KIES DE BESTE MANIER OM WARMTE TE PRODUCEREN



Vergelijkbare documenten
EEN ADEQUAAT VERWARMINGSLICHAAM KIEZEN

HET VERDEELNETWERK VOOR DE VERWARMING OPTIMALISEREN

EFFICIENTE REGELING VAN DE VERWARMINGSINSTALLATIE

EEN WARMTESTRATEGIE ONTWIKKELEN

Uw partner in hernieuwbare energie

ZORGEN VOOR THERMISCHE INERTIE

KOUDEBRUGGEN BEPERKEN

Les Hernieuwbare energie

De voorraad fossiele brandstoffen is eindig. Op termijn zullen we andere bronnen voor onze energievoorziening moeten gebruiken.

Energie besparen door een correcte regeling van de verwarmingsinstallatie: praktijkvoorbeeld in een basisschool

Per artikel is aangegeven of het van toepassing is op het bovengrondse of ondergrondse deel van een bodemenergiesysteem is.

DE "MANUELE VENTILATIE" OPTIMAAL ORGANISEREN

DE PRODUCTIE VAN SANITAIR WARM WATER VERBETEREN

EEN ZONNEBOILER OVERWEGEN

Technische en bouwkundige voorschriften voor meterlokalen

Veelgestelde vragen Zon-Privé gemeente Utrecht

de warmtepomp Het verwarming systeem van de toekomst

Bijlage 4. Toetsingskader ontwerp levensloopbestendig Zeist-Oost

Subsidiereglement Energiezorg op School Hoofdstuk I: Algemene bepalingen

Beheerplan voor bouwhistorische objecten

DE TECHNISCHE INSTALLATIES OPTIMAAL DIMENSIONEREN

Project Claes Luc - BPC

Middelen Financiële middelen o De organisatie heeft een actueel beleid met betrekking tot het verkrijgen van de benodigde financiële middelen.

CPR305/2011/EU VERORDENING BOUWPRODUCTEN

Veel gestelde vragen huurbeleid 18 oktober 2012

Aandachtspunten Verkeersveiligheid, Leefbaarheid en Mobiliteit

COMMISSIE VOOR AANVULLENDE PENSIOENEN ADVIES nr. 19 de dato 13 februari 2007

PRAKTISCHE HANDLEIDING VOOR DE DUURZAME BOUW EN RENOVATIE VAN KLEINE GEBOUWEN - PRAKTISCHE AANBEVELING ENE13 - DE JUISTE ZONWERING

ENERGIE-EFFICIËNTE LUCHTVERVERSINGSYSTEMEN

Beschermd Wonen met een pgb onder verantwoordelijkheid van gemeenten

KOUDEBRUGGEN BEPERKEN

EEN NIEUWE DEFINITIE GEVEN AAN HET THERMISCH COMFORT

De derde betaler en het persoonlijke aandeel van de patiënt

MATERIALEN IN BOUW EN RENOVATIE

Projectformulier ten behoeve van Openbare Instellingen

Huiswerk Informatie voor alle ouders

Plan van aanpak energiezorg in schoolgebouwen. Barbara De Kezel, Steunpunt DuBo dienst Energiebegeleiding 16 november 2015

Warmte inleiding. Opdracht 1. Wat weet je nog uit de tweede klas? Kruis bij iedere bewering aan of deze juist of onjuist is. Bewering Juist Onjuist

Middelen Financiële middelen o De organisatie heeft een actueel beleid met betrekking tot het verkrijgen van de benodigde financiële middelen.

Resultaten Enquête Bedrijven 2008

Oproep erkenning en subsidiëring van groepsgericht aanbod. opvoedingsondersteuning door vrijwilligers

Management review. CO2-reductiesysteem. Rapportage juli 2015 (referentiejaar = 2010) I. Bangma O. Van der Ende

AANSTIPLIJST GEMEENTELIJKE GEÏNTEGREERDE STEDENBOUWKUNDIGE VERORDENING. Modelformulier bolletje kleuren wat van toepassing is & ondertekenen.

dat u gemakkelijker het huurcontract kunt opzeggen als u een koper voor de woning heeft gevonden.

Analytische boekhouding

OO: De sector van de verwerking van duurzame voeding ontwikkelen

Beleidsplan 2014 Versie Zomer 2014

Zijn in de aanvraag bijlagen genoemd en zijn die bijgevoegd? Zo ja, welke? Nummer desgewenst de bijlagen.

Voorbeeldvragen Methodiek NEN 2767

IKZ DEEL II : De informatieronde

Handleiding Handleiding Communicatie voor. Promotoren. Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling VLAANDEREN

Ontwikkelingsplan van het transmissienet voor elektriciteit ELIA

EEN GOEDE LUCHTKWALITEIT VERZEKEREN

Verandertrajecten voor individuele medewerkers

Teamtrainingen en teamdagen

Maak van 2015 jouw persoonlijk professionaliseringsjaar

ALLE DIENSTEN DIE U NODIG HEBT, WAAR U OOK BENT

U heeft ons verzocht, om gezamenlijk, een gedegen voorstel ten aanzien van uw hypotheek uit te brengen.

Bijlage 4: Criteria en procedure sluiting jacht bij bijzondere weeromstandigheden

Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen

Factsheet Zonnepanelen

Soft Starters. esco drives & automation nv/sa. made by SOLCON. Kouterveld Culliganlaan,3 B 1831 Diegem Tel Fax :

Programma Welzijn en Zorg. Nieuwe Zorg en Domotica

FYSISCHE EN CHEMISCHE VERONTREINIGING BINNENSHUIS BEPERKEN

TECHNISCH FORUM. Verwarmingsuitdagingen in bestaande appartementsblokken Jeroen Soenens W23

Privacyverklaring Luscii

Opleiding Duurzaam Gebouw:

Conceptnota. Raamovereenkomst voor de aankoop, implementatie en ondersteuning van toegangscontrole CD000529

Openbare raadpleging over de evaluatie van de Europese strategie inzake handicaps 2010/2020

LOGBOEK van: klas: 1

Resultaten openbare marktconsultatie. Verkoop klooster Groot Bijstervelt Gemeente Oirschot. BIZOB-2011-SK-OIR-010 CONCEPT 19 april 2012

Tips Digiduif. 1. U logt in op digiduif met uw adres en wachtwoord.

OPTIMAAL ONTWERPEN VAN VENSTERS

Chic, zo n gedragspatroongrafiek!

AANVRAAGFORMULIER Duurzame warmte voor bestaande woningen

Mededeling van de Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt. van 29 januari 2008

AGE Algemene Vergadering 2013 Declaratie 17 May 2013

Onderwerp Wijziging van de Verordening tot het kunnen verlenen van een alleenrecht voor Concern voor Werk. Aan de raad. Status: ter besluitvorming

Toepassing vrijstelling energiebelasting 2012 i.v.m. opwekken elektriciteit

Professional Coaching. Franck Struyf

Subsidies waar weidegang als voorwaarde kan worden gesteld

De Belgische cementindustrie. Standpunt

Reglement betreffende een Provinciale herkenbaarheid bij elke vorm van provinciale subsidie.

Normalisatie van gevelelementen Actualiteit en vooruitblik Nieuwigheden veiligheidseisen kinderen en binnenzonwering

Vrijblijvende object informatie TE KOOP Schiedamsedijk 70a - 71a 3011 EK Rotterdam

De opbouw van de Machinerichtlijn

de warmtepomp Het verwarming systeem van de toekomst

HANDLEIDING: AANVRAAG VOOR EEN SUBSIDIE IN HET ZUIDEN INVULFORMULIER

SPREEKBEURT KERKUIL VOGELS OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN. l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n

De gastouder schept een vertrouwde en familiare opvang omgeving voor het gastkind

Protocol bij het overlijden van een gezinslid van een leerling

prijsaanvraag 'Kruidlaag in Woodland' - inlichtingenformulier -

Voor partners, werknemers, uitzendkrachten, inleenkrachten, student-stagiaires, en sollicitanten van imailo is een ander beleid van toepassing.

Elektrische warmhoudplaat

CURSUS. Basis Elektriciteit

Veelgestelde vragen over goodwill

plaatsen van materialen of tijdelijke opstellingen op (of over) de openbare weg, openbaar domein of een publiek toegankelijk terrein

Preventie tegen chemische risico s in carrosseriebedrijven

Muiswerk Verhoudingen 1 bestrijkt de basisvaardigheden van het rekenen met verhoudingen, breuken en procenten.

Transcriptie:

- KIES DE BESTE MANIER OM WARMTE TE PRODUCEREN Een manier kiezen m warmte te prduceren die een ged energierendement cmbineert met een geringe invled p het milieu PRINCIPES BENADERING Samen met de kwaliteit van de distributie, de efficiënte regeling en de keuze van het verwarmingslichaam, vrmt de keuze van de manier waarp warmte wrdt geprduceerd een van de vier elementen die bepalend zijn vr de kwaliteit van de stkinstallatie. De systemen m warmte te prduceren nderscheiden zich dr hun rendement en dr hun energievectr: stklie, gas, elektriciteit f bimassa (hut, plantaardige liën, granen, enz.). De keuze van de prductiewijze met de mgelijkheid bieden het primair energieverbruik en de prductie van verntreinigende stffen zveel mgelijk te beperken. De tabel hiernder tnt heveel verntreinigende stffen er wrden uitgestten dr de verschillende srten verwarmingsketels: Prductie van verntreinigende stf [kg/kwh] Verwarmingsketel stklie Verwarmingsketel aardgas Verwarmingsketel steenkl Oude verwarmingsketel met hutblkken Mderne verwarmingsketel met hutblkken Verwarmingsketel met hutpellets S02 NOx CxHy CO CO 2 Stfdeeltje s 0,504 0,144 0,036 0,180 280,8 0,018 0 0,144 0,018 0,180 187,2 0 1,224 0,252 0,036 16,20 374,4 0,216 0,036 0,180 3,600 21,60 0 * 0,252 0,036 0,151 0,032 1,318 0 * 0,050 0,036 0,162 0,007 0,058 0 * 0,014 Brn: Fndatin Rurale de Wallnie * De uitstt van CO2 is nihil als men er vanuit gaat dat het hut wrdt geprduceerd in het kader van een duurzaam bsbeheer, en indien men geen rekening hudt met de uitstt die wrdt geprduceerd tijdens de transfrmatie en het verver van de brandstf. Deze laatste hypthese geldt k vr fssiele brandstf. Na integratie van die emissies stelt de Eurpese gegevensbank GEMIS4.5 de vlgende waarden vr: 46 kg/kwh final vr pellets, 22 kg/kwh final vr hutblkken, 232 kg/kwh final vr aardgas en 305 kg/kwh fina l vr elektriciteit. BLZ 1 VAN 11 DE JUISTE WARMTEPRODUCTIEWIJZE KIEZEN JULI 2010

DOELSTELLINGEN Verbden: Omwille van het matige rendement van het elektriciteitsprductienet wrdt het gebruik van een elektrisch verwarmingssysteem met jule-effect (rechtstreekse cnvectren f accumulatiecnvectren) afgeraden. Vrbeeld van een elektrisch verwarmingsapparaat met accumulatie Minimaal: Van de systemen die werken met fssiele brandstf springen de gasverwarmingsketels met cndensatie er uit: de gasverbranding stt uiteindelijk minder CO 2 uit dan de lieverbranding en de cndensatietechniek levert het beste rendement p. De EPB-vereisten naleven vr de branders (zie verderp "In de praktijk / uitveringsdssier"). Aangeraden: De lucht-water warmtepmp: p vrwaarde dat men een gede SPF (seizensprestatiefactr) heeft, en men een CO2-uitstt en een primair energieverbruik heeft dat gunstiger is dan dat van een gasgestkte ketel met rkgascndensr. Het is des te interessanter indien de energieverhuding bestemd vr de verwarming hger is dan die bestemd vr de bereiding van sanitair warm water. Deze technlgie is dus absluut gerechtvaardigd indien men geen tegang heeft tt gas. Optimaal: De aansluiting p een warmtenetwerk dat wrdt geved dr een uiterst perfrmante technlgie vanuit milieustandpunt, zals warmtekrachtkppeling, gethermie f lkaal de benutting van vertllige industriële warmte. Daarnaast zijn er ng andere technlgieën die zich ntwikkelen, waarvan de relevantie vandaag beperkt blijft vr kleine gebuwen: Warmtekrachtkppelingstechnieken vr kleine gebuwen zijn mmenteel niet sterk ntwikkeld (en dus duur). Men kan ze beschuwen als tepasbaar p langere termijn. Znneverwarming kan dan weer meilijk wrden tegepast m gebuwen te verwarmen mdat dit te grte installaties vereist, die dus te duur zijn in verhuding tt de recupereerbare energie (wanneer men meest warmte ndig heeft, is er minst zn). BLZ 2 VAN 11 DE JUISTE WARMTEPRODUCTIEWIJZE KIEZEN JULI 2010

Een verwarmingsinstallatie met een water-water-warmtepmp die vanuit milieustandpunt altijd interessanter is dan een cndensatieketel, p vrwaarde dat de installatie ged is ingesteld. Deze techniek is ecnmisch ng niet rendabel (zie infra). Ten sltte vermelden we het bijzndere geval van verwarming met bimassa, en meer bepaald verwarmingsketels met krrels (pellets) die een uiterst beperkte CO2-uitstt hebben. We kunnen spreken van een hernieuwbare brandstf, p vrwaarde dat het bs waarvan het hut afkmstig is p duurzame wijze wrdt beheerd. De verbranding van bimassa genereert niettemin meer stf en SO2 dan de verbranding van gas. Als deze verwarmingswijze zu wrden veralgemeend, zu ze een grte impact kunnen hebben p de luchtkwaliteit in een stad. Het is dus een interessante technlgie, waarvan de belangrijkste tepassingen echter niet vr de stad bedeld zijn. Tch geven we in deze fiche infrmatie ver deze technlgie. KEUZE-ELEMENTEN TECHNISCHE ASPECTEN > Beperkingen van de verschillende alternatieven Gasverwarmingsketels met cndensatie Een cndensatieketel is van tepassing p bijna elke srt installatie. Hij zal des te perfrmanter zijn naarmate de warmtentwikkelaars die hij vedt grter zijn (vlerverwarming, grte radiatren). Maar een cndensatieketel is k vlledig verantwrd in een installatie die is uitgerust met traditinele radiatren (bijvrbeeld in een bestaande installatie). In dit geval zal de verwarmingsketel gedurende meer dan 80 % van het verwarmingsseizen kunnen cndenseren. Vr wat de installatie zelf betreft, met de ketel wrden aangeslten p een rkafversysteem dat zwel verticaal f hrizntaal kan zijn (systeem met luchtgat). Een afver van de cndensaten naar de gt met eveneens wrden vrzien. Neutralisatie van de cndensaten is niet ndig. Verwarmingsketels met hutpellets Het beheer van een hutketel verlpt gemakkelijk, vergelijkbaar met dat van een mazutketel (autmatische veding vanuit de vrraad). Pelletkachels vereisen daarentegen regelmatige veding en zullen dus wrden beperkt tt tepassingen in lage energie-gebuwen met een beperkte warmtevereiste; z is k de herbevrrading beperkt. Het manueel laden van kachels kan een sleur zijn. Wel kunnen ze wrden geïnstalleerd in elk type gebuw, zelfs in passieve wningen. Men met dus een kachel kiezen die een gering warmtevermgen kan leveren, teneinde het ngemak te vermijden verrzaakt dr ververhitting (bepaalde kachels leveren heel lage vermgens, tt bij de 2kW). Men met er k p letten dat de kachel luchtdicht is; BLZ 3 VAN 11 DE JUISTE WARMTEPRODUCTIEWIJZE KIEZEN JULI 2010

de meeste hebben een luchtdichte klep ter hgte van de extractie, die men sluit als de kachel niet werkt. Opdat een verwarmingsketel p hut hetzelfde gebruiksgemak zu bieden als een verwarmingsketel p gas f stklie, met hij wrden uitgerust met een autmatisch vedingssysteem en een pslagruimte vr de pellets (30 m³ vr een verwarmingsketel van 60 kw f 7 tt 8 m³ vr een alleenstaand huis), tegankelijk vr een levering met een vrachtwagen. Kachels met hutkrrels vergen een manuele bevrrading m de 2 tt 3 dagen. Er met k een afverkanaal vr de rk wrden aangebracht. Vrbeeld van een pslagsil vr pellets (brn: Valbim) Warmtepmpen Als elektrisch verwarmingssysteem vereist een warmtepmp geen schrsteen en k geen luchttever. De prestatie hangt nder andere af van de brn waaruit de warmte wrdt geput. He hger de temperatuur van de kude brn, he efficiënter de pmp (het is bijvrbeeld efficiënter m warmte te putten uit water bij 12 C dan uit lucht bij 5 C). Gezien de grndtemperatuur tijdens de winter gemiddeld hger ligt dan de temperatuur van de lucht, ligt de prestatie van gethermische pmpen hger dan van lucht-water-pmpen. BLZ 4 VAN 11 DE JUISTE WARMTEPRODUCTIEWIJZE KIEZEN JULI 2010

Bvendien zijn de thermische uitwisselingscëfficiënten beter tussen de grnd en de sndes dan tussen de lucht en een warmtewisselaar (er is een beter cntact in het eerste geval dan in het tweede geval). Dit draagt eveneens bij tt een betere prestatie van de gethermische warmtewisselaars. Er bestaan twee types gethermische pmpen: De eerste plssing en de meest interessante is die van de gethermische snde(s). Dit werkt met een f meerdere bringen van 50 tt 150 m diep (ng. 15 m per kw) waarvan de kst afhangt van de aard van de bdem en de tegankelijkheid van de lcatie. De tweede plssing is de hrizntale geleidingslaag die in de grnd is gelegd p 1,5 tt 2 m diepte (ng. 10 tt 35 W per m²). Een warmtepmp is een verwarmingsinstallatie die werkt p elektriciteit, wat betekent dat een gebuw eigenlijk niet met zijn aangeslten p een brandstfnet. De prductie van sanitair warm water gebeurt k met de warmtepmp en de pwarming zal dus vaak elektrisch gebeuren. > Prestaties Gasverwarmingsketels met cndensatie Een verwarmingsketel met cndensatie levert een energiebesparing p van een tiental percenten in vergelijking met een traditinele verwarmingsketel. Het jaarlijks rendement p COW (calrische nderwaarde), verschrijdt dus de 100 %. De bereikte prestatie hangt af van de kwaliteit van de stkketel, maar k van de integratie in het hydraulische circuit en van de regeling: de ketel met naargelang de beheften werken p een z laag mgelijke temperatuur. Idealiter bevat het hydraulische circuit van de installatie f het interne circuit van de ketel geen by-pass tussen het vertrekpunt van het warm water en de terugkeer naar de ketel en werkt de met variabele snelheid. Principe van een verwarmingsketel met cndensatie BLZ 5 VAN 11 DE JUISTE WARMTEPRODUCTIEWIJZE KIEZEN JULI 2010

Verwarmingsketels met pellets De prestatie van een hutverwarmingsketel hangt af van de kwaliteit van de verwarmingsketel en van de kwaliteit van de brandstf en de pslag (variatie van de vchtigheid van de pellets). Een veranderlijke vchtigheid dreigt een crrecte regeling van de brandstf te bemeilijken en te leiden tt een tename van de uitstt van de vervuilende stffen. Het jaarlijkse rendement van een gede verwarmingsketel met hutpellets bedraagt zwat 80 %. Grnd-water warmtepmpen Een grnd-water warmtepmp levert de beste prestaties indien ze warmtentwikkelaars vedt die werken bij een lage temperatuur (3 % winst per C minder). Men zal dus bij vrkeur een warmtepmp kppelen aan een vlerverwarmingsysteem. Het belang van een warmtepmp vanuit energetisch en financieel standpunt hangt af van de prestatie ver een heel jaar (niet te verwarren met de prductiecijfers die wrden gemeten in standaardmstandigheden die niet representatief zijn vr het verwarmingsjaar). Metingen die ter plaatse werden verricht dr de universiteit van Bergen wijzen erp dat deze systemen die warmte halen uit de grnd prestatiecëfficiënten bereiken (PCO) van 2,9. Het gebruik van systemen met bring biedt zeker de mgelijkheid m die prestatie ng te verbeteren. Aangezien het meilijk is m te weten f de cijfers die dr de leveranciers wrden pgegeven "bruikbaar" zijn, laten we mgekeerd te werk gaan: laten we de minimale seizensprestatiefactr (SPF) bepalen die met wrden bereikt m cmpetitief te zijn ten aanzien van de gasverwarmingsketel met cndensatie, p het niveau van de CO 2 - uitstt, van het primair energieverbruik, en p financieel vlak (ver een peride van 17 jaar, de gemiddelde levensduur van een warmtepmp). Deze waarden zullen meten wrden vergeleken met de prductiecijfers m te rdelen ver de haalbaarheid van de vrgestelde installatie. Werkingsprincipe van een grnd-water warmtepmp BLZ 6 VAN 11 DE JUISTE WARMTEPRODUCTIEWIJZE KIEZEN JULI 2010

Delstelling: gelijkwaardigheid met een gasverwarmingsketel met cndensatie Primaire energie Uitstt van CO 2 minimaal vereiste SPF > 4,3 > 1,3 > 2,7 Cmmentaar Een dergelijke SPF is heel meilijk te bereiken Mgelijk met alle warmtepmpen Glbale kst Mgelijk met een luchtwater-warmtepmp indien deze geen warm sanitair water bereidt (wat p zich weinig zin heeft); Vereist dus een perfrmante grndwaterpmp. MILIEU-ASPECTEN > Balansen Vergelijking met de gasketel met cndensatie Verwarmingsketel met stklie Traditinele gasverwarmingsketel Gasverwarmingsketel met cndensatie Verwarmingsketel met hutpellets Grnd-water warmtepmp (PCO>2,7) kg CO 2 /jaar Uitstt* winst / verlies Primaire kwh** / jaar Verbruik* winst / verlies 0,380 + 35 % 1,229 + 10 % 0,308 + 10 % 1,229 + 10 % 0,281-1,119-0,057-80 % 1,413 + 26 % 0,114-59 % 0,992-11 % * vr 1 kwh geleverd aan het gebuw ** rekening hudende met een gemiddeld rendement van de centrale van 38 % Hut is een hernieuwbare brandstf. Een verwarmingsketel met pellets is dus veruit de technlgie die zrgt vr de minste CO2-uitstt, die een invled heeft p het breikaseffect. Met andere emissies die te maken hebben met hutverbranding dient men zals eerder vermeld vrzichtig m te springen in een stedelijke mgeving. De veralgemening van verwarming met hut kan een aanzienlijke impact hebben p de luchtkwaliteit in de stad ingevlge stf- en SO2-emissie. De grnd-water warmtepmp is vr de CO2-uitstt eveneens interessanter dan de verwarmingsketels, aangezien een SPF van 1,3 haalbaar is vr alle warmtepmpen. Met een SPF van 2,7 zijn deze uitstten beperkt met bijna 60 %. Maar deze psitieve balans is nder andere te te schrijven aan het nucleair prductiegehalte van ns park. > Hutverwarmingskachels: het einde vr de bssen? In de buurlanden is hutverwarming een curante zaak gewrden. Bij ns staat deze markt ng in z n kinderschenen. Tch zijn er reeds heel wat leveranciers en installateurs vr deze techniek, en verdelers van brandstf (in zakken f met vrachtwagens die beschikken ver een blaasinstallatie). En wat als iedereen zich met hut zu verwarmen? In dat geval zu men de mgelijkheden verschrijden inzake het hernieuwbaar beheer van de brnnen. Men schat de mgelijke BLZ 7 VAN 11 DE JUISTE WARMTEPRODUCTIEWIJZE KIEZEN JULI 2010

dekking van de verwarmingsbeheften met hut ver het algemeen p 10 %. Indien iedereen in het Brusselse Gewest zich zu verwarmen met hut, zu de luchtvervuiling in de stad stijgen dr de specifieke uitstt (CO, NOx, ret), die grter is vr hutverwarmingskachels dan vr gasverwarmingskachels. Maar p dit mment is de limiet absluut ng niet bereikt ECONOMISCHE ASPECTEN > Beschikbaarheid p de markt De vzw Valbim (Valrisatie van bimassa) vermeldt p haar website www.valbim.be, de lijst van de Belgische vakkundigen p het vlak van verwarming met hut, alsk een lijst van de merken die aanwezig zijn p de markt. Als je met hut verwarmt, is het ndig m te letten p de bevrradingscapaciteit aan brandstf. Uit veiligheidsverwegingen zal men vr grte infrastructuren verwarmingsketels kiezen die kunnen werken met verschillende srten brandstf, m zdende minder afhankelijk te zijn van de bevrrading. Tijdens de jaren 80 zijn heel wat warmtepmpen geïnstalleerd. Er zijn er maar weinig die p dit genblik ng werken, mdat de nazrg ntereikend was. De sectr van de warmtepmpen is mmenteel ged gerganiseerd teneinde het vrtbestaan van het systeem te garanderen. Een lijst met fabrikanten van warmtepmpen is beschikbaar p de website van het WTCB: www.wtcb.be. > Investeringskst en levensduur Er bestaan geen neutrale gegevens die de mgelijkheid bieden m de levensduur te differentiëren van de verschillende installaties die hier wrden vrgesteld. Het is daarentegen mgelijk m de installaties in te delen p basis van hun investeringskst. De gasverwarmingsketel met cndensatie is veruit de gedkpste perfrmante plssing. Indien een verwarmingsketel met cndensatie wrdt geïnstalleerd in een bestaand gebuw, dan met de schrsteen wrden aangepast (buizen 100 tt 150 /m f uitgang in de gevel via een luchtgat). We meten pmerken dat het vervangen van een ude verwarmingsketel dr een gasverwarmingsketel met cndensatie zal pbrengen na 8 f 15 jaar (besparing van 15 tt 25%), afhankelijk van de prestatie van de bestaande installatie. Rekening hudende met de ndige pslagruimte zal een hutinstallatie 3 keer meer ksten dan een gasverwarmingsinstallatie met cndensatie. De pbrengst van die meerkst zal afhangen van de prijs van de brandstf. Die pbrengst varieert enrm vlgens de leverancier. Het is dus belangrijk m vr de aanvang van het prject te nderhandelen met de ptentiële leverancier. De nderhudskst van een hutverwarmingsketel kmt vereen met die van een mazutketel. De kst ligt wat hger dan vr een gasinstallatie. Op zich kst een warmtepmp 3 tt 4 keer zveel als een gasgestkte ketel met rkgascndensr (exclusief schrsteen, gasaansluiting, ), znder rekening te huden met de prijs van een eventuele gethermische bring (zwat 50 /m f 750 /kw). Gezien het prijsverschil tussen elektriciteit en gas (begin 2010 kstte elektriciteit minstens 3 keer meer dan gas), is het nmgelijk m de investering terug te winnen p de levensduur van de installatie. BLZ 8 VAN 11 DE JUISTE WARMTEPRODUCTIEWIJZE KIEZEN JULI 2010

MAATSCHAPPELIJKE EN CULTURELE ASPECTEN > Gasverwarmingsketels met cndensatie: verkeerde vrstellingen Verwarmingsketels met cndensatie zijn zeer verspreid p de markt. Smmige installateurs blijven echter sceptisch ten aanzien van deze technlgie, die nchtans al haar diensten bewezen heeft. Ze raden ze bijvrbeeld af in renvatie dr te stellen dat de verwarmingselementen daar niet p zijn vrzien. Zals hierbven vermeld is dit verkeerd. Een verwarmingsketel met cndensatie is perfrmant, zelfs met ude radiatren. Let p met het rendement dat wrdt pgegeven dr de fabrikanten: dit zijn krtstndige rendementen, gemeten in labratriummstandigheden. In die mgeving lijkt de ene verwarmingsketel al perfrmanter dan de andere. Het jaarlijkse rendement van de installatie wijkt daar echter van af. Dat rendement hudt rekening met de interne hydraulica van de verwarmingsketel, met de inwerking in de installatie en met de regeling. Dat alles zal het eindverbruik bepalen. Ten sltte willen wij k vermelden dat het "HR Tp"-label geen bewijs is vr een betere prestatie. Alle gasverwarmingsketels met cndensatie beschikken ver dit label. Dit is niet vldende m de betere verwarmingsketels te nderscheiden van de andere (de rendemenstvereisten zijn deze die ndig zijn m de "EG-markering" te verkrijgen). Daarvr verwijzen wij de lezer naar de Adviesgids vr een energetisch en duurzaam ntwerp van cllectieve huisvesting, uitgegeven dr Leefmilieu Brussel - BIM. > Warmtepmpen en klimaatregeling Een warmtepmp vrmt sms een aanzet tt aircnditining tijdens de zmer. Het vlstaat de werking van de warmtepmp m te keren m er een kelinstallatie van te maken. Maar we mgen een van de huidige uitdagingen van het duurzaam ntwerpen van gebuwen niet ver het hfd zien: cmfrt garanderen tijdens de zmer znder een berep te den p mechanische afkeling en dus p energieverbruik tijdens de zmer. Omkeerbare warmtepmpen wrden dus stellig afgeraden. DE JUISTE KEUZE > Cncreet vrbeeld Om samen te vatten wat vraf gaat, vindt u hierna een becijferd vrbeeld. De vernderstellingen zijn de vlgende: Verwarmingsvermgen: 25 kw Energiebehefte: 40 000 kwh/jaar Huidige gemiddelde prijs van de energievectren: 0,06 /kwh gas, 0,14 /kwh elektriciteit, 0,04 /kwh hut, 0,050 /kwh stklie. Prductiewijze Stklieverwarmings ketel Gasverwarm ingsketel cnd. Verwaringsketel hutpellets Grnd-water -warmtepmp Prim. verbruik kwh/jaar Factuur /jaar Uitstt kgc0 2 /jaar Invest. kgco 2 bespaard /jaar/ geïnvesteerd Prim. kwh bespaard /jaar/ geïnvesteerd 50000 2500 15450 4 000 * - - 44444 2667 11155 5 500 * 2,9 3,7 53333 2133 2133 11 000 ** 1,9-40000 2240 4591 30 750 *** 0,4 0,4 * afver van de rk inbegrepen ** pslag van 23 m³ inbegrepen *** gethermische bring inbegrepen BLZ 9 VAN 11 DE JUISTE WARMTEPRODUCTIEWIJZE KIEZEN JULI 2010

IN DE PRAKTIJK Er meten maatregelen wrden tijdens de verschillende ntwikkelings- en realisatiefasen van het prject: SCHETS In geval van verwarming met hut: de pslagruimte met grt geneg zijn en bereikbaar met een vrachtwagen. Vr een gethermische warmtepmp: cntrleren f men beschikt ver beschikbare terreinppervlakte m de diverse lussen receptren in te graven (d.w.z. ngeveer twee keer de te verwarmen ppervlakte), en cntrleren f men putten kan bren vr de sndes. UITVOERINGSDOSSIER De EPB-vereisten met betrekking tt de verschillende types branders zijn weergegeven in het verzicht hiernder. Die vereisten zijn van tepassing p branders die water verwarmen bestemd vr een centrale verwarmingsinstallatie en/f bestemd vr de bereiding van sanitair warm water, in geval van nieuwbuw en van grndige renvaties (p recent geplaatste en hergebruikte stkketels). Gemengde branders, die kunnen functineren met een vleibare f gasachtige brandstf, meten vlden aan alle specifieke vereisten inzake deze twee brandstffen. Type/vermgen van de stkketel Brander van een gasgestkte ketel met rkgascndensr Elke atmsferische ketelbrander die functineert p gas die een ketel vedt met een nminaal vermgen 100 kw Brander met ingeblazen lucht die werkt p een gasvrmige f vleibare brandstf die een ketel vedt met een nminaal vermgen van > 150kW Brander vr een ketel met een nminaal vermgen 1000kW Brander vr een ketel met een nminaal vermgen 2000kW Type vereiste brander Mdulerend Of 2 snelheden Of mdulerend Of 2 snelheden Of mdulerend Of 3 standen Of mdulerend Mdulerend Definitie van de kleine stand f de mdulatiefunctie Geen vereiste p het mdulatiegedeelte De kleine stand mag maximum 80 % van het vermgen bij vlle gang bedragen Geen vereiste bij het mdulatiegedeelte De kleine stand met tussen de 50 en 65 % liggen van het vermgen van de grte stand Mduleerbaar bij minstens 50 % van het nminale vermgen van de ketel Geen vereiste inzake de definitie van de standen Mduleerbaar bij minstens 65 % van het nminale vermgen van de ketel Mduleerbaar bij minstens 65 % van het nminale vermgen van de ketel In alle gevallen gelden daarnaast k de vlgende vereisten: Het regelelement dat een brander met 2 standen f een mdulerende brander stuurt is zdanig ntwrpen dat de werking bij de kleinste stand f elke tussenstand p het mdulatiegedeelte (vr de mdulerende brander) enkel afhangt van de lading van de ketel. Bvendien kan die stand geenszins een vergangsfase vrmen in de tijd (steeds repetitief) vraleer men systematisch bij de vlle stand kmt f de 100 % van de mdulatiefunctie. De fysische grtte die de instelling stuurt is de meest representatieve van het gevraagde warmtevermgen (lading). Alle instellingsparameters van de brander kunnen in situ wrden ingesteld, nafhankelijk van elkaar. BLZ 10 VAN 11 DE JUISTE WARMTEPRODUCTIEWIJZE KIEZEN JULI 2010

Vr elke nieuwe ketel: De brander, de ketel en de schrsteen meten fysisch cmpatibel zijn (bijvrbeeld crrecte trek, cndensatierisic, luchtdichtheid, enz.) De instelling van de mechanische rkextractr en de instelling van de brander meten nderling cmpatibel zijn en mgen de intrinsieke prestaties van de ketel niet schaden inzake energierendement en emissie. Elke brander met ingeblazen lucht p een ketel met, ngeacht het vermgen en vr elk type mdulatie, uitgerust zijn met een luchtbesparende klep, teneinde te vermijden dat er lucht in de ketel wrdt geblazen wanneer de brander niet functineert. Die klep met vlden aan de geldende nrmen. Bij zware renvatiewerken kan een bestaande brander die niet vldet aan de vrgeschreven vereisten pnieuw wrden gebruikt p een nieuwe ketel, p vrwaarde: dat hij niet wrdt geplaatst p een nieuwe cndensatieketel dat hij niet uder dan 5 jaar is p de datum van de inwerkingtreding van het arrest (juli 2008) dat hij vldet aan de vereisten van het kninklijk besluit van 8 januari 2004 dat de emissieniveaus van stikstfxide en klstfmnxide bepaalt vr centrale verwarmingsketels en branders die werken p vleibare f gasvrmige brandstffen en waarvan het nminaal warmtedebiet ten hgste 400 kw bedraagt. ONDERHOUD Hutverwarmingsketels meten net als stklieketels f gasketels jaarlijks wrden nderhuden (regeling van de brander dr de verwarmingstechnicus en vegen van de schrsteen). Het vegen wrdt geschat p 50 60. Het kan eveneens ndig zijn m elke 2-3 maanden de as te verwijderen vr verwarmingsketels met een autmatisch laadsysteem. AANVULLENDE INFORMATIE ANDERE AANDACHTSPUNTEN Hier vlgt een lijst van fiches waarvan de thema s.m. te maken hebben met de keuze van de warmteprductie: ENE00 - Energie, buw en renvatie ENE15 - Efficiënte regeling van de verwarmingsinstallatie ENE16 - Het verdeelnetwerk vr de verwarming ptimaliseren ENE17 - Een adequaat verwarmingslichaam kiezen Fiche Vrbeeldgebuw Vergelijking van de verwarmings- en sww-systemen vr eengezinswningen en appartementsgebuwen in passiefbuw en lageenergierenvatie, MATRIciel vr Leefmilieu Brussel, juni 2010. BIBLIOGRAFIE Algemene infrmatie ver verwarmingssystemen: Adviesgids vr een energetisch en duurzaam ntwerp van cllectieve huisvesting, Leefmilieu Brussel - BIM, 2006: www.leefmilieubrussel.be Energiegids installaties, Leefmilieu Brussel: www.leefmilieubrussel.be Energie+: http://energie.wallnie.be/energieplus/entree.htm Ecntec, Reductieptentieel vr CO2-emissies in het Brussels Hfdstedelijk Gewest tegen 2008-2012 Eindrapprt, Leefmilieu Brussel BIM, 2003. Infrmatie ver verwarmen met hut en de bimassa: Valbim asbl: www.valbim.be ODE Vlaanderen Organisatie vr duurzame energie: www.de.be BLZ 11 VAN 11 DE JUISTE WARMTEPRODUCTIEWIJZE KIEZEN JULI 2010