= cos245 en y P = sin245.



Vergelijkbare documenten
sin( α + π) = sin( α) O (sin( x ) cos( x )) = sin ( x ) 2sin( x )cos( x ) + cos ( x ) = sin ( x ) + cos ( x ) 2sin( x )cos( x ) = 1 2sin( x )cos( x )

Hoofdstuk 8 Goniometrie. 8.1 De eenheidscirkel. Opgave 1: PQ 1 OQ 1. Opgave 2: Opgave 3: GETAL EN RUIMTE HAVO WB D2 H AUGUSTINIANUM (LW)

x 3x x 7x x 2x x 5x x 4x G&R havo B deel 1 3 Vergelijkingen en ongelijkheden C. von Schwartzenberg 1/12 TOETS VOORKENNIS

Uitwerkingen goniometrische functies Hst. 11 deel B3

7.0 Voorkennis. tangens 1 3. Willem-Jan van der Zanden

C. von Schwartzenberg 1/20. Toets voorkennis EXTRA: 3 Differentiëren op bladzijde 156 aan het einde van deze uitwerking.

6.1 Eenheidscirkel en radiaal [1]

d. Met de dy/dx knop vind je dat op tijdstip t =2π 6,28 het water daalt met snelheid van 0,55 m/uur. Dat is hetzelfde als 0,917 cm per minuut.

Hoofdstuk 4 - Periodieke functies

n: x y = 0 x 0 2 x 0 1 x 0 1 x 0 4 y -6 0 y 1 0 y 0 1 y 2 0 p =. C. von Schwartzenberg 1/10

Hoofdstuk 8 - Periodieke functies

9.1 Recursieve en directe formules [1]

12.0 Voorkennis. Voorbeeld 1: Los de vergelijking sin(a) = 0 op. We zoeken nu de punten op de eenheidscirkel met y-coördinaat 0.

Noordhoff Uitgevers bv

Hoofdstuk 7 - Periodieke functies

Noordhoff Uitgevers bv

Bij een tonnage van ton (over mijl) kost het 0,75 $/ton totale kosten ,75 = ($).

m: y = 0, 5x + 21 snijden met de x -as ( y = 0) 0 = 0, 5x , 5x = 21 x = 42. Snijpunt met x -as: (42, 0).

OEFENPROEFWERK VWO B DEEL 3

P is nu het punt waarvan de x-coördinaat gelijk is aan die van het punt X en waarvan de y-coördinaat gelijk is aan AB (inclusief het teken).

14.0 Voorkennis. De hierboven getekende functie herhaalt zich om de 6 seconden. Dit noemen we dan ook een periodieke functie.

Antwoorden Wiskunde B Hoofdstuk 1 boek 2

Noordhoff Uitgevers bv

x 2x x 4x x 1x x 8x x x 12 = 0 G&R vwo B deel 1 1 Vergelijkingen en ongelijkheden C. von Schwartzenberg 1/25

x y C. von Schwartzenberg 1/22 = + = Zie de lijnen in de figuur hiernaast. Zie de grafiek van k in de figuur rechts hiernaast. 2b

0. voorkennis. Periodieke verbanden. Bijzonder rechthoekige driehoeken en goniometrische verhoudingen

13,5% 13,5% De normaalkromme heeft dezelfde vorm als A (even breed en even hoog), maar ligt meer naar links.

a. Lengte PQ = f(1,5) = 2 Opp.(OPQR) = OP. PQ = 1,5. 2 = 1,5 2 b. Nu x P = p PQ = f(p) = 5 2p A = Opp. (OPQR) = OP. PQ = p. 5

Extra oefening en Oefentoets Helpdesk

Samenvatting wiskunde B

x 0 2 y -1 0 x 0 1 y 2-1 y 3 4 y 0 2 G&R vwo A/C deel 1 2 Functies en grafieken C. von Schwartzenberg 1/15 1a 1b

80 is het vaste bedrag. (moet je betalen onafhankelijk van het aantal km)

Exacte waarden bij sinus en cosinus

H24 GONIOMETRIE VWO. Dus PQ = 24.0 INTRO. 1 a 6 km : = 12 cm b. 5 a 24.1 HOOGTE EN AFSTAND BEPALEN. 2 a factor = 3

Noordhoff Uitgevers bv

Lessen wiskunde uitgewerkt.

15.1 Oppervlakten en afstanden bij grafieken [1]

Samenvatting wiskunde havo 4 hoofdstuk 5,7,8 en vaardigheden 3 en 4 en havo 5 hoofdstuk 3 en 5 Hoofdstuk 5 afstanden en hoeken Voorkennis Stelling van

Noordhoff Uitgevers bv

Hoofdstuk 1: Formules en grafieken. 1.1 Lineaire verbanden

Examen VWO. wiskunde B1,2. tijdvak 2 woensdag 18 juni uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage.

Transformaties van grafieken HAVO wiskunde B deel 2. Willem van Ravenstein Haags Montessori Lyceum (c) 2016

Trillingen en geluid wiskundig

Examen havo wiskunde B 2016-I (oefenexamen)

7 a. 8 a. de Wageningse Methode Antwoorden H24 GONIOMETRIE HAVO 1

Opgave 1: a. als je vanuit punt A 1 naar rechts gaat, moet je 6 omhoog om weer op de raaklijn te 5 0 2,5

Paragraaf 14.0 : Eenheidscirkel

Uitwerking Opdrachten 2e week. Periode Goniometrie, klas 11.

Noorderpoortcollege School voor MBO Stadskanaal. Reader. Wiskunde MBO Niveau 4 Periode 8. M. van der Pijl. Transfer Database

7 a. 8 a. de Wageningse Methode Antwoorden H24 GONIOMETRIE HAVO 1

Hoofdstuk 6 - Periodieke functies

Noordhoff Uitgevers bv

2010-I. A heeft de coördinaten (4 a, 4a a 2 ). Vraag 1. Toon dit aan. Gelijkstellen: y= 4x x 2 A. y= ax

Opdrachten 2e week. Periode Goniometrie, klas 11.

6. Goniometrische functies.

de Wageningse Methode Antwoorden H24 GONIOMETRIE VWO 1

De Wageningse Methode 5&6 VWO wiskunde B Uitgebreide antwoorden Hoofdstuk 2 Regels voor differentiëren

( ) 1. G&R vwo A deel 4 16 Toepassingen van de differentiaalrekening C. von Schwartzenberg 1/13 = =

Hoofdstuk 1 boek 1 Formules en grafieken havo b klas 4

Paragraaf 8.1 : Eenheidscirkel

Voorbereidende sessie toelatingsexamen

Eindexamen vmbo gl/tl wiskunde I

Antwoordmodel oefentoets - Formules en grafieken

Vraag Antwoord Scores. 1 (dus de oppervlakte. van V en de oppervlakte van driehoek OAB zijn gelijk ) 1

2012 I Onafhankelijk van a

Trillingen en geluid wiskundig. 1 De sinus van een hoek 2 Uitwijking van een trilling berekenen 3 Macht en logaritme 4 Geluidsniveau en amplitude

Formules en grafieken Hst. 15

Examen VWO. wiskunde B. tijdvak 1 dinsdag 25 mei uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage.

Paragraaf 6.1 : Kwadratische formules

Groepsopdracht: Groeiseizoen

Uitwerkingen Mei Eindexamen VWO Wiskunde B. Nederlands Mathematisch Instituut Voor Onderwijs en Onderzoek

2.1 Gelijkvormige driehoeken[1]

) translatie over naar rechts

G&R vwo A/C deel 2 8 De normale verdeling C. von Schwartzenberg 1/14. 3a 1 2

Examen VWO. wiskunde B (pilot) tijdvak 1 woensdag 22 mei uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage.

NATUURKUNDE. Bepaal de frequentie van deze toon. (En laat heel duidelijk in je berekening zien hoe je dat gedaan hebt, uiteraard!)

Oefenexamen 2 H1 t/m H13.2 uitwerkingen. A. Smit BSc

Tentamen Wiskunde B. Het gebruik van een mobiele telefoon of andere telecommunicatieapparatuur tijdens het tentamen

6.1 Kijkhoeken[1] Willem-Jan van der Zanden

Samenvatting Moderne wiskunde - editie 8

wiskunde B havo 2018-I

wiskunde B havo 2019-I

5.7. Boekverslag door P woorden 11 januari keer beoordeeld. Wiskunde B

Paragraaf 7.1 : Eenheidscirkel en radiaal

Eindexamen vmbo gl/tl wiskunde I

Goniometrische functies

Examen VWO. wiskunde B1,2. tijdvak 1 dinsdag 2 juni uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage.

Examen VWO. wiskunde B. tijdvak 1 maandag 15 mei 13:30-16:30 uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage.

Examen VWO. wiskunde B (pilot) tijdvak 2 woensdag 18 juni uur. Achter dit examen is een erratum opgenomen.

Los de volgende vergelijkingen op. Rond eventueel af op 2 decimalen.

6.0 Voorkennis AD BC. Kruislings vermenigvuldigen: Voorbeeld: 50 10x ( x 1) Willem-Jan van der Zanden

opdracht 1 opdracht 2 opdracht 3 1 Parabolen herkennen Algebra Anders Parabolen 1 Versie DD 2014

4.1 Rekenen met wortels [1]

Transcriptie:

G&R havo B deel C. von Schwartzenberg / a b overstaande rechthoekszijde PQ PQ sinα = (in figuur 8.) sin = = PQ = sin 0, 9. schuine zijde OP aanliggende rechthoekszijde OQ OQ cosα = (in figuur 8.) cos = = OQ = cos 0,. schuine zijde OP P (0, ; 0,9 (zie hierboven) a POQ = 80 = ; weer is PQ 0,9 en OQ 0, (zie a) P ( 0, ; 0,9 ( P in figuur 8.a is het spiegelbeeld van P in figuur 8. ten opzichte van de y -as) b De GR geeft cos 0, en sin 0, 9. Dus xp = cos en yp = sin. c POQ = 80 = ; weer is PQ 0, 9 en OQ 0, P ( 0, ; 0, 9 ( P in figuur 8.b is het spiegelbeeld van P in figuur 8.a ten opzichte van de x -as) De GR geeft cos 0, en sin 0, 9. Dus xp = cos en y P = sin. h α = 0 P (, 0) cos0 = x P =. a α = 0 P (, 0) sin 0 = y P = 0. i α = 0 P (0, ) sin 0 = y P =. b α = 0 P (, 0) cos 0 = x P =. j α = 90 P (0, ) cos( 90 ) = x P = 0. c α = 90 P (0, ) sin 90 = y P =. k α = 0 P (, 0) sin( 0 ) = y P = 0. d α = 90 P (0, ) cos 90 = x P = 0. l α = 080 P (, 0) cos( 080 ) = x P =. e α = 70 P (0, ) sin70 = y P =. m α = 980 P (, 0) sin(980 ) = y P = 0. f α = 70 P (0, ) cos70 = x P = 0. n α = 80 P (, 0) cos( 80 ) = x P =. g α = 0 P (, 0) sin0 = y P = 0. o α = 990 P (0, ) sin(990 ) = y P =. P (cos0 ; sin0 ) P ( 0,; 0,9 Q(cos00 ; sin00 ) Q( 0,9; 0, R(cos( 0 ); sin( 0 )) R( 0,; 0,98 S(cos( 0 ); sin( 0 )) S(0,; 0,77 De cirkel is een vergroting van de eenheidscirkel met factor. B( cos7 ; sin7 ) B(0,;,90 C ( cos ; sin ) C (,;,8 D( cos ; sin ) D(,;,8 E ( cos88 ; sin88 ) E (0,;,90 a t = α = 0 = P (cos, sin ) P (0,7; 0,7 8 b t = α = = 90 P (0, c t = α = = 7, P (cos7, ; sin7, ) P ( 0,9; 0,8 d Bereken de y -waarden met de GR (bijvoorbeeld met TABLE) en vul vervolgens de tabel in (rond waar nodig af op decimaal). e yp t 0 7 8 9 0 = sin( t ) 0 0,7 0,7 0-0,7 - -0,7 0 0,7 0,7 0 Zie de schets hieronder (vergelijk de schets met de plot op de GR).

G&R havo B deel C. von Schwartzenberg / 7a 7b 7c 7d 8 xp = cosα = 0, 8. De GR geeft cos (0, 8) (zie figuur 8.a) α. yp = sinα = 0, 9. De GR geeft sin (0, 9) 70 (zie figuur 8.b) α 80 70 = 0. xp = cosα = 0,. De GR geeft cos (0,) 7 (zie figuur 8.c) α 7. yp = sinα = 0,. De GR geeft sin ( 0,) (zie figuur 8.d) α 80 + = 9. yp = sinα = 0, 9. De GR geeft sin (0, 9), 9... (zie figuur 8.) αp, 9.... xq = cosα = 0, 87. De GR geeft cos ( 0, 87) 0,... αq 0 0,... = 09,.... POQ = αq αp = 09,...,9.... 9a omtrek = r = =. 9b α = 90 een kwart van de eenheidscirkel doorlopen. De lengte van de door P doorlopen cirkelboog is = =. 9c Zie de tabel hiernaast. 0a P (cos rad, sin rad) P (0,8; 0, 9 0b P (cos rad, sin rad) P (0, 9; 0,8 0c P (cos 0rad, sin 0rad) P (0, ; 0,9 draaiingshoek α 0 90 80 70 0 lengte cirkelboog b 0 a De door P doorlopen cirkelboog is (een kwart cirkel doorlopen) P ligt boven in de eenheidscirkel P (0, b De door P doorlopen cirkelboog is (een halve cirkel doorlopen) P ligt links in de eenheidscirkel P (, 0 c De door P doorlopen cirkelboog is (driekwart cirkel doorlopen) P ligt onder in de eenheidscirkel P (0, graden 80 a b c d e f g h radialen a rad = 80 = 0. e rad = 80 =. b rad = 80 =. f rad = 80 : 7,. c rad = 80 = 0. g rad = 80 = 0. d rad = 80 :,. h rad = 80 :, 7. graden 80 0 0 0 90 7 0 00 70 00 0 0 0 radialen a b c d e f g h i j k l m n o p a 0 = 0 rad = rad. i 00 = 00 rad = rad. 80 80 b 0 = 0 rad = rad. j 70 = 70 rad = rad. 80 80 c = rad = rad. k 00 = 00 rad = 0 rad. 80 80 9 d 0 = 0 rad = rad. 80 l 0 = 0rad. e 90 = 90 rad = rad. m 0 = 0 rad = 7 rad. 80 80 f = rad = rad. n = rad = rad. 80 80 g 7 = 7 rad = rad. o 0 = 0 rad = rad. 80 80 h 0 = 0 rad = rad. p = rad = rad. 80 80 80 graden 80 7 8,, 7 0 00 90 7 radialen a b c d e f g h a 7 = 7, rad 0,rad. c, = rad 0,90rad. 80 80 b 8 = 8,7 rad 0,rad. d, 7 = rad 0, 0rad. 80 80

G&R havo B deel C. von Schwartzenberg / e 0 = 0 rad, 9 rad. g 90 = 90 rad, 7 rad. 80 80 f 00 = 00 rad 7, 98rad. h 7 = 7 rad 0, 99 rad. 80 80 Zie de tabel hieronder. graden 80 0 0 0 90 80 0 0 radialen 0 a cos( ) = 0,. c sin( ) 0,9. e cos(7, ) 0,. b cos( ) 0,79. d sin( ) 0,7. f cos(7, ) 0,. 7a 7b 7c α = sin (0, 9),7. 7d α = cos (0, 8) 0,. 7e α = sin ( ) 0,. 7f α = cos ( ),9. 7 α = sin ( ) 0, 8. α = cos ( ),. 8a sin (0, ) = 0,... α = sin (0,), 78. 8b cos ( 0,) =,9... α = cos ( 0,),. 9 cos ( 0,) =,89... αp,89 en sin ( 0,88) =,07... αq = +,07... POQ = αq αp,. 0a Zie de figuur hiernaast. Op meter hoogte = 7 meter boven de x -as. sinα = 7 α = sin ( 7 ) 0, 8... (rad Sanne is gedraaid over een hoek van + sin ( 7 ),0 radialen. 0b Sanne is gedraaid over een hoek van Ans, radialen. β 7 α a Zie de plot hiernaast. (,) (,) b f ( ) = f ( ) = en f ( ) = f ( ) =. c Zie de grafiek hierboven; de toppen zijn (, ); (, ); (, ) en (, (lees af in de eenheidscirkel) d De nulpunten zijn,, 0, en. (lees af in de eenheidscirkel) (, ) (, ) a Zie de plot hiernaast. b c Zie de grafiek hiernaast. De toppen zijn (, ); (, ); (0, ); (, ) en (, d De nulpunten zijn,, en. (lees af in de eenheidscirkel) a Zie beide grafieken in de figuur hiernaast. b α = in eenheidscirkel is = x P y P. Dus ook α =, α = en α =. (lees af in de eenheidscirkel) f g

G&R havo B deel C. von Schwartzenberg / a b f ( x ) = sin( x )...translatie (0, ) g( x ) = + sin( x ) met evenwichtsstand. f ( x ) = sin( x )...translatie (, 0) h( x ) = sin( x c d f ( x ) = sin( x )...verm. t.o.v. de x -as met k ( x ) = sin( x ) met amplitude. f ( x ) = sin( x )...verm. t.o.v. de y -as met = x met periode = l ( x ) sin( ). a 0 (0, 0)...verm. t.o.v. de x -as met 0 (0, 0)...translatie (, 0) f ( x ) = sin( x + ) 0 (, 0). b c d 0 (0, 0)...verm. t.o.v. de x -as met y = sin( x ) 0 (0, 0)...translatie (0, ) g( x ) = sin( x ) + (0, 0 (0, )...verm. t.o.v. de y -as met 0 (0, )...translatie (, 0) h( x ) = cos(( x )) 0 (, ). 0 (0, )...verm. t.o.v. de x -as met y = cos( x ) 0 (0, )...verm. t.o.v. de y -as met j ( x ) = cos( x ) 0 8 (0, a b c d 0 (0, )...verm. t.o.v. de x -as met, y =,cos( x ) 0, (0;,)...translatie (, ) f ( x ) = +,cos( x ), ( ;,). 0 (0, 0)...verm. t.o.v. de y -as met y = sin( x ) 0 0 (0, 0)...translatie ( ; 0, ) g( x ) = 0, + sin( ( x + )) 0, 0 ( ; 0, ). 0 (0, )...verm. t.o.v. de x -as met 0,9 y = 0,9cos( x ) 0 0, 9 (0; 0, 9)...verm. t.o.v. de y -as met y = 0,9cos( x ) 0 0, 9 (0; 0, 9)...translatie (,; 0) h( x ) = 0,9cos(( x +, )) 0 0,9 (, ; 0,9). 0 (0, 0)...verm. t.o.v. de x -as met 0 (0, 0)...verm. t.o.v. de y -as met 0 (0, 0)...translatie ( ; 0,8) j ( x ) = 0,8 + sin(( x )) 0,8 ( ; 0,8). 7...verm. t.o.v. de y -as met y = sin( x )...translatie (;,) f ( x ) =, + sin( ( x )

G&R havo B deel C. von Schwartzenberg / 8a...translatie (, ) y = + cos( x )...verm. t.o.v. de x -as met f ( x ) = ( + cos( x ) = + cos( x 8b...verm. t.o.v. de x -as met...translatie (, ) g( x ) = + cos( x 9a a en k ( x ) = sin( x ) ; b en f ( x ) = sin( x ); c en g( x ) = sin( x ) + ; d en h( x ) = sin( x 0a Zie de schets hiernaast. f 0b De grafiek van f snijdt de evenwichtsstand in (, ); (, ) en (, 0c De toppen van de grafiek van f zijn (, ); (, ) en (, 0d De afstand AC is precies één periode van f, dus. y = a b 0 (0, 0)...verm. t.o.v. de x -as met 0 (0, 0)...translatie (, ) f ( x ) = + sin( x ) (, ). g( x ) = + sin( x ) c evenwichtsstand amplitude periode beginpunt (, ). f ( x ) = + sin( x + ) = + sin(( x + )) evenwichtsstand amplitude periode = beginpunt (, ). Zie de grafiek hiernaast. h( x ) = sin(( x )) evenwichtsstand 0 amplitude periode beginpunt (, 0). = f f ( x ) = + cos( x + ) = + cos(( x + )) evenwichtsstand amplitude periode = beginpunt (, ). Zie de grafiek hiernaast. f a b A = 0 + sin( ( t )) evenwichtsstand 0 amplitude periode = beginpunt (, 0). Zie hiernaast. A = 0 (intersect) t 0, t,7 (met periode ) t, t,7 t, t,7. A < 0 (zie een plot) 0, < t <,7, < t <,7, < t <,7. c De helling in beginpunt is da dt 78,. t =,

G&R havo B deel C. von Schwartzenberg / a N =,cos( ( t 0,)) +, evenwichtsstand, amplitude, periode = = beginpunt (0, ; ). Zie de grafiek hiernaast. b N = (intersect) t,09 t,9 (periode ) t,09 t,9 t 7,09 t 8,9. N > (zie een plot) 0< t <,09,9 < t <,09,9 < t < 7,09 8,9 < t < 0. d c De helling in het snijpunt met de verticale as is N,7. dt t = 0 d d De grootste helling is N,. (midden tussen het minimum bij t = en het maximum bij t =,) dt t =,7 a De evenwichtsstand is + = =, de amplitude is = = (of = ) en de periode is =. b f ( x ) = + sin( x Dus a =, b =, c = en d =. 7a De evenwichtsstand is 0 + 0 = 0 = 0 = a, de amplitude is 0 0 = 80 = 0 = b (of 0 0 = 0) en de periode is 80 0 = 0 = c = =. c 0 De grafiek gaat stijgend door de evenwichtsstand (beginpunt van sinus) voor x = 0 d = 0. Een passende formule met een sinus is: y = 0 + 0sin( x 7b De grafiek gaat door een hoogste punt (beginpunt van cosinus) voor x = d = ( periode na x = 0). Een passende formule met een cosinus is: y = 0 + 0sin( ( x ) 8a De evenwichtsstand is 00 + 0 = 0 = 0 = a, de amplitude is 00 0 = 0 = 0 = b (of 00 0 = 0) en de periode is 7 0, =,8 = c = = 0. c,8 De grafiek gaat stijgend door de evenwichtsstand (beginpunt van sinus) voor t = d =. Een passende formule met een sinus is: N = 0 + 0sin( 0 ( t ) 8b De grafiek gaat door een hoogste punt (beginpunt van cosinus) voor t = +,8 =,7 d =,7 ( periode na t = ). Een passende formule met een cosinus is: N = 0 + 0cos( 0 ( t,7) 9a 9b f ( x ) = + sin( x ) evenwichtsstand amplitude periode beginpunt (0, ). g( x ) = + sin( x ) evenwichtsstand amplitude periode beginpunt (, ). f ( x ) = g( x ) (intersect) x, x,0. f ( x ) > g( x ) (zie plot/grafiek) 0 x <,,0 < x. f g 9c s( x ) = a + b sin( c( x d )) s( x ) (optie maximum) top (, ;,) s( x ) (optie minimum) top (,;,, +, Evenwichtsstand a = 0 (of = 0), amplitude b, 0 =, en de periode is (net als bij f en bij g) = c =. c (of de periode is (,, ) =, =, 8) De grafiek gaat stijgend door de evenwichtsstand (beginpunt van sinus) voor s( x ) = 0 (intersect) x 0, d 0,. Een passende formule is s( x ),sin( x 0,

G&R havo B deel C. von Schwartzenberg 7/ 0a 0b s( x ) = a + b cos( c( x d )) s( x ) (optie maximum) top (0,;,0) s( x ) (optie minimum) top (, 0; 7, 80,0 + 7,80 Evenwichtsstand a = (of = ), amplitude b,0 =,80 en de periode is (net als bij f en bij g) = c = (of de periode is (, 0 0,) =, =,8). c De grafiek gaat door een hoogste punt (beginpunt van cosinus) voor x 0, d 0,. Een passende formule is s( x ) +,80cos( x 0, v ( x ) = a + b sin( c( x d )) v ( x ) (optie minimum) top (, ;, 7) v ( x ) (optie maximum) top (, 78; 0, 7 0,7 +,7 Evenwichtsstand a = (of = ), amplitude b 0, 7 =, 7 en de periode is (net als bij f en bij g) = c = (of de periode is (, 78, ) =, =, 8). c De grafiek gaat stijgend door de evenwichtsstand (beginpunt van sinus) voor v ( x ) = (intersect) x, d,. Een passende formule is v ( x ) +, 7 sin( x, a b c d T =, +,sin( ( t )) evenwichtsstand, ( C) amplitude, ( C) periode = = (mnd = jaar) beginpunt (;, ). Zie hiernaast. T = (intersect) t,0... t 8,9... T > (intersect),0... < t < 8,9... Dus gedurende 8,9...,0... maanden of (ongeveer) dagen. Z De stijging is het sterkst bij het passeren van de evenwichtsstand. De sterkste stijging is dt, 0 C per maand. Dit is (ongeveer) 0,8 C per week. dt t = De evenwichtsstand a = 7,; de amplitude b = 7, =, en de periode is = c =. c De grafiek gaat stijgend door de evenwichtsstand voor t = ( maart) + ( periode) = d =. a De amplitude b = en de periode is 8 = c = =. c c 8 y P ' = y P = sin( t b Op t = 0 is P '(0, 0) en op t = is P '(0, d t =, y P ' = sin(, ),. a u = 0,sin( t ) = b sin( t ) de amplitude b = 0, T en = = de trillingstijd T = seconde en de frequentie f = Hertz. b De periode (de trillingstijd) is seconde. Zie de grafiek van u over twee perioden hiernaast. 0, 0, u t u = sin(0 t ) de amplitude b = en de frequentie f = 0 Hertz ( t = u = sin(0 ) = sin(0 ). De frequentie f = 0 Hertz de trillingstijd T = seconde. 0 u = 0, 8sin(0 t ) = 0, 8 sin(880 t u = sin(0, 0 t ) = sin(0, 0 t ) met t in ms en u in mm. ( rondgangen in 00 ms 0,0 rondgangen in ms). met t in ms u = sin(0, 0 t ) = sin(0, 0 t ) met t in ms en u in mm. (, rondgang in 00 ms 0,0 rondgangen in ms 7a T = 7 h = ( + 0) + 0 sin( t ) = + 0 sin( t 7 7 7b t = h = + 0 sin( ) 9, (m 7

G&R havo B deel C. von Schwartzenberg 8/ 7c h = + 0 sin( t ) = (intersect) t =, t =,. 7 h > (zie een plot) gedurende,, = seconden. 8a h = + = + = + A 0 sin( t ) 0 sin( t ) 0 sin( t ) omlooptijd (of trilingstijd of periode) T = 0 (sec 0 0 0 8b Na 0 0 = 0 = 0 seconden. 8c h 0sin( ( 0) 0 B = + t 0 9a x Q = 0cos(0 ( R = 0cos(0 ( 9b x Q = 0cos(0 ( + R = 0cos(0 ( + 0a h = 0 + 8sin( t ) ofwel h = 0 + 8sin( t 90 0b Stoeltje heeft een faseachterstand van (periode) op stoeltje, dat is 90 =,7sec. Dus h = 0 + 8 sin( ( t, 7)) en h = 0 + 8sin( ( t 78, 7) a De periode van P (en ook van Q en R ) is 0 seconden., P ( t =,) heeft, seconden voorsprong op Q ( t = ) het faseverschil tussen P en Q is =. 0 7, R ( t = ) heeft 7, seconden voorsprong op P ( t =,) het faseverschil tussen P en R is = =. 0 00 0, 7, Het faseverschil tussen Q en R is + = 0 =. 0 0 0 b u P = sin( t ) = sin( t ); u sin( (,)) en sin( ( 7,) 0 Q = t u R = t + c R en Q snijden elkaar bij t = (blokje Q gaat omhoog) en t = 0 (blokje Q gaat omlaag). We zoeken dus t = 0. d Tijdens de eerste 0 sec. (één periode) gaan alle drie de blokjes omhoog voor 0 < t <. Dus 0% van de tijd. a Rol II draait in tegenwijzerrichting en draait twee keer zo snel als rol I frol II =. b xp = 0 cos( t ) = 0 cos( t ) en yp = 0 sin( t xq = cos(8 t ) en yq = sin(8 t c Zie de grafieken van xp, xq, yp en y Q hiernaast. d De punten P en Q raken elkaar als xp = xq of als P en Q beide in het punt (0, 0) op de x -as zitten. Dat is bij t = 0, t = 0, en t =. De grafieken van xp en xq raken elkaar dan. x P y Q x Q y P a b januari loopt van t = tot t =. A = 000 0t + 00 sin( t ) met de optie maximum op, geeft Amax 78 (km voor t, 8). De hoogste toppen komen steeds lager te liggen. a b c d, Het aantal perioden is,8. 708 + 0 A 798 + 998sin(77,7 t ) want a = 0 + 0 = 798, b = 0 798 = 998, c = (aantal perioden) 77, 7 en d = 0.,8 cm =,8 0 km d = 798 +,8 0 t. 87 09 0 = 99 (km Jaarlijks neemt de afstand aarde-maan met,8 0 km toe. Dus het duurt 99 88 miljoen jaar.,80 tot en met 0 wordt aan de lezer overgelaten.

G&R havo B deel C. von Schwartzenberg 9/ Diagnostische toets D A(cos 0 ; sin 0 ) A(0, 77; 0, De draaiingshoek van A naar B (alsook van B naar C en van C naar A) is 0 = 0 B(cos0 ; sin0 ) B( 0,9; 0, C (cos80 ; sin80 ) C (0,7; 0, 98 Da Db ya = sinα = 0, 9. De GR geeft sin (0, 9) (zie figuur 8.8) α. x B = cosα = 0, 9. De GR geeft cos (0, 9) (zie figuur 8.8) β. AOB + =. Da P (cos(0), sin(0)) P ( 0, 8; 0, Db P (cos( ), sin( )) = P (cos( ), sin( )) = P (0, Da rad = 80 =. Db rad = 80 =. graden 80 radialen 0, Dc 0,rad = 0, 80 :,. De rad = 80 = 0. Dd rad = 80 = 80. Df rad = 80 : 8,. Da 70 = 70 rad = rad. 80 graden 80 70 0 70 Db 0 = 0 rad = rad. 80 radialen Dc 0 = 0 rad = rad. De 0 = 0 rad = rad. 80 80 9 Dd 0 = 0 rad = rad. Df 70 = 70 rad = 7 rad. 80 80 8 Da α = sin (0, 7) 0, 8. Db α = cos ( ) 0,. Dc 7 α = sin ( ) 0, 79. D7a...verm. t.o.v. de x -as met y = sin( x )...translatie (, ) f ( x ) = + sin( x D7b...verm. t.o.v. de y -as met...translatie (, ) f ( x ) = + sin(( x ) D8 D9a D9b D9c...translatie (, ) y = + cos( x )...verm. t.o.v. de y -as met y = + cos( x )...verm. t.o.v. de x -as met f ( x ) = ( + cos( x )) = cos( x ) ofwel f ( x ) = cos( ( x ) f ( x ) = + sin( ( x )) evenwichtsstand amplitude periode = beginpunt (, ). (zie de grafiek hiernaast) f ( x ) = (intersect) x, 8 x,7 x 0, 8 x 0,7 x,7 x, 8 x,7 x, 8. f ( x ) (zie een plot/de grafiek), 8 < x <,7 0, 8 < x < 0,7,7 < x <, 8,7 < x <, 8. De helling is dy dx,8. x =

G&R havo B deel C. von Schwartzenberg 0/ D0a f ( x ) = a + b sin( c( x d )) met evenwichtsstand a = 0, amplitude b = 0 0 = 0 en de periode is 0 0 = 0 = c = =. c 0 De grafiek gaat stijgend door de evenwichtsstand (beginpunt van sinus) voor x = 0 d = 0. Een formule: f ( x ) = 0 + 0sin( ( x 0) D0b f ( x ) = a + b sin( c( x d )) met a = 0, b = 0 en c =. De grafiek gaat een hoogste punt (beginpunt van cosinus) voor x = 7 d = 7. Een formule: f ( x ) = 0 + 0cos( ( x 7 ) Da u = sin(0 t ) = sin( ) de amplitude b = cm, de frequentie f = Hertz en de trillingstijd T = sec. Db Zie de grafiek van u hiernaast. Dc 0, periode is 0, = 0, 0, = 0, 0 (sec Dus uq = sin(0 ( t 0, 0) Da Db Dc De afstand AB = + 00 = 0 (m De omtrek van het vat (r) is 0, = 0, (m 0 Het aantal omwentelingen is. 0, Eén omwenteling duurt (aflezen in figuur 8.0b) sec. na,... 0 sec. is het vat in B. 0 Er wordt dus 0 meter afgelegd in 0,... sec. de snelheid is m/s,8 km/u. 0,... Gemengde opgaven 8. Goniometrie Ga P (cos(), sin()) P ( 0, ; 0, 9 Gb P ( cos(), sin()) P (,;, 8 Gc P (cos( ), sin( )) P (,8;, Gd P (8cos( ), 8sin( )) P (,9; Ga...verm. t.o.v. de x -as met...translatie (, ) y = + sin( x )...verm. t.o.v. de y -as met f ( x ) = y = + sin( x ) en...verm. t.o.v. de x -as met...translatie (, ) g( x ) = + cos( x + Zie de grafieken hiernaast. f of f ( x ) = + sin(( x ) Gb f ( x ) = + sin(( x )) en evenwichtsstand amplitude periode = beginpunt (, ). g( x ) = + cos( x + ) evenwichtsstand amplitude periode beginpunt (, ). Gc f ( x ) = 0 (intersect) x 0, x, x, 0 x, 0. (dit zijn de nulpunten) g Gd f ( x ) = g( x ) (intersect) x 0, x,8. f ( x ) < g( x ) (zie een plot/grafiek) 0 x < 0,,8 < x.

G&R havo B deel C. von Schwartzenberg / Ga h =, + 0, sin(0, ( t )) evenwichtsstand, amplitude 0, periode, 0, beginpunt (;, ). Teken nu zelf de grafiek van h. (gebruik een plot een TABLE) Gb De maxima op mei zijn periode en periode na het beginpunt. Dus bij t = + =,0... om :0 en bij t = + = 8,... om 8:. 0, 0, Gc In dag zitten bijna twee perioden. Dus op mei de eerste keer bij t = + (zoeken we niet) 0, en de tweede keer bij t = + 7 8, 0 om 0:9. 0, Gd h =,9 (intersect met 0 < t < ) t =,9... (om :) t = 7,... (om 7:). h >,9 (zie een plot/grafiek) tussen : en 7:. G7a u = sin( t ) evenwichtsstand 0 dm amplitude dm periode = sec beginpunt (0, 0). Zie de grafiek hiernaast. G7b Per seconde (trilling) wordt = 0 dm afgelegd. Dus in één minuut 0 0 = 00 dm ofwel 0 meter. G7c De snelheid op tijdstip t =, is du (dm/s dt 9,7 t =, G8a In de figuur G.9 is dat 00 00 = 000 (cm G8b In figuur G.8 is de periode seconden 0 ademhalingen per minuut. Het minuutvolume is 0 00 = 000 (cm, dus liter). In figuur G.9 is de periode seconden ademhalingen per minuut. Het minuutvolume is 000 = 0 000 (cm, dus 0 liter). De verhouding van het minuutvolume bij de ademritmes van figuur G.8 en figuur G.9 is 000 : 0 000 = :. max min G8c V = a + b sin( c( t d )) met a ( = evenwichtsstand = ) = 000 00 = 70; b ( = amplitude) = 000 70 = 0; c ( = ) = = en d 0 (sinus gaat stijgend door de evenwichtsstand voor t 0) V 70 0 periode = = = + sin( t + + G8d V = a + b cos( c( t d )) met a ( = evenwichtsstand) = 00 + 00 = 000; b ( = amplitude) = 00 000 = 00; c ( = ) = = en d (cosinus heeft maximum voor t ) V 000 00cos( ( t ) periode = = = + G8e V = a + b sin( c( t d )) met a ( = evenwichtsstand) = 00 (gegeven); b ( = amplitude) = 00; (de periode van één ademhaling is = seconde, want er zijn 0 ademhalingen per minuut ) c ( = ) 0 = = = en d = periode (deze sinus heeft beginpunt voor t =, ). 8 Dus V = 00 + 00 sin( ( t ) 8 G8f 00 + 00 sin( ( t )) = 000 t 0,... t 0,9... 8 Per ademhaling 0,... sec. per minuut 0 Ans, sec. G9a De omtrek van het rad ( r ) is 0 = 0 m. De snelheid is 0 m/ min (ongeveer) 0 0 : 000 =, 7, km/u. G9b h = a + b cos( ct ), want op t = 0 is het bakje in het hoogste punt. Evenwichtsstand a =, amplitude b = 0 en de periode is 0 = c = =. c 0 0 Een passende formule is h M = + 0cos( t 0 G9c van de bakjes eerder de fasevoorsprong is =. Hierbij hoort t = 0 = 0. Dus h W = + 0cos( ( t + 0) 0

G&R havo B deel C. von Schwartzenberg / G9d Zie de grafieken hiernaast. G9e hm = hw (intersect) t = 0 t = 0 + 0 = 80. (het bakje van Willeke stijgt). hm h W G0a f ( x ) = a + b sin( c( x d )) met, +, evenwichtsstand a = =, amplitude b =, =, en de periode is = c = = =,. c De grafiek gaat stijgend door de evenwichtsstand (beginpunt van sinus) voor x = d =. Een passende formule is f ( x ) +,sin(,( x ) G0b N ( t ) = a + b cos( c( t d )) met evenwichtsstand a = 0 + 0 = 0, amplitude b = 0 0 = 0 en de periode is (7 ) = = c= =. c De grafiek gaat een hoogste punt (beginpunt van cosinus) voor t = d =. Een passende formule is N ( t ) 0 + 0cos( ( t ) Ga De omtrek van het wiel ( r ) is = 8 cm. (de snelheid van 8 km/u = m/s = 00 cm/s) Dus per seconde 00, keer rond. 8 Gb h = a + b sin( ct ), want op t = 0 is de ventiel helemaal rechts (op de evenwichtstand en heeft een positieve draairichting). Evenwichtsstand a =, amplitude b = 0 en de frequentie is 00 = c c = 000 = 00 = 0. 8 8 7 Een passende formule is h = + 0sin( 0t 7 Gc Lees in figuur G. af: het wiel draait één keer rond in seconde twee keer rond in seconde. De snelheid is 8 = cm/s. Dit is (ongeveer), km/u. Gd Lees in figuur G. af: in seconde 0 cm gestegen. Er is dan cm afgelegd. AB + BC = AC AB = AC BC AB = AC BC = ( ) 0. 0 De helling is BC 0,07 = 7%. AB Ga De lengte van de baan is 0 + 0 = 0 (cm De snelheid van de trein is 0 cm/s. Gb yp = 0sin( t ) (0 < t <,). (de periode is = 9 = c = = ) 9 8 c 9 9 Gc Voor, < t < is de amplitude 9. (bij t = is de halve baan afgelegd) wissel Ga De helling op tijdstip t = 0,0 is dv (negatief dt 970 ) de spanning V neemt af. t = 0,0 Gb V = 00 sin(00 t ) (optie maximum) (eerste maximum na t = 0 voor) t = 0, 00. V * = 0 sin(00t ) (optie maximum) (eerste maximum na t = 0 voor) t 0, 00. V * bereikt 0, 00 0, 00 = 0, 000 seconden eerder het maximum. Ga y = + sin(0, 9 x ) =, 8 (met intersect de twee snijpunten naast één top) x 0, 7 of x,9. Dus de breedte van het blokje is (ongeveer), (cm Gb SQ = + 7 8, 8. S ligt even hoog als P ; hetzelfde aantal golven; even hoge toppen; enz. 8,8 De nieuwe grafiek is een horizontale uitrekking van G. met factor. 7 8,8 verm. y -as, 7 y = + sin(0, 9 x ) sin(0, 9 7 y = + x 8,8 Dus een mogelijke formule is y = + sin(0, x cm 7 cm