CURSUSBOEK VOOR LEERLINGEN

Kieskeurig Een cursus die je helpt bij het kiezen van een vervlgpleiding na de HAVO f het VWO CURSUSBOEK VOOR LEERLINGEN Franca Hiddink Hanzehgeschl Grningen / Lectraat Rehabilitatie

Crrespndentie: f.j.m.hiddink@pl.hanze.nl e.l.krevaar@pl.hanze.nl Hiddink, F.J.M. Grningen: Hanzehgeschl Grningen / Lectraat Rehabilitatie Kieskeurig Dcentenhandleiding Trefwrden: studiekeuze, autisme, begeleiding September 2014 Kieskeurig 2014 Cursusbek vr leerlingen 2

Inhud Vrwrd... 4 INLEIDING... 4 Stap 1 VERKENNEN... 8 Bijeenkmst 1... 9 Bijeenkmst 2... 13 Bijeenkmst 3... 24 Stap 2 KIEZEN... 32 Bijeenkmst 4... 33 Bijeenkmst 5... 40 Bijeenkmst 6... 43 Stap 3 VERKRIJGEN... 47 Bijeenkmst 7... 48 Stap 4 BEHOUDEN... 55 Bijeenkmst 8... 58 BIJLAGE 1 Vaardigheden en kwaliteiten... 64 BIJLAGE 2 Waarden... 65 BIJLAGE 3 Ideeënlijst persnlijke criteria... 66 BIJLAGE 4 Richting kiezen... 67 BIJLAGE 5 Oriëntatieblad... 69 BIJLAGE 6 Interview een berepsbeefenaar... 70 BIJLAGE 7 Belangrijke adressen... 72 Kieskeurig 2014 Cursusbek vr leerlingen 3

Vrwrd Het lectraat Rehabilitatie van de Hanzehgeschl Grningen initieerde in 2011 het prject Kieskeurig. Kieskeurig is een driejarig samenwerkingsprject tussen medewerkers van het lectraat Rehabilitatie en medewerkers van de RSG Wlfsbs te Hgeveen. De mdule Kieskeurig is ntwikkeld vr leerlingen met autisme in de eindexamenklassen van HAVO en VWO. Met behulp van een cursusbek vr leerlingen en een dcentenhandleiding wrden leerlingen begeleid bij het kiezen van een vervlgpleiding. Het prject is mede gefinancierd dr de Stichting Student en Gezndheid (SSGZ). De SSGZ is nu nderdeel van de Trids Fundatin. Onze dank gaat uit naar de studenten van de Academie vr Sciale Studies die de leerlingen die aan de cursus deelnamen hebben begeleid. Ok zijn wij Le van Heijningen, een ervaringsdeskundige student met autisme, en Marjlein Schmaker, studente nderwijskunde van de RUG, dankbaar vr hun kritische bijdrage ten aanzien van het materiaal. Tt slt bedanken wij in het bijznder alle leerlingen van Wlfsbs die in de afgelpen jaren hebben deelgenmen aan de cursus en die ns geïnspireerd hebben het materiaal verder te ntwikkelen. Grningen, september 2014 Franca Hiddink Kieskeurig 2014 Cursusbek vr leerlingen 4

INLEIDING Een pleiding kiezen is een klus! Dat kmt dr het belang van een pleiding vr je tekmstige lpbaan, dr de heveelheid pleidingen die er mmenteel zijn en drdat er k een frs prijskaartje aan een studie vastzit. Mmenteel zijn er vr HAVO en VWO leerlingen meer dan duizend studiemgelijkheden waaruit je kunt kiezen. Smmige studies leiden heel specifiek p vr een berep, maar er zijn k studies die als een srt basis dienen, van waaruit je verder kunt gaan specialiseren. Veel meer dan p een middelbare schl wrdt er uitgegaan van je mtivatie, je met niet studeren, je mag. Je kunt immers k direct gaan werken f gaan reizen. Een studie hud je alleen vl als je het met succes en naar tevredenheid kunt vlgen. Onder succes wrdt verstaan dat je vldet aan de eisen en je studiepunten haalt. Succes wrdt bepaald dr anderen. Dcenten, medestudenten en de dienst die de studiefinanciering regelt, bepalen het studiesucces. Of je tevreden bent, bepaal je alleen zelf. Allen jij kunt zeggen f je een pleiding interessant vindt, f er p een gede manier lesgegeven wrdt en f je vldende aansluiting vindt bij medestudenten. Daarm met je bij het kiezen k ged stilstaan bij wat vr ju belangrijk is. Met de keuze van een studie bepaal je vr een belangrijk deel de start van je lpbaan. Studeren is duur en een studie wrdt betaald. De verheid betaalt een grt deel van je studie, vaak betalen je uders/verzrgers k een deel en zelf lever je inspanningen. Het is belangrijk m je studie binnen de tijd die ervr staat af te rnden met een diplma. Het switchen van studie kst, naast frustratie en tijd, dus k extra geld. Al met al belangrijke redenen m te prberen direct ged te kiezen. Bij deze cursus kieskeurig wrdt er vanuit gegaan dat je als deelnemer extra ndersteuning wilt hebben bij het kiezen van een pleiding. Dat je na wilt gaan wat er met gebeuren m echt aan die pleiding te beginnen en dat je p een rij wilt zetten wat je ndig hebt aan ndersteuning m die pleiding vervlgens met succes en naar tevredenheid vl te huden. Om ged te kunnen kiezen is nadenken alleen echter niet vldende. Er meten k stappen gezet wrden. Misschien met je extra infrmatie inwinnen f bijvrbeeld studiefinanciering regelen. In deze cursus ga je p zek naar antwrden p de vlgende vragen: Wat zijn mijn uitgangspunten bij het kiezen van een pleiding? Welke pleidingen zijn er? Welke pleiding wil ik? Wat met ik regelen m te kunnen beginnen? Wat met ik kunnen? Wie kan mij ndersteunen? Wat heb ik ndig aan ndersteuning? Zals bij iedere bij ieder del dat je wilt bereiken, zet je een aantal stappen m er te kmen. Stap 1 Verkennen Je wilt na de middelbare schl een pleiding vlgen. Je gaat dan eerst verkennen wat je leuk vindt, f wat p dat mment bij je past, waar je ged in bent en welke pleiding leidt tt een berep dat je leuk lijkt. Stap 2 Kiezen Vervlgens kies je een srt pleiding. Je kiest vr MBO, HBO f WO; vr deeltijd Kieskeurig 2014 Cursusbek vr leerlingen 5

f vltijd-nderwijs; vr een pleiding in de buurt van waar je nu wnt f juist verder weg zdat je k p kamers kunt gaan wnen. Om ged te kunnen kiezen met je nder wrden brengen wat vr ju belangrijk is én ged nderzeken welke mgelijkheden er zijn. Stap 3 Verkrijgen Daarna ga je kijken wat er ndig is m een pleidingsplaats te verkrijgen. Denk aan telatingseisen en ltingsstudies, je inschrijven vr een studie, regelen van studiefinanciering en het regelen van een kamer etc. Stap 4 Behuden Vervlgens ga je de pleiding vlgen. Een pleiding vlgen is meer dan in de schlbanken zitten en je huiswerk maken mdat een leraar dat van je vraagt. Tijdens de pleiding de je allerlei dingen waardr je niet alleen je diplma haalt maar k met veel plezier je pleidingstijd drbrengt. Denk aan: het vlgen van interessante cllege s, deelname aan werkgrepen, cntacten met medestudenten, p kamers wnen en sprten. Het is de bedeling dat je een pleiding zwel met succes als naar eigen tevredenheid vlgt. Dit is de fase van het behuden. In deze cursus zullen we stilstaan bij het verkennen maar de nadruk zal liggen p het prces van kiezen. In de laatste bijeenkmsten staan we stil bij het verkrijgen en behuden van een pleiding. Veel plezier en bedenk: een gede keuze is het halve werk! Kieskeurig 2014 Cursusbek vr leerlingen 6

STAP 1 VERKENNEN Kieskeurig 2014 Cursusbek vr leerlingen 7

Stap 1 VERKENNEN WIE BEN IK? Het kiezen van een pleiding is niet gemakkelijk in deze tijden. Er zijn veel mgelijkheden in Nederland m verder te studeren. We hebben veel verschillende studierichtingen en nderwijsvrmen die je kunt kiezen. Als je Hav f VWO vlgt wrdt dr verschillende mensen misschien k verwacht dat je een studie kiest. Maar wil je zelf k studeren? He kies je? He bepaal je welke studie bij ju past? He zrg je ervr dat je een juiste keuze maakt? Allemaal vragen waar iedereen van ju leeftijd mee te maken heeft. Maar vr mensen met ASS is een keuze maken misschien ng wel een stap meilijker. He verkrijg je de juiste infrmatie? He vrm je nu een beeld van een studie? He nderzek je welke studie bij ju als persn past? Heb je de vaardigheden in huis m een studie met succes en naar tevredenheid te kunnen afrnden? Met de cursus Kieskeurig helpen we je graag p weg. In de eerste twee bijeenkmst ga je kennis maken met de cursus, de dcent, de medecursisten en maken we een begin m ju interesses en vaardigheden in kaart te brengen. Kieskeurig 2014 Cursusbek vr leerlingen 8

Bijeenkmst 1 Tijdspad Om je een idee te geven wat je gedurende deze bijeenkmst gaat den, wat je ndig hebt en wat wij van ju verwachten is hiernder een tabel te vinden met deze infrmatie. Wat gaan we den? Del Bendigdheden Wat verwachten wij van ju Intrductie van de cursus dr de dcent infrmatie verkrijgen ver de cursus Het materiaal wrdt dr de dcent verzrgd - Vragen stellen bij nduidelijkheden aan de dcent/assistent - Luisteren naar anderen Opdracht 1: Mindmap Jezelf vrstellen aan de grep - Opdracht 1 - Wit papier - Pen/ptld/stift - Vragen stellen bij nduidelijkheden aan de dcent/assistent - Je mag verleggen met medecursisten - De pdracht invullen - Uitleggen van je mindmap aan de grep - Luisteren naar de anderen - Nabespreken van de pdracht Opdracht 2: Je interesses Vaststellen van juw interesses en hbby s. - Opdracht 2 - Pen/ ptld/stift - Vragen stellen bij nduidelijkheden aan de dcent/assistent - Je mag verleggen met medecursisten - De pdracht invullen - Nabespreken van de pdracht Afsluiten van de les Afsluiten van de eerste bijeenkmst Materiaal wrdt verzrgd dr de dcent - Vragen stellen bij nduidelijkheden aan de dcent/assistent - Luisteren naar anderen Kieskeurig 2014 Cursusbek vr leerlingen 9

Opdracht 1: Mindmap Je bent begnnen met de cursus Kieskeurig. Je kent waarschijnlijk niet iedereen die meedet. Dr middel van een mindmap kun je inzichtelijk maken wie jij bent. De leraar heeft een vrbeeld van een mindmap gegeven. We verwachten dat je de vlgende vragen in de mindmap verwerkt: Del van de pdracht: Jezelf vrstellen aan de grep Je naam Je leeftijd In welke klas je zit Welk prfiel je det Waarm je deze cursus det Wat zijn je interesses? Wat zijn je hbby s? Je kunt dit drmiddel van tekst den, maar p een beeldende manier mag het k. Naast bvenstaande vragen mag je k andere belangrijke infrmatie in je mindmap zetten. De bedeling is dat je je mindmap presenteert aan de grep. Op deze manier heeft iedereen een eerste indruk van wie jij bent. Kieskeurig 2014 Cursusbek vr leerlingen 10

Opdracht 2: Je interesses In de mindmap heb je waarschijnlijk al een aantal interesses en hbby s benemd. Interesses en hbby s geven aan wat jij belangrijk vindt als persn. Het vertelt je waar je ged in bent en wat jij leuk vindt m te den. Del van de pdracht: Vaststellen van juw interesses en hbby s. Smmige mensen maken van hun hbby hun berep. Andere mensen vinden het juist belangrijk m dit gescheiden te huden, mdat het een invulling is van hun vrije tijd. Graag willen wij van ju weten wat je leuk en interessant vindt m te den en wat je hbby s zijn. Het kan ju verder helpen bij het kiezen van een vervlgpleiding die bij ju past. 1. Wat zijn juw hbby s en/f interesses (Vul nderstaand schema in)? Mijn hbby s en interesses zijn: Ik vind dit leuk mdat: De je deze activiteit alleen f met anderen: Kieskeurig 2014 Cursusbek vr leerlingen 11

2. Ben jij iemand die zichzelf ged kan vermaken? (vul het balkje in wat vr ju van tepassing is), want: Ik besteed veel tijd aan:, mdat: O Ik vaak anderen ndig die mij stimuleren een activiteit te den O Ik weet niet ged wat ik leuk vind O Andere reden: 3. Als je een vervlgpleiding kiest vind je het belangrijk dat ju hbby s en interesses hier mee te maken hebben? (vul het balkje in wat vr ju van tepassing is) / nee mdat: Kieskeurig 2014 Cursusbek vr leerlingen 12

Bijeenkmst 2 Tijdspad Wat gaan we den? Del Bendigdheden Wat verwachten wij van ju Intrductie van de cursus dr de dcent infrmatie verkrijgen ver bijeenkmst twee Het materiaal wrdt dr de dcent verzrgd - Vragen stellen bij nduidelijkheden aan de dcent/assistent - Luisteren naar anderen Opdracht 3: Beschrijf je studieresultaten Vaststellen van studieresultaten en eerdere keuzes - Opdracht 3 - Pen/ptld/stift - Rapprt/ Gemiddelde cijfer tt dusver - Vragen stellen bij nduidelijkheden aan de dcent/assistent - Je mag verleggen met medecursisten - Luisteren naar de anderen - Nabespreken van de pdracht Opdracht 4: Schat je studievaardigheden in In kaart brengen welke studievaardigheden je wel en niet beheerst - Opdracht 4 - Pen/ ptld/stift - Vragen stellen bij nduidelijkheden aan de dcent/assistent - Je mag verleggen met medecursisten - De pdracht invullen - Nabespreken van de pdracht Huiswerkpdrachten A& B bespreken Vaststellen f er nduidelijkheden f vragen ver de huiswerkpdrachten zijn. - Opdracht A & B - Pen/ ptld/stift - Ga pzek naar drie mensen (medeleerling, dcent, familielid) die jij vragen kunt stellen - Zelf pzek gaan naar drie mensen die jij vragen kunt stellen - Zelf verantwrdelijk vr het maken van een planning, zdat je huiswerk p tijd af is. - Je mag verleggen/ hulp vragen met medecursisten Afsluiten van de les Afsluiten van de tweede bijeenkmst Materiaal wrdt verzrgd dr de dcent - Vragen stellen bij nduidelijkheden aan de dcent/assistent - Luisteren naar anderen Kieskeurig 2014 Cursusbek vr leerlingen 13

Opdracht 3: Beschrijf je studieresultaten Aan de hand van je studieresultaten kun je vaststellen welke vakken je leuk vindt m te den en waar je ged in bent. Het kan echter k iets zeggen ver wat jij niet leuk vindt m te den. In deze pdracht ga je vaststellen welke vakken jij wel en niet leuk vindt m te den. Del van de pdracht: Vaststellen van studieresultaten en eerdere keuzes. 1. Ik zit in (vul in wat vr ju van tepassing is) : HAVO 4 HAVO 5 VWO 5 VWO 6 2. Welk prfiel heb je gekzen (vul in wat vr ju van tepassing is)? Natuur & Techniek Natuur & Gezndheid Ecnmie & Maatschappijleer Cultuur & Maatschappijleer 3. Welke keuzevakken heb je gekzen (vul nderstaand schema in)? 4. He ben je tt de keuze van juw prfiel- en keuzevakken gekmen? Kieskeurig 2014 Cursusbek vr leerlingen 14

5. Vul in de nderstaande tabel je prfiel- en keuzevakken in (invullen nder het kpje Vak ). Nteer vervlgens je laatste( rapprt)cijfer en geef zelf aan wat je van het vak vindt. Vak Laatste (rapprt)cijfer Ik vind dit vak: Niet leuk Leuk Heel leuk Niet leuk Leuk Heel leuk Niet leuk Leuk Heel leuk Niet leuk Leuk Heel leuk Niet leuk Leuk Heel leuk Niet leuk Leuk Heel leuk Niet leuk Leuk Heel leuk Niet leuk Leuk Heel leuk Niet leuk Leuk Heel leuk Niet leuk Leuk Heel leuk Kieskeurig 2014 Cursusbek vr leerlingen 15

Opdracht 4: Schat je studievaardigheden in Hiernder zie je een lijst met algemene en studievaardigheden die vlgens studenten belangrijk zijn m een studie met succes en naar tevredenheid te vlgen. Geef jezelf een scre vr deze vaardigheden en bekijk wat je sterke - Del van de pdracht: In kaart brengen welke studievaardigheden je wel en niet beheerst. en minder sterke vaardigheden zijn. G betekent dat je deze vaardigheid ged beheerst en altijd tepast. V betekent dat je deze vaardigheid vldende beheerst en niet altijd tepast. O betekent dat je de vaardigheid nvldende beheerst en bijna nit f niet inzet. Vul daarnaast in f de studievaardigheid een aandachtspunt is vr je vervlgpleiding. Een aandachtspunt kan bijvrbeeld inhuden dat je de studievaardigheid verder wilt ntwikkelen gedurende je studie. Of dat je de vaardigheid ged beheerst en het belangrijke vindt m k tijdens een vervlgpleiding aandacht aan te besteden. Een persnlijk criterium betekent dat het zó belangrijk is, psitief f negatief, dat je studiekeuze ervan afhankelijk is. Bijvrbeeld wanneer je slecht bent in Engels, is dit wel een aandachtpunt, je weet dat veel HBO studie Engelse literatuur vrschrijven. Maar het speelt k een rl bij je studiekeuze. Je wilt een ecnmisch vak kiezen, maar zal vanwege het Engels nit vr de pleiding Internatinal Business kiezen. Algemene studievaardigheden Scre G/V/O Is dit een aandachtspunt vr je vervlgstudie? Met je er zelf rekening mee huden? Ik kan een studieplanning maken Is het een criterium vr je vervlgstudie? Is het heel belangrijk. Met je het als uitgangspunt meenemen bij je studiekeuze? Ik kan mij aan mijn eigen planning huden Ik lees de leerstf Ik kan hfd- en bijzaken nderscheiden Ik kan verzicht huden Ik kan inspelen p nverwachte situaties Ik kan mij tijdens de studie cncentreren Ik kan mijn studiespullen p rde huden Ik kan de studiestf pnemen en reprduceren Ik kan ged Engels lezen Kieskeurig 2014 Cursusbek vr leerlingen 16

Algemene studievaardigheden Scre G/V/O Is dit een aandachtspunt vr je vervlgstudie? Is het een criterium vr je vervlgstudie Praktische vaardigheden Ik kan pruimen Ik neem de ruimte vr ntspanning Ik kan afspraken maken Ik kan mijn studie cmbineren met andere activiteiten Ik kan met geld mgaan Ik kan mschakelen tussen verschillende activiteiten Emtinele vaardigheden Ik kan mgaan met mijn eigen emties Ik kan mijn gevelens verwrden Ik kan teleurstelling verwerken Ik kan prblemen bespreekbaar maken Ik kan iets verlaten aan een ander Ik kan pkmen vr mijzelf Ik kan kritiek uiten Ik kan kritiek ntvangen Kieskeurig 2014 Cursusbek vr leerlingen 17

Algemene studievaardigheden Scre G/V/O Is dit een aandachtspunt vr je vervlgstudie? Is het een criterium vr je vervlgstudie In een grep kunnen werken Ik kan afspreken en aanspreken Kunnen bespreken met elkaar he en wat er wrdt gedaan met een pdracht Ik kan blijven praten en verleggen, k als er grepsgenten niets den f iets anders willen Ik kan een ander respecteren en stimuleren Ik kan luisteren naar een ander en vragen stellen Ik heb een zekere discipline en drzettingsvermgen m dr te gaan: ik kan tegen teleurstelling. In de nderwijsinstelling Ik durf iets te presenteren en te vertellen aan de hele klas Ik kan feedback geven en ntvangen Ik kan zelfstandig infrmatie pzeken in mediatheek, internet f beken Ik durf afspraken te maken met studenten, dcenten en andere betrkkenen Ik kan m hulp vragen Ik kan stagelpen bij een instelling Ik kan p tijd kmen Kieskeurig 2014 Cursusbek vr leerlingen 18

Algemene studievaardigheden Scre G/V/O Is dit een aandachtspunt vr je vervlgstudie? Is het een criterium vr je vervlgstudie Ik kan afspraken p tijd afzeggen als het niet dr kan gaan Ik kan verslagen maken Ik kan duidelijk uitleggen en helder frmuleren Andere sciale vaardigheden Ik kan steun geven Ik kan inspelen p de behefte van een ander Ik kan grenzen stellen Ik kan eigen futen tegeven Ik kan hulp f advies vragen Ik kan vertruwen pbuwen Ik kan cmplimenten geven Ik kan cmplimenten ntvangen Ik kan mijn eigen lichaam verzrgen Ik kan ged vr mijzelf zrgen Eigen aanvullingen p vaardigheden Kieskeurig 2014 Cursusbek vr leerlingen 19

Huiswerkpdracht A: Mening van belangrijke anderen Het vaststellen van je kwaliteiten en aandachtspunten is sms lastig m te bedenken en te verwrden. Hulp van anderen kan dan handig zijn. In deze huiswerkpdracht ga je aan belangrijke anderen vragen wat juw kwaliteiten en aandachtspunten zijn. Daarnaast kunnen belangrijke anderen meedenken in welke hulpbrnnen jij kunt gebruiken m je aandachtspunten verder te ntwikkelen, zdat je met succes en tevredenheid een pleiding kunt vlgen. Er wrdt van je verwacht dat je een medeleerlingen, een leraar en een familielid vraagt m de pdracht in te vullen. 1. Vraag een medeleerling m nderstaande tabel in te vullen. Del van de pdracht: Vaststellen van kwaliteiten en aandachtspunten dr de mening van anderen - Naam cursist: Naam medeleerling: A. Geef puntsgewijs aan wat de bijzndere kwaliteiten van.., waar is.. ged in? - - B. Geef puntsgewijs de aandachtspunten aan, waar met.. extra p letten als het gaat ver leren en een pleiding vlgen? - - - - C. Geef puntsgewijs aan welke ndersteuning.. vlgens ju zu kunnen gebruiken m een pleiding met succes en naar tevredenheid te kunnen vlgen? - - Kieskeurig 2014 Cursusbek vr leerlingen 20

2. Vraag een leraar m nderstaande tabel in te vullen. Naam cursist: Naam leraar: A. Geef puntsgewijs aan wat de bijzndere kwaliteiten van.., waar is.. ged in? - - - B. Geef puntsgewijs de aandachtspunten aan, waar met.. extra p letten als het gaat ver leren en een pleiding vlgen? - - - C. Geef puntsgewijs aan welke ndersteuning.. vlgens ju zu kunnen gebruiken m een pleiding met succes en naar tevredenheid te kunnen vlgen? - - - Kieskeurig 2014 Cursusbek vr leerlingen 21

3. Vraag een familielid, uder f verzrger m nderstaande tabel in te vullen. - Naam cursist: Naam familielid, uder f verzrger: A. Geef puntsgewijs aan wat de bijzndere kwaliteiten van.., waar is.. ged in? - - B. Geef puntsgewijs de aandachtspunten aan, waar met.. extra p letten als het gaat ver leren en een pleiding vlgen? - - - C. Geef puntsgewijs aan welke ndersteuning.. vlgens ju zu kunnen gebruiken m een pleiding met succes en naar tevredenheid te kunnen vlgen? - - - Kieskeurig 2014 Cursusbek vr leerlingen 22

Huiswerkpdracht B: Terugkppeling mening van belangrijke anderen Je hebt aan anderen, tenminste drie persnen in je directe mgeving die ju ged kennen, gevraagd m hun mening ver ju. Medestudenten, vrienden en vriendinnen, familieleden en dcenten maken ju ieder p hun eigen manier mee, vaak in andere situaties. Over smmige eigenschappen van ju zijn ze enthusiast en stimuleren ze je er iets mee te den. Sms raden ze je dingen af. Ok dan is het belangrijk te weten wat de achtergrnd van hun twijfels zijn. Del van de pdracht: Aandachtspunten vaststellen aan de hand van de mening van belangrijke anderen. Herken je de pmerkingen van anderen? In heverre vind je dat ze gelijk hebben en waarm ben je het daar wel f niet mee eens? Uiteindelijk bepaal jij f de pmerkingen van anderen belangrijk geneg zijn en f je aandachtspunten meeneemt bij het maken van je studiekeuze. Beschrijf hiernder de zaken waar je het wel en niet mee eens bent en geef uitleg. Kwaliteiten Opmerking Wel/ niet mee eens Aandachtspunt bij het kiezen van een pleiding Aandachtspunten Ondersteuning Kieskeurig 2014 Cursusbek vr leerlingen 23

Bijeenkmst 3 Tijdspad Wat gaan we den? Del Bendigdheden Wat verwachten wij van ju Intrductie Infrmatie verkrijgen ver bijeenkmst drie Het materiaal wrdt dr de dcent verzrgd - Vragen stellen bij nduidelijkheden aan de dcent/assistent - Luisteren naar anderen Opdracht 5: beschrijf je talenten Vaststellen van juw talenten - Opdracht 5 - Pen/ptld/stift - Bijlage 1 Vaardigheden en kwaliteiten - Vragen stellen bij nduidelijkheden aan de dcent/assistent - Je mag verleggen met medecursisten - De pdracht invullen - Nabespreken van de pdracht Opdracht 6: je waarden bepalen Vaststellen van juw persnlijke waarden - Opdracht 6 - Pen/ptld/stift - Bijlage 2 Waarden - Vragen stellen bij nduidelijkheden aan de dcent/assistent - Je mag verleggen met medecursisten - De pdracht invullen - Nabespreken van de pdracht Opdracht 7: beschrijf je aandachtspunten Vaststellen van de aandachtspunten vr het kiezen van een vervlgpleiding - Opdracht 7 - Pen/ptld/stift - Vragen stellen bij nduidelijkheden aan de dcent/assistent - Je mag verleggen met medecursisten - De pdracht invullen - Nabespreken van de pdracht Afsluiten van de les Afsluiten van de derde bijeenkmst Materiaal wrdt verzrgd dr de dcent - Vragen stellen bij nduidelijkheden aan de dcent/assistent - Luisteren naar anderen Kieskeurig 2014 Cursusbek vr leerlingen 24

WAT WIL IK EN WAT KAN IK? In de vrige bijeenkmst hebben we kennis gemaakt met ju. Dit is een belangrijke eerste stap in het kiezen van een vervlgpleiding. In deze fase gaan we kijken wat jij wilt. Dit de je dr vast te stellen wat jij belangrijk vindt in een vervlgstudie. Je kijkt naar welke interesses je hebt, ver welke talenten je beschikt, welke waarden vr ju belangrijk zijn en wat juw aandachtspunten zijn. We nemen dit k wel persnlijke criteria. In deze bijeenkmst gaan we pzek naar juw persnlijke criteria. Hierbij maak je k gebruik van ervaringen die jij eerder hebt pgedaan. Je kunt hierbij denken aan psitieve en negatieve ervaringen. Wat zijn juw sterke punten en wat zijn ju minder sterke punten. Met deze criteria kun jij pzek naar een vervlgstudie die bij ju past! Kieskeurig 2014 Cursusbek vr leerlingen 25

Opdracht 5: Beschrijf je talenten Je hebt allemaal bijzndere talententen, iets waar je trts p kunt zijn. Sms is het z dat het vr jezelf helemaal niet z bijznder is: je kunt het gewn. Maar mdat anderen het niet z ged kunnen valt het wel p. Je krijgt er Del van de pdracht: Vaststellen van juw talenten. cmplimenten ver, mensen waarderen het in ju. In deze pdracht beschrijf je krt drie situaties die je ged afgaan f activiteiten die jij ged kunt. Je kunt bijvrbeeld denken aan activiteiten die jij in je maatschappelijke stage hebt uitgeverd, werkzaamheden van je bijbaan f bijvrbeeld buitenschlse activiteiten die je heb gerganiseerd. Beschrijf in het krt drie situaties die je ged afgaan f activiteiten die je ged kunt (vr deze pdracht kun je gebruik maken van bijlage 1. Hierin zijn vrbeelden vaardigheden en kwaliteiten pgenmen). Situatie 1 Wat heb je gedaan? Met wie? Wanneer? Wat was de reactie van anderen? Wat vnd je zelf? Wat herken je als bijzndere vaardigheid f kwaliteit die jij hierbij hebt ingezet? Kieskeurig 2014 Cursusbek vr leerlingen 26

Situatie 2 Wat heb je gedaan? Met wie? Wanneer? Wat was de reactie van anderen? Wat vnd je zelf? Wat herken je als bijzndere vaardigheid f kwaliteit die jij hierbij hebt ingezet? Situatie 3 Wat heb je gedaan? Met wie? Wanneer? Wat was de reactie van anderen? Wat vnd je zelf? Wat herken je als bijzndere vaardigheid f kwaliteit die jij hierbij hebt ingezet? Kieskeurig 2014 Cursusbek vr leerlingen 27

Opdracht 6: Je waarden bepalen Waarden zijn idealen en mtieven die jij als persn wilt nastreven. Het is een persnlijke pvatting wat vr ju wenselijk is in een (vervlg)pleiding. Dr je waarden p een rij te zetten maak je inzichtelijk wat jij belangrijk vindt in het leven. Del van de pdracht: Vaststellen van juw persnlijke waarden. Beschrijf hiernder waarden die vr ju belangrijk zijn in het leven en/f vr je studie. Geef krt aan waarm deze waarden vr ju belangrijk zijn en wat ze vr ju in het nderwijs betekenen (vr deze efening kun je gebruik maken bijlage 2 waarin een lijst met mgelijke waarden is pgenmen). Mijn persnlijke waarden Telichting: 1. Leg uit wat deze waarde vr ju in het nderwijs betekent. 2. Waarm vind je dit belangrijk? Kieskeurig 2014 Cursusbek vr leerlingen 28

Kieskeurig 2014 Cursusbek vr leerlingen 29

Opdracht 7: Beschrijf je aandachtspunten We gaan in deze pdracht kijken naar eerdere ervaringen uit ju leven. We kijken even terug naar wat vr pdrachten je hebt gemaakt: Je hebt je interesses mschreven, Je hebt je studieresultaten pgezcht en aangegeven wat je van een vak vindt, Je hebt kritisch gekeken welke studievaardigheden je beheerst en welke vaardigheden aandachtspunten zijn, Je hebt je talenten mschreven, Je hebt belangrijke waarden mschreven Deze punten samen geven ju inzicht in wie jij bent, wat jij wilt, waar je ged in bent en wat jij belangrijk vindt. We gaan nu in p aandachtspunten die vr ju persnlijk belangrijk zijn. Het is k belangrijk m te weten wat jij lastig vindt en waar jij tegen aanlpt. Dr hierver na te denken kun je leerpunten vr jezelf pstellen. 1. Beschrijf een vervelende ervaring die jij hebt meegemaakt p schl. Wat gebeurde er? Del van de pdracht: Vaststellen van de aandachtspunten vr het kiezen van een vervlgpleiding Wanneer gebeurde het? Wie waren erbij betrkken? Wat waren de gevlgen vr ju? Wat waren de gevlgen vr anderen? Wat zijn de belangrijkste punten die je ervan geleerd hebt? Kieskeurig 2014 Cursusbek vr leerlingen 30

STAP 2 KIEZEN Kieskeurig 2014 Cursusbek vr leerlingen 31

Stap 2 KIEZEN OP ONDERZOEK UIT Tijdens bijeenkmst 1 en 2 en 3 heb je: Je interesses mschreven, Je studieresultaten pgezcht en aangegeven wat je van een vak vindt, Je kritisch gekeken welke studievaardigheden je beheerst en welke vaardigheden aandachtspunten zijn, Je talenten mschreven, Je belangrijke waarden mschreven Deze punten vrmen samen juw persnlijke criteria. In bijeenkmst 3 tt en met 5 ga je de belangrijkste persnlijk criteria in kaart brengen. Met de criteria ga jij je riënteren p de verschillende studiemgelijkheden die er zijn. Hiervr ga je gebruik maken van het internet. Dr middel van riënteren km je erachter welke pleiding(en) bij ju en je persnlijke criteria passen. In Nederland is het mgelijk dat vr een studie geld wrdt f dat er sprake is van een decentrale selectie. Dit maakt dat jij niet zeker weet f je tt de pleiding wrdt tegelaten. Ok kun je er tijdens een pen dag f meelp dag achter kmen dat juw eerste keuze tch niet ged bij ju past. Om deze redenen ga je tijdens de bijeenkmsten k pzek naar andere pties, zdat je een alternatief hebt waar je k vr kunt kiezen. Je vindt daar vaak vldende algemene infrmatie. In de praktijk blijft het lastig m aan de hand van algemene infrmatie van het internet een ged beeld van een studie te vrmen. Internet is één van de infrmatiebrnnen. Het advies is dan k m pen dagen en meelpdagen te bezeken. Dr het persnlijk cntact met studenten en dcenten van de studie wrdt het beeld cmpleter. Daarnaast zu je ervr kunnen kiezen m een gesprek te plannen met een berepsbeefenaar m een cmpleter beeld te krijgen. Je kunt hiervr gebruik maken van bijlage 6. Kieskeurig 2014 Cursusbek vr leerlingen 32

Bijeenkmst 4 Tijdspad Wat gaan we den? Huiswerk bespreken Intrductie Del Bendigdheden Wat verwachten wij van ju Vaststellen welke cnclusies je hebt getrkken die belangrijk zijn vr het kiezen van een studie Infrmatie verkrijgen ver bijeenkmst vier - Opdracht A & B - Pen/ ptld/stift Het materiaal wrdt dr de dcent verzrgd - Vragen stellen bij nduidelijkheden aan de dcent/assistent - Luisteren naar anderen - Vragen stellen bij nduidelijkheden aan de dcent/assistent - Luisteren naar anderen Opdracht 8: Je persnlijke criteria vaststellen Vaststellen van juw persnlijke criteria - Opdracht 8 - Pen/ ptld/stift - Bijlage 3 Ideeënlijst persnlijke criteria - Vragen stellen bij nduidelijkheden aan de dcent/assistent - Je mag verleggen met medecursisten - De pdracht invullen - Nabespreken van de pdracht Opdracht 9: Met z n allen p nderzek uit Gericht leren zeken p het internet Materiaal wrdt dr dcent verzrgd - Kijken naar de demnstratie - Vragen stellen bij nduidelijkheden aan de dcent/assistent - Belangrijke punten die je hrt nteren Opdracht 10: Kiezen van een richting f dmein Vaststellen van een richting/dmein m in te zeken - Opdracht 10 - Pen/ ptld/stift - Cmputer/laptp/ipad - Bijlage 4 Richting kiezen - Vragen stellen bij nduidelijkheden aan de dcent/assistent - Je mag verleggen met Kieskeurig 2014 Cursusbek vr leerlingen 33

medecursisten - De pdracht invullen - Nabespreken van de pdracht Afsluiten van de les Afsluiten van de vierde bijeenkmst Materiaal wrdt verzrgd dr de dcent - Vragen stellen bij nduidelijkheden aan de dcent/assistent - Luisteren naar anderen Kieskeurig 2014 Cursusbek vr leerlingen 34

Opdracht 8: Je persnlijke criteria vaststellen Naar aanleiding de verschillende pdrachten van de afgelpen twee bijeenkmsten ga jij je persnlijke criteria vaststellen. Persnlijke criteria zijn uitgangspunten die jij als aankmend student van belang vindt vr het kiezen van een vervlgstudie. Del van de pdracht: Vaststellen van persnlijke criteria. 1. Nteer per pdracht juw persnlijke criteria. Persnlijke criteria Interesses Je kunt gebruik maken van pdracht 1, 2 & huiswerkpdracht A Mijn eigen persnlijke criteria Waar let ik p bij het kiezen van een studie?.. Talenten Je kunt gebruik maken van pdracht 3 en huiswerkpdracht B.. Waarden Je kunt gebruik maken van pdracht 4. Aandachtspunten Je kunt gebruik maken van pdracht 5 en huiswerkpdracht B. Mening van belangrijke anderen Je kunt gebruik maken van huiswerkpdracht B (en eventueel C & D).. Kieskeurig 2014 Cursusbek vr leerlingen 35

2. Nteer in de nderstaande tabel persnlijke criteria die vr ju k meewegen, maar niet in de pdrachten naar vren zijn gekmen. In bijlage 3 hebben we een ideeënlijst pgenmen. Persnlijke criteria Niveau van je vervlgpleiding MBO- HBO- WO Mijn eigen persnlijke criteria Plek van je vervlgpleiding Bijvrbeeld: geen vrkeur, maximaal 1 uur reistijd, in de wnplaats Kieskeurig 2014 Cursusbek vr leerlingen 36

Opdracht 9: Met z n allen p nderzek uit In pdracht zes heb je persnlijke criteria pgesteld die vr ju relevant zijn in het kiezen van een vervlgstudie. De dcent zal nu samen met ju een vrbeeld uitwerken he je aan de hand van persnlijke criteria p het internet naar een vervlgstudie kunt zeken. In nderstaande tabel heb je de mgelijkheid m aantekening te maken. Aantekeningen Del van de pdracht: Gericht leren zeken p het internet. Kieskeurig 2014 Cursusbek vr leerlingen 37

Opdracht 10: Kiezen van een richting f dmein In deze pdracht ga jij je riënteren p de verschillende mgelijkheden die er zijn met behulp van het internet. Del van de pdracht: Vaststellen van een richting/dmein m in te zeken. 1. Kijk aan de hand van nderstaand mdel he jij je het beste kunt riënteren. Kieskeurig 2014 Cursusbek vr leerlingen 38

2. Je hebt ng geen idee he jij je kunt riënteren. Bekijk nderstaande richtingen. Onder iedere richting vallen meerdere berepen. Streep de richtingen dr die ju niet aanspreken. In bijlage 4 kun vindt je een beschrijving per richting. Ecnmie en Management Recht en bestuur Taal en cmmunicatie Techniek Onderwijs Sciaal Veiligheid Gezndheid Natuur, milieu en landbuw Kunst en cultuur 3. Nteer hier de ver gebleven richting(en), die ju wel aanspreken. Onderzek deze richting(en) en kijk welke berepen ernder vallen. Maak gebruik van het internet en je persnlijke criteria. Maak gebruik van bijlage 5 m bij te huden welke sites je hebt bezcht. Kieskeurig 2014 Cursusbek vr leerlingen 39

Bijeenkmst 5 Tijdspad Wat gaan we den? Del Bendigdheden Wat verwachten wij van ju Intrductie Infrmatie verkrijgen ver bijeenkmst vijf Het materiaal wrdt dr de dcent verzrgd - Vragen stellen bij nduidelijkheden aan de dcent/assistent - Luisteren naar anderen Opdracht 11: Op nderzek uit! Kiezen van één f meerdere vervlgstudies - Opdracht 11 - Cmputer/ laptp/ ipad - Pen/ptld/stift - Bijlage 5 Oriëntatieblad - Vragen stellen bij nduidelijkheden aan de dcent/assistent - Hulp aan medecursisten vragen - Je hulp aanbieden aan medecursisten - Luisteren naar anderen - De pdracht invullen en bijbehrende schema s Huiswerkpdracht C vr bespreken Vrbereiden van een presentatie - Opdracht C - Optineel: Cmputer/ laptp/ ipad vr het maken van een presentatie - Optineel: kartn vr het maken van een psterpresentatie - Pen/ptld/stift - Opdracht C maken vr de vlgende bijeenkmst - PwerPint, psterpresentatie maken - Vragen stellen bij nduidelijkheden aan de dcent/assistent Afsluiten van de les Afsluiten van de vijfde bijeenkmst Materiaal wrdt verzrgd dr de dcent - Vragen stellen bij nduidelijkheden aan de dcent/assistent - Luisteren naar anderen Kieskeurig 2014 Cursusbek vr leerlingen 40

Opdracht 11: Op nderzek uit! In pdracht 8 heb je aangegeven welke berepen f richtingen ju aanspreken. De vrige bijeenkmst heb je, je kunnen riënteren met gebruik van het internet. Del van de pdracht: Kiezen van één f meerdere vervlgstudies Er zijn nu twee pties: Optie 1: Je hebt ng geen passende pleidingen gevnden. Je gaat je verder riënteren m te kijken welke studies bij juw persnlijk criteria passen. Maak gebruik van bijlage 5 m je bevindingen te nteren. Wanneer je deze ptie hebt afgernd, maak je de pdracht bij ptie 2. Optie 2: Je hebt één f meerder pleidingen gevnden die ju aanspreken. Je kunt de verschillende pleidingen met elkaar vergelijken p basis van de dr juw pgestelde persnlijk criteria. Welke pleiding spreekt je het meest aan? Stel vast wat ju ptinele tweede en derde keuze is. Vul je persnlijke criteria in: Naam schl 1: Naam pleiding: Naam schl 2: Naam pleiding: Naam schl 3: Naam pleiding: Kieskeurig 2014 Cursusbek vr leerlingen 41

Huiswerkpdracht C: definitieve keuzes Presentatie vrbereiding van je vrlpige f Del van de pdracht: Vrbereiden van een presentatie In de vlgende bijeenkmst ga jij je vrlpige f definitieve vervlgkeuze aan je medecursisten en de dcent presenteren. Hiervr ga je een presentatie van maximaal 5 minuten vrbereiden. Kies één van de vlgende manier waarp je dit wilt den: Een PwerPint presentatie maken Een pster maken Mndeling presenteren De vlgende nderwerpen meten in juw presentatie aan de rde kmen: He heet de gekzen pleiding? Welke berepen kun je met deze pleiding uitefenen? Reden waarm je vr deze pleiding hebt gekzen. Maak gebruik van je persnlijke criteria! Heb je pen dagen bezcht f ga je dit ng den? Ontbreekt er infrmatie? Welke stappen ga je zetten m deze infrmatie te verkrijgen? Wat zijn je alternatieve 2 e en 3 e keuzen? Kieskeurig 2014 Cursusbek vr leerlingen 42

Bijeenkmst 6 Tijdspad Wat gaan we den? Del Bendigdheden Wat verwachten wij van ju Intrductie Infrmatie verkrijgen ver bijeenkmst zes Het materiaal wrdt dr de dcent verzrgd - Vragen stellen bij nduidelijkheden aan de dcent/assistent - Luisteren naar anderen Opdracht 12: Presenteren van je vrlpige f definitieve keuzes Presenteren van de keuzes die jij hebt gemaakt - Zelf gemaakte presentatie mee naar de les nemen - Vragen stellen bij nduidelijkheden aan de dcent/assistent/presentat r - Luisteren naar anderen Afsluiten van de les Afsluiten van de zesde bijeenkmst Materiaal wrdt verzrgd dr de dcent - Vragen stellen bij nduidelijkheden aan de dcent/assistent - Luisteren naar anderen Kieskeurig 2014 Cursusbek vr leerlingen 43

Opdracht 12: Presenteren van je vrlpige f definitieve keuzes In deze bijeenkmst ga jij je vrlpige f definitieve keuze aan je medecursisten en dcent presenteren. 1. Nteer in het nderstaande vak de feedback en vragen die je hebt ntvangen naar aanleiding van je presentatie. Del van de pdracht: Presenteren van de keuzes die jij hebt gemaakt. Kieskeurig 2014 Cursusbek vr leerlingen 44

4. MET SUCCES STUDEREN Je hebt je geriënteerd p verschillende pleidingen en hebt je keuze al gemaakt f gaat het binnenkrt den. En dan. straks in september start je met je studie. Je met veel rganiseren als je gaat studeren. Ben je van plan p kamers te gaan wnen? He en wanneer ga je reizen? Welke financiële regelingen zijn vr ju van tepassing? In feite zijn we aangekmen bij het verkrijgen en behuden van een pleiding. Om een pleidingsplek te verkrijgen en te behuden heb je vaak nieuwe vaardigheden ndig en andere hulpbrnnen. Vr je kunt beginnen met je inschrijven en studiefinanciering aanvragen, maar k bijvrbeeld een kamer zeken, een Ov-jaarkaart regelen en beken bestellen. Eenmaal begnnen hud je het alleen maar vl als je er plezier in hebt, als je tevreden bent en als je vldet aan de eisen die er aan je gesteld wrden. Iedereen die een vervlgpleiding gaat vlgen met dus nieuwe vaardigheden leren en heeft andere hulpbrnnen ndig dan p een middelbare schlpleiding. Ik wil een pleiding vlgen met Succes + tevredenheid Welke kwaliteiten Vaardigheden + hulpbrnnen heb ik dan ndig? Kieskeurig 2014 Cursusbek vr leerlingen 45

STAP 3 VERKRIJGEN Kieskeurig 2014 Cursusbek vr leerlingen 46

Stap 3 VERKRIJGEN Marianne wil een HBO pleiding Medewerker Marketing en Cmmunicatie vlgen in Grningen vanuit Assen. Marianne wil thuis blijven wnen en in plaats van p de fiets naar schl, met ze nu een langere reis maken en haar OV regelen. Ze met dus veel regelen en rganiseren. Eenmaal begnnen aan de nieuwe pleiding krijgt ze te maken met digitale studiehandleidingen en wrdt er nauwelijks uit beken gewerkt. Marianne werkt thuis met de vaste cmputer van haar uders. Ze weet niet f de prgramma s vlden aan de eisen die de pleiding stelt.. Marianne vindt het lastig m p mensen. Ze merkt dat het afstappen p nieuwe klasgenten niet haar sterkste kant is. Vragen die haar bezighuden zijn: He km ik aan een Ov-jaarkaart en wat kst dit? Waar vind je infrmatie ver de gebruikte en bendigde sftware m het aangebden studieprgramma te vlgen? He km ik p een prettige manier in cntact met medestudenten? Bijeenkmst 7 en 8 staan in teken van het verkrijgen en het behuden van een pleiding. De bijeenkmsten geven ju een indruk welke zaken er geregeld meten wrden en he je met succes en tevredenheid kunt studeren. Kieskeurig 2014 Cursusbek vr leerlingen 47

Bijeenkmst 7 Tijdspad Wat gaan we den? Del Bendigdheden Wat verwachten wij van ju Intrductie Infrmatie verkrijgen ver bijeenkmst zeven Het materiaal wrdt dr de dcent verzrgd - Vragen stellen bij nduidelijkheden aan de dcent/assistent - Luisteren naar anderen Opdracht 13: T d list Vaststellen welke stappen jij met ndernemen vr de start van je studie - Opdracht 13 - Vragen stellen bij nduidelijkheden aan de dcent/assistent - Hulp aan medecursisten vragen - Je hulp aanbieden aan medecursisten - Luisteren naar anderen De pdracht invullen Opdracht 14: Knelpunten Vaststellen van mgelijke knelpunten die je studievrtgang kunnen belemmeren. - Opdracht 14 - Pen/ptld/stift - Vragen stellen bij nduidelijkheden aan de dcent/assistent - Hulp aan medecursisten vragen - Je hulp aanbieden aan medecursisten - Luisteren naar anderen - De pdracht invullen Afsluiten van de les Afsluiten van de zevende bijeenkmst Materiaal wrdt verzrgd dr de dcent - Vragen stellen bij nduidelijkheden aan de dcent/assistent - Luisteren naar anderen Kieskeurig 2014 Cursusbek vr leerlingen 48

Opdracht 13: T d list Als je gaat studeren met je veel zaken regelen. Zet p een rij wat je ng allemaal meten regelen en van wie je hulp f ndersteuning krijgt. Het kan zijn dat de lijst vr ju niet cmpleet is. Je kunt deze zaken nteren bij de aandachtspunten. Del van de pdracht: Vaststellen welke stappen jij met ndernemen vr de start van je studie. Studeren Heb ik dit al geregeld? Van wie krijg ik hulp/ ndersteuning? Open dagen bezeken Is p mij niet van tepassing Inschrijven bij studie Is p mij niet van tepassing Heb ik (extra) studiebegeleiding geregeld? Is p mij niet van tepassing Aandachtspunten Heeft mijn gekzen pleiding een lting en de ik hier aan mee? Heeft mijn gekzen pleiding een decentrale selectie en de ik hier aan mee? Heeft mijn gekzen pleiding een studiekeuzecheck en de ik hier aan mee? Is p mij niet van tepassing Is p mij niet van tepassing Is p mij niet van tepassing Beken aanschaffen Is p mij niet van tepassing Kieskeurig 2014 Cursusbek vr leerlingen 49

Studenten activiteiten Heb ik dit geregeld Van wie krijg ik hulp/ ndersteuning? Sprten tijdens mijn studie Is p mij niet van tepassing Aandachtspunten Aansluiten bij een studentenvereniging Aansluiten bij een studieverenging Intrductieweek van de studentstad bezeken Is p mij niet van tepassing Is p mij niet van tepassing Is p mij niet van tepassing Reizen Heb ik dit geregeld Van wie krijg ik hulp/ ndersteuning? Heb ik een OV- arkaart? Is p mij niet van tepassing Aandachtspunten Met ik ander eigen verver regelen (aut/ fiets) Is p mij niet van tepassing Kieskeurig 2014 Cursusbek vr leerlingen 50

Wnen Heb ik dit geregeld Van wie krijg ik hulp/ ndersteuning? Wnruimte zeken (bijvrbeeld: kamer in studentenhuis, studi, Is p mij niet anti-kraak, van tepassing wningbuwvereniging) Hspiteren Is p mij niet van tepassing Aandachtspunten Inschrijven gemeente Is p mij niet van tepassing Adreswijziging drgeven Is p mij niet van tepassing Nieuwe huisarts, tandarts en aptheek regelen Is p mij niet van tepassing Kieskeurig 2014 Cursusbek vr leerlingen 51

Administratief/ Heb ik dit geregeld financieel Cllegegeld betalen Is p mij niet van tepassing Van wie krijg ik hulp/ ndersteuning? Aandachtspunten Aanvragen studiefinanciering Is p mij niet van tepassing Aanvragen PGB/ rugzak Aanvraag vr speciale vrzieningen Studentenrekening penen Buw ik een studieschuld p? Heb ik een bijbaan? Is p mij niet van tepassing Is p mij niet van tepassing Is p mij niet van tepassing Is p mij niet van tepassing Is p mij niet van tepassing Kieskeurig 2014 Cursusbek vr leerlingen 52

Verzekeringen Heb ik dit geregeld Van wie krijg ik hulp/ ndersteuning? Heb ik een (studenten) zrgverzekering Is p mij niet van tepassing Aandachtspunten Heb ik een WA verzekering? Heb ik een inbedelverzekering? Heb ik een reisverzekering? Heb ik een autverzekering? Heb ik recht p teslagen? (zrgteslag, huurteslag etc.) Is p mij niet van tepassing Is p mij niet van tepassing Is p mij niet van tepassing Is p mij niet van tepassing Is p mij niet van tepassing Overige punten die niet in bvenstaande lijstjes staan Heb ik dit geregeld Is p mij niet van tepassing Van wie krijg ik hulp/ ndersteuning? Aandachtspunten Is p mij niet van tepassing Is p mij niet van tepassing Kieskeurig 2014 Cursusbek vr leerlingen 53

STAP 4 BEHOUDEN Kieskeurig 2014 Cursusbek vr leerlingen 54

Stap 4 BEHOUDEN En dan. straks in september start je met je studie. Je wilt met succes en tevredenheid je studie afrnden. Het succes wrdt bepaald dr anderen. Dcenten, medestudenten, uders/verzrgers, maar k de dienst Uitvering Onderwijs (DUO) die je studie financiert, bepalen f je met succes studeert. In de praktijk betekent succesvl studeren dat je vldende studiepunten haalt in een schljaar. De tevredenheid bepaal je zelf. Alleen jij kunt zeggen f je het naar je zin hebt en f je de studie met plezier vlgt. Wat heb je ndig m ged te kunnen blijven studeren? Zwel met succes als tevredenheid. Welke vaardigheden en hulpbrnnen kun je gebruiken m ervr te zrgen dat je het gaat halen? Het kan zijn dat je, k nu p de middelbare schl al een aantal beperkingen ervaart. He pen f geslten ben je ver deze beperkingen binnen je nieuwe studie? Het is een heel persnlijke beslissing f en wat je vertelt en aan wie je het vertelt. Belangrijk m nu al bij stil te staan.! Kieskeurig 2014 Cursusbek vr leerlingen 55

Opdracht 14: Onderdeel A Knelpunten De dcent zal het knelpuntenspel met jullie gaan spelen. Vul in nderstaand schema de knelpunten in die je via een kwaliteit hebt pgelst. Del van de pdracht: Vaststellen van mgelijke knelpunten die je studievrtgang kunnen belemmeren. Knelpunt Kwaliteit Vaardigheid/ hulpbrn Kieskeurig 2014 Cursusbek vr leerlingen 56

Onderdeel B Pak pdracht 4 erbij. Kies een studievaardigheid waarp je, jezelf een nvldende hebt gescrd. Ga drmiddel van brainstrmen mgelijke plssingen bedenken die ju zuden kunnen helpen. Prbeer minstens vijf mgelijke plssingen te bedenken. Je kunt hulp inschakelen van andere medecursisten. Is je plssing een vaardigheid (VH), met je er iets vr leren? Of is je plssing een hulpbrn (HB), met je er iets vr rganiseren? Een cmbinatie van beide is k mgelijk. Knelpunt: Mgelijke plssingen Is dit een vaardigheid (VH) f een hulpbrn (HB) He ga je ermee aan de slag? Knelpunt: Mgelijke plssingen Is dit een vaardigheid (VH) f een hulpbrn (HB) He ga je ermee aan de slag? Kieskeurig 2014 Cursusbek vr leerlingen 57

Bijeenkmst 8 Tijdspad Wat gaan we den? Del Bendigdheden Wat verwachten wij van ju Intrductie Infrmatie verkrijgen ver bijeenkmst acht Het materiaal wrdt dr de dcent verzrgd - Vragen stellen bij nduidelijkheden aan de dcent/assistent - Luisteren naar anderen Opdracht 15: vertel ik het wel f vertel ik het niet? Beslissen f je wel f niet penheid geeft, aan wie, wanneer en heveel infrmatie, ver de beperkingen die jij ervaart tijdens je studie. - Opdracht 15 - Vragen stellen bij nduidelijkheden aan de dcent/assistent - Hulp aan medecursisten vragen - Je hulp aanbieden aan medecursisten - Luisteren naar anderen De pdracht invullen Evalueren van de cursus Materiaal wrdt verzrgd dr de dcent - Vragen stellen bij nduidelijkheden aan de dcent/assistent - Luisteren naar anderen Afsluiten van de les Afsluiten van de cursus bijeenkmst Materiaal wrdt verzrgd dr de dcent - Vragen stellen bij nduidelijkheden aan de dcent/assistent - Luisteren naar anderen Kieskeurig 2014 Cursusbek vr leerlingen 58

Opdracht 15: Vertel ik het wel f vertel ik het niet? Het kan zijn dat je, k nu p de middelbare schl, een aantal beperkingen ervaart. He pen f geslten ben je ver deze beperkingen binnen je nieuwe studie? Het is een heel persnlijke beslissing f en wat je vertelt aan wie je het vertelt. Belangrijk m nu al bij stil te staan. Een vrbeeld: Gertjan weet van zichzelf dat hij een chat is. Hij is vaak zijn spullen kwijt f vergeten en gebruikt eigenlijk nit zijn agenda. Gelukkig is hij ged bevriend met Nami en zij is juist altijd een Pietje Precies. Ze weet altijd wat het huiswerk is, wanneer ze wat af meten hebben en f er rsterwijzigingen zijn. Maar helaas, Nami gaat een jaar een internatinale pleiding vlgen en gaat k daarna niet dezelfde HBO- pleiding vlgen als Gertjan. Gertjan weet dat hij iemand ndig heeft, een studiemaat, die hem p het rechte sprt hudt. Hij hpt van harte dat er een srt Nami bij hem in de lesgrep zit straks. Gertjan denkt dat hij het in ieder geval met zijn nieuwe mentr wil bespreken. De meeste medestudenten lachen vaak m de chas die hij creëert, denken dat hij het expres dt, maar het is vr Gertjan vaak echt een prbleem. Deze pdracht bestaat uit drie nderdelen: 1. lezen van nderstaande tekst 2. Stille wand discussie 3. Cnclusie vaststellen Del van de pdracht: Beslissen f je wel f niet penheid geeft, aan wie, wanneer en heveel infrmatie, ver de beperkingen die jij ervaart tijdens je studie. 1. Tekst: Vertel ik het wel f vertel ik het niet Beslissen f je wel f niet penheid geeft ver persnlijke beperkingen die je ervaart bij je studie is niet gemakkelijk. Openheid geven is een persnlijke beslissing, je bent zelf de enige die dat kan den. De keuze is vr iedereen verschillend mdat iedereen andere ervaringen heeft en andere beheften. Openheid geven kan ndig zijn m tegang te krijgen tt de ndersteuning die de nderwijsinstelling biedt aan studenten. Het kan bij penheid k gaan ver de beslissing m het aan andere studenten te vertellen, als je vriendschap sluit met iemand f als je met anderen met samenwerken. Openheid geven kent vr- en nadelen: het kan sms leiden tt stigmatiseren, wat erte leidt dat mensen je anders behandelen. Kieskeurig 2014 Cursusbek vr leerlingen 59

Enkele vr- en nadelen p een rij Wat kan je mtivatie zijn m penheid te geven Wat kan je tegenhuden m penheid te geven het verkrijgen van aanpassingen, zals aanpassingen van mdules, faciliteiten en diensten beter wrden begrepen en eerder wrden geaccepteerd meer emtinele ndersteuning meer interesse, zrg en begeleiding dr nderwijzend persneel verkrijgen van adequate acties in meilijke situaties dr nderwijzend persneel verkrijgen van bestaande rechten niet wrden gezien als een meilijke student verkrijgen van advies en pleitbezrging angst dat er niet vldende steun zal zijn mensen kunnen zich bedreigd f benadeeld velen dr nwetendheid en persnlijke ervaringen de belasting die je velt m je beperking uit te leggen angst vr discriminatie angst vr afwijzing angst m buitengeslten te wrden dr je medestudenten nbegrip bij anderen ver de impact van je beperking Je kunt k besluiten het niet te vertellen mdat: - Je vindt dat je beperking geen invled heeft p juw studie en je daardr geen extra ndersteuning ndig hebt - Je strategieën hebt ntwikkeld waarmee je je beperking kunt hanteren en penheid geven heeft geen meerwaarde vr je - Er al vldende ndersteuning wrdt gebden dr de pleiding - Er een flexibel nderwijssysteem is waarmee je zelf kunt bepalen welke studienderdelen je p dat mment het beste uitkmen Prbeer vr jezelf een evenwicht te vinden tussen de vr-en nadelen van het geven van penheid. Het is daarbij ged m je af te vragen waarm je het wil vertellen, wat je del is. Het is belangrijk dat je je eigen mening vrmt en zelf beslist wat het beste vr je is. Geef niet te aan druk van anderen mdat zij het willen; je bent zelf degene die met de psitieve en negatieve gevlgen met leven. Kieskeurig 2014 Cursusbek vr leerlingen 60

Wat wil je vertellen en aan wie? Als je penheid wilt geven met je je telkens afvragen wat je wilt vertellen. Je kunt een vast verhaal hebben dat je als het ware iedere keer afdraait, maar dat verhaal heft niet altijd adequaat te zijn. Je kunt er vr kiezen m je verhaal per persn en situatie aanpassen. Naast de beslissing f en wat je wilt vertellen is het k ged je af te vragen aan wie je het wilt vertellen. Belangrijk bij de afweging m wel f niet penheid te geven is dat er vertruwelijk mgegaan wrdt met je persnlijke infrmatie. Het is ged als je met de persn aan wie je penheid geeft bespreekt wat jullie beiden nder penheid verstaan. Wanneer wil je het vertellen? De meeste pleidingen duren een aantal jaren. In die peride kunnen zich verschillende veranderingen vrden. Je kmt in nieuwe situaties, ntmet nieuwe mensen, er zijn veranderingen in je persnlijke situatie, maar k de werkdruk p schl kan tenemen. In elke nieuwe situatie, zeker als deze van invled is p je functineren, kan je vr de beslissing kmen te staan f je wel f niet penheid geeft ver je beperking. Een aantal situaties p een rij: Vrdat je een pleiding kiest Je keuze vr een bepaalde pleiding kan afhankelijk zijn van de ndersteuning die men biedt aan studenten. Om te weten te kmen f een pleiding nderwijskundige en persnlijke ndersteuning biedt is het vaak ndig dat je penheid geeft ver je beperking. Vregtijdig m ndersteuning vragen kan ervr zrgen dat je meer ntspannen aan een pleiding begint en het kan dus een succesvlle start van je pleiding betekenen. Bij je aanmelding Bij de meeste nderwijsinstellingen kan je p het aanmeldingsfrmulier aangeven f je een bepaalde chrnische ziekt f andere beperking hebt die invled kan hebben p je studieresultaten, en, z ja, f de pleiding daar k rekening mee met huden. Als je beide vragen met ja beantwrdt dan neemt de decaan cntact met je p m samen te bepalen welke ndersteuning f aanpassingen ndzakelijk zijn. Kieskeurig 2014 Cursusbek vr leerlingen 61

Gedurende je pleiding Gedurende je pleiding kunnen zich verschillende situatie vrden waarin penheid geven ndig kan zijn. Bijvrbeeld als je aan een bepaald nderdeel van je studie begint, denk aan een mdule f een nieuwe werkvrm. Ok in nderstaande situaties: - vr een bepaald tentamen (schriftelijk f mndeling) - een bepaalde nderwijs f didactische methde, bijvrbeeld rllenspel, samenwerken in een subgrep f een hrcllege - als je nieuwe mensen ntmet bij het begin vaneen nieuw studienderdeel - als je medestudenten ntmet f als je ermee met samenwerken Als je stage gaat lpen Bij de meeste pleidingen is de stage een vast nderdeel van de studie. Het vlgen van een stagelpen vraagt andere vaardigheden, kennis en huding dan het vlgen van lessen p een pleiding. Je vervult meer de rl van werknemer en cllega dan die van student. Het kan zijn dat je in die nieuwe rl andere aanpassingen en ndersteuning ndig hebt dan p schl. Er zijn dus vele mmenten en situaties gedurende een studie waarp penheid geven p zijn plaats kan zijn. Het is en blijft echter je eigen keuze m te bepalen f je het wilt, f het, het gede mment is, de juiste situatie, de juiste persn f persnen en heveel infrmatie ndig is f heveel je wenst te vertellen. 2. Stille wand discussie Er vlgt nu een Stille wand discussie. De dcent zal uitleggen wat de bedeling is. Pas na de discussie ga je punt drie invullen. Kieskeurig 2014 Cursusbek vr leerlingen 62

3. Wat is p dit mment je cnclusie? Vul in de nderstaande tabel je cnclusies in. Ben je van plan penheid te geven? / Z ja, Wat ben je van plan te vertellen? Aan wie? Wanneer? He? Kieskeurig 2014 Cursusbek vr leerlingen 63

BIJLAGE 1 Vaardigheden en kwaliteiten Vrbeelden van vaardigheden Cmmuniceren Interviewen Luisteren Onderhandelen Overtuigen Presenteren Raad geven Schrijven Spreken met 1 persn Spreken in een grep Mndeling verslag uitbrengen Schriftelijk verslag uitbrengen Organiseren Gegevens verzamelen Gegevens p een rij zetten Pririteiten stellen Prblemen plssen Administratie den Sturen Aanveren Aanwijzingen geven Adviseren Bedenken Opzetten Leiding nemen Delegeren: taken verdelen Anderen mtiveren Overzicht huden Cntrleren Berekenen Budget pstellen (financiële) analyse maken Systeem ntwikkelen Kwaliteit berdelen Vrbeelden van kwaliteiten Aanpassingsvermgen Analytisch vermgen Behulpzaamheid Betruwbaarheid Cmmercieel inzicht Cntactueel ingesteld Creatief Cördinatietalent Drzettingsvermgen Enthusiasme Flexibel Gevel vr cijfers Gevel vr details Gevel vr humr Geduldig Handelsgeest Initiatiefnemer Kstenbewust Kunstzinnig Leergierig Lgisch denkend Lyaal Leidinggevende capaciteiten Mensenkennis Overtuigingskracht Organisatietalent Onderhandelingsbekwaam Ondernemend Planmatig Praktisch Precies Schrijfvaardig Spreekvaardig Standvastig Technisch Vindingrijk Zakelijk Kieskeurig 2014 Cursusbek vr leerlingen 64

BIJLAGE 2 Waarden Sfeer Structuur Grei Verwantschap Zrgzaamheid Stabiliteit Samenhang Humr Gezndheid Creativiteit Cntinuïteit Afwisseling Opwindendheid Duidelijkheid Erkenning Respect Rust Lyaliteit Kwaliteit Financiën Gezelligheid Cntacten Evenwicht Gelf Speelsheid Diplma Grenzen Warmte Nuttig Lichaamsbeweging Cmmunicatie Heldere afspraken Ontspanning Ontwikkeling Dynamiek Onafhankelijkheid Haalbaarheid Zelfstandigheid Steun Spiritualiteit Vrijheid Veiligheid Onbezrgdheid Zekerheid Haalbaarheid Uitdaging Status Waardering Passie Resultaat Milieu Verantwrdelijkheid...... Kieskeurig 2014 Cursusbek vr leerlingen 65

BIJLAGE 3 Ideeënlijst persnlijke criteria 1. Telatingscriteria 5. Financiële aspecten Telatingsexamen Lesgeld, cllegegeld Niveau van de pleiding Examengelden Specifieke vaardigheden Ksten beken Bendigde werkervaring Inschrijfgeld Studiebegeleiding Aard van betaling Studiefinanciering 2. Rl als student Andere tegemetkming in de ksten Deelnameverplichting Werken en leren Srt studie (deeltijd; vltijd; BBL; cursus e.d.) Activiteiten rnd de studie 6. Leeractiviteiten Aantal leeractiviteiten 3. Omgeving/ Leerplek Verschil in leeractiviteiten Aard van de buurt Niveau van het nderwijs Afstand tt eigen wning/kamer Huiswerk Afstand tt penbaar verver He zien de lessen eruit (nderwijsvrm: hrcllege; werkcllege; werkgrep; prjectgrep e.d.) Omvang schlgebuw Activiteiten naast het nderwijs Omvang schlrganisatie Onderwijsmethde Parkeergelegenheid Tegankelijkheid van het gebuw 7. Medestudenten- cursisten Aantal etages Kantine Lift, trappen Aantal studenten ttaal Srt gebuw Aantal studenten per nderwijsvrm, mvang van de klas (hrcllege, werkcllege, werkgrep, prjectgrep e.d.) Gemeenschappelijke ruimte en individuele Leeftijd studenten ruimte (ruimte m je terug te trekken) Geslacht studenten 4. Dcenten Levensbeschuwing Aantal dcenten waar je mee te maken krijgt Etnische achtergrnd(en) Niveau pleiding dcenten Belangstelling Kennis Kennis Sciale vaardigheden Sciale vaardigheden Waarden Huding Leeftijd Sciaal ecnmische status Belangstelling Ltgenten f juist niet Levensbeschuwing Geslacht dcenten 8. Del studie, cursus Mentr f studielpbaanbegeleider Maatschappelijke vaardigheden Decaan, beschikbaarheid, invled Psitie arbeidsmarkt Extra begeleidingsmgelijkheden Diplma, titel, niveau Hbby Kieskeurig 2014 Cursusbek vr leerlingen 66

BIJLAGE 4 Richting kiezen Richting Ecnmie en management Recht en bestuur Taal en cmmunicatie Techniek Onderwijs Mens en gedrag Beschrijving Ben jij geïnteresseerd in actuele ecnmische vraagstukken en kun je ged met cijfers mgaan? Lijkt het je leuk m een bedrijf te rerganiseren f een leidinggevende functie in het bedrijfsleven uit te efenen? Dan kun je een studie uit deze studiegrep kiezen. Je bent praktisch en ndernemend ingesteld en vakken als wiskunde, management en rganisatie en ecnmie behren tt je favriete vakken. Deze richting is gericht p het penbaar bestuur van natinaal (plitiek) tt lkaalniveau (gemeenten en waterschappen). Je bestudeert het rechtssysteem, de marktsectr en de plitiek. De werkzaamheden zijn met name p bestuurs- en beleidsniveau zals: verkiezingen, referenda, verdeling van restzetels, bevegdheden van burgermeesters, krpschefs en ministers. Om de uiteenlpende zaken waar je mee te maken krijgt nauwkeurig p te kunnen lssen, is het belangrijk dat je lgisch kunt denken en ged kunt analyseren. Je vindt schrijven en presenteren leuk en bent geïnteresseerd in de invled die de media uitefenen p de samenleving. Je wilt weten he bedrijven effectief kunnen cmmuniceren met hun cnsumenten. Ok vind je het leren van een vreemde taal interessant. Berepen waar je aan kunt denken zijn: jurnalist, tlk en vertaler. Je hebt plezier in exacte vakken, je bent creatief, wilt weten he dingen in elkaar zitten en je hudt van de laatste technische snufjes. Je bent nieuwsgierig en je vindt het leuk m prblemen p te lssen. Verder wil je vral praktisch bezig zijn en niet alleen maar therie leren. Ok is het belangrijk dat je nauwkeurig en zelfstandig kunt werken. Je bent zelfstandig, hebt een grt verantwrdelijkheidsgevel en vindt het leuk m vr een klas te staan. Verder ben je pen en cmmunicatief ingesteld. Bij de richting nderwijs draait het m anderen wat leren. Leraar in het basis nderwijs f vrtgezet nderwijs. Je kunt leraar wrden p sprtgebied f van een specifiek vak. Naast leraar kun je k mentr f cach wrden, f misschien iets in het management den p een schl. Je velt je betrkken bij maatschappelijke ntwikkelingen en je hebt graag cntact met mensen. Je wilt alles weten ver de mens, het gedrag en de werking van de maatschappij. Je bent sciaal vaardig, nieuwsgierig en kunt ged luisteren. Op de middelbare schl heb je bij vrkeur een maatschappijprfiel gedaan, maar dat is zeker geen vereiste. Je kunt denken aan richtingen als (rth)pedaggiek, scilgie, psychlgie en pleidingen tt hulpverlener. Kieskeurig 2014 Cursusbek vr leerlingen 67

Veiligheid Gezndheid Natuur, milieu en landbuw Kunst en cultuur Functies nder veiligheid huden zich bezig met de penbare rde, arbeidsmstandigheden en milieu. Hierbij breng je veiligheidsprblemen in kaart, stel je passende veiligheidsadviezen p en bewaak je zelf de veiligheid. Je hudt daarbij rekening met de juridische, financiële, rganisatrische en bestuurlijke kant van het veiligheidsprbleem. Je werkt tussen verschillende veiligheidsdisciplines zals de plitie, gemeente, brandweer en beveiligers. De gezndheidszrg in een bepaald land is het geheel aan activiteiten dat gericht is p de verbetering van de gezndheid van de mensen in dat land. Vrbeelden hiervan zijn de berepen in het ziekenhuis, tandarts, sprt & bewegen en berepen die zich bezig huden met veding. Je bent gebeid dr plant, dier, mens en aarde. Je hebt interesse in exacte vakken, bent nieuwsgierig van aard en je kunt precies werken. Je wilt niet alleen maar luisteren en lezen, maar je wilt k in de praktijk aan het werk. Onder cultuur wrdt verstaan alle dingen die mensen denken, den en hebben: gewnten en gebruiken, gdsdienst, nrmen en waarden, bestaanswijze, muziek en vrwerpen, eetgewnten en wijze van kleden, buwwerken. Onder kunst wrdt in het algemeen verstaan: het prduct van creatieve menselijke uitingen zals schilderen, tekenen, beeldhuwen, ftgrafie, film, interactieve media, literatuur, pëzie, theater, muziek, zang, dans, f buwkunde. Kieskeurig 2014 Cursusbek vr leerlingen 68

BIJLAGE 5 Oriëntatieblad Bezchte site en/f naam nderwijsinstelling Naam pleiding Vr mij belangrijke Infrmatie Datum van de pen dag Lijkt mij dit een leuke pleiding? Is er sprake van een lting f decentrale selectie? Kieskeurig 2014 Cursusbek vr leerlingen 69

BIJLAGE 6 Interview een berepsbeefenaar Naast de infrmatie die je p het internet kunt vinden kun je k in gesprek gaan met een persn die een berep dat ju interessant lijkt uitefent. Vraag aan iemand uit je netwerk f zij iemand kennen die dat berep heeft. Bedenk van te vren welke vragen je wilt stellen. Maak bij het pstellen van je vragen gebruik van je persnlijke criteria. Infrmeer naar wat jij belangrijk vindt. Vraag naar de leuke en minder leuke kanten van het berep. Op deze manier kun je een duidelijk beeld krijgen. Je zu daarnaast kunnen vragen m een dag mee te lpen. Schrijf hiernder p wie je wanneer wilt gaan benaderen en he je dat wilt gaan den Wie ga ik benaderen? Wanneer? He? Kieskeurig 2014 Cursusbek vr leerlingen 70

Schrijf hiernder de vragen p die je wilt stellen Berepsbeefenaar Naam Vragen Antwrd Kieskeurig 2014 Cursusbek vr leerlingen 71

BIJLAGE 7 Belangrijke adressen www.begeleidleren.nl Infrmatie ver studeren met een psychische functiebeperking. Brchures en ervaringsverhalen. www.handicap-studie.nl Expertisecentrum handicap + studie ndersteunt hgeschlen en universiteiten bij het tegankelijk maken van nderwijs vr studenten met een functiebeperking. Infrmatie ver studeren met een functiebeperking, waarnder studeren met autisme. www.autisme.nl Infrmatiesite van de Nederlandse Vereniging vr Autisme (NVA). Dit is een vereniging vr mensen met autisme, hun uders en partners én vr alle anderen die in autisme geïnteresseerd zijn. www.autsider.net Is een grte nline cmmunity met infrmatie ver Autisme en aanverwante strnissen. Infrmatie ver verschillende strnissen, dcumentatie en praktische tips. www.studiekeuze123.nl De meest uitgebreide nline studiewijzer. Meer dan 2500 erkende pleidingen van alle hgeschlen en universiteiten. Infrmatie ver studies en pen dagen. Berdeling van pleidingen. Studiekeuzetest. www.carrieretijger.nl Infrmatie ver pleidingen, cmpetenties, slliciteren,, persnlijke ntwikkeling en carrière maken. www.studielink.nl Via Studielink schrijf je je in vr een pleiding aan een hgeschl en/f universiteit. Iedere pleiding kan aanvullende eisen stellen aan de telating. Raadpleeg daarm altijd eerst de website van de nderwijsinstelling vrdat je via Studielink een verzek tt inschrijving det. www.ib-grep.nl Infrmatie ver studiefinanciering, inschrijven en regels vr decentrale selectie en lting. www.kamernet.nl Kamer huren f kamer verhuren? Kamers zeken p Kamernet.nl. Met meer dan 130.000 kamers per jaar het grtste kamernetwerk van NL. Kieskeurig 2014 Cursusbek vr leerlingen 72