Straks ook een Vestia onder de pensioenfondsen?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Straks ook een Vestia onder de pensioenfondsen?"

Transcriptie

1 ROCK note Juli 2012 Alleen voor professionele beleggers Straks ook een Vestia onder de pensioenfondsen? Johan Duyvesteyn Quantitative Research Martin Martens Quantitative Research Tom Steenkamp Co-head Investment Solutions Onze mening over derivatenproblemen zoals bij Vestia is dat een Nederlands pensioenfonds meer mogelijkheden heeft om liquiditeiten te managen. Ongewenste effecten zijn wel mogelijk. Wij sluiten af met enkele aanbevelingen. Inleiding Woningcorporaties zijn al enige tijd voorpaginanieuws. Uit een recent onderzoek van KPMG blijkt dat ruim de helft van de corporaties voorzieningen moet treffen vanwege hun derivatenposities. Het meest schrijnende voorbeeld is woningcorporatie Vestia wegens een verlies van EUR 2,5 miljard ten gevolge van een enorme positie in rentederivaten, vooral renteswaps. Vestia kwam hierdoor in liquiditeitsproblemen en had steun nodig, waardoor (opnieuw) een heftige discussie over het gebruik van derivaten oplaaide. Het gebruik van OTC ( Over the Counter ) derivaten, zoals renteswaps, leidt tot tegenpartijrisico. Dit risico wordt beperkt door het (dagelijks) uitwisselen van onderpand. Aan de kwaliteit van het onderpand worden voorwaarden verbonden in de ISDA overeenkomst die partijen afsluiten. Bij het afsluiten van de overeenkomst dient er rekening mee te worden gehouden dat dit onderpand (cash, AAA-obligaties of ander papier) in voldoende mate in de portefeuille aanwezig is, of gemaakt kan worden middels bijvoorbeeld repo-transacties. Ook pensioenfondsen zijn grootverbruikers van derivaten, vooral omdat in hun strategisch beleggingsbeleid vaak een deel van het rente- en/of valutarisico van de beleggingsportefeuille wordt afgedekt. In deze notitie vragen we ons af of problemen zoals bij Vestia ook bij de Nederlandse pensioenfondsen kunnen voorkomen. Hiertoe geven we eerst een korte omschrijving van wat de problemen bij Vestia waren. De problemen kwamen voort uit het liquiditeitsrisico dat is verbonden met het gebruik van derivaten. In deze notitie inventariseren we voor een gestileerd pensioenfonds over een aantal historische perioden hoe groot deze liquiditeitsrisico s zijn, wat de gevolgen zijn en of pensioenfondsen hierdoor in de problemen kunnen komen. We sluiten af met een conclusie en een aantal aanbevelingen. Wat gebeurde er bij Vestia? Vestia is één van de grootste woningcorporaties in Nederland met circa woningen in Rotterdam en omgeving. Een woningcorporatie bouwt, verbouwt, koopt, verhuurt en verkoopt woningen. Op de balans van de coöperatie staat tegenover het woningenbezit voor miljarden euro s aan leningen. Daar moet rente op betaald worden. En deze rente fluctueert. Bijvoorbeeld omdat er variabele rente wordt betaald op de leningen, of omdat leningen aflopen en vernieuwd moeten worden, of omdat er nieuw geld nodig is voor nieuwe woningen. De rentefluctuaties zorgen van jaar tot jaar voor veranderingen in de rentelasten. En om dit risico te verminderen heeft Vestia gebruik gemaakt van (payer) renteswaps. Deze renteswaps hebben op het moment van aangaan met een bank geen waarde. Maar als de rente (onverwacht) stijgt zal de renteswap een positieve waarde krijgen voor Vestia, waardoor er compensatie is voor de rentelasten die dan ook hoger zullen zijn. Als echter de rente daalt, zal de renteswap een negatieve waarde krijgen voor Vestia. Het verlies op de renteswap staat dan tegenover de lagere rentelasten op de (toekomstige) leningen. De fluctuaties in de rentekosten worden zodoende met Page 1 of 6

2 renteswaps gecompenseerd. Dit hedgen van het renterisico is op zichzelf een prima beleid om risico s te verminderen, maar bij een dergelijk beleid moet wel rekening worden gehouden met liquiditeitsrisico s. Verliezen op renteswaps moeten namelijk direct worden afgerekend met de tegenpartij, terwijl de compenserende winst in de vorm van lagere rentebetalingen op bestaande leningen vaak pas later in de tijd worden gerealiseerd. De grootte van de betaling hangt af van afspraken met de tegenpartij. Vaak kan ook worden volstaan door niet direct af te rekenen maar AAA-staatsobligaties als onderpand te gebruiken. 1 Vestia kwam in de problemen, omdat de rentes in de voorafgaande periode waren gedaald, terwijl Vestia zich vooral wilde indekken tegen rentestijgingen. Er werd dus verlies geleden op de rente swaps. Er ontstond daarom acuut een enorm liquiditeitsprobleem, want de papieren winst op langere termijn door goedkoper te kunnen lenen kon niet gebruikt worden om de verliezen op de renteswaps op korte termijn te betalen 2. En die verliezen waren groot, namelijk zo n EUR 2,5 miljard. Vestia had namelijk heel veel renteswaps afgesloten. Op de balans van Vestia staan vooral huizen die niet à la minute verkocht kunnen worden en de eigen liquide middelen bedroegen slechts EUR 1 miljard. Er was daarom EUR 1,5 miljard steun nodig van het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW) en andere woningcorporaties. Een saillant detail is dat het Vestia Jaarverslag melding maakt van een beperkt liquiditeitsrisico. De rente moet op het niveau van minus 3% komen, wil Vestia in de liquiditeitsproblemen komen. Inmiddels staat de rente onder de 2%. Dit wijst erop dat bestuurders en in- en externe controles de risico s onvoldoende op het netvlies hadden. Is er een Vestia-case voor pensioenfondsen? Pensioenfondsen maken ook gebruik van derivaten, die kunnen leiden tot liquiditeitsrisico s. Allereerst gaat het om (receiver) renteswaps om renterisico af te dekken. De marktwaarde van de pensioenverplichtingen zal dalen als rentes stijgen, en stijgen als rentes dalen. Pensioenfondsen dekken zich in tegen rentedalingen en verliezen op de renteswaps als rentes stijgen. In deze gevallen ontstaat mogelijk een liquiditeitsprobleem. Daarnaast zal een pensioenfonds vaak ook wisselkoersrisico s afdekken. Het grootste risico daarbij is dat de dollar ten opzichte van de euro in waarde daalt en dit risico wordt vaak voor een substantieel deel afgedekt. Wanneer nu de dollar in waarde stijgt t.o.v. de euro ontstaat een liquiditeitsprobleem, omdat het verlies op de hedge, afhankelijk van de afspraken, meteen moet worden afgerekend. Om een indruk te krijgen van mogelijke liquiditeitsproblemen bij pensioenfondsen maken we gebruik van een gestileerd pensioenfonds, met de volgende eigenschappen gebaseerd op de beleggingsmix van het gemiddelde Nederlandse pensioenfonds op basis van statistieken van de DNB 4 : De dekkingsgraad is 100%, dus de waarde van de assets is gelijk aan de waarde van de verplichtingen EUR 2 miljard aan (marktwaarde van) pensioenverplichtingen, met een duratie van 17,5 jaar. 60% van het renterisico is afgedekt middels swaps. 46% van de assets is in USD, en dit risico is voor 100% afgedekt. 1 Bij Central Clearing is dit niet mogelijke en moet de margin in cash worden gestort. 2 In werkelijkheid had Vestia te veel swaps. Interim-directeur Gerard Erents maakte bekend dat Vestia voor 24 miljard aan rentederivaten had gekocht, terwijl het bedrijf slechts maximaal EUR 5 miljard aan onderliggende leningen had uitstaan. Uiteraard had Vestia ook nieuwbouwplannen die gefinancierd moesten worden (volgens sommige bronnen ter waarde van circa EUR 7 miljard), maar zelfs dan had Vestia anderhalf keer te veel swaps We maken onderscheid tussen twee asset categorieën: aandelen en vastrentend. Beleggingen in assets als vastgoed, private equity, hedge funds en commodities worden geschaard onder de categorie aandelen. Page 2 of 6

3 Sep 1988 Sep 1989 Sep 1990 Sep 1991 Sep 1992 Sep 1993 Sep 1994 Sep 1995 Sep 1996 Sep 1997 Sep 1998 Sep 1999 Sep 2000 Sep 2001 Sep 2002 Sep 2003 Sep 2004 Sep 2005 Sep 2006 Sep 2007 Sep 2008 Sep 2009 Sep 2010 Sep 2011 Straks ook een Vestia onder de pensioenfondsen? Juli 2012 Met behulp van Europese swap-rentes en de EUR/USD wisselkoers kijken we naar een aantal periodes in het verleden waarin Europese rentes (fors) zijn gestegen. We laten dan zien hoeveel het gestileerde pensioenfonds verliest op de renteswaps en hoeveel winst/verlies op de EUR/USD currency forwards er wordt behaald. Figuur 1: Europese 10Y swap yields en de EUR/USD wisselkoers Yield rise 10-year swap 30-year swap Euro Bron: Robeco, Bloomberg Figuur 1 geeft een overzicht van de ontwikkeling van de swap-rentes en de EUR/USD-koers over de periode september 1988 tot en met september Tevens is in de figuur aangegeven welke perioden met een forse rentestijging eruit zijn gelicht. In tabel 1 wordt weergegeven per geselecteerde periode de winst/verlies-positie op de derivaten-portefeuilles van het gestileerde pensioenfonds. Voor bijvoorbeeld de periode januari 1999 januari 2000 wordt een verlies van EUR 0,54 miljard geleden op de derivatenportefeuille (dat is bijna 30% van het balanstotaal), opgebouwd uit een verlies van EUR 0,41 miljard op de 60% rente-hedge m.b.v. renteswaps (door een rentestijging van 1,9%), en EUR 0,13 miljard verlies omdat de dollar ten opzichte van de euro in waarde was gestegen. Tabel 1: Mogelijk verlies op derivatenportefeuille gestileerd pensioenfonds Periode yield stijging Yield stijging USDEUR Swap hedge Dollar hedge Totaal Kapitaal (1) (2) (3)=17.5 x (1) (4) = -(2)*46% (5) = (3)+(4) (6) = 2 mlr*(5) Okt 1988 Feb % 5.0% 29.3% 2.3% 27.0% 0.54 Dec 1993 Dec % 12.2% 20.0% 5.6% 14.3% 0.29 Jan 1999 Jan % 14.6% 20.2% 6.7% 26.9% 0.54 Aug 2005 Jun % 27.6% 19.6% 12.7% 6.9% 0.14 Aug 2010 Mrt % 11.7% 13.7% 5.4% 8.3% 0.17 Bron: Robeco. Voor 5 perioden waarin Europese rentes stegen is weergegeven hoeveel de 10-jaar swap yield is gestegen (kolom 1), en wat het USD rendement is geweest (positief rendement in kolom 2 geeft aan dat de USD sterker is geworden). Vervolgens is omgerekend m.b.v. de duratie approximatie wat het rendement zou zijn geweest op de swap hedge (kolom 3), de USD hedge (kolom 4), en het totaal. Tenslotte is het totaal percentage vermenigvuldigd met de EUR 2 miljard assets en liabilities van het pensioenfonds om een bedrag in miljarden te krijgen. 5 In de periode dat er nog geen Euro was is als proxy de D-mark genomen. Page 3 of 6

4 Tegenover dit verlies van EUR 0,54 miljard staat de toegenomen waarde van de dollar-assets in euro-termen en de afgenomen marktwaarde van de verplichtingen. Figuur 2 laat zien wat de impact zou zijn op de balans van het gemiddelde Nederlandse pensioenfonds 6. Het pensioenfonds heeft voor 50% in aandelen belegd 4, waarvan 36 procentpunt met USDexposure, en voor 50% in obligaties, waarvan 10 procentpunt met USD-exposure, waarbij de volledige dollar-exposure van 46% is afgedekt met derivaten. Figuur 2: Voorbeeld balans voor en na 1,9% rentestijging en 15% appreciatie van de dollar Assets Liabilities Dekkingsgraad Voor Na 109% 100% Bron: Robeco, DNB Zoals we eerder zagen zal het pensioenfonds in dit geval ongeveer EUR 134 miljoen verliezen op de USD-hedge, hetgeen wordt gecompenseerd door de toename van de waarde van de assets. Daarnaast zorgt de rentestijging van 1,9% voor een daling in de marktwaarde van de pensioenverplichtingen ter hoogte van EUR 674 miljoen en een daling in de marktwaarde van de obligaties aan de asset kant van EUR 116 miljoen. Op de renteswaps wordt een verlies geleden van EUR 404 miljoen. Per saldo verbetert de dekkingsgraad van 100% naar 109%, maar moet het verlies op de derivatenposities wel direct worden afgerekend. Het pensioenfonds zal in dit geval het verlies van EUR 134 miljoen op de USD-hedge moeten betalen door middel van de verkoop van een deel van de aandelen en/of obligaties. Voor het verlies op de renteswaps hangt dit af van de afspraken die met de tegenpartij zijn gemaakt. Het is bijvoorbeeld vaak mogelijk om AAA-staatsobligaties als onderpand te gebruiken. In dit geval betekent het dat er voor EUR 404 miljoen aan AAA-obligaties gestald moet worden bij de financiële instelling die de tegenpartij in de swaps is. Met als voorwaarde dat die obligaties niet zijn uitgeleend. Het afrekenen van de verliezen op de swap en FX-posities heeft ook direct effect op de asset mix en daarmee indirect op het aandeel van de illiquide beleggingen. Wij concluderen op basis van de door ons onderzochte historische periode dat voor het gestileerde pensioenfonds er door het gebruik van derivaten een liquiditeitsprobleem kan ontstaan van bijna 30% van het balanstotaal. De consequenties hiervan zijn: (i) Het verlies op de valuta-hedge moet betaald worden middels de verkoop van een deel van de assets: in ons gestileerde voorbeeld gaat het om bijna 7% van het balanstotaal. (ii) Voor het verlies op de rente derivaten zullen AAA-obligaties als onderpand verstrekt moeten worden. In ons gestileerde voorbeeld gaat het daarbij om 20% van het balanstotaal. Die mogen niet al uitgeleend zijn aan derden, dus dat geeft een beperking op deze inkomstenbron 7. 6 Hierbij houden we geen rekening met in deze periode eventueel gerealiseerde rendementen anders dan door valuta- en rentebewegingen. 7 DNB schrijft in haar juni rapport 2011: Uit de rondvraag blijkt dat 20 van de 27 pensioenfondsen bij een rentestijging van 200 basispunten over voldoende obligaties met een kredietwaardigheid van AAA beschikken om aan de onderpand-vereisten te voldoen. Page 4 of 6

5 (iii) Doordat de meer liquide effecten verkocht zullen worden, zullen minder liquide beleggingen zoals vastgoed 8 een relatief groter gewicht krijgen in de overblijvende portefeuille. Conclusies Afgezien van onnodig speculeren heeft een woningcorporatie het probleem dat het verlies op rentederivaten niet gemakkelijk gefinancierd kan worden met onderpand of het verkopen van bezittingen. Immers de bezittingen van een woningcorporatie zijn overwegend verhuurde woningen en geen liquide effecten zoals aandelen of obligaties. Voor een pensioenfonds is het probleem wat minder, omdat zij veelal een hoog percentage van de bezittingen hebben belegd in liquide effecten. Ten eerste kunnen liquide bezittingen te gelde worden gemaakt. En ten tweede is het mogelijk staatsobligaties als onderpand te gebruiken voor ongerealiseerde verliezen op rentederivaten. Zodoende zijn er meestal meer mogelijkheden om de liquiditeit te managen dan bij een woningbouwcorporatie als Vestia. Tevens kan worden opgemerkt dat het een deel van de Vestia situatie kan worden toegeschreven aan een gebrek aan toezicht op de woningcorporaties. De DNB zit hier voor pensioenfondsen een stuk scherper bovenop. Het is echter zeer belangrijk om oog te houden op de enorme liquiditeitsrisico s die aan grote derivatenposities verbonden zijn. In onze historische analyse bleek dat het mogelijk is dat pensioenfondsen 30% of meer van hun balanstotaal aan liquiditeit moeten genereren in een korte periode. Hierbij komt nog dat een aantal fondsen nu al meer moeten uitkeren dan aan premies ontvangen, een trend die door de vergrijzing alleen maar toeneemt 9. Om prudent te zijn zouden fondsen met derivatenposities ter grootte van ons gestileerd pensioenfonds een niet onaanzienlijk deel van hun balanstotaal in zeer liquide (AAA-)obligaties (of kas) en aandelen moeten beleggen. Om grote gedwongen verkopen te vermijden zou hierbij de nadruk op de vastrentende beleggingen moeten liggen. De vraag is of hieraan wordt voldaan en of pensioenfondsen zich hier van bewust zijn. Het is tevens belangrijk voor een pensioenfonds om te realiseren dat bij gedwongen verkoop van liquide effecten de assetallocatie verschuift naar een hoger (en mogelijk ongewenst) gewicht voor illiquide effecten. Tot slot doen wij de volgende aanbevelingen: Maak als fonds regelmatig een liquiditeitenbalans, waarbij een overzicht wordt gemaakt van bronnen van uit- en instroom van liquiditeiten. Houd hierbij rekening met verborgen liquidteitsrisico s als collateral betalingen. Bekijk of er voldoende bronnen van liquiditeit zijn in een stress-scenario. Zorg voor een goed en frequent liquiditeiten-management. Onderdeel hiervan is het resetten van de derivatenposities naar de strategische asset allocatie Zorg er voor dat de exposure naar rentederivaten in verhouding staat tot de totale hoeveelheid beleggingen in zeer liquide obligaties (of kas) met een hoge (rating AAA) kredietwaardigheid. Pas op met het uitlenen van de obligaties die in geval van nood moeten fungeren als onderpand. Het is namelijk niet mogelijk om uitgeleende stukken te gebruiken als onderpand. Inventariseer wat de gevolgen zijn voor de liquiditeit van de portefeuille bij een gedwongen verkoop van liquide effecten. Vallen de gewichten van bijvoorbeeld de illiquide effecten dan nog binnen de vereiste bandbreedte en zo nee, wat dan te doen? 8 Volgens de cijfers van de DNB over 2010 belegt een pensioenfonds gemiddeld circa 10% (direct plus indirect) in vastgoed. 9 Benadrukt moet worden dat het liquiditeitsrisico van derivaten potentieel veel groter is. Page 5 of 6

6 BELANGRIJKE INFORMATIE Dit document is met zorg samengesteld door Robeco Institutional Asset Management B.V. (Robeco). Het is bedoeld om de lezer te voorzien van informatie over de specifieke capaciteiten van Robeco, maar is geen aanbeveling om bepaalde effecten of beleggingsproducten te kopen of te verkopen. Aan elke belegging zijn risico s verbonden. Beleggingsbeslissingen dienen daarom alleen te worden gebaseerd op het betreffende prospectus en op diepgaand financieel, fiscaal en juridisch advies. De inhoud van dit document is gebaseerd op betrouwbaar geachte informatiebronnen. Er wordt echter geen garantie of verklaring omtrent de juistheid of volledigheid gegeven, noch uitdrukkelijk, noch stilzwijgend. Dit document is niet bedoeld voor distributie aan of gebruik door enig persoon of entiteit in enige jurisdictie of land waar de plaatselijk geldende wet- of regelgeving een dergelijke distributie of gebruik niet toestaat. De informatie in dit document is uitsluitend bedoeld voor professionele beleggers volgens de Wet financieel toezicht) of personen die gerechtigd zijn dergelijke informatie te ontvangen volgens andere van toepassing zijnde wetgeving. Historische rendementen worden alleen ter illustratie gegeven en zijn als zodanig geen weergave van de verwachtingen van Robeco voor de toekomst. In het verleden behaalde resultaten bieden geen garantie voor de toekomst. Werkelijke rendementen kunnen aanzienlijk verschillen van de verwachtingen opgenomen in dit document. De waarde van uw beleggingen kan fluctueren. In het verleden behaalde resultaten geven geen garantie voor de toekomst. Alle copyrights, octrooien en andere eigendommen in de informatie in dit document zijn het eigendom van Robeco Institutional Asset Management B.V. Er worden geen rechten van welke aard dan ook in licentie gegeven of toegewezen of op andere wijze overgedragen aan personen die toegang hebben tot deze informatie. De informatie in dit document is niet bedoeld voor gebruikers uit andere landen, zoals ingezetenen en inwoners van de VS, waar het aanbieden van buitenlandse financiële diensten niet is toegestaan of waar de diensten van Robeco niet worden aangeboden. Page 6 of 6

De schijnveiligheid van de Ultimate Forward Rate

De schijnveiligheid van de Ultimate Forward Rate ROCK note Februari 2013 Alleen voor professionele beleggers De schijnveiligheid van de Ultimate Forward Rate Johan Duyvesteyn Quantitative Research Martin Martens Quantitative Research Roderick Molenaar

Nadere informatie

Renterisico Scan. Een second opinion voor pensioenfondsen. met betrekking tot hun rente afdekkingsbeleid. For professional investors

Renterisico Scan. Een second opinion voor pensioenfondsen. met betrekking tot hun rente afdekkingsbeleid. For professional investors Renterisico Scan Een second opinion voor pensioenfondsen met betrekking tot hun rente afdekkingsbeleid For professional investors 1 Onderwerpen > Waarom deze Scan? > Hoe werkt het? > Contact over de scan

Nadere informatie

Update UFR. Update UFR 17 juli 2015 For professional investors. Inleiding

Update UFR. Update UFR 17 juli 2015 For professional investors. Inleiding 1 5 10 15 20 25 30 35 40 45 50 55 60 65 70 75 80 85 90 95 100 Zero rentes Update UFR 17 juli 2015 For professional investors Update UFR Voor een gemiddeld pensioenfonds stijgt de waardering van de verplichtingen

Nadere informatie

Addendum. Ultimate Forward Rate

Addendum. Ultimate Forward Rate Addendum Ultimate Forward Rate Wilt u meer weten over renterisico s, swaps en swaptions? Neem dan contact op met uw Account-CIO of met onze balansmanagement adviseurs Bas Scholten via bas.schoiten@achmea.ni

Nadere informatie

Vragen en antwoorden met betrekking tot de liquidatie van Robeco Life Cycle N.V.

Vragen en antwoorden met betrekking tot de liquidatie van Robeco Life Cycle N.V. Vragen en antwoorden met betrekking tot de liquidatie van Robeco Life Cycle N.V. Algemeen 1. Waarom wordt Robeco Life Cycle Funds N.V. geliquideerd? 2. Waarheen wordt het geliquideerde vermogen overgebracht?

Nadere informatie

NN First Class Balanced Return Fund

NN First Class Balanced Return Fund NN First Class Balanced Return Fund Alle Fonds onder de loep cijfers zijn per 31/03/015 Het NN First Class Balanced Return Fonds won in het eerste kwartaal 8,9% Zeer sterke performances van aandelen en

Nadere informatie

Scenarioplanning voor pensioenfondsen

Scenarioplanning voor pensioenfondsen Scenarioplanning voor pensioenfondsen Expected Returns 2013-2017 Pensioenbestuurders.nl Erasmus Universiteit Rotterdam, 14 mei 2013 Ronald Doeswijk, Chief Strategist Roderick Molenaar, Portfolio Strategist

Nadere informatie

Reactie op Septemberpakket Pensioenen Alleen voor professionele beleggers

Reactie op Septemberpakket Pensioenen Alleen voor professionele beleggers FTK Update september 2012 Reactie op Septemberpakket Pensioenen Alleen voor professionele beleggers.. Door Peter van der Spek en Remmert Koekkoek, Customized Overlay Management Roderick Molenaar en Laurens

Nadere informatie

Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013.

Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013. Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013. Meer informatie vindt u op de website. Beleggingsrendement

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014 Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014 Samenvatting: dalende euro en dalende rente Nominale dekkingsgraad gedaald van 117,4% naar 115,1%

Nadere informatie

Update over Advies Commissie UFR Alleen voor professionele beleggers

Update over Advies Commissie UFR Alleen voor professionele beleggers Investment Solutions & Research Update oktober 2013 Update over Advies Commissie UFR Alleen voor professionele beleggers Door Peter van der Spek, Remmert Koekkoek, Daniel Lai - Customized Overlay Management

Nadere informatie

Pensioenfonds Robeco. Populair Jaarverslag 2014

Pensioenfonds Robeco. Populair Jaarverslag 2014 Pensioenfonds Robeco Populair Jaarverslag 2014 2014 was een bewogen jaar voor Pensioenfonds Robeco door de sterk dalende rente en de veranderende wet- en regelgeving. In het jaarverslag blikken wij als

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015. Samenvatting:

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015. Samenvatting: Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015 Samenvatting: De maandelijkse nominale dekkingsgraad is fors gestegen van 105,7% naar 115,4%. Dit komt

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014. Samenvatting: dalende rente

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014. Samenvatting: dalende rente Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014 Samenvatting: dalende rente Nominale dekkingsgraad gestegen van 123,6% naar 123,7% Reële dekkingsgraad

Nadere informatie

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het tweede kwartaal gestegen van 15.941 miljoen naar 16.893 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013).

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het tweede kwartaal gestegen van 15.941 miljoen naar 16.893 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013). Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2014 129,5%, een toename van 0,9%-punt ten opzichte van 31 maart 2014. Over de eerste zes maanden steeg de marktwaardedekkingsgraad

Nadere informatie

Beleggingen institutionele beleggers in 2004 met 8,1 procent omhoog

Beleggingen institutionele beleggers in 2004 met 8,1 procent omhoog Publicatiedatum CBS-website Centraal Bureau voor de Statistiek 9 december 25 Beleggingen institutionele beleggers in 24 met 8,1 procent omhoog drs. J.L. Gebraad Centraal Bureau voor de Statistiek, Voorburg/Heerlen,

Nadere informatie

De marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2015 was 135,1%. Dit is een toename van 5,7% ten opzichte van 31 maart 2015.

De marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2015 was 135,1%. Dit is een toename van 5,7% ten opzichte van 31 maart 2015. Kwartaalbericht 2015 Samenvatting De marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2015 was 135,1%. Dit is een toename van 5,7% ten opzichte van 31 maart 2015. De reële dekkingsgraad ultimo tweede kwartaal was

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Medisch Specialisten. Vermogensbeheer SPMS. 17 november 2014

Stichting Pensioenfonds Medisch Specialisten. Vermogensbeheer SPMS. 17 november 2014 Stichting Pensioenfonds Medisch Specialisten Vermogensbeheer SPMS 17 november 2014 Structuur SPMS (vermogensbeheer) Bestuur SPMS F&C (verantwoord beleggen) Ortec (ALM studie) Bestuursbureau Investment

Nadere informatie

Verder gaan is elke stap zorgvuldig zetten.

Verder gaan is elke stap zorgvuldig zetten. Integrale aanpak Verder gaan is elke stap zorgvuldig zetten. Integrale aanpak Risicobeheersing staat aan de basis van elk beleggingsbeleid. Omdat het renterisico het belangrijkste risico voor pensioenfondsen

Nadere informatie

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het derde kwartaal gestegen van 16.893 miljoen naar 17.810 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013).

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het derde kwartaal gestegen van 16.893 miljoen naar 17.810 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013). Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 30 september 2014 130,4%, een toename van 0,9%-punt ten opzichte van 30 juni 2014. Over de eerste negen maanden steeg de marktwaardedekkingsgraad

Nadere informatie

NN First Class Return Fund

NN First Class Return Fund NN First Class Return Fund Fonds onder de loep Alle cijfers zijn per 30/06/015 Het NN First Class Return Fund leverde in het tweede kwartaal 1,7% in De wereldeconomie vertraagde sterk, aandelen begonnen

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2015-1 januari 2015 t/m 31 maart 2015

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2015-1 januari 2015 t/m 31 maart 2015 Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Eerste kwartaal 2015-1 januari 2015 t/m 31 maart 2015 Samenvatting: dalende euro en dalende rente door monetair beleid De beleidsdekkingsgraad is gedaald

Nadere informatie

NN First Class Return Fund

NN First Class Return Fund NN First Class Return Fund Fonds onder de loep Alle cijfers zijn per 30/09/015 Het NN First Class Return Fund verloor in het derde kwartaal 9,6% Het kwartaal werd gekenmerkt door winstnemingen na een positieve

Nadere informatie

Levensverzekeraars reduceren renterisico met derivaten

Levensverzekeraars reduceren renterisico met derivaten Levensverzekeringen worden in de regel voor een lange periode afgesloten. De rente speelt hierdoor voor levensverzekeraars een belangrijke rol. Bij een rentedaling daalt het eigen vermogen van deze sector

Nadere informatie

Woningcorporaties & Renterisicomanagement

Woningcorporaties & Renterisicomanagement Aedes Corporatiedag 2012 Woningcorporaties & Renterisicomanagement Rotterdam, World Trade Center 31 mei 2012 Arjan van der Linden Tim Monten Agenda Introductie 5 minuten Renterisico en derivaten 15 minuten

Nadere informatie

Kwartaalbericht. 4e kwartaal 2014 Den Haag, 30 januari 2015. Samenvatting cijfers per 31 december 2014

Kwartaalbericht. 4e kwartaal 2014 Den Haag, 30 januari 2015. Samenvatting cijfers per 31 december 2014 Kwartaalbericht 4e kwartaal 2014 Den Haag, 30 januari 2015 Samenvatting cijfers per 31 december 2014 Dekkingsgraad: 111,5% Beleidsdekkingsgraad: 112,6% Belegd vermogen: 19,6 miljard Rendement 2014: 27,6%

Nadere informatie

Persbericht. Kwartaalbericht: vierde kwartaal 2011

Persbericht. Kwartaalbericht: vierde kwartaal 2011 Persbericht Kwartaalbericht: vierde kwartaal 2011 Hoofdpunten: Dekkingsgraad van 94% is te laag: aanvullende maatregelen nodig Beschikbaar vermogen stijgt met ruim 11 miljard Door gedaalde rente nemen

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015. Samenvatting:

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015. Samenvatting: Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015 Samenvatting: De maandelijkse nominale dekkingsgraad is fors gedaald van 115,4% naar 103,7%. Dit

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2014-1 januari 2014 t/m 31 maart 2014. Samenvatting: stijgende aandelen

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2014-1 januari 2014 t/m 31 maart 2014. Samenvatting: stijgende aandelen Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Eerste kwartaal 2014-1 januari 2014 t/m 31 maart 2014 Samenvatting: stijgende aandelen Nominale dekkingsgraad gestegen van 123,0% naar 123,6% Reële dekkingsgraad

Nadere informatie

Kort jaarverslag Stichting Pensioenfonds nv Linde Gas Benelux

Kort jaarverslag Stichting Pensioenfonds nv Linde Gas Benelux Kort jaarverslag Stichting Pensioenfonds nv Linde Gas Benelux Beleggingen Het totaal rendement over het afgelopen boekjaar 2010 is uitgekomen op 15,6%. Als we naar de onderverdeling kijken zien we het

Nadere informatie

S&V Reflector. Dienen de pensioenfondsen hun langlopende swaps te verkopen? Een risicomanagement discussie

S&V Reflector. Dienen de pensioenfondsen hun langlopende swaps te verkopen? Een risicomanagement discussie S&V Reflector Dienen de pensioenfondsen hun langlopende swaps te verkopen? Een risicomanagement discussie Juni 2011 Sprenkels & Verschuren wil met dit document haar bijdrage leveren aan een verantwoord

Nadere informatie

Hedging strategies. Opties ADVANCED. Member of the KBC group

Hedging strategies. Opties ADVANCED. Member of the KBC group Hedging strategies Opties p. 2 Index 1. Hedging met opties 3 2. Hedging met put opties 4 3. Hedgen met valutaopties 6 Twee valutaoptiecontracten 6 p. 3 Hedging met opties Hedging komt van het Engelse to

Nadere informatie

Essentiële Beleggersinformatie

Essentiële Beleggersinformatie Essentiële Beleggersinformatie Dit document verschaft u essentiële beleggersinformatie aangaande dit fonds. Het is geen marketingmateriaal. De verstrekte informatie is bij wet voorgeschreven en is bedoeld

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

Nog steeds een stap voor op een stijgende markt

Nog steeds een stap voor op een stijgende markt UPDATE VAN DE PORTEFEUILLEMANAGER Februari 2015 Voor professionele beleggers ROBECO GLOBAL PREMIUM EQUITIES FUND Nog steeds e stap voor op e stijgde markt Christopher Hart, fondsmanager Betere macrovooruitzicht

Nadere informatie

FEB/2011 MAAND. Rapportage Vermogensbeheer. Stichting Pensioenfonds Productschappen

FEB/2011 MAAND. Rapportage Vermogensbeheer. Stichting Pensioenfonds Productschappen FEB/2011 MAAND Rapportage Vermogensbeheer Stichting Pensioenfonds Productschappen Inhoudsopgave Inleiding... 2 1. Kerncijfers... 3 1.1. Dekkingsgraad... 3 1.2. Rendement... 4 1.3. Vermogensmutaties...

Nadere informatie

Kwartaalbericht 2e kwartaal 2009

Kwartaalbericht 2e kwartaal 2009 Kwartaalbericht 2e kwartaal 2009 Dekkingsgraad 100% Belegd vermogen 74,7 miljard Rendement tweede kwartaal 8,4% Herstelplan goedgekeurd In het tweede kwartaal heeft Pensioenfonds Zorg en Welzijn een rendement

Nadere informatie

Hedging strategies. Opties ADVANCED. Een onderneming van de KBC-groep

Hedging strategies. Opties ADVANCED. Een onderneming van de KBC-groep Hedging strategies Opties p. 2 Index 1. Hedging met opties 3 2. Hedging met put opties 4 3. Hedgen met valutaopties 6 Drie valutaoptiecontracten 6 p. 3 Hedging met opties Hedging komt van het Engelse to

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering Arthur van der Wal Nieuwegein, 28 september 2006 Agenda < Huidig Mandaat bij ING IM < Performance, Beleid en Vooruitzichten < Financieel Toetsingskader

Nadere informatie

Dekkingsgraad 121,8% per 30 september 2012, toename van 9,3%-punt ten opzichte van 30 juni 2012.

Dekkingsgraad 121,8% per 30 september 2012, toename van 9,3%-punt ten opzichte van 30 juni 2012. Kwartaalbericht 2012 Samenvatting 121,8% per 30 september 2012, toename van 9,3%-punt ten opzichte van 30 juni 2012. Meer informatie over de dekkingsgraad vindt u op de website. Beleggingsrendement 4,2%

Nadere informatie

De Dynamische Strategie Portefeuille DSP

De Dynamische Strategie Portefeuille DSP De Dynamische Strategie Portefeuille DSP Onderdeel van het beleggingsbeleid van Pensioenfonds UWV 1 Inhoudsopgave Waarom beleggen? 4 Beleggen is niet zonder risico s 4 Strategische beleggingsportefeuille

Nadere informatie

Renderen bij een stijgende rente

Renderen bij een stijgende rente ARTIKEL 26 juni 2015 Voor professionele beleggers Renderen bij een stijgende rente Bij stijgende rentes verliezen zowel de verplichtingen als de rentedragende beleggingen van pensioenfondsen waarde. Om

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering Arthur van der Wal Matthijs Claessens 30 september 2010 www.ingim.com Agenda Huidig mandaat bij ING IM Performance, beleid en vooruitzichten

Nadere informatie

Achmea life cycle beleggingen

Achmea life cycle beleggingen Achmea life cycle beleggingen Scheiden. Uw pensioengeld in vertrouwde handen Wat betekent dat voor uw ouderdomspensioen? Interpolis. Glashelder Achmea life cycle beleggingen Als pensioenverzekeraar beleggen

Nadere informatie

Kwartaalbericht. 2e kwartaal 2015 Den Haag, 14 juli 2015. Samenvatting cijfers per 30 juni 2015

Kwartaalbericht. 2e kwartaal 2015 Den Haag, 14 juli 2015. Samenvatting cijfers per 30 juni 2015 Kwartaalbericht 2e kwartaal 2015 Den Haag, 14 juli 2015 Samenvatting cijfers per 30 juni 2015 Dekkingsgraad (UFR): 108,3% Beleidsdekkingsgraad: 110,0% Belegd vermogen: 19,6 miljard Rendement 2015 1 e halfjaar:

Nadere informatie

De financiële situatie van Pensioenfonds UWV vanaf 31 augustus 2014

De financiële situatie van Pensioenfonds UWV vanaf 31 augustus 2014 De financiële situatie van Pensioenfonds UWV vanaf 31 ustus 2014 Op 31 ustus 2014 liep het kortetermijnherstelplan van Pensioenfonds UWV af. Tegen de verwachting in heeft het pensioenfonds de pensioenen

Nadere informatie

BI CARMIGNAC PATRIMOINE

BI CARMIGNAC PATRIMOINE BI CARMIGNAC PATRIMOINE Beleggingsdoelstelling Het compartiment belegt in het fonds Carmignac Patrimoine A (acc) EUR (ISIN: FR0010135103). Dit fonds behoort tot de categorie gediversifieerd en heeft als

Nadere informatie

Bij deze opgave horen de informatiebronnen 4 tot en met 6.

Bij deze opgave horen de informatiebronnen 4 tot en met 6. Opgave 5 Bij deze opgave horen de informatiebronnen 4 tot en met 6. De Stichting Bedrijfspensioenfonds voor Medewerkers in het Notariaat (hierna te noemen Het Pensioenfonds) verzorgt de pensioenen van

Nadere informatie

Renteafdekking op basis van de ultimate forward rate: Bezint eert ge begint?

Renteafdekking op basis van de ultimate forward rate: Bezint eert ge begint? Renteafdekking op basis van de ultimate forward rate: Bezint eert ge begint? Drs. Dr. Ir. David van Bragt RBA 1 Senior Consultant Investment Solutions, Aegon Asset Management Samenvatting Binnen het Financieel

Nadere informatie

Portefeuillekeuze voor lange-termijn beleggers met liquiditeitsrisico's. Joost Driessen 26 maart 2013

Portefeuillekeuze voor lange-termijn beleggers met liquiditeitsrisico's. Joost Driessen 26 maart 2013 Portefeuillekeuze voor lange-termijn beleggers met liquiditeitsrisico's Joost Driessen 26 maart 2013 Illiquide assets voor lange-termijn beleggers? David Swensen, CIO Yale endowment: "Accepting illiquidity

Nadere informatie

Jaarlijks gemiddeld Cumulatief vanaf 1970 2008 Q2 2008 Q1 2008 Q4 2007 Q3 2007 Q2 2007 Dekkingsgraad (kwartaalultimo) 143% 137% 148% 153% 153%

Jaarlijks gemiddeld Cumulatief vanaf 1970 2008 Q2 2008 Q1 2008 Q4 2007 Q3 2007 Q2 2007 Dekkingsgraad (kwartaalultimo) 143% 137% 148% 153% 153% Kwartaalbericht 2e kwartaal 2008 Dekkingsgraad op 143% Rendement 0,2% in tweede kwartaal Belegd vermogen 86,3 miljard Klein positief resultaat in moeilijke markt In het tweede kwartaal is een totaalrendement

Nadere informatie

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 1 Toelichting op het jaarverslag In het Jaarverslag 2013 legt het pensioenfonds uitgebreid verantwoording af over de ontwikkelingen, besluiten en gebeurtenissen

Nadere informatie

2013 verkort in beeld. Ontwikkelingen. Pensioenen Beleggingen Organogram

2013 verkort in beeld. Ontwikkelingen. Pensioenen Beleggingen Organogram 02 verkort in beeld 03 Ontwikkelingen 05 08 10 Pensioenen Beleggingen Organogram Aantal deelnemers dat pensioen opbouwt Aantal personen dat een ouderdomspensioen ontvangt Aantal deelnemers met slapende

Nadere informatie

4.1. Algemene uitgangspunten 4.2. De beleggingsstrategie

4.1. Algemene uitgangspunten 4.2. De beleggingsstrategie Meer dan 1700 mensen hebben pensioenaanspraken opgebouwd bij Stichting Pensioenfonds Avery Dennison (in deze verklaring voortaan verder "pensioenfonds" genoemd). Zij zijn de (gewezen) deelnemers en pensioengerechtigden

Nadere informatie

Risico s en kenmerken van beleggen

Risico s en kenmerken van beleggen Risico s en kenmerken van beleggen 1. Risico s en kenmerken in het algemeen Beleggen brengt risico s met zich mee. Vaak geldt: hoe hoger het verwachte rendement, hoe meer risico s. Ook geldt dat in het

Nadere informatie

Waar liggen de kansen?

Waar liggen de kansen? Grip op je vermogen Waar liggen de kansen? Bob Homan ING Investment Office 20 april 2012 Welke economie is het snelst gegroeid na invoering van de euro?* a) Zwitserland b) Duitsland c) VS d) Griekenland

Nadere informatie

QE in de eurozone: bezit van de zaak, einde van het vermaak?

QE in de eurozone: bezit van de zaak, einde van het vermaak? QE in de eurozone: bezit van de zaak, einde van het vermaak? Komt er QE in de eurozone? Sinds enige maanden wordt er op de financiële markten gezinspeeld op het opkopen van staatsobligaties door de Europese

Nadere informatie

Populair beleggingsplan

Populair beleggingsplan Populair beleggingsplan versie 22 november 2013 1 Inhoudsopgave Wat belegt het pensioenfonds? 4 Wat is het doel van beleggen? 4 Wat levert beleggen op? 4 Er gaan toch ook risico s gepaard met beleggen?

Nadere informatie

3. Testsheet Kan op de DNB website een testsheet worden gepubliceerd waarop pensioenfondsen de juistheid van hun rapportage kunnen laten testen?

3. Testsheet Kan op de DNB website een testsheet worden gepubliceerd waarop pensioenfondsen de juistheid van hun rapportage kunnen laten testen? Algemeen 1. Aantal vragen dat DNB stelt Is het logisch dat DNB zoveel vragen moet stellen over de derivatenstaat? (Naar aanleiding van het feit dat alle aanwezigen in de zaal aangaven vragen te hebben

Nadere informatie

Kwartaalbericht Algemeen Pensioenfonds KLM Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015

Kwartaalbericht Algemeen Pensioenfonds KLM Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015 Kwartaalbericht Algemeen Pensioenfonds KLM Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015 De maandelijkse nominale dekkingsgraad ultimo september is gedaald ten opzichte van eind juni; De beleidsdekkingsgraad

Nadere informatie

Stichting Voorzieningsfonds Getronics 11 februari 2015. Stand van zaken SVG. 1 van 19

Stichting Voorzieningsfonds Getronics 11 februari 2015. Stand van zaken SVG. 1 van 19 Stichting Voorzieningsfonds Getronics 11 februari 2015 Stand van zaken SVG 1 van 19 Programma Pensioenfonds SVG Financiële positie SVG Terugblik 2014 Vooruitblik 2015 Vragen 2 van 19 Pensioenfonds SVG

Nadere informatie

Verkort Jaarverslag 2013

Verkort Jaarverslag 2013 Verkort Jaarverslag Han Thoman: Ons bestuur is zich echt goed bewust van de risico s die het pensioenfonds loopt. Voorzitter Han Thoman Onze financiële positie is redelijk maar moet nog beter Een jaar

Nadere informatie

Verklaring beleggingsresultaten en verlaging pensioenen

Verklaring beleggingsresultaten en verlaging pensioenen Verklaring beleggingsresultaten en verlaging pensioenen Het bestuur van Stichting Pensioenfonds Randstad heeft medio februari 2014 moeten besluiten tot het doorvoeren van een pijnlijke maatregel. Om de

Nadere informatie

KWARTAALVERSLAG. Philips Pensioenfonds. 1. In het kort. 2. Financiële positie Philips Pensioenfonds 1/5 DERDE KWARTAAL 2015

KWARTAALVERSLAG. Philips Pensioenfonds. 1. In het kort. 2. Financiële positie Philips Pensioenfonds 1/5 DERDE KWARTAAL 2015 KWARTAALVERSLAG DERDE KWARTAAL 2015 1. In het kort De beleidsdekkingsgraad per 30 september 2015 bedroeg 112,6% Het rendement van 1 juli tot en met 30 september 2015 bedroeg -1,6% Het pensioenvermogen

Nadere informatie

ishares CURRENCY HEDGED ETF s ALLEEN VOOR PROFESSIONELE BELEGGERS

ishares CURRENCY HEDGED ETF s ALLEEN VOOR PROFESSIONELE BELEGGERS ishares CURRENCY HEDGED ETF s ALLEEN VOOR PROFESSIONELE BELEGGERS Inhoud Inleiding 1 De belangrijkste voordelen van ishares Currency Hedged ETF s 1 De werking van ishares Currency Hedged ETF s 2 De impact

Nadere informatie

Opgave derivaten INHOUDSOPGAVE HOOFDSTUK 1 ALGEMENE GEGEVENS. HOOFDSTUK 2 DERIVATEN ZONDER BIJSTORTVERPLICHTING 2.1 Overzicht portefeuille

Opgave derivaten INHOUDSOPGAVE HOOFDSTUK 1 ALGEMENE GEGEVENS. HOOFDSTUK 2 DERIVATEN ZONDER BIJSTORTVERPLICHTING 2.1 Overzicht portefeuille Opgave derivaten INHOUDSOPGAVE HOOFDSTUK 1 ALGEMENE GEGEVENS HOOFDSTUK 2 DERIVATEN ZONDER BIJSTORTVERPLICHTING 2.1 Overzicht portefeuille HOOFDSTUK 3 DERIVATEN MET BIJSTORTVERPLICHTING 3.1 Overzicht portefeuille

Nadere informatie

De LifeCycle Mix bij Mijn Pensioen. LifeCycle Mix (LCM): online oplossing met maximale transparantie en gemak

De LifeCycle Mix bij Mijn Pensioen. LifeCycle Mix (LCM): online oplossing met maximale transparantie en gemak De LifeCycle Mix bij Mijn Pensioen LifeCycle Mix (LCM): online oplossing met maximale transparantie en gemak Gespecialiseerd team onderhoudt en ontwikkelt LCM WWW.INGIM.COM 2 ING INVESTMENT MANAGEMENT

Nadere informatie

ETF s als bouwblokken voor een goed gespreide portefeuille Kant-en-klaar indexbeleggen

ETF s als bouwblokken voor een goed gespreide portefeuille Kant-en-klaar indexbeleggen ETF s als bouwblokken voor een goed gespreide portefeuille Kant-en-klaar indexbeleggen Vrijdag 22 april 2016 Wie geeft deze presentatie? Martijn Rozemuller Voormalig arbitrage handelaar bij Optiver Oprichter

Nadere informatie

Flexibel Spaarpensioen Stichting GE Pensioenfonds

Flexibel Spaarpensioen Stichting GE Pensioenfonds Worksheet A Factsheets Fondsen Flexibel Spaarpensioen Stichting GE Pensioenfonds Datum: ultimo juni 2009 In het kader van het Flexibel Spaarpensioen zijn door uw pensioenfonds 8 fondsen geselecteerd, waarin

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg Beleggingsplan 2011

Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg Beleggingsplan 2011 Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg Beleggingsplan 2011 April 2011 ING Investment Management / ICS Inleiding Jaarlijks stelt het Bestuur van de Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg (Huntsman)

Nadere informatie

Liability Driven Solutions

Liability Driven Solutions Liability Driven Solutions Brochure Inhoud Samenvatting 3 1. Het belang van renteafdekking 5 1.1. Renterisico 5 1.2 Solvabiliteitsbeslag 6 2. Het Strategic Liability Matching (SLM) fonds 7 21. Doelstelling

Nadere informatie

2014 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG

2014 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 2014 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 1 samenvatting van het jaarverslag In het Jaarverslag 2014 legt het pensioenfonds uitgebreid verantwoording af over de ontwikkelingen, besluiten en gebeurtenissen

Nadere informatie

Beleggingsbeginselen

Beleggingsbeginselen Beleggingsbeginselen Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus Versie april 2015 Deze Verklaring beleggingsbeginselen maakt onderdeel uit van het beleggingsbeleid van het pensioenfonds en is aangepast

Nadere informatie

Het jaarverslag 2014 samengevat

Het jaarverslag 2014 samengevat Het jaarverslag 2014 samengevat Uw pensioenfonds blikt terug én vooruit Deelnemers 1.711 In 2014 verdiende het fonds 55,1 miljoen dankzij beleggen. Dat bedrag staat voor een rendement van 20,1%. Het fonds

Nadere informatie

Koersrisico Het koersrisico is het risico dat uw beleggingen minder waard worden.

Koersrisico Het koersrisico is het risico dat uw beleggingen minder waard worden. KENMERKEN EN RISICO S VAN BELEGGINGEN INHOUDSOPGAVE 1. Kenmerken en risico s in het algemeen 2. Belangrijke risico s 3. Kenmerken en risico s per belegging 4. Overig 1. Kenmerken en risico s in het algemeen

Nadere informatie

Vermogensfondsen Bijeenkomst 25 november 2015

Vermogensfondsen Bijeenkomst 25 november 2015 Vermogensfondsen Bijeenkomst 25 november 2015 Providence Capital NV is geregistreerd als beleggingsonderneming bij de Autoriteit Financiële Markten (AFM) en legt zich onder meer toe op het verrichten van

Nadere informatie

Markt voor onderhandse derivaten in korte tijd sterk gekrompen

Markt voor onderhandse derivaten in korte tijd sterk gekrompen Markt voor onderhandse derivaten in korte tijd sterk gekrompen De mondiale markt voor onderhandse derivaten - niet gestandaardiseerd verhandeld op de beurs maar in maatwerk tussen grote partijen - is sinds

Nadere informatie

POPULAIR JAARVERSLAG 2013

POPULAIR JAARVERSLAG 2013 POPULAIR JAARVERSLAG 2013 2 Het herstel van onze financiële positie blijft absolute topprioriteit. Twee gezichten Het jaar 2013, maar ook 2014 dat nog grotendeels voor ons ligt, kent twee gezichten. Enerzijds

Nadere informatie

Aanpassing Prospectussen Aegon, AEAM en Aegon Paraplu 1 Funds Per 1 augustus 2016

Aanpassing Prospectussen Aegon, AEAM en Aegon Paraplu 1 Funds Per 1 augustus 2016 Aanpassing Prospectussen Aegon, AEAM en Aegon Paraplu 1 Funds Per 1 augustus 2016 Per 1 augustus 2016 voert de beheerder van de Aegon Funds, de AEAM Funds en de Aegon Paraplu 1 Funds, Aegon Investment

Nadere informatie

Beleggingrisico s. Rendement en risico

Beleggingrisico s. Rendement en risico Beleggingsrisico s Beleggingrisico s Onderstaand tref je de omschrijving aan van de belangrijkste beleggingsrisico s die samenhangen met jouw keuze voor een portefeuilleprofiel. Je neemt een belangrijke

Nadere informatie

Opkomende markten: do s en don ts

Opkomende markten: do s en don ts Online Seminar Beleggen Opkomende markten: do s en don ts Simon Wiersma Investment Manager ING Investment Office Bart-Jan Blom van Assendelft Marketing Manager ING Beleggen Amsterdam, 12 november 2013

Nadere informatie

10 dingen over rente die beleggers moeten weten

10 dingen over rente die beleggers moeten weten Online Seminar Beleggen 10 dingen over rente die beleggers moeten weten Simon Wiersma Investment Manager ING Investment Office Bart-Jan Blom van Assendelft Manager ING Beleggen Amsterdam, 13 augustus 2013

Nadere informatie

Populair beleggingsplan

Populair beleggingsplan Populair beleggingsplan versie oktober 2015 1 Inhoudsopgave Waarom belegt het pensioenfonds? 4 Wat is het doel van beleggen? 4 Wat levert beleggen op? 4 Er gaan toch ook risico s gepaard met beleggen?

Nadere informatie

Gevolgen voor pensioenfondsen van Advies Commissie

Gevolgen voor pensioenfondsen van Advies Commissie INVESTMENT SOLUTIONS & RESEARCH UPDATE 31 maart 2014 Voor professionele adviseursbeleggers Gevolgen voor pensioenfondsen van Advies Commissie Jaap Hoek en Roderick Molenaar Portfolio Strategy Parameters

Nadere informatie

Verklaring inzake beleggingsbeginselen Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam

Verklaring inzake beleggingsbeginselen Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Verklaring inzake beleggingsbeginselen Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deze Verklaring inzake beleggingsbeginselen (hierna: Verklaring) beschrijft op beknopte wijze de uitgangspunten van het beleggingsbeleid

Nadere informatie

Online Seminar Beleggen Ook een beetje beleggen kan lonen

Online Seminar Beleggen Ook een beetje beleggen kan lonen Online Seminar Beleggen Ook een beetje beleggen kan lonen Annemarie van Gaal Ondernemer & financieel deskundige Bob Homan Manager ING Investment Office Amsterdam, 8 oktober 2013 Agenda 1. Wat is beleggen

Nadere informatie

Optimaal rente- en inflatiebeheer: een integrale matchingaanpak

Optimaal rente- en inflatiebeheer: een integrale matchingaanpak Optimaal rente- en inflatiebeheer: een integrale matchingaanpak Inleiding Door de malaise op de financiële markten is het voor veel pensioenfondsen zaak om hun financiële beleid (verder) te optimaliseren.

Nadere informatie

Robeco Fund Update AANDELENFONDSEN 30 JUNI 2015

Robeco Fund Update AANDELENFONDSEN 30 JUNI 2015 Robeco Fund Update AANDELENFONDSEN 30 JUNI 2015 Aandelenfondsen 1/11 Aandelenfondsen 2/11 Aandelenfondsen 3/11 Aandelenfondsen 4/11 Aandelenfondsen 5/11 Aandelenfondsen 6/11 Aandelenfondsen 7/11 Aandelenfondsen

Nadere informatie

Resultaten 2011 April 2012. Lagere rente, hogere verplichtingen Aan de andere kant stegen onze pensioenverplichtingen

Resultaten 2011 April 2012. Lagere rente, hogere verplichtingen Aan de andere kant stegen onze pensioenverplichtingen JAARBERICHT Resultaten 2011 April 2012 Rendement van 13% door afdekken risico s Dekkingsgraad toch omlaag Het jaar 2011 stond in het teken van een sterk afnemend vertrouwen in de overheidsfinanciën van

Nadere informatie

Nieuwsbrief. Beleggen. In dit nummer. augustus 2015. Inleiding

Nieuwsbrief. Beleggen. In dit nummer. augustus 2015. Inleiding Nieuwsbrief augustus 2015 Beleggen Inleiding In de nieuwsbrief van juli 2015 over het nieuwe FTK en het toeslag-/premiebeleid kondigden we aan dat het Q8 Pensioenfonds u graag nader wil informeren over

Nadere informatie

Allianz Nederland Asset Management B.V. Beleggingsbericht. Uitgave 1 / 2013

Allianz Nederland Asset Management B.V. Beleggingsbericht. Uitgave 1 / 2013 Allianz Nederland Asset Management B.V. Beleggingsbericht Uitgave 1 / 213 Beleggingsfondsen Allianz Holland Fund 25 24 23 22 21 2 1 18 17 16 mrt 3 mrt 4 mrt 5 mrt 6 mrt 7 mrt 8 mrt 9 mrt 1 mrt 11 mrt 12

Nadere informatie

Informatiebijeenkomst Pensioenfonds KPN Pensioengerechtigden. Oktober 2013

Informatiebijeenkomst Pensioenfonds KPN Pensioengerechtigden. Oktober 2013 Informatiebijeenkomst Pensioenfonds KPN Pensioengerechtigden Oktober 2013 1 Pensioenstelsel Individueel Pensioen fonds Overheid Lijfrente Pensioen AOW B E L A S T I N G 2 Programma bestuur en taken bestuur

Nadere informatie

Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af

Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af Inleiding Door de opkomst van moderne informatie- en communicatietechnologieën is het voor huishoudens eenvoudiger en goedkoper geworden om de vrije besparingen,

Nadere informatie

ING Dynamic Mix Fondsen Vol vertrouwen aan uw vermogen bouwen

ING Dynamic Mix Fondsen Vol vertrouwen aan uw vermogen bouwen ING Fondsen Vol vertrouwen aan uw vermogen bouwen Zoekt u een aantrekkelijke manier voor vermogensopbouw zonder veel omkijken? Dan zijn de ING Fondsen wellicht iets voor u. ING Fondsen als een moderne,

Nadere informatie

Persbijeenkomst ABP Jaarverslag 2010

Persbijeenkomst ABP Jaarverslag 2010 Persbijeenkomst ABP Jaarverslag 2010 Joop van Lunteren, vicevoorzitter Xander den Uyl, vicevoorzitter Amsterdam, 11 mei 2011 2010: jaar van contrasten Positief: - goed rendement - dekkingsgraad op 105%

Nadere informatie

Vraag en antwoord: waarom beleggen in staatsobligaties?

Vraag en antwoord: waarom beleggen in staatsobligaties? ING Investment Office Publicatiedatum: 13 maart 2014 Vraag en antwoord: waarom beleggen in staatsobligaties? In onze beleggingsvisie op 2014 ( Visie 2014: minder crisis, meer groei ) kunt u lezen dat we

Nadere informatie