) 99.0% 108.8% 121.4% 136.6% 153.9% Strategie 4 (Rec) 96.7% 108.8% 123.2% 139.2% 156.3% Tabel 3 laat zien dat wanneer we het effect van tijd verminderen de optie strategieën aan kracht winnen. Het verlagen van de renteafdekking is zelfs nu de strategie met het meeste neerwaartse risico en het minste opwaarts potentieel in vergelijking met de optie strategieën. Met andere woorden, als de visie van het pensioenfonds is dat de rente de komende tijd (significant) gaat stijgen, dan leveren de optie strategieën over een periode van één jaar een beter rendement op met minder neerwaarts risico dan het lineair verlagen van de renteafdekking. Ook hier geldt dat het aanhouden van 50% renteafdekking het beste alternatief is wanneer er geen verandering is van de rente. Figuur 8 laat het verschil in dekkingsgraad zien ten opzichte van de huidige 50% renteafdekking. Het simpelweg verlagen van de renteafdekking (Strategie 1) brengt naast opwaarts potentieel ook neerwaarts risico met zich mee. Bij kleinere renteveranderingen (tot omstreeks 0.5%) zijn de resultaten van deze strategie vergelijkbaar met de optiestrategieën. Figuur 8: Dekkingsgraad verschil van strategieën ten opzichte van de huidige 50% renteafdekking over één jaar 10% 9% 8% 7% 6% 5% 4% 3% 2% 1% 0% -1% -2% Huidig Niveau Strategie 1 - (RA) Strategie 2 - (Pay) Strategie 3 (P+R) Strategie 4 (Rec) Huidige Renteafdekking Renteschok De figuur laat zien dat Strategie 3 meer bescherming biedt dan de renteafdekking van 50% en daarbij (beperkt) opwaarts potentieel biedt bij gematigde positieve renteschokken. Ook is te zien dat bij een grotere renteschok (>1%) Strategie 2 het meest opwaarts potentieel biedt en het neerwaarts risico verder beperkt dan Strategie 1 en 4. 9

10 Resultaat S1 in lijn met economisch kader Naast het economisch kader nemen we ook het regelgevingskader mee in de beschouwing. Tabel 4 toont het effect van de strategieën op S1. In het voorbeeld zou de S1 bij de huidige afdekking 4.5% bedragen. Tabel 4: De grootte en verandering van S1 bij de verschillende strategieën Met 50% afdekking 4.5% S1 Verandering Strategie 1 (RA) 5.4% +0.9% Strategie 2 (Pay) 5.3% +0.8% Strategie 3 (P+R) 4.5% +0.0% Strategie 4 (Rec) 5.3% +0.7% Wie kiest om de renteafdekking af te bouwen met 10%, ziet S1 stijgen met 0.9%. Ook bij Strategie 2 en 4 zal S1 stijgen, hoewel een fractie minder dan bij Strategie 1. Strategie 2 en Strategie 4 verschillen weliswaar qua aanpak, maar de resultaten zijn vergelijkbaar. Zoals al eerder aangetoond is Strategie 3 een variant met een lager risicoprofiel. Dit is ook te lezen in Tabel 4: S1 verandert niet ten opzichte van de huidige situatie. Dit resultaat is te verklaren doordat de receiver swap het verlies op de payer swaption bij een rentedaling opvangt. Dit toont aan dat ook onder de regelgeving Strategie 3 als risico-arm(er) wordt gezien ten opzichte van de overige strategieën. De overige strategieën zijn in termen van S1 sterk vergelijkbaar, waardoor het regelgevingskader geen sterk onderscheid maakt voor Strategie 1, 2 of 4. Dit kader heeft dus geen bepalende invloed op de uiteindelijke keuze. Die kan beperkt blijven tot zuiver economisch overwegingen. Keuze tussen Strategie 1,2 of 4 kan zuiver economisch gemaakt worden door beperkte invloed regelgeving Conclusie In dit artikel hebben we vier strategieën vergeleken waarmee je kunt inspelen op stijgende rentes. De meest voor de hand liggende en eenvoudig te implementeren strategie is het lineair afbouwen van de renteafdekking. Bij deze strategie moet echter wel rekening gehouden worden met hoger neerwaarts risico bij rentedalingen en met de toename in het carry verschil tussen beleggingen en verplichtingen. Swaptions kunnen in dit geval uitkomst bieden. Deze instrumenten zijn weliswaar complexer, maar geven een pensioenfonds wel de kans om de exposure meer af te stemmen op de eigen rentevisie en risicobereidheid. Indien een pensioenfonds echter geen sterke visie heeft aangaande de rente, blijkt dat het handhaven van het lange termijn strategische niveau van renteafdekking wenselijk is. Naast de getoonde strategieën is er in de praktijk veel flexibiliteit mogelijk en vergt het vaak maatwerk om aan te sluiten op de visie en risicobereidheid van het pensioenfonds. 10

11 Een van de belangrijkste punten blijft: hoe sterk is de rentevisie van het pensioenfonds?. Als deze neutraal is, is het aanhouden van het lange termijn strategische niveau van de renteafdekking een logische conclusie. Als de visie echter sterk is, dan worden alternatieve instrumenten zoals swaptions interessant omdat deze de mogelijkheid geven om specifiek en efficiënter in te spelen op deze rentevisie. 11

12 Belangrijke informatie Robeco Institutional Asset Management B.V., hierna Robeco, heeft een vergunning als beheerder van ICBE s en ABI s van de Autoriteit Financiële Markten te Amsterdam. Dit document is bedoeld om de professionele belegger te voorzien van informatie over Robeco s specifieke vaardigheden, maar is geen aanbeveling om financiële instrumenten te kopen of verkopen. Alle rechten van Robeco met betrekking tot deze uiting blijven voorbehouden aan Robeco. Niets uit deze uiting mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand en/of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enige andere manier zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Robeco. 12

Update over Advies Commissie UFR Alleen voor professionele beleggers

Update over Advies Commissie UFR Alleen voor professionele beleggers Investment Solutions & Research Update oktober 2013 Update over Advies Commissie UFR Alleen voor professionele beleggers Door Peter van der Spek, Remmert Koekkoek, Daniel Lai - Customized Overlay Management

Nadere informatie

Update UFR. Update UFR 17 juli 2015 For professional investors. Inleiding

Update UFR. Update UFR 17 juli 2015 For professional investors. Inleiding 1 5 10 15 20 25 30 35 40 45 50 55 60 65 70 75 80 85 90 95 100 Zero rentes Update UFR 17 juli 2015 For professional investors Update UFR Voor een gemiddeld pensioenfonds stijgt de waardering van de verplichtingen

Nadere informatie

Renterisico Scan. Een second opinion voor pensioenfondsen. met betrekking tot hun rente afdekkingsbeleid. For professional investors

Renterisico Scan. Een second opinion voor pensioenfondsen. met betrekking tot hun rente afdekkingsbeleid. For professional investors Renterisico Scan Een second opinion voor pensioenfondsen met betrekking tot hun rente afdekkingsbeleid For professional investors 1 Onderwerpen > Waarom deze Scan? > Hoe werkt het? > Contact over de scan

Nadere informatie

Hoe onwaarschijnlijk zijn negatieve rentes?

Hoe onwaarschijnlijk zijn negatieve rentes? ARTIKEL 11 maart 2015 Voor professionele beleggers Hoe onwaarschijnlijk zijn negatieve rentes? Negatieve rentes voor obligaties met lange looptijden zijn volgens de financiële markten niet onwaarschijnlijk.

Nadere informatie

Renteafdekking op basis van de ultimate forward rate: Bezint eert ge begint?

Renteafdekking op basis van de ultimate forward rate: Bezint eert ge begint? Renteafdekking op basis van de ultimate forward rate: Bezint eert ge begint? Drs. Dr. Ir. David van Bragt RBA 1 Senior Consultant Investment Solutions, Aegon Asset Management Samenvatting Binnen het Financieel

Nadere informatie

S&V Reflector. Dienen de pensioenfondsen hun langlopende swaps te verkopen? Een risicomanagement discussie

S&V Reflector. Dienen de pensioenfondsen hun langlopende swaps te verkopen? Een risicomanagement discussie S&V Reflector Dienen de pensioenfondsen hun langlopende swaps te verkopen? Een risicomanagement discussie Juni 2011 Sprenkels & Verschuren wil met dit document haar bijdrage leveren aan een verantwoord

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Medisch Specialisten. Vermogensbeheer SPMS. 17 november 2014

Stichting Pensioenfonds Medisch Specialisten. Vermogensbeheer SPMS. 17 november 2014 Stichting Pensioenfonds Medisch Specialisten Vermogensbeheer SPMS 17 november 2014 Structuur SPMS (vermogensbeheer) Bestuur SPMS F&C (verantwoord beleggen) Ortec (ALM studie) Bestuursbureau Investment

Nadere informatie

Renterisico. in een pensioenbalans

Renterisico. in een pensioenbalans Renterisico in een pensioenbalans Wilt u meer weten over renterisico s, swaps en swaptions? Neem dan contact op met uw Account CIO of met onze balansmanagement adviseurs Bas Scholten via bas.schoiten@achmea.ni

Nadere informatie

Hoe te beleggen onder Solvency II regelgeving t.a.v. verdiscontering verplichtingen?

Hoe te beleggen onder Solvency II regelgeving t.a.v. verdiscontering verplichtingen? Hoe te beleggen onder Solvency II regelgeving t.a.v. verdiscontering verplichtingen? 1 Impact regelgeving t.a.v. beleggingsbeleid! "! # $ %&! $' (" ' )* + *! " &,!,, --- 2 Verdisconteringscurve: van economisch

Nadere informatie

Optie strategieën. Brochure bestemd voor particuliere beleggers INTERMEDIATE. Een onderneming van de KBC-groep. Gepubliceerd door KBC Securities

Optie strategieën. Brochure bestemd voor particuliere beleggers INTERMEDIATE. Een onderneming van de KBC-groep. Gepubliceerd door KBC Securities Optie strategieën Brochure bestemd voor particuliere beleggers Gepubliceerd door KBC Securities p. 2 Index 1. Grafische voorstelling 4 2. Bull strategieën 5 Call spread 5 Gedekt geschreven call 7 3. Bear

Nadere informatie

Productwijzer. Rentederivaten ( )

Productwijzer. Rentederivaten ( ) Productwijzer Rentederivaten 6.0012.96 (08-01-2009) 1 Rentederivaten Afhankelijk van uw situatie, de marktsituatie en marktverwachtingen kan het voor u bijzonder interessant zijn (of wellicht zelfs noodzakelijk)

Nadere informatie

Levensverzekeraars reduceren renterisico met derivaten

Levensverzekeraars reduceren renterisico met derivaten Levensverzekeringen worden in de regel voor een lange periode afgesloten. De rente speelt hierdoor voor levensverzekeraars een belangrijke rol. Bij een rentedaling daalt het eigen vermogen van deze sector

Nadere informatie

Het managen van balansen, risico s, risicoprofielen waar u allen druk mee bezig bent, herken ik dus goed.

Het managen van balansen, risico s, risicoprofielen waar u allen druk mee bezig bent, herken ik dus goed. Speech Bert Boertje, divisiedirecteur Toezicht pensioenfondsen bij DNB, tijdens het beleggersberaad van Pensioen Pro op 8 oktober 2015, getiteld Beleggen tussen twee vuren. In zijn speech ging Boertje

Nadere informatie

Wat betekent een stijgende rente voor het rentebeleid van pensioenfondsen? 10 mei 2017

Wat betekent een stijgende rente voor het rentebeleid van pensioenfondsen? 10 mei 2017 Wat betekent een stijgende rente voor het rentebeleid van pensioenfondsen? 10 mei 2017 Samenvatting In dit artikel onderzoeken wij de consequenties van een sterk stijgende marktrente voor het rentebeleid

Nadere informatie

De Dynamische Strategie Portefeuille DSP

De Dynamische Strategie Portefeuille DSP De Dynamische Strategie Portefeuille DSP Onderdeel van het beleggingsbeleid van Pensioenfonds UWV 1 Inhoudsopgave Waarom beleggen? 4 Beleggen is niet zonder risico s 4 Strategische beleggingsportefeuille

Nadere informatie

Hedging strategies. Opties ADVANCED. Member of the KBC group

Hedging strategies. Opties ADVANCED. Member of the KBC group Hedging strategies Opties p. 2 Index 1. Hedging met opties 3 2. Hedging met put opties 4 3. Hedgen met valutaopties 6 Twee valutaoptiecontracten 6 p. 3 Hedging met opties Hedging komt van het Engelse to

Nadere informatie

Hedging strategies. Opties ADVANCED. Een onderneming van de KBC-groep

Hedging strategies. Opties ADVANCED. Een onderneming van de KBC-groep Hedging strategies Opties p. 2 Index 1. Hedging met opties 3 2. Hedging met put opties 4 3. Hedgen met valutaopties 6 Drie valutaoptiecontracten 6 p. 3 Hedging met opties Hedging komt van het Engelse to

Nadere informatie

Kwartaalbericht Algemeen Pensioenfonds KLM. Tweede kwartaal april 2012 t/m 30 juni Samenvatting: Lage rente drukt dekkingsgraad

Kwartaalbericht Algemeen Pensioenfonds KLM. Tweede kwartaal april 2012 t/m 30 juni Samenvatting: Lage rente drukt dekkingsgraad Kwartaalbericht Algemeen Pensioenfonds KLM Tweede kwartaal 2012-1 april 2012 t/m 30 juni 2012 Samenvatting: Lage rente drukt dekkingsgraad Nominale dekkingsgraad is gedaald van 110,0% naar 105,1% Beleggingsrendement

Nadere informatie

Governance Vermogensbeheer: anders denken Robert van der Meer & Martin Mlynár

Governance Vermogensbeheer: anders denken Robert van der Meer & Martin Mlynár Governance Vermogensbeheer: anders denken Robert van der Meer & Martin Mlynár Jaarcongres Pensioenfederatie 16 mei 2017 14:30-15:15 15:20-16:05 Martin Mlynár 06 2113 8933 +41 76 397 4200 martin.mlynar@robeco.nl

Nadere informatie

De schijnveiligheid van de Ultimate Forward Rate

De schijnveiligheid van de Ultimate Forward Rate ROCK note Februari 2013 Alleen voor professionele beleggers De schijnveiligheid van de Ultimate Forward Rate Johan Duyvesteyn Quantitative Research Martin Martens Quantitative Research Roderick Molenaar

Nadere informatie

Addendum. Ultimate Forward Rate

Addendum. Ultimate Forward Rate Addendum Ultimate Forward Rate Wilt u meer weten over renterisico s, swaps en swaptions? Neem dan contact op met uw Account-CIO of met onze balansmanagement adviseurs Bas Scholten via bas.schoiten@achmea.ni

Nadere informatie

Optie strategieën. Brochure bestemd voor particuliere beleggers INTERMEDIATE. Member of the KBC group

Optie strategieën. Brochure bestemd voor particuliere beleggers INTERMEDIATE. Member of the KBC group Optie strategieën Brochure bestemd voor particuliere beleggers INTERMEDIATE Gepubliceerd door KBC Securities in samen werking met Euronext. p. 2 Index 1. Grafische voorstelling 4 2. Bull strategieën 5

Nadere informatie

Renterisico. Achmea Investment Management

Renterisico. Achmea Investment Management Renterisico Achmea Investment Management Inhoudsopgave 01 Inleiding 3 02 De pensioenbalans 4 03 04 05 06 07 08 Van pensioenuitkeringen naar contante waarde 5 Rentegevoeligheid van de Technische Voorziening

Nadere informatie

MIJN HEINZ PENSIOEN Werking Beschikbare premie

MIJN HEINZ PENSIOEN Werking Beschikbare premie MIJN HEINZ PENSIOEN Werking Beschikbare premie Deze slides zijn in juni 2010 gepresenteerd aan deelnemers aan de informatiesessies. De inhoud heeft een puur informatief karakter. Aan de informatie in deze

Nadere informatie

Beleggen voor een goed pensioenresultaat. Oskar Poiesz Robeco Investment Solutions 10 mei 2016

Beleggen voor een goed pensioenresultaat. Oskar Poiesz Robeco Investment Solutions 10 mei 2016 Beleggen voor een goed pensioenresultaat Oskar Poiesz Robeco Investment Solutions 10 mei 2016 Onderwerpen 1. Beleggen voor pensioen 2. Beleggingskeuzes bepalen het pensioen 3. Welke invloed heb je als

Nadere informatie

Beleggen voor een goed pensioenresultaat. Oskar Poiesz Robeco Investment Solutions 12 mei 2016

Beleggen voor een goed pensioenresultaat. Oskar Poiesz Robeco Investment Solutions 12 mei 2016 Beleggen voor een goed pensioenresultaat Oskar Poiesz Robeco Investment Solutions 12 mei 2016 Onderwerpen 1. Beleggen voor pensioen 2. Belang van beleggingsbeleid en lifecycle 3. Nieuwe mogelijkheden:

Nadere informatie

Beleggingsadvies - Afgeleide producten - Opties - Combinaties

Beleggingsadvies - Afgeleide producten - Opties - Combinaties Beleggingsadvies - Afgeleide producten - Opties - Combinaties Op deze pagina vindt u voorbeelden van mogelijkheden met opties. U kan te weten komen hoe u met opties kan inspelen op een verwachte stijging

Nadere informatie

Aandelenopties in woord en beeld

Aandelenopties in woord en beeld Aandelenopties in woord en beeld 2 Aandelenopties in woord en beeld 1 In deze brochure gaan we het hebben over aandelenopties zoals die worden verhandeld op de optiebeurs van Euronext. Maar wat zijn dat

Nadere informatie

Persbericht. Kwartaalbericht: vierde kwartaal 2011

Persbericht. Kwartaalbericht: vierde kwartaal 2011 Persbericht Kwartaalbericht: vierde kwartaal 2011 Hoofdpunten: Dekkingsgraad van 94% is te laag: aanvullende maatregelen nodig Beschikbaar vermogen stijgt met ruim 11 miljard Door gedaalde rente nemen

Nadere informatie

Deutsche Bank. www.deutschebank.nl. Uw rentederivaat bij. Deutsche Bank

Deutsche Bank. www.deutschebank.nl. Uw rentederivaat bij. Deutsche Bank Deutsche Bank www.deutschebank.nl Uw rentederivaat bij Deutsche Bank Uw derivaat bij Deutsche Bank 1. Waarom is deze brochure belangrijk? U heeft op dit moment een rentederivaat. In deze brochure geven

Nadere informatie

Hedging strategies: Turbo

Hedging strategies: Turbo Hedging strategies: Turbo Hedging van aandelenposities met een Turbo short p. 2 Index 1. Inleiding 3 Principes 3 2. Voordeel van een Turbo tegenover een optie 4 Risico 4 Hefboom 4 3. Scenario s voor een

Nadere informatie

Notitie. Aan Eerste Kamer der Staten-Generaal Nummer PA/2014/11-03. C.c. Datum 14 nov 2014. Van Peter Borgdorff / PFZW Telefoonnr 030-277 9959

Notitie. Aan Eerste Kamer der Staten-Generaal Nummer PA/2014/11-03. C.c. Datum 14 nov 2014. Van Peter Borgdorff / PFZW Telefoonnr 030-277 9959 Notitie Aan Eerste Kamer der Staten-Generaal Nummer PA/2014/11-03 C.c. Datum 14 nov 2014 Van Peter Borgdorff / PFZW Telefoonnr 030-277 9959 Onderwerp Inbreng financieel toetsingskader (FTK) Op 18 november

Nadere informatie

Samenvatting. Analyses. Kostendekkende premie

Samenvatting. Analyses. Kostendekkende premie Samenvatting Op 14 juli 2015 heeft DNB aangekondigd dat zij de berekeningsmethodiek van de Ultimate Forward Rate (UFR), welke onderdeel vormt van de rekenrente waarmee pensioenfondsen hun verplichtingen

Nadere informatie

Eerste observaties septemberpakket. KCM fiduciair management 26 september 2012

Eerste observaties septemberpakket. KCM fiduciair management 26 september 2012 Eerste observaties septemberpakket KCM fiduciair management 26 september Wat is relevant voor de beleggingen? Rentecurve In lijn met het voorstel van Kamp: Ultimate Forward Rate (UFR) komt er op basis

Nadere informatie

10 De ultimate forward rate: introductie en impact op renteafdekking

10 De ultimate forward rate: introductie en impact op renteafdekking 10 De ultimate forward rate: introductie en impact op renteafdekking Binnen het Financieel Toetsingskader (FTK) worden de verplichtingen van pensioenfondsen vanaf eind september 2012 gewaardeerd met behulp

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal april 2012 t/m ultimo juni Samenvatting:

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal april 2012 t/m ultimo juni Samenvatting: Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Tweede kwartaal 2012-1 april 2012 t/m ultimo juni 2012 Samenvatting: Nominale dekkingsgraad gedaald van 107,6% naar 101,9% Beleggingsrendement is 1,6%

Nadere informatie

Euronext.liffe. Inleiding Optiestrategieën

Euronext.liffe. Inleiding Optiestrategieën Euronext.liffe Inleiding Optiestrategieën Vooraf De inhoud van dit document is uitsluitend educatief van karakter. Voor advies dient u contact op te nemen met uw bank of broker. Het is verstandig alvorens

Nadere informatie

BROCHURE RENTEDERIVATEN

BROCHURE RENTEDERIVATEN BROCHURE RENTEDERIVATEN In deze brochure legt de AFM de belangrijkste eigenschappen van een rentederivaat uit en zijn vragen opgenomen die u kunt stellen aan uw bank. Deze brochure kunt u gebruiken als

Nadere informatie

Reactie op Septemberpakket Pensioenen Alleen voor professionele beleggers

Reactie op Septemberpakket Pensioenen Alleen voor professionele beleggers FTK Update september 2012 Reactie op Septemberpakket Pensioenen Alleen voor professionele beleggers.. Door Peter van der Spek en Remmert Koekkoek, Customized Overlay Management Roderick Molenaar en Laurens

Nadere informatie

vba _beleggingsprofessionals JOURNAAL 26 review Nederlandse beleggers en swaptions: spijt en hoe dit te vermijden

vba _beleggingsprofessionals JOURNAAL 26 review Nederlandse beleggers en swaptions: spijt en hoe dit te vermijden Nederlandse beleggers en swaptions: spijt en hoe dit te vermijden Auteur Gijsbert de Lange 1 (owers Watson). Inleiding Een voorbeeld van succesvolle innovatie door Nederlandse beleggers is het gebruik

Nadere informatie

Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013.

Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013. Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013. Meer informatie vindt u op de website. Beleggingsrendement

Nadere informatie

Verklaring beleggingsresultaten en verlaging pensioenen

Verklaring beleggingsresultaten en verlaging pensioenen Verklaring beleggingsresultaten en verlaging pensioenen Het bestuur van Stichting Pensioenfonds Randstad heeft medio februari 2014 moeten besluiten tot het doorvoeren van een pijnlijke maatregel. Om de

Nadere informatie

Straks ook een Vestia onder de pensioenfondsen?

Straks ook een Vestia onder de pensioenfondsen? ROCK note Juli 2012 Alleen voor professionele beleggers Straks ook een Vestia onder de pensioenfondsen? Johan Duyvesteyn Quantitative Research Martin Martens Quantitative Research Tom Steenkamp Co-head

Nadere informatie

Het beleggingssysteem van Second Stage

Het beleggingssysteem van Second Stage Het beleggingssysteem van Second Stage Hoewel we regelmatig maar dan op zeer beperkte schaal (niet meer dan vijf procent van het kapitaal) - zeer kortlopende transacties doen, op geanticipeerde koersbewegingen

Nadere informatie

voor uw Short Strangle Optiestrategie Hoog rendement bij neutrale markten

voor uw Short Strangle Optiestrategie Hoog rendement bij neutrale markten 7 De Tips voor uw Short Strangle Optiestrategie Hoog rendement bij neutrale markten Colofon Copyright 2013 FINODEX B.V. De 7 Tips voor uw Short Strangle Optiestrategie Hoog rendement bij neutrale markten.

Nadere informatie

Evenwichtig beleggen? Ontdek de juiste balans tussen rendement en risico, zonder dat u ervan wakker hoeft te liggen.

Evenwichtig beleggen? Ontdek de juiste balans tussen rendement en risico, zonder dat u ervan wakker hoeft te liggen. Evenwichtig beleggen? Ontdek de juiste balans tussen rendement en risico, zonder dat u ervan wakker hoeft te liggen. Bent u als belegger op zoek naar rendement én bescherming, zonder de zorgen van het

Nadere informatie

voor uw Covered Call Optiestrategie Extra inkomen op aandelen. Elke maand.

voor uw Covered Call Optiestrategie Extra inkomen op aandelen. Elke maand. 7 De Tips voor uw Covered Call Optiestrategie Extra inkomen op aandelen. Elke maand. Colofon Copyright 2013 FINODEX B.V. De 7 Tips voor uw Covered Call Optiestrategie Extra inkomen op aandelen. Elke maand.

Nadere informatie

Renteswap. omruilen voor vaste swaprente. Hoe werkt een variabele Euribor-rente? Wat is een renteswap? Zo werkt de renteruil

Renteswap. omruilen voor vaste swaprente. Hoe werkt een variabele Euribor-rente? Wat is een renteswap? Zo werkt de renteruil variabele Euriborrente omruilen voor vaste swaprente In dit productinformatieblad leest u in het kort wat een renteswap is, hoe het werkt en wat de voordelen en risico s zijn. De renteswap is een complex

Nadere informatie

We zijn daarbij uitgegaan van de onderstaande keuzes en bijbehorende kosten:

We zijn daarbij uitgegaan van de onderstaande keuzes en bijbehorende kosten: Zelf beleggen Zelf beleggen kan als de werkgever in de pensioenregeling voor ruime beleggingsvrijheid heeft gekozen. Er kan dan gekozen worden uit verschillende fondsen. Als u zelf uw beleggingen wil kiezen,

Nadere informatie

Gestructureerde ProductenWijzer

Gestructureerde ProductenWijzer Gestructureerde ProductenWijzer Producten met gehele of gedeeltelijke hoofdsombescherming U bent mogelijk geïnteresseerd in beleggen in gestructureerde producten. Maar wat zijn gestructureerde producten?

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering Arthur van der Wal Nieuwegein, 28 september 2006 Agenda < Huidig Mandaat bij ING IM < Performance, Beleid en Vooruitzichten < Financieel Toetsingskader

Nadere informatie

Optie strategieën. Brochure bestemd voor particuliere beleggers BASIC. Member of the KBC group

Optie strategieën. Brochure bestemd voor particuliere beleggers BASIC. Member of the KBC group Optie strategieën Brochure bestemd voor particuliere beleggers Gepubliceerd door KBC Securities in samen werking met Euronext. p. 2 Index 1. Basisstrategieën 2 2. Voorbeelden van toepassingen 2 3. Grafische

Nadere informatie

Inflatie in het reële en nominale pensioencontract: zoek de verschillen

Inflatie in het reële en nominale pensioencontract: zoek de verschillen Inflatie in het reële en nominale pensioencontract: zoek de verschillen Kees Bouwman, Theo Kocken en Bart Oldenkamp Educatief paper, 28 april 2013 Op grond van het nieuwe Financieel Toetsingskader (FTK)

Nadere informatie

Verder gaan is elke stap zorgvuldig zetten.

Verder gaan is elke stap zorgvuldig zetten. Integrale aanpak Verder gaan is elke stap zorgvuldig zetten. Integrale aanpak Risicobeheersing staat aan de basis van elk beleggingsbeleid. Omdat het renterisico het belangrijkste risico voor pensioenfondsen

Nadere informatie

De Invloed van de methodiek op de effectiviteit van een fair value hedge bij hedge accounting

De Invloed van de methodiek op de effectiviteit van een fair value hedge bij hedge accounting De Invloed van de methodiek op de effectiviteit van een fair value hedge bij hedge accounting BWI werkstuk Bob Stroomer Inhoud 1 Introductie 3 2 Achtergrondinformatie 4 2.1 Derivaten 4 2.2 De marktwaarde

Nadere informatie

CPB Notitie. Samenvatting. Ministerie van SZW. Datum: 30 januari 2017 Betreft: Effecten van bodem in rekenrente voor pensioenfondsen

CPB Notitie. Samenvatting. Ministerie van SZW. Datum: 30 januari 2017 Betreft: Effecten van bodem in rekenrente voor pensioenfondsen CPB Notitie Aan: Ministerie van SZW Datum: 30 januari 2017 Betreft: Effecten van bodem in rekenrente voor pensioenfondsen Centraal Planbureau Bezuidenhoutseweg 30 2594 AV Den Haag Postbus 80510 2508 GM

Nadere informatie

CPB Notitie. Samenvatting. Ministerie van SZW. Aan: Datum: 30 januari 2017 Betreft: Effecten van bodem in rekenrente voor pensioenfondsen

CPB Notitie. Samenvatting. Ministerie van SZW. Aan: Datum: 30 januari 2017 Betreft: Effecten van bodem in rekenrente voor pensioenfondsen CPB Notitie Aan: Ministerie van SZW Datum: 30 januari 2017 Betreft: Effecten van bodem in rekenrente voor pensioenfondsen Centraal Planbureau Bezuidenhoutseweg 30 2594 AV Den Haag Postbus 80510 2508 GM

Nadere informatie

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 1 Toelichting op het jaarverslag In het Jaarverslag 2013 legt het pensioenfonds uitgebreid verantwoording af over de ontwikkelingen, besluiten en gebeurtenissen

Nadere informatie

Bescherm u tegen het rentespook!

Bescherm u tegen het rentespook! Bescherm u tegen het rentespook! Een van de belangrijkste factoren voor beleggers in obligaties is op dit moment zonder twijfel de renteontwikkeling; een stijgende rente kan een grote, negatieve impact

Nadere informatie

Optie-Grieken 21 juni 2013. Vragen? Mail naar

Optie-Grieken 21 juni 2013. Vragen? Mail naar Optie-Grieken 21 juni 2013 Vragen? Mail naar training@cashflowopties.com Optie-Grieken Waarom zijn de grieken belangrijk? Mijn allereerste doel is steeds kapitaalbehoud. Het is even belangrijk om afscheid

Nadere informatie

Maandbeleggen. Ook met een klein bedrag. Geen aankoopkosten. Betere spreiding. Flexibel. Van punt tot punt sneller naar je doel

Maandbeleggen. Ook met een klein bedrag. Geen aankoopkosten. Betere spreiding. Flexibel. Van punt tot punt sneller naar je doel Maandbeleggen Van punt tot punt sneller naar je doel Ook met een klein bedrag Geen aankoopkosten Betere spreiding Flexibel Elke maand dichter bij je doel Je legt geld opzij voor later. Om een onvergetelijke

Nadere informatie

Renteafdekking en renteswaps

Renteafdekking en renteswaps Renteafdekking en renteswaps Jitzes Noorman Delegated CIO BMO Global Asset Management - Nederland VBA ALM-Conferentie 2015 5 november 2015 Agenda Investments Beliefs en Renteafdekkingsbeleid Renteafdekking

Nadere informatie

Wat u moet weten over beleggen

Wat u moet weten over beleggen Rabo BedrijvenPensioen Wat u moet weten over beleggen Beleggen voor het Rabo BedrijvenPensioen Uw werkgever betaalt pensioenpremies voor het Rabo BedrijvenPensioen. In deze brochure leest u hoe we deze

Nadere informatie

Bijlage: Openstaande Kamervragen beleidsdoorlichting Risicomanagement van de staatsschuld en hoofdlijnen van het beleid

Bijlage: Openstaande Kamervragen beleidsdoorlichting Risicomanagement van de staatsschuld en hoofdlijnen van het beleid 1 Bijlage: Openstaande Kamervragen beleidsdoorlichting Risicomanagement van de staatsschuld en hoofdlijnen van het beleid Vraag 9: Hoe wordt in het nieuwe kader omgegaan met de neveneffecten die zich in

Nadere informatie

AG8! Derivatentheorie Les7! Hedging in de praktijk. 28 oktober 2010

AG8! Derivatentheorie Les7! Hedging in de praktijk. 28 oktober 2010 AG8! Derivatentheorie Les7! Hedging in de praktijk 28 oktober 2010 1 Agenda Rente Hedge Aandelen Hedge Garantie product 2 Rente Hedge 3 Rentegevoeligheid Waarde van toekomstige kasstromen zijn gevoelig

Nadere informatie

Wie krijgt de schuld van de volatiliteit?

Wie krijgt de schuld van de volatiliteit? Wie krijgt de schuld van de volatiliteit? Waar komt al die volatiliteit in 2016 vandaan? De verleiding is groot om naar zondebokken te zoeken of structurele problemen als oorzaak aan te wijzen. Maar is

Nadere informatie

Kwartaalbericht. 2e kwartaal 2015 Den Haag, 14 juli 2015. Samenvatting cijfers per 30 juni 2015

Kwartaalbericht. 2e kwartaal 2015 Den Haag, 14 juli 2015. Samenvatting cijfers per 30 juni 2015 Kwartaalbericht 2e kwartaal 2015 Den Haag, 14 juli 2015 Samenvatting cijfers per 30 juni 2015 Dekkingsgraad (UFR): 108,3% Beleidsdekkingsgraad: 110,0% Belegd vermogen: 19,6 miljard Rendement 2015 1 e halfjaar:

Nadere informatie

Jaarbericht Terugblikken en vooruitkijken. delta lloyd pensioenfonds

Jaarbericht Terugblikken en vooruitkijken. delta lloyd pensioenfonds delta lloyd pensioenfonds Jaarbericht 2010 Terugblikken en vooruitkijken In dit Jaarbericht leest u wat er in 2010 bij het pensioenfonds gebeurde. We gaan wat dieper in op onze beleggingen en andere financiële

Nadere informatie

Een overzicht van de kerncijfers vindt u op van het volledige jaarverslag.

Een overzicht van de kerncijfers vindt u op <pagina 8 en 9> van het volledige jaarverslag. 12 vragen over het jaarverslag 2013 De hoofdpunten uit het jaarverslag van Stichting Pensioenfonds voor Verloskundigen (SPV) behandelen we aan de hand van 12 vragen en antwoorden. Een volledig exemplaar

Nadere informatie

STICHTING PENSIOENFONDS SAGITTARIUS BELEGGINGSBEGINSELEN

STICHTING PENSIOENFONDS SAGITTARIUS BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING PENSIOENFONDS SAGITTARIUS BELEGGINGSBEGINSELEN 22 september 2016 Beleggingsbeginselen De beleggingsbeginselen van het pensioenfonds zijn de uitgangspunten ten aanzien van beleid en uitvoering,

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg Beleggingsplan 2011

Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg Beleggingsplan 2011 Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg Beleggingsplan 2011 April 2011 ING Investment Management / ICS Inleiding Jaarlijks stelt het Bestuur van de Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg (Huntsman)

Nadere informatie

Van Stuiver tot Miljardair

Van Stuiver tot Miljardair Van Stuiver tot Miljardair Ondernemend Beleggen pt 2 Rob Stuiver & Tycho Schaaf 26 november 2015 Sprekers Rob Stuiver RBA Tycho Schaaf Ondernemend belegger Beleggingsspecialist bij LYNX Masterclass Archief

Nadere informatie

Kort jaarverslag Stichting Pensioenfonds nv Linde Gas Benelux

Kort jaarverslag Stichting Pensioenfonds nv Linde Gas Benelux Kort jaarverslag Stichting Pensioenfonds nv Linde Gas Benelux Beleggingen Het totaal rendement over het afgelopen boekjaar 2010 is uitgekomen op 15,6%. Als we naar de onderverdeling kijken zien we het

Nadere informatie

Periodiek Inleggen. Iedere maand vast bedrag. Klein bedrag mogelijk. Spreiding instaprisico. Flexibel

Periodiek Inleggen. Iedere maand vast bedrag. Klein bedrag mogelijk. Spreiding instaprisico. Flexibel Periodiek Inleggen Met een klein maandelijks bedrag uw vermogen opbouwen 2 G emak staat centraal 3 Spreiding risico van het instapmoment Iedere maand vast bedrag Klein bedrag mogelijk Spreiding instaprisico

Nadere informatie

De invloed van het Financieel Toetsingskader op de financiële markten

De invloed van het Financieel Toetsingskader op de financiële markten De invloed van het Financieel Toetsingskader op de financiële markten Hoofdstuktitel De invoering van het Financieel Toetsingskader (FTK) is voor veel pensioenfondsen in Nederland aanleiding het bestaande

Nadere informatie

Te behalen uitkering varieert bij DC-pensioen sterker dan bij DB

Te behalen uitkering varieert bij DC-pensioen sterker dan bij DB date: 23.06.2014 place: Amsterdam Te behalen uitkering varieert bij DC-pensioen sterker dan bij DB Frank van Alphen, FD media Het verschil tussen de uitkering in een pessimistisch en een optimistisch scenario

Nadere informatie

Reverse Exchangeable Notes. Het basisprospectus (d.d. 13 maart 2013) is goedgekeurd door het Bafin, de Duitse regelgever.

Reverse Exchangeable Notes. Het basisprospectus (d.d. 13 maart 2013) is goedgekeurd door het Bafin, de Duitse regelgever. Reverse Exchangeable Notes Het basisprospectus (d.d. 13 maart 2013) is goedgekeurd door het Bafin, de Duitse regelgever. 02 Reverse Exchangeable Notes Reverse Exchangeable Notes Profiteer van een vaste

Nadere informatie

Beleggingsinformatie over

Beleggingsinformatie over Beleggingsinformatie over LifeCycle Beleggen van Bewust Pensioen LifeCycle Beleggen van Bewust Pensioen Visie van vermogensopbouw met LifeCycle Beleggen Over het onderwerp pensioen bestaan veel misverstanden.

Nadere informatie

Persbericht. ABP verlaagt pensioen in 2013 met 0,5% Ondanks goed rendement stijgt dekkingsgraad in 2012 onvoldoende

Persbericht. ABP verlaagt pensioen in 2013 met 0,5% Ondanks goed rendement stijgt dekkingsgraad in 2012 onvoldoende Persbericht ABP verlaagt pensioen in 2013 met 0,5% Ondanks goed rendement stijgt dekkingsgraad in 2012 onvoldoende Hoofdpunten: Verlaging pensioen met 0,5% per 1 april 2013 definitief Mogelijk aanvullende

Nadere informatie

De financiële situatie van Pensioenfonds UWV vanaf 31 augustus 2014

De financiële situatie van Pensioenfonds UWV vanaf 31 augustus 2014 De financiële situatie van Pensioenfonds UWV vanaf 31 ustus 2014 Op 31 ustus 2014 liep het kortetermijnherstelplan van Pensioenfonds UWV af. Tegen de verwachting in heeft het pensioenfonds de pensioenen

Nadere informatie

134 De Pensioenwereld in 2015

134 De Pensioenwereld in 2015 14 134 De Pensioenwereld in 2015 Ontwikkelingen in de pensioenmarkt 135 Het nieuwe FTK: oude wijn in nieuwe zakken? Auteurs: Gijs Hoedemaker, Machiel Koper en Alexander van Stee Na de crisis leek er een

Nadere informatie

SPD Bedrijfsadministratie. Correctiemodel FINANCE EN RISK MANAGEMENT DINSDAG 3 MAART UUR

SPD Bedrijfsadministratie. Correctiemodel FINANCE EN RISK MANAGEMENT DINSDAG 3 MAART UUR SPD Bedrijfsadministratie Correctiemodel FINANCE EN RISK MANAGEMENT DINSDAG 3 MAART 2015 08.45-11.15 UUR SPD Bedrijfsadministratie Finance en risk management Dinsdag 3 maart 2015 B / 6 2015 Stichting ENS

Nadere informatie

De marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2015 was 135,1%. Dit is een toename van 5,7% ten opzichte van 31 maart 2015.

De marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2015 was 135,1%. Dit is een toename van 5,7% ten opzichte van 31 maart 2015. Kwartaalbericht 2015 Samenvatting De marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2015 was 135,1%. Dit is een toename van 5,7% ten opzichte van 31 maart 2015. De reële dekkingsgraad ultimo tweede kwartaal was

Nadere informatie

Hybride bescherming. vba journaal nr. 2, zomer De case van het Rabobank Pensioenfonds

Hybride bescherming. vba journaal nr. 2, zomer De case van het Rabobank Pensioenfonds Hybride bescherming De case van het Rabobank Pensioenfonds Inleiding Voor een pensioenfonds met een hoge solvabiliteitsbuffer en sterke sponsor zoals het Rabobank Pensioenfonds (RPF) geldt dat gebruikelijke

Nadere informatie

Verkort Jaarverslag 2013

Verkort Jaarverslag 2013 Verkort Jaarverslag Han Thoman: Ons bestuur is zich echt goed bewust van de risico s die het pensioenfonds loopt. Voorzitter Han Thoman Onze financiële positie is redelijk maar moet nog beter Een jaar

Nadere informatie

Kwartaalbericht. 4e kwartaal 2014 Den Haag, 30 januari 2015. Samenvatting cijfers per 31 december 2014

Kwartaalbericht. 4e kwartaal 2014 Den Haag, 30 januari 2015. Samenvatting cijfers per 31 december 2014 Kwartaalbericht 4e kwartaal 2014 Den Haag, 30 januari 2015 Samenvatting cijfers per 31 december 2014 Dekkingsgraad: 111,5% Beleidsdekkingsgraad: 112,6% Belegd vermogen: 19,6 miljard Rendement 2014: 27,6%

Nadere informatie

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het tweede kwartaal gestegen van 15.941 miljoen naar 16.893 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013).

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het tweede kwartaal gestegen van 15.941 miljoen naar 16.893 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013). Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2014 129,5%, een toename van 0,9%-punt ten opzichte van 31 maart 2014. Over de eerste zes maanden steeg de marktwaardedekkingsgraad

Nadere informatie

Kenmerken financiële instrumenten en risico s

Kenmerken financiële instrumenten en risico s Kenmerken financiële instrumenten en risico s Inleiding Aan alle vormen van beleggen zijn risico s verbonden. De risico s zijn afhankelijk van de belegging. Een belegging kan in meer of mindere mate speculatief

Nadere informatie

Onderzoeksresultaten gevolgen van invoering nieuw FTK en gewijzigde UFR. Samenvatting

Onderzoeksresultaten gevolgen van invoering nieuw FTK en gewijzigde UFR. Samenvatting Onderzoeksresultaten gevolgen van invoering nieuw FTK en gewijzigde UFR Samenvatting Pensioenfondsen zijn de afgelopen tijd geconfronteerd met diverse wijzigingen in de wet- en regelgeving. Sinds 1 januari

Nadere informatie

1. Vragen over het ouderdomspensioen

1. Vragen over het ouderdomspensioen Aegon Uitkerend Beleggingspensioen Veelgestelde vragen 1. Vragen over het ouderdomspensioen Wat heeft invloed op de hoogte van mijn pensioen? De volgende factoren hebben invloed op de hoogte van uw pensioen:

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal oktober 2016 t/m 31 december Samenvatting:

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal oktober 2016 t/m 31 december Samenvatting: Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Vierde kwartaal 2016-1 oktober 2016 t/m 31 december 2016 Samenvatting: De maandelijkse nominale dekkingsgraad is gestegen van 98,8% naar 105,7%; De beleidsdekkingsgraad

Nadere informatie

DutchInvestor.com [PENSIOENFONDSEN EN INFLATIEBELEGGINGEN: EEN OVERZICHT]

DutchInvestor.com [PENSIOENFONDSEN EN INFLATIEBELEGGINGEN: EEN OVERZICHT] Pensioenfondsen en inflatiebeleggingen: een overzicht Door Stefan Ormel, Directeur Vastrentende Waarden bij First Investments Stefan Ormel (1977) heeft jarenlange ervaring in het beheren van integrale

Nadere informatie

Deutsche Bank. Valutamanagement bij. Deutsche Bank

Deutsche Bank.  Valutamanagement bij. Deutsche Bank Deutsche Bank www.deutschebank.nl Valutamanagement bij Deutsche Bank Valutamanagement bij Deutsche Bank 1. Waarom is deze brochure belangrijk? In deze brochure geven wij u algemene informatie over valutaproducten.

Nadere informatie

Financiële positie ABP versterkt in tweede helft 2009

Financiële positie ABP versterkt in tweede helft 2009 Persbericht Financiële positie ABP versterkt in tweede helft 2009 Hoofdpunten: Rendement in 2009 20,2% Dekkingsgraad stijgt in tweede halfjaar Gestegen levensverwachting heeft drukkend effect op dekkingsgraad

Nadere informatie

AG8! Derivatentheorie Les2! Furtures & Forwards. 16 september 2010

AG8! Derivatentheorie Les2! Furtures & Forwards. 16 september 2010 AG8! Derivatentheorie Les2! Furtures & Forwards 16 september 2010 1 Agenda Duration & convexity (H4 8+ 9) Futures en Forwards (H2) Hedging met Futures en Forwards (H3) Waardering Futures en Forwards (H5)

Nadere informatie

Gelden de kortingen op het pensioen per en voor beide regelingen?

Gelden de kortingen op het pensioen per en voor beide regelingen? Veelgestelde vragen DE KORTINGEN Gelden de kortingen op het pensioen per 1-9-2016 en 1-3-2017 voor beide regelingen? Ja, de kortingen gelden zowel voor de middelloon als de CDC regeling, ongeacht het afgesproken

Nadere informatie

Rekenen Groep 7-2e helft schooljaar.

Rekenen Groep 7-2e helft schooljaar. Sweelinck & De Boer B.V., Den Haag 2016 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm

Nadere informatie