Rapportage quick scan Friese taal 2007 Provincie Fryslân

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Rapportage quick scan Friese taal 2007 Provincie Fryslân"

Transcriptie

1 Rapportage quick scan Friese taal 2007 Provincie Fryslân

2 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1: Inleiding... 3 Hoofdstuk 2: De vier vaardigheden... 5 Hoofdstuk 3: De moedertaal... 9 Hoofdstuk 4: Taaloverdracht...12 Hoofdstuk 5: Conclusie...16 Bijlage I: Vragenlijst quick scan Friese taal Bijlage II: Uitkomsten quick scan Friese taal Hoofdstuk 1: Inleiding... 3 Hoofdstuk 2: De vier vaardigheden... 5 Hoofdstuk 3: De moedertaal... 9 Hoofdstuk 4: Taaloverdracht Hoofdstuk 5: Conclusie Bijlage I: Vragenlijst quick scan Friese taal Bijlage II: Uitkomsten quick scan Friese taal

3 Hoofdstuk 1: Inleiding De provincie Fryslân is een tweetalige provincie. Beide rijkstalen, het Nederlands en het Fries, zijn hier in levend gebruik. Er is echter geen sprake van een gelijkwaardige verhouding tussen beide talen: Nederlands is de dominante taal in Fryslân. Gedeputeerde Staten van Fryslân vinden dat het Fries kansen moet krijgen, en streven naar gelijkwaardigheid en gelijkberechtiging. Deze twee doelstellingen komen ook naar voren in de conceptnota Fries taalbeleid better sichtber, mear fertroud , vastgesteld op 27 juni Om bij de totstandkoming van de definitieve nota zo goed mogelijk te kunnen inspelen op de huidige taalsituatie is er in januari 2007 een taalonderzoek gehouden. Er is besloten tot het uitvoeren van deze quick scan, omdat het laatste grote taalonderzoek al uit 1994 dateerde. Daarnaast leverden de uitkomsten van een heel aantal kleinere onderzoeken niet een eenduidig beeld van de positie van het Fries (Driessen 2006, IPO 2004, Afûk/LC 2003 en Ried fan de Fryske Beweging 2001). Kortom, er was behoefte aan een grootschalig taalonderzoek. Het uitgangspunt van het onderzoek was om de taalsituatie per gemeente in kaart te brengen, waarbij vooral de Friese taal centraal staat. Er is nog nooit eerder een dergelijk intensief onderzoek naar de Friese taal op gemeentelijk niveau gedaan. Gemeenten krijgen met dit onderzoek inzicht in hun eigen taalsituatie, wat als uitgangspunt kan dienen voor het eigen taalbeleid. De Provincie kan met kennis van de gemeentelijke cijfers beter inspelen op de behoeften van de verschillende gemeenten en haar taalbeleid hierop afstemmen. De quick scan is alleen gericht op het in kaart brengen van de beheersing van het Fries en de primaire taaloverdracht. Om volledig inzicht in de taalsituatie van Fryslân te kunnen krijgen is verdergaand wetenschappelijk onderzoek nodig. In alle vastelandsgemeenten van Fryslân zijn 1200 willekeurige huishoudens aangeschreven. Vanwege hun kleine inwoneraantal en het feit dat de Friese taal daar in zeer geringe mate wordt gebruikt zijn de vier Waddeneilanden niet meegenomen. De totale onderzoekspopulatie bestond uit personen, gekozen via een a-selecte steekproef. Het onderzoek was gericht op de Friese bevolking van 18 jaar en ouder. Er zijn tien korte vragen gesteld en er kon worden gekozen tussen het invullen van een Fries- of Nederlandstalige enquête. De vragenlijst is als bijlage I aan dit onderzoek toegevoegd. Regelmatig werd zowel de Fries- als Nederlandstalige vragenlijst door één huishouden teruggestuurd. Deze dubbele respons zou de betrouwbaarheid van het onderzoek schaden. Daarom is van deze respondenten door middel van een steekproef de helft Friestalige en de helft Nederlandstalige vragenlijsten meegenomen in de analyse

4 In totaal werkten inwoners van Fryslân mee aan het onderzoek, wat neerkomt op een respons van 53%. In vergelijking met andere provinciale onderzoeken is dit bijzonder hoog. In Littenseradiel lag de respons met 62% het hoogst van alle gemeenten; in Leeuwarden het laagst met 40%. In iedere gemeente lag de respons dus ruim boven de 25%, het percentage waar omwille van de representativiteit naar gestreefd is. De uitkomsten zijn gewogen naar leeftijd en aantal inwoners van de betreffende gemeente, om een beter beeld van Fryslân als geheel te kunnen creëren. Door deze wegingen toe te passen hebben wij getracht de uitkomsten zo representatief mogelijk te maken voor de provincie als geheel. Er bestond bijna geen verschil tussen het aandeel teruggestuurde Nederlandstalige (49,6%) en Friestalige (50,4%) vragenlijsten. Wel namen er meer vrouwen (54,7%) dan mannen (42,7%) deel aan de enquête. Van de overige 2,6% van de respondenten is het geslacht niet bekend. Het geslacht van de respondent bleek geen samenhang te vertonen met de uitkomsten. De uitkomsten van de quick scan zijn verder verwerkt in De Friese taalatlas Friese taal in beeld (Provinsje Fryslân, Leeuwarden 2007)

5 Hoofdstuk 2: De vier vaardigheden In dit hoofdstuk zullen de vier basisvaardigheden van een taal - het kunnen verstaan, spreken, lezen en schrijven - nader worden bekeken. Hoe goed beheersen de inwoners van Fryslân de vier vaardigheden van de Friese taal? Bij de vragen naar beheersing van de vaardigheden kon uit vijf antwoordmogelijkheden worden gekozen: heel goed, goed, vrij aardig, met moeite of helemaal niet. Vergelijking met eerdere taalonderzoeken In 1967 is voor het eerst onderzoek gedaan naar in hoeverre het Fries in Fryslân werd verstaan, gesproken, gelezen en geschreven. Een dergelijk onderzoek is nog eens herhaald in 1980 en opnieuw in Wanneer de uitkomsten van deze drie onderzoeken naast die van 2007 worden gelegd, ontstaat het volgende beeld: Pietersen 1967 Taal yn Fryslân 1980 Taal yn Fryslân 1994 Verstaan Spreken Lezen Schrijven Tabel 1: Beheersingsniveau Fries: vrij aardig, goed of heel goed in %. Quick scan 2007 De beheersing van de Friese taal lijkt tussen 1967 en 1980 te zijn afgenomen, maar sinds 1980 te zijn gestabiliseerd (kunnen verstaan en spreken) of te zijn toegenomen (lezen en schrijven). Hier moet wel een kanttekening bij worden geplaatst. Alle cijfers zijn het resultaat van de eigen inschatting van de vier vaardigheden van de geënquêteerden. Ze vormen een indicatie voor het niveau van taalbeheersing en geven dus aan in hoeverre de respondenten zelf denken de taal te beheersen. Dit geldt voor alle hier genoemde taalonderzoeken. Wanneer alleen de cijfers voor de beheersing goed en heel goed worden genomen, wordt dit beeld bevestigd. Sinds - 5 -

6 1980 is de beheersing van het Fries stabiel wat kunnen verstaan en spreken betreft, en neemt de beheersing van het lezen en schrijven toe. Pietersen 1967 Taal yn Fryslân 1980 Taal yn Fryslân 1994 Verstaan Spreken Lezen Schrijven Tabel 2: Beheersingsniveau Fries: goed of heel goed in %. Quick scan 2007 Leeftijdsverschillen Wanneer we per leeftijdscategorie kijken naar het percentage dat aangeeft het Fries goed of heel goed te beheersen, levert dat het volgende beeld op: Leeftijdsgroep Verstaan Spreken Lezen Schrijven jaar jaar jaar jaar en ouder Tabel 3: % dat aangeeft het Fries goed of heel goed te beheersen, naar leeftijd. De gunstige ontwikkeling van de taalsituatie die uit tabel 2 bleek wordt door tabel 3 toch enigszins genuanceerd. De toename van de lees- en schrijfvaardigheid hangt niet samen met de leeftijdsopbouw. Het is precies andersom: hoe ouder men wordt, hoe beter men het Fries kan lezen en schrijven. Het lijkt erop dat het aanleren van deze vaardigheden voor een deel op latere leeftijd gebeurt. Voor het spreken zou dit ook het geval kunnen zijn. Bij het goed kunnen verstaan van de taal bestaat bijna geen verschil tussen de leeftijdsgroepen. Het Fries wordt goed verstaan binnen iedere leeftijdsgroep. Wanneer de uitkomsten van met moeite en helemaal niet bij elkaar worden opgeteld en naar leeftijd worden gerangschikt, kan eventueel taalverlies geconstateerd worden: Leeftijdsgroep Verstaan Spreken Lezen Schrijven jaar jaar jaar jaar en ouder Tabel 4: % dat aangeeft het Fries met moeite of helemaal niet te beheersen, naar leeftijd. De percentages verschillen per vaardigheid niet veel van elkaar. Er lijkt wel taalverlies aanwezig te zijn, maar in geringe mate. De verschillen tussen de twintigers en de 65+ ers zijn maximaal vier procentpunten in het voordeel van de oudere generatie

7 Opvallend hierbij is dat de leeftijdscategorie jaar de meeste vaardigheden van het Fries beter beheerst dan de categorie jaar. In vergelijking met eerdere onderzoeken lijkt de positie van de Friese taal zich dus te stabiliseren of zelfs licht te verbeteren. Wanneer de verschillende leeftijdscategorieën nader worden bekeken lijkt er echter sprake van te zijn van (licht) taalverlies bij de jongere generatie. Vooral de beheersing van het lezen ligt lager bij de jongste leeftijdscategorie. Verschillen tussen gemeenten Het percentage inwoners dat Fries goed en heel goed spreekt varieert per gemeente. Onder het begrip Friessprekers verstaan wij de categorie inwoners in Fryslân die naar eigen zeggen het Fries goed kan spreken. Top-5 gemeenten met hoogste % Friessprekers Top-5 gemeenten met laagste % Friessprekers 1 Dantumadeel 90 1 Weststellingwerf 21 2 Littenseradiel 83 2 Harlingen 30 3 Dongeradeel 82 3 Leeuwarden 43 4 Achtkarspelen 82 4 Ooststellingwerf 45 5 Ferwerderadiel 80 5 Sneek 51 Binnen de gemeente Dantumadeel spreekt dus negen van de tien inwoners het Fries goed tot heel goed. Van de inwoners van Weststellingwerf is dit maar één op de vijf. Bij de 17 gemeenten die buiten de hoogste en laagste vijf vallen ligt het aantal inwoners dat (heel) goed Fries spreekt tussen de 59% en 79%. Voor alle vier de vaardigheden kan een dergelijke top-5 worden gemaakt. Bij alle vier de vaardigheden eindigt de gemeente Weststellingwerf bovenaan de top-5 van laagste beheersing. Weststellingwerf is daarmee de minst Friestalige gemeente op het Friese vasteland. Harlingen en Ooststellingwerf eindigen ook bij alle vaardigheden bij de laagste vijf. Naast Leeuwarden en Sneek staat ook Lemsterland meer dan eens bij de onderste vijf. Deze zes gemeenten, die bij alle vaardigheden slecht scoren, kenmerken zich door ligging in Zuidoost Fryslân (Lemsterland, West- en Ooststellingwerf) of als stadse gemeente (Harlingen, Leeuwarden, Sneek). De top-5 van hoogste beheersing van de verschillende vaardigheden geeft een gedifferentieerder beeld. Alleen Littenseradiel eindigt bij alle vaardigheden bij de bovenste vijf gemeenten en is daarmee qua taalbeheersing de meest Friestalige gemeente. Dantumadeel, Ferwerderadiel en Tytsjerksteradiel staan bij drie van de vier vaardigheden bij de hoogste vijf gemeenten, Boarnsterhim en Dongeradeel bij twee. Nog drie andere gemeenten eindigen éénmaal bij de beste vijf gemeenten. Bij alle vaardigheden zijn de verschillen aan de bovenkant van de lijst veel kleiner dan aan de - 7 -

8 onderkant. Alle gemeenten die hoog scoren zijn plattelandsgemeenten zonder stedelijke kern. De positie van het Fries is op het platteland een stuk sterker dan in de meer verstedelijkte gebieden

9 Hoofdstuk 3: De moedertaal 54% van de inwoners van Fryslân heeft het Fries als moedertaal. Onder de moedertaal verstaan wij in deze quick scan de taal waarin de respondent is opgevoed. In 1994 was dit nog 57%. Het aantal Inwoners van Fryslân met het Nederlands als moedertaal is in dezelfde periode toegenomen van 31% naar 35%. Het Nederlands lijkt zich als moedertaal dus langzamerhand uit te breiden, ten koste van de Friese taal, maar vooral ten koste van de streektalen. Leeftijdsverschillen Dat het Nederlands als moedertaal in Fryslân toeneemt, blijkt ook uit de indeling naar leeftijd. Hoe jonger de inwoners van Fryslân, hoe groter het aandeel Nederlands als moedertaal. Leeftijdsgroep Nederlands Fries Streektaal jaar jaar jaar jaar en ouder Tabel 5: Moedertaal naar leeftijd in % Buitenlandse taal Toch is het niet zo dat de groei van het Nederlands hoofdzakelijk door Fries taalverlies ontstaat. Het Nederlands als moedertaal neemt tussen de jongste en oudste generatie geënquêteerden met 17 procentpunten toe. Tegelijkertijd treedt er zeven procentpunten taalverlies op voor het Fries. De toename van het Nederlands gaat daarmee voor meer dan de helft niet ten koste van het Fries, maar van de in Fryslân aanwezige streektalen. Waar van de 65+ ers nog ongeveer één op de zeven van huis uit een streektaal heeft meegekregen, is dat van de twintigers nog maar één op de 25. De streektalen nader bekeken 33% van de inwoners van het Bildt heeft het Bildts als moedertaal. Van de inwoners van Ooststellingwerf heeft 11% het Stellingwerfs als moedertaal, in Weststellingwerf is dit ruim 28%. Er zijn vijf gemeenten waar meer dan 10% het stadsfries of een andere streektaal spreekt. In Harlingen (18%) en Bolsward (17%) is het stadsfries het sterkst aanwezig. Ook in Sneek, Franekeradeel en Kollumerland c.a. heeft een heel behoorlijk deel van de inwoners een streektaal als moedertaal (allen 11%). Niet alle streektalen hebben te maken met een even sterk taalverlies

10 Leeftijdsgroep Streektaal: Stellingwerfs Streektaal: Bildts jaar 0,6 1,3 2, jaar 1,9 1,3 4, jaar 3,2 0,9 8,6 Stadsfries/ andere streektaal 65 jaar en ouder 3,8 1,4 9,4 Tabel 6: Moedertaal naar leeftijd in %, gegevens per streektaal weergegeven Het Bildts lijkt zich goed te kunnen handhaven. Deze kleine streektaal blijft bij de oudste en de jongste generatie nagenoeg op hetzelfde niveau en het Nederlands lijkt hier nauwelijks terrein te winnen. Voor het Stellingwerfs ziet het er minder rooskleurig uit. Bijna 4% van de 65+ ers heeft het Stellingwerfs als moedertaal, maar bij de twintigers is dat nog maar 0,6%. Het Stellingwerfs heeft daarmee te maken met een aanzienlijk taalverlies tussen de generaties. Ook het stadsfries en de overige streektalen moeten veel terrein prijsgeven. Het aandeel stadsfries als moedertaal is tussen de oudste en jongste generatie met ruim driekwart teruggelopen: heeft van de 65+ ers nog bijna 10% het stadsfries of een andere streektaal als moedertaal, bij de twintigers is dit nog maar 2%. Verschillen tussen gemeenten Van de 27 onderzochte gemeenten wonen in Dantumadeel de meeste personen met het Fries als moedertaal: 84%. Van nog eens zes gemeenten is de moedertaal meer dan 70% het Fries. De meeste gemeenten bestaan voor tussen de 50% en 70% uit inwoners met het Fries als moedertaal. Alleen in drie gemeenten met een duidelijke streektaalidentiteit (Het Bildt en de beide Stellingwerven) en in de vier stadsgemeenten (Leeuwarden, Sneek, Harlingen en Bolsward) heeft minder dan 50% van de inwoners het Fries als moedertaal. Er zijn drie gemeenten in Fryslân waar meer dan de helft van de inwoners het Nederlands als moedertaal heeft. Harlingen heeft het hoogste percentage:

11 56%. Leeuwarden (54%) en Weststellingwerf (52%) doen hier niet veel voor onder. Heerenveen is de gemeente waar de meeste mensen wonen met een buitenlandse taal als moedertaal. 2,8% van de geënquêteerden in deze gemeente geeft aan dat dit voor hen het geval is. Spreektaal met partner Op dit moment zijn er in Fryslân net iets meer stellen die onderling Fries spreken dan Nederlands: 47% van de Inwoners van Fryslân spreekt Fries met zijn of haar partner, 44% het Nederlands. Wanneer dit gegeven echter aan leeftijd gekoppeld wordt, lijkt het erop dat over een niet al te lange tijd de meerderheid van de stellen samen het Nederlands zal gebruiken: Leeftijdsgroep Nederlands Fries Streektaal jaar jaar jaar jaar en ouder Tabel 7: Spreektaal tegen partner naar leeftijd in % Het Nederlands neemt als spreektaal tegen de partner tussen de oudste en jongste generatie met maar liefst 25 procentpunten toe. Tegelijkertijd is er bij het Fries en de streektalen sprake van een flinke achteruitgang in gebruik. Van de categorie jaar geeft 52% aan dat het Fries zijn of haar moedertaal is, maar slechts 39% gebruikt de moedertaal ook met zijn of haar partner. In een grote gemeente als Leeuwarden spreekt nog maar 17% Fries met zijn of haar partner, en 73% het Nederlands. Verreweg de meeste mensen met een partner hebben dezelfde moedertaal als hun partner en spreken onderling meestal deze gezamenlijke moedertaal. In deze quick scan is ook gekeken naar het taalgedrag van stellen waarvan één partner het Fries als moedertaal heeft en één partner het Nederlands. Gemakshalve spreken we hier van tweetalige stellen. Van de tweetalige stellen in Fryslân spreekt 75% Nederlands met elkaar. Ondanks het feit dat het Nederlands in Fryslân de dominante taal is, kiest toch nog 23% van de stellen ervoor om Fries met elkaar te spreken. 2% kiest een andere taal als spreektaal met elkaar

12 Hoofdstuk 4: Taaloverdracht Eén van de onderwerpen waar binnen de quick scan specifiek aandacht voor is gevraagd is het overdragen van de taal van ouder op kind. In hoeverre spreken ouders die zelf het Fries als moedertaal hebben ook weer Fries met hun kinderen? Vergelijking met eerdere taalonderzoeken Op dit moment wordt er in Fryslân bijna even vaak Nederlands als Fries met de kinderen gesproken. 48% van de ouders spreekt Fries met de kinderen, 47% het Nederlands. In vergelijking met twee eerdere taalonderzoeken geeft dat de volgende ontwikkeling: Taal yn Fryslân 1980 Taal yn Fryslân 1994 Fries Nederlands streektaal Tabel 8: spreektaal tegen kinderen in % Quick scan 2007 Het aantal gezinnen waarin het Fries wordt gesproken met de kinderen is in 27 jaar met tien procentpunten teruggelopen. Tegelijkertijd wordt er steeds vaker Nederlands gesproken met kinderen in gezinnen in Fryslân. De streektaal als spreektaal met kinderen loopt ook flink terug. Leeftijdsverschillen Wanneer de spreektaal tegen kinderen aan de leeftijd van de ouders wordt gekoppeld, ontstaat er geen eenduidig beeld. Leeftijdsgroep Nederlands Fries Streektaal jaar jaar jaar jaar en ouder Tabel 9: spreektaal tegen kinderen naar leeftijd in % De oudste leeftijdscategorie gebruikt het meest het Fries of een streektaal als spreektaal tegen de kinderen. Het percentage ouders dat Nederlands tegen de kinderen spreekt neemt bij de jongere categorieën toe. De categorie jaar vormt hierop een uitzondering. Dit kan te maken hebben met het feit dat er van de ruwweg 1100 respondenten uit deze leeftijdscategorie, er (nog) maar ruim 300 zijn die al kinderen hebben en deze vraag hebben kunnen beantwoorden. Bij de andere drie leeftijdscategorieën ligt het aantal respondenten bij deze vraag ongeveer tien maal zo

13 hoog. Het lijkt erop dat de toename van het Nederlands wederom het meest ten koste gaat van de streektaal als spreektaal. Taaloverdracht De taaloverdracht van ouder op kind, gerangschikt naar spreektaal van de ouder, geeft het volgende beeld: Moedertaal Nederlands Fries Streektaal Nederlands ,1 Fries ,1 Streektaal Tabel 10: spreektaal tegen kinderen naar moedertaal in % Van iedere 100 Friestalige ouders spreken er 16 Nederlands tegen de kinderen. Het aantal Friestalige ouders dat overstapt op het spreken van het Nederlands tegen de kinderen ligt een stuk hoger dan andersom. Slechts één op de 20 Nederlandstalige ouders kiest ervoor om Fries als spreektaal tegen de kinderen te gebruiken, terwijl één op de zes Friestalige ouders voor het Nederlands kiest. Dit laatste gebeurt niet alleen onder invloed van een Nederlandse wederhelft. Ruim 4% van Friestalige ouderparen, die dus beide het Fries als moedertaal hebben, spreekt toch Nederlands tegen de kinderen. Het aantal kinderen dat in de Friese taal wordt opgevoed loopt op deze manier gestaag maar wel zeker terug, wat wordt bevestigd door de ontwikkeling uit tabel 8. Vrijwel geen Nederlandstalige of Friestalige ouders stappen over op een streektaal als taal voor de kinderen. De streektaalsprekers zelf spreken nog wel de streektaal tegen de kinderen, hoewel de meerderheid van deze groep ervoor kiest om een andere taal dan de spreektaal met de kinderen te spreken. Zou deze trend zich voortzetten dan zou de streektaal binnen enkele generaties nagenoeg verdwijnen als spreektaal tegen kinderen. Vooral het Nederlands is populair bij ouders die een streektaal als moedertaal hebben. 16% stapt over op het Fries, wat de neergang van het Fries een klein beetje tegengaat. Bij tweetalige stellen, waarvan één partner Nederlands en één partner Fries als moedertaal heeft, wordt als spreektaal tegen de kinderen meer gekozen voor het Nederlands dan voor het Fries. 68% van de tweetalige stellen gebruikt het Nederlands en 31% het Fries als spreektaal tegen de kinderen. De streektalen nader bekeken Wanneer de overdracht van ouder op kind per streektaal wordt gespecificeerd blijkt dat de streektalen onderling redelijk van elkaar verschillen:

14 Moedertaal Streektaal: Stellingwerfs Streektaal: Bildts Stellingwerfs 35,9 0,0 0,6 Stadsfries/ andere streektaal Bildts 0,0 57,7 0,9 Stadsfries / andere streektaal 0,3 0,1 27,6 Tabel 11: spreektaal tegen kinderen naar moedertaal in %, gegevens per streektaal weergegeven De overdracht van de verschillende streektalen bevestigt het gegeven dat niet alle streektalen te maken hebben met een even groot taalverlies. Het Bildts wordt in veel grotere mate overgedragen op de kinderen dan dat bij de andere streektalen gebeurt. Het stadsfries wordt het minst overgedragen van ouder op kind. Ruim 56% van de moedertaalsprekers uit deze categorie spreekt Nederlands tegen de kinderen. Net als bij tabel 6, waar de terugloop van de moedertaal in wordt beschreven, lijkt de toekomst van het stadsfries (en de overige streektalen) het meest onzeker. Het Stellingwerfs wordt ook maar in geringe mate overgedragen op kinderen. Ruim een derde van de moedertaalsprekers van het Stellingwerfs kiest ervoor om de eigen moedertaal over te dragen. Meer dan de helft van deze groep spreekt Nederlands met de kinderen. Verschillen tussen gemeenten Over de taaloverdracht van ouder op kind zijn per gemeente bijzonder grote verschillen te constateren. In de gemeente Weststellingwerf spreekt maar 6% van alle ouders Fries tegen de kinderen en ook in de stadsgemeenten Harlingen, Leeuwarden en Sneek ligt dit aantal onder de 20%. Driekwart van de gezinnen in deze gemeenten spreekt thuis het Nederlands. In een aantal plattelandsgemeenten is de situatie precies andersom. Daar wordt bij driekwart of meer van de huishoudingen thuis Fries gesproken. (Dantumadeel, Ferwerderadiel, Achtkarspelen en Littenseradiel) en maar bij 20% het Nederlands. Het Fries is binnen deze gemeenten dus nog zeer sterk aanwezig en dat lijkt ook nog wel een tijd zo te blijven. In totaal wordt er in 17 van de 27 onderzochte gemeenten door meer

15 dan de helft van de gezinnen Fries met de kinderen gesproken. In bijlage II van dit rapport worden de uitkomsten van de quick scan op gemeenteniveau aangegeven, wat betreft de vier vaardigheden Fries, de moedertaal, de taaloverdracht en de spreektaal tegen de partner

16 Hoofdstuk 5: Conclusie De quick scan over de Friese taal heeft een aantal interessante gegevens aan het licht gebracht. Wat het Fries betreft lijkt het erop dat er twee ontwikkelingen gaande zijn. Ten eerste lijkt de beheersing van het Fries de afgelopen jaren stabiel te zijn gebleven of zelfs licht te zijn toegenomen. De cijfers voor het kunnen verstaan en het kunnen spreken van het Fries zijn vrijwel identiek aan de resultaten van de onderzoeken uit 1980 en Wat betreft het kunnen lezen en het kunnen schrijven van de Friese taal zijn de cijfers iets positiever. Ten tweede lijkt het gebruik van het Fries tussen de generaties langzaam maar zeker af te nemen. Hoe jonger de inwoners van Fryslân zijn, hoe minder vaak het Fries de moedertaal is. Ook wordt er door jongere mensen minder vaak Fries met de partner gesproken dan door de oudere mensen. Ook het aantal mensen dat Fries met hun kinderen spreekt kent een negatieve ontwikkeling. Daarnaast is er een toename van tweetalige stellen, die in meerderheid voor het Nederlands kiezen als spreektaal met elkaar (75%) of met hun kinderen (68%). Er is dus op verschillende fronten taalverlies van het Fries zichtbaar. Het Fries heeft in een heel aantal gemeenten een bijzonder sterke positie. Dit zijn vooral plattelandsgemeenten zonder stedelijke kern. In deze gemeenten wordt door ongeveer 80% van de bevolking Fries gesproken en draagt driekwart van de ouders de Friese taal ook over op de kinderen. In een aantal stadsgemeenten en gemeenten met een duidelijke streektaalidentiteit staat het Fries een stuk minder goed voor. In deze gemeenten is er een lager aantal Friessprekers, heeft nog geen 50% het Fries als moedertaal en wordt soms nauwelijks Fries met de partner of de kinderen gesproken. Het Nederlands krijgt in Fryslân een steeds sterkere positie en dat lijkt nog het meest ten koste te gaan van de streektalen. Slechts 3% van de inwoners van Fryslân onder de 30 jaar gebruikt een streektaal tegen zijn of haar partner. Er zijn nog maar heel weinig jonge mensen met het Stellingwerfs of het stadsfries als moedertaal. Nog maar een derde van de moedertaalsprekers van deze streektalen draagt de streektaal over op de kinderen. Alleen het Bildts kan zich naar het zich laat aanzien redelijk goed handhaven. Het aantal moedertaalsprekers loopt hier nauwelijks terug en de taaloverdracht ligt een stuk hoger dan bij de andere streektalen. Met deze quick scan is een beeld ontstaan van de taalsituatie in elke afzonderlijke gemeente, waarbij in een momentopname gegevens verzameld zijn die betrekking hebben op primaire taalverwerving, -overdracht en vaardigheden naar eigen kunnen en zeggen volgens de respondent. Maar de taalsituatie is complexer dan dat deze quick scan

17 suggereert. Om volledig inzicht in de taalsituatie van Fryslân en haar gemeenten te kunnen krijgen is verdergaand wetenschappelijk onderzoek nodig. Bij de quick scan is alleen de taalsituatie binnen het huishouden onderzocht. De quick scan geeft geen inzicht in hoeverre het Fries een plaats heeft en ontwikkelingen doormaakt in secundaire taalverwerving en overdracht. Onder secundaire taalverwerving wordt verstaan in hoeverre de taal wordt gebruikt buiten het huishouden, bijvoorbeeld op het werk, op school, in winkels, binnen verenigingen of tussen burgers onderling. De Provincie Fryslân wil graag een zo volledig mogelijk inzicht hebben in de taalsituatie van de provincie, dat als basis kan dienen voor haar taalbeleid. De uitkomsten van deze quick scan zullen gebruikt worden voor het nieuw te ontwikkelen beleid in de definitieve taalnota Better sichtber, mear fertroud Voor de nieuwe beleidsperiode voor de periode na 2010 dus na afloop van de Bestuursafspraak Friese taal en cultuur willen wij beschikken over informatie die op wetenschappelijke wijze inzicht geeft in de ontwikkeling van de Friese taal. Vanuit dat oogpunt willen wij met de Fryske Akademy een grootschalig, wetenschappelijk taalonderzoek vanaf 2008 initiëren. De uitkomsten van de quick scan vormen daarbij een belangrijke beginstap

18 Bijlage I: Vragenlijst quick scan Friese taal Wat is uw leeftijd? jaar jaar jaar 65 jaar of ouder 2. Wat is uw geslacht? Man Vrouw 3. Wat is uw moedertaal (taal waarin u bent opgevoed)? Nederlands Fries Streektaal: Stellingwerfs Streektaal: Bildts Stadsfries / andere streektaal Buitenlandse taal 4. In hoeverre kunt u Fries verstaan? Heel goed Goed Vrij aardig Met moeite Helemaal niet 5. In hoeverre kunt u Fries spreken? Heel goed Goed Vrij aardig Met moeite Helemaal niet 7. Wat is de moedertaal van uw partner? Niet van toepassing Nederlands Fries Streektaal: Stellingwerfs Streektaal: Bildts Stadsfries / andere streektaal Buitenlandse taal 8. Welke taal spreekt u (meestal) met uw kind(eren)? Niet van toepassing Nederlands Fries Streektaal: Stellingwerfs Streektaal: Bildts Stadsfries / andere streektaal Buitenlandse taal 9. In hoeverre kunt u Fries lezen? Heel goed Goed Vrij aardig Met moeite Helemaal niet 10. In hoeverre kunt u Fries schrijven? Heel goed Goed Vrij aardig Met moeite Helemaal niet 6. Welke taal spreekt u (meestal) met uw partner? Niet van toepassing Nederlands Fries Streektaal: Stellingwerfs Streektaal: Bildts Stadsfries / andere streektaal Buitenlandse taal Hartelijk dank voor het invullen van de vragenlijst. U kunt de vragenlijst retourneren middels bijgevoegde retourenvelop

19 Bijlage II: Uitkomsten quick scan Friese taal 2007 Hoofdstuk 1: inleiding 1. Respons totaal per gemeente Verstuurd Respons abs. Respons in % Achtkarspelen Het Bildt Boarnsterhim Bolsward Dantumadeel Dongeradeel Ferwerderadiel Franekeradeel Gaasterlân-Sleat Harlingen Heerenveen Kollumerland c.a Leeuwarden Leeuwarderadeel Lemsterland Littenseradiel Menaldumadeel Nijefurd Ooststellingwerf Opsterland Skarsterlân Smallingerland Sneek Tytsjerksteradiel Weststellingwerf Wûnseradiel Wymbritseradiel Totaal

20 Hoofdstuk 2: de vier vaardigheden 2. Beheersing verstaan Fries per gemeente in % Gemeente Heel goed Goed Vrij aardig Met moeite Helemaal niet N n Achtkarspelen 70,4 22,6 5,9 0,8 0, Het Bildt 64,7 24,4 6,7 3,7 0, Boarnsterhim 74,8 17,2 4,8 2,8 0, Bolsward 60,8 24,9 10,2 2,9 1, Dantumadeel 84,4 13,2 2,2 0,3 0, Dongeradeel 75,8 17,6 4,4 1,4 0, Ferwerderadiel 76,3 16,9 5,2 1,3 0, Franekeradeel 65,7 23,1 7,8 2,7 0, Gaasterlân-Sleat 75,0 17,5 5,4 1,3 0, Harlingen 32,1 30,1 23,5 9,3 5, Heerenveen 60,8 24,5 9,5 3,7 1, Kollumerland c.a. 72,0 18,7 5,5 2,3 1, Leeuwarden 51,5 24,7 12,4 8,4 3, Leeuwarderadeel 67,7 21,6 7,8 2,1 0, Lemsterland 54,6 23,8 11,4 7,2 2, Littenseradiel 82,7 11,0 4,3 1,7 0, Menaldumadeel 77,4 17,7 3,7 1,1 0, Nijefurd 69,2 19,9 7,4 2,9 0, Ooststellingwerf 44,7 25,1 15,2 8,8 6, Opsterland 70,1 20,8 5,4 2,3 1, Skarsterlân 73,8 18,0 6,1 1,0 1, Smallingerland 67,6 18,4 9,0 3,9 1, Sneek 54,9 25,0 15,3 3,3 1, Tytsjerksteradiel 76,4 17,2 4,8 1,3 0, Weststellingwerf 24,6 23,5 25,9 16,2 9, Wûnseradiel 70,9 18,3 5,8 4,3 0, Wymbritseradiel 71,7 18,5 7,3 1,7 0, Totaal* 62,9 21,3 9,5 4,4 1, Beheersing spreken Fries per gemeente in % Gemeente Heel goed Goed Vrij aardig Met moeite Helemaal niet N n Achtkarspelen 49,4 32,5 7,9 4,4 5, Het Bildt 37,6 23,4 15,6 11,9 11, Boarnsterhim 54,5 23,6 7,7 6,9 7, Bolsward 34,5 24,7 16,6 13,0 11, Dantumadeel 68,2 21,8 4,6 2,4 3, Dongeradeel 56,3 25,8 6,2 4,7 6, Ferwerderadiel 59,6 20,7 5,8 6,7 7, Franekeradeel 40,2 26,3 14,5 10,2 8, Gaasterlân-Sleat 53,8 25,8 6,3 5,5 8, Harlingen 18,1 11,5 13,4 26,8 30, Heerenveen 35,9 27,5 11,4 9,8 15, Kollumerland c.a. 51,4 23,6 9,3 6,4 9, Leeuwarden 26,5 16,3 13,0 20,9 23, Leeuwarderadeel 44,2 24,6 10,9 9,7 10, Lemsterland 33,4 27,2 8,7 10,1 20, Littenseradiel 60,2 23,0 5,5 5,5 5, Menaldumadeel 52,4 26,1 7,2 8,9 5, Nijefurd 48,2 23,5 8,1 9,5 10, Ooststellingwerf 25,8 19,1 11,7 14,4 29, Opsterland 50,1 26,0 7,8 6,2 9, Skarsterlân 51,2 26,9 8,1 5,7 8, Smallingerland 48,8 20,2 8,3 10,3 12, Sneek 29,2 21,7 13,6 18,1 17, Tytsjerksteradiel 57,5 21,7 7,5 7,2 6, Weststellingwerf 11,5 9,8 10,8 23,2 44, Wûnseradiel 48,7 26,1 7,1 6,1 12, Wymbritseradiel 52,3 23,2 6,4 7,6 10, Totaal* 41,5 22,2 9,9 11,6 14, * = gewogen uitkomst

21 4. Beheersing lezen Fries per gemeente in % Gemeente Heel goed Goed Vrij aardig Met moeite Helemaal niet N n Achtkarspelen 15,9 31,6 32,7 15,3 4, Het Bildt 16,8 32,4 26,7 17,8 6, Boarnsterhim 27,8 31,8 26,5 10,9 3, Bolsward 15,9 26,4 30,5 19,8 7, Dantumadeel 22,8 36,9 28,8 9,1 2, Dongeradeel 19,9 32,6 29,0 14,8 3, Ferwerderadiel 26,1 33,9 25,5 11,3 3, Franekeradeel 16,9 36,7 26,2 16,6 3, Gaasterlân-Sleat 21,7 33,9 30,3 10,4 3, Harlingen 9,1 20,1 23,1 27,7 19, Heerenveen 15,1 27,8 33,1 17,1 6, Kollumerland c.a. 18,2 30,7 30,4 14,6 6, Leeuwarden 16,7 23,5 27,3 22,7 9, Leeuwarderadeel 21,0 29,9 28,3 15,5 5, Lemsterland 10,2 25,8 31,9 21,5 10, Littenseradiel 34,1 34,7 21,9 7,4 1, Menaldumadeel 23,6 32,9 25,2 14,8 3, Nijefurd 19,7 34,1 27,8 12,7 5, Ooststellingwerf 9,6 17,8 30,2 22,0 20, Opsterland 19,4 31,6 29,9 14,0 5, Skarsterlân 20,3 32,7 27,3 15,3 4, Smallingerland 17,7 30,2 28,2 16,0 7, Sneek 13,8 20,9 33,5 23,6 8, Tytsjerksteradiel 25,8 35,4 25,6 9,8 3, Weststellingwerf 5,0 13,1 26,0 27,8 28, Wûnseradiel 22,5 34,3 24,9 13,6 4, Wymbritseradiel 22,4 30,0 28,4 15,1 4, Totaal* 17,8 28,4 28,5 17,4 7, Beheersing schrijven Fries per gemeente in % Gemeente Heel goed Goed Vrij aardig Met moeite Helemaal niet N n Achtkarspelen 3,0 6,7 20,1 35,2 35, Het Bildt 1,5 3,9 16,5 30,8 47, Boarnsterhim 6,6 12,9 23,5 28,8 28, Bolsward 1,7 4,2 13,3 34,5 46, Dantumadeel 2,6 11,1 25,3 36,8 24, Dongeradeel 2,9 9,2 24,7 33,5 29, Ferwerderadiel 3,8 12,1 24,8 31,6 27, Franekeradeel 2,4 7,6 16,8 32,2 41, Gaasterlân-Sleat 3,6 10,8 22,2 33,4 30, Harlingen 1,4 2,9 6,6 19,6 69, Heerenveen 2,0 7,0 12,0 33,1 45, Kollumerland c.a. 2,6 7,8 16,3 35,4 37, Leeuwarden 2,4 3,5 11,9 24,0 58, Leeuwarderadeel 4,1 8,1 15,3 31,8 40, Lemsterland 1,7 2,9 12,1 29,9 53, Littenseradiel 8,3 15,9 29,8 24,7 21, Menaldumadeel 2,7 11,0 20,7 32,3 33, Nijefurd 2,4 10,3 19,6 31,1 36, Ooststellingwerf 0,5 1,9 8,9 22,5 66, Opsterland 2,4 6,5 20,1 34,3 36, Skarsterlân 3,4 8,2 20,8 34,3 33, Smallingerland 1,9 7,5 13,7 35,7 41, Sneek 1,2 4,7 9,8 29,1 55, Tytsjerksteradiel 5,2 12,6 23,3 28,8 30, Weststellingwerf 0,3 0,9 4,4 12,2 82, Wûnseradiel 3,5 7,9 23,0 32,6 33, Wymbritseradiel 3,3 10,3 22,3 32,7 31, Totaal* 2,6 6,9 16,1 29,7 44, * = gewogen uitkomst

22 Hoofdstuk 3: de moedertaal 6. Moedertaal per gemeente in % Gemeente Nederlands Fries Streektaal: Stellingwerfs Streektaal: Bildts Stadsfries / andere streektaal Buitenlandse taal N n Achtkarspelen 18,7 73,5 0,9 0,0 6,7 0, Het Bildt 19,6 43,6 0,2 32,7 2,6 1, Boarnsterhim 26,1 68,5 0,8 1,0 2,6 0, Bolsward 32,0 48,5 0,3 0,4 17,4 1, Dantumadeel 12,3 83,5 1,0 0,4 2,8 0, Dongeradeel 20,4 72,7 0,1 0,4 5,7 0, Ferwerderadiel 22,3 72,2 0,0 1,7 3,1 0, Franekeradeel 29,2 56,8 0,5 2,2 10,9 0, Gaasterlân-Sleat 22,0 72,8 1,0 0,1 4,0 0, Harlingen 55,9 22,0 0,6 0,5 18,2 2, Heerenveen 38,3 52,9 2,2 0,4 3,5 2, Kollumerland c.a. 21,9 66,5 0,6 0,2 10,6 0, Leeuwarden 54,3 31,2 0,3 1,7 9,7 2, Leeuwarderadeel 36,4 54,3 0,0 2,4 5,2 1, Lemsterland 39,1 50,9 2,2 0,0 5,4 2, Littenseradiel 22,7 72,8 0,4 0,9 2,5 0, Menaldumadeel 23,9 66,3 0,5 2,8 5,6 0, Nijefurd 29,1 60,8 0,4 0,0 8,7 1, Ooststellingwerf 43,5 38,2 11,1 0,3 5,7 1, Opsterland 28,8 64,5 2,1 0,1 3,6 0, Skarsterlân 26,2 68,9 1,4 0,2 3,0 0, Smallingerland 33,8 60,2 1,7 0,0 2,4 1, Sneek 46,5 39,3 0,9 0,1 11,3 1, Tytsjerksteradiel 24,6 70,1 0,5 0,5 3,7 0, Weststellingwerf 52,1 17,5 28,4 0,0 1,6 0, Wûnseradiel 26,8 65,8 0,3 0,2 5,8 1, Wymbritseradiel 26,2 67,9 0,6 0,1 4,6 0, Totaal* 34,7 54,3 2,4 1,2 6,1 1, * = gewogen uitkomst

23 7. Spreektaal tegen partner per gemeente in % Gemeente Nederlands Fries Streektaal: Stellingwerfs Streektaal: Bildts Stadsfries/ andere streektaal Buitenlandse taal N n Achtkarspelen 22,4 74,0 0,3 0,0 3,2 0, Het Bildt 26,3 33,4 0,2 37,9 1,8 0, Boarnsterhim 35,9 60,3 0,0 0,5 2,4 0, Bolsward 44,9 33,5 0,2 0,2 20,3 0, Dantumadeel 14,3 84,1 0,2 0,0 1,0 0, Dongeradeel 22,8 71,8 0,0 0,3 4,2 0, Ferwerderadiel 25,0 72,6 0,1 0,6 1,2 0, Franekeradeel 39,5 46,7 0,0 0,8 12,6 0, Gaasterlân-Sleat 27,6 69,0 0,2 0,2 2,9 0, Harlingen 66,0 12,5 0,2 0,2 20,3 1, Heerenveen 50,3 44,4 1,0 0,5 1,8 2, Kollumerland c.a. 27,2 62,0 0,4 0,2 10,0 0, Leeuwarden 72,7 17,0 0,0 0,3 8,8 1, Leeuwarderadeel 46,3 45,6 0,0 2,0 4,7 1, Lemsterland 50,9 43,2 0,6 0,0 4,2 1, Littenseradiel 25,1 71,6 0,1 0,6 1,9 0, Menaldumadeel 35,1 58,2 0,2 2,7 3,6 0, Nijefurd 34,2 57,5 0,1 0,0 7,4 0, Ooststellingwerf 60,5 25,7 11,2 0,2 1,3 1, Opsterland 35,3 61,8 0,4 0,0 1,4 1, Skarsterlân 33,6 63,5 0,3 0,0 2,2 0, Smallingerland 43,6 53,8 0,2 0,0 1,8 0, Sneek 62,8 20,0 0,2 0,0 16,5 0, Tytsjerksteradiel 31,3 66,3 0,0 0,0 1,9 0, Weststellingwerf 64,1 6,6 28,0 0,0 1,3 0, Wûnseradiel 32,0 62,5 0,2 0,2 4,2 1, Wymbritseradiel 33,0 62,6 0,1 0,0 4,0 0, Totaal* 46,9 44,4 1,8 0,9 5,2 0, * = gewogen uitkomst

24 Hoofdstuk 4: taaloverdracht 8. Spreektaal tegen kinderen per gemeente in % Gemeente Nederlands Fries Streektaal: Stellingwerfs Streektaal: Bildts Stadsfries/ andere streektaal Buitenlandse taal N n Achtkarspelen 21,0 76,3 0,4 0,0 2,0 0, Het Bildt 28,2 34,9 0,0 35,5 1,0 0, Boarnsterhim 32,9 65,1 0,0 0,2 1,5 0, Bolsward 53,4 34,1 0,0 0,0 11,8 0, Dantumadeel 13,1 86,6 0,0 0,0 0,4 0, Dongeradeel 27,0 69,5 0,0 0,4 2,6 0, Ferwerderadiel 22,0 76,7 0,1 0,6 0,4 0, Franekeradeel 45,6 45,8 0,0 1,3 7,3 0, Gaasterlân-Sleat 27,9 68,9 0,0 0,2 2,8 0, Harlingen 75,2 12,7 0,2 0,2 11,2 0, Heerenveen 56,7 41,9 0,2 0,2 0,2 0, Kollumerland c.a. 29,1 63,2 0,4 0,0 6,5 0, Leeuwarden 78,2 14,4 0,0 0,0 6,0 1, Leeuwarderadeel 48,6 46,5 0,0 2,7 1,8 0, Lemsterland 52,7 44,4 0,1 0,0 2,3 0, Littenseradiel 22,5 76,1 0,1 0,3 0,8 0, Menaldumadeel 33,8 62,5 0,0 2,1 1,5 0, Nijefurd 31,9 60,5 0,2 0,0 7,3 0, Ooststellingwerf 67,9 25,6 5,7 0,0 0,6 0, Opsterland 35,7 62,7 0,0 0,0 0,3 1, Skarsterlân 32,4 66,1 0,1 0,0 1,4 0, Smallingerland 45,2 53,1 0,0 0,0 1,1 0, Sneek 74,9 18,1 0,2 0,0 6,8 0, Tytsjerksteradiel 31,4 68,2 0,0 0,2 0,2 0, Weststellingwerf 73,9 6,3 19,6 0,0 0,0 0, Wûnseradiel 30,9 66,8 0,0 0,4 2,0 0, Wymbritseradiel 35,2 63,7 0,0 0,0 0,8 0, Totaal* 46,8 48,0 1,1 0,9 2,8 0, * = gewogen uitkomst

N O O R W E G E N. Oslo DENEMARKEN. Kopenhagen L I T O U W E N K O N I N G K R IJ K. Berlijn. LUXEMBURG Luxemburg Praag. Wenen O O S T E N R IJ K

N O O R W E G E N. Oslo DENEMARKEN. Kopenhagen L I T O U W E N K O N I N G K R IJ K. Berlijn. LUXEMBURG Luxemburg Praag. Wenen O O S T E N R IJ K Barentsze J S L A N D che Oceaan Witte Z F I N L A N D Z W E D E N N O O R W E G E N Oslo Helsinki Stockholm Tallinn Oostzee E S T L A N D V E R E N I G D Dublin L A N D Noordzee DENEMARKEN Kopenhagen

Nadere informatie

1 Algemene Gezondheid

1 Algemene Gezondheid 1 Algemene Gezondheid Gezondheid in Friesland In de uitwerking van het thema algemene wordt inzicht gegeven in de manier waarop de Friese bevolking van 19 jaar en ouder haar beoordeelt. Ook wordt kwaliteit

Nadere informatie

GO Jeugd 2008 Seksualiteit

GO Jeugd 2008 Seksualiteit GO Jeugd 2008 Seksualiteit Samenvatting seksualiteit Uit de gegevens van GO Jeugd 2008 van GGD Fryslân blijkt dat 22% van de Friese 12 t/m 18 jongeren wel eens geslachtsgemeenschap heeft gehad. De helft

Nadere informatie

De Fryske taalatlas geeft een visueel overzicht van het beheersingsniveau en het gebruik van de Friese taal onder de inwoners van Fryslân.

De Fryske taalatlas geeft een visueel overzicht van het beheersingsniveau en het gebruik van de Friese taal onder de inwoners van Fryslân. Voorwoord De Fryske taalatlas geeft een visueel overzicht van het beheersingsniveau en het gebruik van de Friese taal onder de inwoners van Fryslân. De meeste informatie is afkomstig van de grootschalige

Nadere informatie

GO Jeugd 2008 Alcohol

GO Jeugd 2008 Alcohol GO Jeugd 2008 Alcohol Samenvatting alcohol Uit de gegevens van GO Jeugd 2008 van GGD Fryslân blijkt dat 63% van de Friese 12 t/m 18 jarigen wel eens alcohol heeft, 51% nog in de vier voorafgaand aan het

Nadere informatie

Figuur 1. Redenen van jongeren om zich thuis of in de woonomgeving bang of angstig te voelen (GGD Fryslân GO Jeugd 2004).

Figuur 1. Redenen van jongeren om zich thuis of in de woonomgeving bang of angstig te voelen (GGD Fryslân GO Jeugd 2004). 2. Veiligheidsgevoelens 2.1 Veiligheid thuis of in de woonomgeving Driekwart van de jongeren van 13 tot en met 18 jaar voelt zich thuis of in de woonomgeving nooit bang of angstig. Van de jongens voelt

Nadere informatie

Kengetallen gemeenten Friesland

Kengetallen gemeenten Friesland Kengetallen gemeenten Friesland 2012 Afdeling Onderzoek Maart 2013 Bron: User Kengetallen Friese gemeenten 2012. Provincie Fryslân (647.214* inwoners op 1-1-2012) 1) 2012: 2998 cliënten; dit is 4,63 sonen

Nadere informatie

Opvoedingsproblemen. leeftijd ouders leeftijd ouders leeftijd ouders middelbaar onderwijs. hoger onderw ijs.

Opvoedingsproblemen. leeftijd ouders leeftijd ouders leeftijd ouders middelbaar onderwijs. hoger onderw ijs. 100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 In deze uitwerking van het thema opvoedingsondersteuning wordt inzicht gegeven in de vragen en/of problemen die Friese ouders/verzorgers ervaren bij het opvoeden van kinderen

Nadere informatie

N O O R W E G E N DENEMARKEN L I T O U W E N K O N I N G K R IJ K O O S T E N R IJ K

N O O R W E G E N DENEMARKEN L I T O U W E N K O N I N G K R IJ K O O S T E N R IJ K J S L A N D F I N L A N D Z W E D E N N O O R W E G E N Oslo Helsinki Stockholm Tallinn E S T L A N D V E R E N I G D Dublin L A N D DENEMARKEN Kopenhagen Riga L E T L A N D L I T O U W E N K O N I N G

Nadere informatie

Bevolking: gemeentelijke indeling in regio s. Regio s

Bevolking: gemeentelijke indeling in regio s. Regio s Bevolking: gemeentelijke indeling in regio s Regio s Bevolking per 1 januari 2013 Gemeente inwoners Gemeente inwoners Aa en Hunze 25.541 Loppersum 10.292 Achtkarspelen 28.110 Marum 10.382 Ameland 3.525

Nadere informatie

Psychosociale gezondheid en gedrag

Psychosociale gezondheid en gedrag Psychosociale gezondheid en gedrag 1. Criminaliteit 1.1 Criminaliteit onder Friese jongeren De meest genoemde vorm van criminaliteit waar Friese jongeren van 13 tot en met 18 jaar zich in 2004 schuldig

Nadere informatie

Broodmaaltijd. 0-3 dagen per week. 4-5 dagen per week. 6-7 dagen per week. kinderen Groep 7 schooljaar 2003-2004 jongeren GO Jeugd 2004

Broodmaaltijd. 0-3 dagen per week. 4-5 dagen per week. 6-7 dagen per week. kinderen Groep 7 schooljaar 2003-2004 jongeren GO Jeugd 2004 3. Voeding Een gezonde voeding is een van de uitgangspunten voor het goed functioneren van het lichaam. In dit gezondheidsprofiel wordt op een aantal aspecten van voeding ingegaan. Hoewel dit geen totaalbeeld

Nadere informatie

Demografische gegevens

Demografische gegevens 1. Algemeen Op 1 januari 2003 telde Fryslân 154.273 jeugdigen tussen 0 en 18 jaar; 79.241 jongens en 75.032 meisjes. Op basis van de leeftijden die een schoolperiode inluiden (of afsluiten), is een verdeling

Nadere informatie

Tabellenboek. GO Jeugd 2012

Tabellenboek. GO Jeugd 2012 Tabellenboek GO Jeugd 2012 Tabellenboek GO Jeugd 2012 Leeswijzer... 5 Respons per gemeente...6 Ervaren gezondheid...7 Belemmering door ziekte/aandoening...8 Indicatieve score psychosociale problematiek...9

Nadere informatie

GO Jeugd 2008 Mishandeling

GO Jeugd 2008 Mishandeling GO Jeugd 2008 Mishandeling Samenvatting mishandeling Uit de gegevens van GO Jeugd 2008 van GGD Fryslân blijkt dat 7% van de 12 t/m 18 jarigen in Fryslân geestelijk wordt mishandeld. Ook wordt 4% lichamelijk

Nadere informatie

Er zijn geen noemenswaardige verschillen tussen het voorkomen van risicosituaties tussen jongens en meisjes.

Er zijn geen noemenswaardige verschillen tussen het voorkomen van risicosituaties tussen jongens en meisjes. 1. 0 4 jarigen Sinds 1 januari 2004 gebruiken Thuiszorg Het Friese Land, Thuiszorg De Friese Wouden en Thuiszorg Zuidwest Friesland een nieuw risicoregistratiesysteem. Doel van deze risicoregistratie is

Nadere informatie

Ontwikkeling banen in %

Ontwikkeling banen in % Het betreft de eerste uitkomsten van het werkgelegenheidsonderzoek 2016. Het Friese werkgelegenheidsregister maakt onderdeel uit van de stichting LISA. LISA vertegenwoordigt 20 regionale registers die

Nadere informatie

Rapport resultaten enquête fietsgebruik in Fryslân. december 2005

Rapport resultaten enquête fietsgebruik in Fryslân. december 2005 Rapport resultaten enquête fietsgebruik in Fryslân december 2005 Voorwoord In juli ontvingen 4000 willekeurig geselecteerde huishoudens in Fryslân een enquête over fietsgebruik. Het college van Gedeputeerde

Nadere informatie

Figuur 1. Jongeren in Friesland en Nederland, die voldoen aan de Nederlandse Norm Gezond Bewegen (GGD Fryslân GO Jeugd 2004; CBS, 2003) 1.

Figuur 1. Jongeren in Friesland en Nederland, die voldoen aan de Nederlandse Norm Gezond Bewegen (GGD Fryslân GO Jeugd 2004; CBS, 2003) 1. 4. Lichaamsbeweging en sport Geregeld matig intensieve lichaamsbeweging heeft een gunstig effect op de gezondheid. Voorbeelden van matig intensieve beweging zijn fietsen, stevig wandelen en skaten. Ook

Nadere informatie

Gezondheid in Friesland

Gezondheid in Friesland 4 Leefstijl In de uitwerking van het thema leefstijl wordt inzicht gegeven in hoeverre de Friese bevolking aan lichaamsbeweging doet, hoeveel alcoholhoudende dranken men drinkt, rookt en drugs gebruikt

Nadere informatie

2. Overgewicht. allochtone kinderen. autochtone kinderen. eenouder ouder+stiefouder. beide ouders. % kinderen met overgewicht. laag.

2. Overgewicht. allochtone kinderen. autochtone kinderen. eenouder ouder+stiefouder. beide ouders. % kinderen met overgewicht. laag. 2. Overgewicht De gevolgen van overgewicht op de kinderleeftijd zijn uiteenlopend van psychosociale problemen, zoals gepest worden, negatief zelfbeeld en depressiviteit, tot lichamelijke problemen zoals

Nadere informatie

2 Lichamelijke Gezondheid

2 Lichamelijke Gezondheid 2 Lichamelijke Gezondheid Gezondheid in Friesland In de uitwerking van het thema lichamelijke gezondheid wordt inzicht gegeven in het voorkomen van chronische (langdurige) aandoeningen onder de Friese

Nadere informatie

Bevolking: gemeentelijke indeling in regio's

Bevolking: gemeentelijke indeling in regio's Bevolking: gemeentelijke indeling in regio's Bevolking per 1 januari 2015 Gemeente inwoners Gemeente inwoners Aa en Hunze 25.203 Marum 10.311 Achtkarspelen 27.983 Menaldumadeel 13.612 Ameland 3.590 Menterwolde

Nadere informatie

Deelrapportage met resultaten uit de gezondheidsenquête volwassenen/ouderen 2010

Deelrapportage met resultaten uit de gezondheidsenquête volwassenen/ouderen 2010 Opvoedondersteuning Deelrapportage met resultaten uit de gezondheidsenquête volwassenen/ouderen 2010 Opvoedvragen zijn van alle tijden. Als ouders vragen hebben over de opvoeding van hun kind, zoeken zij

Nadere informatie

fluchskrift

fluchskrift Wonen in Fryslân Afgelopen jaren minder toename woningen In 2011 bedraagt de totale woningvoorraad in Fryslân 282.689 woningen. In 2000 bestond de totale woningvoorraad nog uit 261.849 woningen. Tussen

Nadere informatie

Register van gemeenschappelijke regelingen als bedoeld in artikel 27 van de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr)

Register van gemeenschappelijke regelingen als bedoeld in artikel 27 van de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr) Register van gemeenschappelijke regelingen als bedoeld in artikel 27 van de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr) In dit register houdt het college van burgemeester en wethouders bij aan welke regelingen

Nadere informatie

fluchskrift Vergrijzing in Fryslân neemt toe Aantal senioren sterk gestegen Aantal 65-plussers in Fryslân, /2012

fluchskrift Vergrijzing in Fryslân neemt toe  Aantal senioren sterk gestegen Aantal 65-plussers in Fryslân, /2012 Vergrijzing in Fryslân fluchskrift Vergrijzing in Fryslân neemt toe In Fryslân wonen op 1 januari 2011 647.282 inwoners. De Friese bevolking groeit nog jaarlijks. Sinds 2000 is het aantal inwoners toegenomen

Nadere informatie

Leefstijl. 1. Genotmiddelengebruik

Leefstijl. 1. Genotmiddelengebruik 1. Genotmiddelengebruik 1.1 Alcohol Uit onderzoek in de gemeente Wûnseradiel blijkt dat ongeveer driekwart van de jongeren tussen 12 en 23 jaar, alcohol drinkt (2BCtnd (=To Be Continued), 2002). Het gebruik

Nadere informatie

Gezondheid in Friesland

Gezondheid in Friesland 6 Huiselijk Geweld Begin 2006 heeft GGD Fryslân aan 7072 volwassenen en 3355 ouderen uit alle 31 gemeenten in Friesland een schriftelijke vragenlijst toegestuurd. In deze gezondheidsenquête zijn vragen

Nadere informatie

Sociale omgeving. 1. Kindermishandeling

Sociale omgeving. 1. Kindermishandeling 1. Kindermishandeling Kindermishandeling is 'elke vorm van voor een minderjarige bedreigende of gewelddadige interactie van fysieke, psychische of seksuele aard, die de ouders of andere personen ten opzichte

Nadere informatie

jongens meisjes 18 jaar of ouder

jongens meisjes 18 jaar of ouder 2. Seksuele risico s en beschermingsgedrag In dit hoofdstuk wordt een aspect van het thema seksualiteit uitgewerkt, namelijk seksuele risico s en beschermingsgedrag. De informatie is onder andere gebaseerd

Nadere informatie

letsel, blessure of vergiftiging middelbaar onderwijs 75 jaar en ouder lager onderwijs hoger onderwijs

letsel, blessure of vergiftiging middelbaar onderwijs 75 jaar en ouder lager onderwijs hoger onderwijs In de uitwerking van het thema ongevallen wordt inzicht gegeven in het voorkomen van een letsel, vergiftiging of blessure onder de Friese bevolking van 19 jaar en ouder. Een schriftelijke gezondheidsenquête

Nadere informatie

Taaltaske. Uitkomsten eerste vervolgonderzoek

Taaltaske. Uitkomsten eerste vervolgonderzoek Taaltaske Uitkomsten eerste vervolgonderzoek 2014 vervolgonderzoek 2014 Taaltaske Uitkomsten eerste vervolgonderzoek 2014 4 vervolgonderzoek 2014 Inhoudsopgave 1. Toelichting/methodiek 6 2. Samenvatting

Nadere informatie

Procesevaluatie Fries Jeugd en Alcoholbeleid

Procesevaluatie Fries Jeugd en Alcoholbeleid Procesevaluatie Fries Jeugd en Alcoholbeleid Eindmeting 2012 Stand van zaken omtrent de opname en inzet van maatregelen uit het minimumpakket binnen het gemeentelijk beleid 1 Inhoud Samenvatting 1. Inleiding

Nadere informatie

Lichamelijke gezondheid

Lichamelijke gezondheid 1. Ervaren gezondheid en ziekte en aandoeningen De beoordeling van de eigen gezondheid, de ervaren gezondheid, is een indicatie voor de kwaliteit die iemand aan het leven toeschrijft. Afhankelijk van de

Nadere informatie

Psychosociale gezondheid

Psychosociale gezondheid 1. Algemeen De psychosociale gezondheid van jeugdigen kan worden gezien als de resultante van kindfactoren, ouderfactoren en omgevingsfactoren. Kindfactoren zijn bijvoorbeeld de lichamelijke en geestelijke

Nadere informatie

Tussenevaluatie. Fries Jeugd en Alcoholbeleid

Tussenevaluatie. Fries Jeugd en Alcoholbeleid Tussenevaluatie Fries Jeugd en Alcoholbeleid Tussenevaluatie Stand van zaken omtrent de opname en inzet van maatregelen uit het minimumpakket binnen het gemeentelijk beleid. COLOFON Het rapport Fries Jeugd

Nadere informatie

Regionale maandcijfers Arbeidsmarktinformatie Friesland

Regionale maandcijfers Arbeidsmarktinformatie Friesland Regionale maandcijfers Arbeidsmarktinformatie Friesland Tabel 1 Stand WW-uitkeringen Stand WW mutatie tov vorige mnd mutatie tov vorig jaar aug 2017 % aantal % aantal % Nederland 362.132 4,1% -2.290-0,6%

Nadere informatie

Regionale Maandcijfers Arbeidsmarktinformatie Friesland

Regionale Maandcijfers Arbeidsmarktinformatie Friesland Regionale Maandcijfers Arbeidsmarktinformatie Friesland Tabel 1: Stand WW-uitkeringen Stand WW mutatie tov vorige mnd mutatie tov vorig jaar Sep 2017 % aantal % aantal % Nederland 350.810 3,9% -11.322-3,1%

Nadere informatie

Subsidieregeling Iepen Mienskipsfûns Fryslân

Subsidieregeling Iepen Mienskipsfûns Fryslân 19-02-2015 Subsidieregeling Iepen Mienskipsfûns Fryslân Paragraaf 1 Kleine maatschappelijke initiatieven Artikel 1.1 Subsidiabele activiteiten Gedeputeerde Staten kunnen ter bevordering van de leefbaarheid

Nadere informatie

Friese streken in beeld

Friese streken in beeld Friese streken in beeld SWOT analyse als basis voor de streekagenda s Maart 2012 Partoer CMO Fryslân Bernie van Ruijven Met medewerking van Leon Crommentuijn 2 Inhoudsopgave 1. Inleiding 5 2. Indicatoren

Nadere informatie

Lichamelijke activiteit

Lichamelijke activiteit Lichamelijke activiteit Deelrapportage met resultaten uit de gezondheidsenquête volwassenen/ouderen 2010 Voldoende lichaamsbeweging heeft een positief effect op de gezondheid. Mensen die veel bewegen,

Nadere informatie

Gelijke Behandeling Monitor Discriminatie Fryslân 2009

Gelijke Behandeling Monitor Discriminatie Fryslân 2009 > > > m a a r t 2 0 1 0 Gelijke Behandeling Monitor Discriminatie Fryslân 2009 Gelijke Behandeling 1 Discriminatie Meldpunt 2 Monitor Discriminatie 3 Preventie 8 Tûmba is het expertisebureau discriminatiezaken

Nadere informatie

Rapportage 1 e half jaar 2013

Rapportage 1 e half jaar 2013 Rapportage 1 e half jaar 2013 Aanvragen 1 e half jaar 2013 Er zijn in bovenstaande periode aanvragen gedaan voor 175 mannen en 189 vrouwen, totaal 364 aanvragen. Gemiddeld over 26 weken is dat 14 aanvragen

Nadere informatie

Belang van landschap & natuur in Fryslân

Belang van landschap & natuur in Fryslân KENNISCENTRUM ECONOMIE EN MANAGEMENT Belang van landschap & natuur in Fryslân Een opinieonderzoek in opdracht van de Friese Milieufederatie NHL Hogeschool Postbus 1080 8900 CB Leeuwarden Telefoon: 058

Nadere informatie

GEMEENTE LEEUWARDERADEEL. Notitie Bestuurlijke toekomst gemeente Leeuwarderadeel Met Leeuwarden naar 2018

GEMEENTE LEEUWARDERADEEL. Notitie Bestuurlijke toekomst gemeente Leeuwarderadeel Met Leeuwarden naar 2018 GEMEENTE LEEUWARDERADEEL Notitie Bestuurlijke toekomst gemeente Leeuwarderadeel Met Leeuwarden naar 2018 Versie 1.0 28/02/2013 Inleiding: In de gemeenteraadsvergadering van 14 februari 2013 heeft de gemeenteraad

Nadere informatie

Verkeerseducatie primair onderwijs. Inventarisatieonderzoek

Verkeerseducatie primair onderwijs. Inventarisatieonderzoek Verkeerseducatie primair onderwijs Inventarisatieonderzoek in Fryslân 2012 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 1 1. Onderzoeksopzet, conclusies & aanbevelingen... 3 Onderzoeksopzet... 5 Leeswijzer voor het

Nadere informatie

Onderwerp : Benoeming leden welstandscommisie

Onderwerp : Benoeming leden welstandscommisie Aan de Gemeenteraad Raad Status 8 maart 2007 Besluitvormend Onderwerp Benoeming leden welstandscommisie Hûs en Hiem Punt no. 8 Korte toelichting In artikel 9.3 van de Bouwverordening is opgenomen dat de

Nadere informatie

Samen maken we Fryslân Hartveilig

Samen maken we Fryslân Hartveilig Samen maken we Fryslân Hartveilig Geschreven door: Stichting Fryslân Hartveilig Datum: 10-05-2016 Status: CONCEPT Contact: Fryslân Hartveilig Westersingel 4 8913 CK, Leeuwarden Mail: info@fryslanhartveilig.frl

Nadere informatie

Deelrapportage met resultaten uit de gezondheidsenquête volwassenen/ouderen 2010

Deelrapportage met resultaten uit de gezondheidsenquête volwassenen/ouderen 2010 Huiselijk geweld Deelrapportage met resultaten uit de gezondheidsenquête volwassenen/ouderen 2010 Huiselijk geweld is geweld dat door iemand uit de huiselijke of familiekring van het slachtoffer is gepleegd.

Nadere informatie

Lichamelijke gezondheid

Lichamelijke gezondheid Lichamelijke gezondheid Deelrapportage met resultaten uit de gezondheidsenquête volwassenen/ouderen 2010 De ervaren gezondheid is een samenvattende gezondheidsmaat van alle gezondheidsaspecten zoals de

Nadere informatie

Notitie. 1. Inleiding. 2. Analyse huurvariant. 2.1 Uitgangspunten huurvariant. Concept 0.3. Addendum Rapportage Vastgoed VRF

Notitie. 1. Inleiding. 2. Analyse huurvariant. 2.1 Uitgangspunten huurvariant. Concept 0.3. Addendum Rapportage Vastgoed VRF Concept 0.3 Notitie Van Klaas Bosma en Mark Feijt Datum 6 september 2013 Onderwerp Addendum Rapportage Vastgoed VRF 1. Inleiding In de vergadering van het algemeen bestuur (AB) van de veiligheidsregio

Nadere informatie

Register van gemeenschappelijke regelingen als bedoeld in artikel 27 van de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr)

Register van gemeenschappelijke regelingen als bedoeld in artikel 27 van de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr) Register van gemeenschappelijke regelingen als bedoeld in artikel 27 van de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr) Toelichting Waterschappen onderling, dan wel waterschappen en provincies en/of waterschappen,

Nadere informatie

Deelrapportage met resultaten uit de gezondheidsenquête volwassenen/ouderen 2010

Deelrapportage met resultaten uit de gezondheidsenquête volwassenen/ouderen 2010 Zorggebruik Deelrapportage met resultaten uit de gezondheidsenquête volwassenen/ouderen 2010 Deze rapportage is opgedeeld in de onderwerpen: mantelzorg, ouderen en voorzieningen, contact met zorgvoorzieningen

Nadere informatie

Hoogwaardig breedband en de basisscholen in Fryslân

Hoogwaardig breedband en de basisscholen in Fryslân Hoogwaardig breedband en de basisscholen in Fryslân Inzichten naar aanleiding van een online survey in juni 2013 Drs. Chris J. Jellema Fryslân Ring 29 juli 2013 1 Inhoudsopgave Voorwoord 03 Inleiding 04

Nadere informatie

Hoogwaardig breedband en de basisscholen in Fryslân

Hoogwaardig breedband en de basisscholen in Fryslân Hoogwaardig breedband en de basisscholen in Fryslân Inzichten naar aanleiding van een online survey in juni 2013 Drs. Chris J. Jellema Fryslân Ring 29 juli 2013 1 Inhoudsopgave Voorwoord 03 Inleiding 04

Nadere informatie

Gezondheid in Friesland

Gezondheid in Friesland 4. In de uitwerking van het thema leefstijl wordt inzicht gegeven in hoeverre de Friese bevolking aan lichaamsbeweging doet, hoeveel alcoholhoudende dranken men drinkt, rookt en drugs gebruikt en de mate

Nadere informatie

Aldus overeengekomen intweevoud, zowel in de Nederlandse als in de Friese taal.

Aldus overeengekomen intweevoud, zowel in de Nederlandse als in de Friese taal. Fries taalbeleid Degemeenten Boarnsterhim, Gaasterlan-Sleat, Heerenveen, Leeuwarden, Lemsterland, Skarsterlan ensudwest-fryslan De provincie Fryslan DeStaat der Nederlanden Overeenkomst inzake het Fries

Nadere informatie

Onderzoek Fietsgebruik 2010

Onderzoek Fietsgebruik 2010 Onderzoek Fietsgebruik 2010 Enquête-uitkomsten COLOFON Uitgave Provincie Fryslân Postbus 20120, 8900 HM Leeuwarden e-mail: provincie@fryslan.nl Informatie Voor meer informatie over de onderzoeksmatige

Nadere informatie

Vitaliteit. Samen. Lokaal. Integraal. Versterken. Verbinden Vitale regio Fryslân. Bestuurscommissie. 8 december 2016

Vitaliteit. Samen. Lokaal. Integraal. Versterken. Verbinden Vitale regio Fryslân. Bestuurscommissie. 8 december 2016 Vitale regio Fryslân Bestuurscommissie GZH december 201 Samen Verrijken Versterken Vitaliteit Verbinden Integraal Vergroten Lokaal Focus op preventie, gericht op vitaliteit 2-2-201 1 Vitale Regio Fryslân

Nadere informatie

Ontwikkeling werkdruk in het onderwijs 1999-2003

Ontwikkeling werkdruk in het onderwijs 1999-2003 Ontwikkeling werkdruk in het onderwijs 1999-2003 Eindrapport Een onderzoek in opdracht van het Vervangingsfonds Frank Schoenmakers Rob Hoffius B3060 Leiden, 21 juni 2005 Inhoudsopgave 1 Inleiding 4 2 Verantwoording:

Nadere informatie

O P L E G N O T I T I E

O P L E G N O T I T I E O P L E G N O T I T I E Voorstel ter behandeling in de vergadering van de Bestuurscommissie Veiligheid Datum 08 oktober 2015 Onderwerp Herberekening adviestaken omgevingsrecht Bijlage ten behoeve van agendapunt

Nadere informatie

Highlights Regio in Beeld Arbeidsmarktregio Friesland

Highlights Regio in Beeld Arbeidsmarktregio Friesland Highlights Regio in Beeld 2015 Arbeidsmarktregio Friesland Samenvatting Aantal banen neemt weer toe, echter niet in collectieve sector In Friesland groeit het aantal banen van werknemers (voltijd en deeltijd)

Nadere informatie

Stichting Monumentenwacht Fryslân Jaarverslag 2011

Stichting Monumentenwacht Fryslân Jaarverslag 2011 Stichting Monumentenwacht Fryslân Jaarverslag 2011 mei stipe fan: opgesteld door de raad van toezicht op 6 april 2012 Algemeen Stichting Monumentenwacht Fryslân is gevestigd in Leeuwarden, Emmakade NZ

Nadere informatie

Gebruik jeugdzorg in Noord-Friesland, 1e half jaar Feitenblad

Gebruik jeugdzorg in Noord-Friesland, 1e half jaar Feitenblad Gebruik jeugdzorg in Noord-Friesland, 1e half jaar 2015 Feitenblad Leeswijzer Zicht op jeugdzorggebruik Sinds de invoering van de Jeugdwet op 1 januari 2015 zijn gemeenten verantwoordelijk voor de uitvoering

Nadere informatie

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Friesland, april 2016

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Friesland, april 2016 Nieuwsflits Arbeidsmarkt Friesland, april 2016 Daling WW en meer vacatures in Friesland In april nam de WW in Friesland af tot ruim 20.500 uitkeringen. In vrijwel alle sectoren van de Friese economie daalde

Nadere informatie

Woning en woonomgeving

Woning en woonomgeving Woning en woonomgeving Deelrapportage met resultaten uit de gezondheidsenquête volwassenen/ouderen 2010 Deze deelrapportage beschrijft de manier waarop de Friese bevolking van 19 jaar en ouder haar woning,

Nadere informatie

Alleen als het echt niet anders kan

Alleen als het echt niet anders kan Alleen als het echt niet anders kan De meeste Nederlandse ouders zijn prima in staat om hun kinderen voldoende veiligheid te bieden. Bij ongeveer 1 procent van de Nederlandse kinderen komt de veiligheid

Nadere informatie

Perceelbeschrijving 4 Crisishulp en opvang

Perceelbeschrijving 4 Crisishulp en opvang Perceelbeschrijving 4 Crisishulp en opvang Samenwerkende gemeenten Friesland Achtkarspelen Ameland het Bildt Dantumadiel Dongeradeel Ferwerderadiel Franekeradeel De Friese Meren Harlingen Heerenveen Kollumerland

Nadere informatie

Agrarische grondmarkt Provincie Friesland

Agrarische grondmarkt Provincie Friesland Agrarische grondmarkt Provincie Friesland Kwartaal 3 2016 Grondprijsontwikkeling in de provincie Friesland De ontwikkeling van de grondprijzen in de provincie Friesland is in onderstaande figuur 1 en tabel

Nadere informatie

Aanvraagformulier. t.a.v. afdeling Subsidiezaken Postbus 20120 8900 HM LEEUWARDEN. Tweebaksmarkt 52 8911 KZ LEEUWARDEN

Aanvraagformulier. t.a.v. afdeling Subsidiezaken Postbus 20120 8900 HM LEEUWARDEN. Tweebaksmarkt 52 8911 KZ LEEUWARDEN Aanvraagformulier Subsidieregeling Iepen Mienskipsfûns Fryslân 06 Formulier retour sturen naar: Bezoekadres: Gedeputeerde Staten van de Provincie Fryslân t.a.v. afdeling Subsidiezaken Postbus 00 8900 HM

Nadere informatie

Perceelbeschrijving 1 Gespecialiseerde ambulante hulp

Perceelbeschrijving 1 Gespecialiseerde ambulante hulp Perceelbeschrijving 1 Gespecialiseerde ambulante hulp Samenwerkende gemeenten Friesland Achtkarspelen Ameland het Bildt Dantumadiel Dongeradeel Ferwerderadiel Franekeradeel De Friese Meren Harlingen Heerenveen

Nadere informatie

Stefan Teeling Leeuwarden, november 2015 FACTSHEET METSLAWIER

Stefan Teeling Leeuwarden, november 2015 FACTSHEET METSLAWIER Stefan Teeling Leeuwarden, november 2015 FACTSHEET METSLAWIER Inhoud Inleiding... 3 Demografie... 4 Wonen... 7 Bronvermelding... 8 Inleiding In 2011 ging het experiment Duurzame beschermde dorpsgezichten

Nadere informatie

Bekendheid Norm Gezond Bewegen

Bekendheid Norm Gezond Bewegen Bewonersonderzoek 2013 gemeente Deventer onderdeel Sport Nationale Norm Gezond Bewegen De Nationale Norm Gezond Bewegen is in 2013 bij 55% van de Deventenaren bekend. Dit percentage was in 2011 licht hoger

Nadere informatie

Hoogwaardig breedband en Pleatslik Belang in Fryslân

Hoogwaardig breedband en Pleatslik Belang in Fryslân Hoogwaardig breedband en Pleatslik Belang in Fryslân Inzichten naar aanleiding van een online survey in juli 2013 Drs. Chris J. Jellema Fryslân Ring 30 juli 2013 1 Inhoudsopgave Voorwoord 03 Inleiding

Nadere informatie

Uitslag van de verkiezing van de leden van de Tweede Kamer van 9 juni Deel 2. Statistische gegevens

Uitslag van de verkiezing van de leden van de Tweede Kamer van 9 juni Deel 2. Statistische gegevens Uitslag van de verkiezing van de leden van de Tweede Kamer van 9 juni 2010 Deel 2. Statistische gegevens 1 Colofon Publicatie Kiesraad Postbus 20011 2500 EA Den Haag Augustus 2010 Contact Secretariaat

Nadere informatie

Fluchskrift Wurkgelegenheid

Fluchskrift Wurkgelegenheid Resultaten Werkgelegenheidsonderzoek 2014 Fluchskrift Wurkgelegenheid Werkgelegenheidsregister Provincie Fryslân Het betreft voorlopige uitkomsten van het werkgelegenheidsonderzoek 2014. In afwachting

Nadere informatie

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Friesland, januari 2017

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Friesland, januari 2017 Nieuwsflits Arbeidsmarkt Friesland, januari 2017 Meer kansen op de arbeidsmarkt in Friesland In januari 2017 ligt het aantal WW-uitkeringen in Friesland 12,5% lager dan het jaar daarvoor. De verbeterde

Nadere informatie

Veilig opgroeien in Leeuwarden Laaggeletterdheid in de provincie Fryslân Uitsplitsing per gemeente

Veilig opgroeien in Leeuwarden Laaggeletterdheid in de provincie Fryslân Uitsplitsing per gemeente Veilig opgroeien in Leeuwarden 2015 Laaggeletterdheid in de provincie Fryslân Uitsplitsing per gemeente Colofon Laaggeletterdheid Provincie Fryslân Opdrachtgever Provincie Fryslân Projectleiding Sjoerd

Nadere informatie

Verhuisbewegingen. verhuismotieven van senioren. Verhuisbewegingen en verhuismotieven van senioren in de gemeente Franekeradeel

Verhuisbewegingen. verhuismotieven van senioren. Verhuisbewegingen en verhuismotieven van senioren in de gemeente Franekeradeel Verhuisbewegingen en verhuismotieven van senioren Verhuisbewegingen en verhuismotieven van senioren in de gemeente Franekeradeel Colofon Het rapport Verhuisbewegingen en verhuismotieven van senioren in

Nadere informatie

Monitor Kek! Kultueredukaasje mei Kwaliteit Eerste meting, 2013

Monitor Kek! Kultueredukaasje mei Kwaliteit Eerste meting, 2013 Monitor Kek! Kultueredukaasje mei Kwaliteit Eerste meting, 2013 Onderzoeksafdeling Cedin Lianne Bleker Bernadet de Jager In opdracht van Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 Inleiding 3 Hoofdstuk 2 Resultaten 5 2.1

Nadere informatie

Bereikbaarheid van winkelvoorzieningen voor senioren op het platteland onder druk

Bereikbaarheid van winkelvoorzieningen voor senioren op het platteland onder druk 23 augustus 2010 Bereikbaarheid van winkelvoorzieningen voor senioren op het platteland onder druk Nederland vergrijst. Winkelvoorzieningen concentreren zich steeds meer in grotere winkelgebieden en locaties

Nadere informatie

Naam Vorm Doel / Taak Deelnemende gemeenten/ organisaties

Naam Vorm Doel / Taak Deelnemende gemeenten/ organisaties Privaatrechtelijke samenwerking Samenwerking tussen gemeenten is op verschillende manieren vorm te geven en met verschillende juridische structuren in zowel het privaatrecht als het publiekrecht. Binnen

Nadere informatie

Woningbezit per gemeente 140

Woningbezit per gemeente 140 Betaalbaarheid en in Fryslân 2016 HUURKLASSE Aantal 403,06 403,07 en 576,87 576,88 en 618,24 8,7 65 HUURPRIJS IN NIEUWBOUW Investering (x miljoen ) Woningbezit per gemeente 140 Schiermonnikoog WONINGVERBETERINGEN

Nadere informatie

Kinderen in Nederland - Bijlage B Respons, representativiteit en weging

Kinderen in Nederland - Bijlage B Respons, representativiteit en weging Kinderen in Nederland - Bijlage B Respons, representativiteit en weging Respons thuiszorgorganisaties en GGD en In deden er tien thuiszorgorganisaties mee aan het, verspreid over heel Nederland. Uit de

Nadere informatie

Factsheet cliëntprofielen 2016

Factsheet cliëntprofielen 2016 Factsheet cliëntprofielen 216 Jeugd- en Gezinsbescherming Een onderzoek naar de kernproblemen van 1.375 cliënten Jeugd- en Gezinsbescherming 1. Doelgroep (VRIJWILLIGE) BEGELEIDING, JEUGDBESCHERMING EN

Nadere informatie

Resultaten Conjunctuurenquete 1e helft 2014

Resultaten Conjunctuurenquete 1e helft 2014 Resultaten Conjunctuurenquete 1e helft 214 Willemstad, Maart 214 Inleiding In juni 214 zijn in het kader van de conjunctuurenquête (CE) de bedrijven benaderd met vragenlijsten op Curaçao. Doel van deze

Nadere informatie

Panel Fryslân over. vertrouwen in politiek en samenleving PANEL FRYSLÂN. mei Panel Fryslân is onderdeel van het Fries Sociaal Planbureau

Panel Fryslân over. vertrouwen in politiek en samenleving PANEL FRYSLÂN. mei Panel Fryslân is onderdeel van het Fries Sociaal Planbureau Panel Fryslân over vertrouwen in politiek en samenleving mei 2017 PANEL FRYSLÂN Panel Fryslân is onderdeel van het Fries Sociaal Planbureau Panel Fryslân over vertrouwen in politiek en samenleving Vertrouwen

Nadere informatie

Colofon. Bronnen: CBS (2015) Stateline; Aandeel vrijwilligers per provincie. Auteurs: Els Hiemstra Sarah Ritzen

Colofon. Bronnen: CBS (2015) Stateline; Aandeel vrijwilligers per provincie. Auteurs: Els Hiemstra Sarah Ritzen Colofon Bronnen: CBS (215) Stateline; Aandeel vrijwilligers per provincie. Auteurs: Els Hiemstra Sarah Ritzen Opmaak: Wiekie van der Geest Vrijwilligers Academie Fryslân Westersingel 4 8913 CK, Leeuwarden

Nadere informatie

Fryslân yn sifers Fryslân in cijfers 2009. Ook op internet www.fryslan.nl/fic

Fryslân yn sifers Fryslân in cijfers 2009. Ook op internet www.fryslan.nl/fic Fryslân yn sifers Fryslân in cijfers 2009 Ook op internet www.fryslan.nl/fic Fryslân yn sifers Fryslân yn sifers jout in oersjoch fan alderhande sosjaal-ekonomyske en demografyske gegevens op provinsjale

Nadere informatie

Hoogwaardig breedband en Pleatslik Belang in Fryslân

Hoogwaardig breedband en Pleatslik Belang in Fryslân Hoogwaardig breedband en Pleatslik Belang in Fryslân Inzichten naar aanleiding van een online survey in juli 2013 Drs. Chris J. Jellema Fryslân Ring 30 juli 2013 1 Inhoudsopgave Voorwoord 03 Inleiding

Nadere informatie

Verantwoording van de gegevens Gespecialiseerde Jeugdzorg in beeld. startfoto2. www.partoer.nl 03/2013

Verantwoording van de gegevens Gespecialiseerde Jeugdzorg in beeld. startfoto2. www.partoer.nl 03/2013 Verantwoording van de gegevens Gespecialiseerde Jeugdzorg in beeld startfoto2 03/2013 In het nieuwe jeugdstelsel (1 januari 2015) krijgen gemeenten de verantwoordelijkheid voor alle vormen van jeugdzorg.

Nadere informatie

tijdelijk voorzitter, gemeente Leeuwarden De heer R.L.M. Lambrichs de Bruin tijdelijk secretaris

tijdelijk voorzitter, gemeente Leeuwarden De heer R.L.M. Lambrichs de Bruin tijdelijk secretaris Conceptverslag van de vergadering de constitutionele oprichtingsvergadering GR FUMO 20 december 2012 van 15.00 16.00 uur in hotel Post-Plaza, Tweebaksmarkt 25 te Leeuwarden 2 Aanwezig: De heer J.G. Kramer

Nadere informatie

1 2 3 4 5 Deze grafiek kan op twee manieren gelezen worden. Ten eerste toont hoe het belang van een bepaald soort reisagentgezelschap evolueert over de tijd. Ten tweede kan je per leeftijdsgroep aflezen

Nadere informatie

Landelijke peiling Nijmegen Resultaten tussenmeting, begin juli 2005

Landelijke peiling Nijmegen Resultaten tussenmeting, begin juli 2005 Resultaten tussenmeting, begin juli 2005 O&S Nijmegen 13 juli 2005 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Onderzoeksresultaten 5 2.1 Eerste gedachte bij de stad Nijmegen 5 2.2 Bekendheid met gegeven dat Nijmegen

Nadere informatie

Onderzoeksverantwoording Panel Fryslân

Onderzoeksverantwoording Panel Fryslân Onderzoeksverantwoording Panel Fryslân Steekproef en werving van een representatief internetpanel Fries Sociaal Planbureau 2017 Versie 1.0 Datum: Juni 2017 Auteur: Miranda Visser en Henk Fernee Voor aanvullende

Nadere informatie

Tradities en gebruiken in de Groningse cultuur

Tradities en gebruiken in de Groningse cultuur Tradities en gebruiken in de Groningse cultuur Groningen kent verschillende tradities en gebruiken. Denk hierbij aan de Groningse streektaal, de vlag en het Groningse volkslied. Maar het gaat ook om het

Nadere informatie

CIJFERS UIT DE REGISTRATIE VAN OEFENTHERAPEUTEN

CIJFERS UIT DE REGISTRATIE VAN OEFENTHERAPEUTEN CIJFERS UIT DE REGISTRATIE VAN OEFENTHERAPEUTEN Peiling 1 januari 2014 D.T.P. Van Hassel R.J. Kenens 2 CIJFERS UIT DE REGISTRATIE VAN OEFENTHERAPEUTEN Peiling 1 januari 2014 D.T.P. van Hassel R.J. Kenens

Nadere informatie

Fries burgerpanel. Fries burgerpanel over meertaligheid in Fryslân. Fryslân inzicht. juni 2014

Fries burgerpanel. Fries burgerpanel over meertaligheid in Fryslân. Fryslân inzicht. juni 2014 Fries burgerpanel Wij gaan er van uit dat we zo lang mogelijk in onze eigen woonomgeving kunnen blijven. Fryslân inzicht Wij gaan er van uit dat we zo lang mogelijk in onze eigen woonomgeving kunnen blijven.

Nadere informatie

Resultaten conjunctuurenquête 1 e halfjaar 2015

Resultaten conjunctuurenquête 1 e halfjaar 2015 Resultaten conjunctuurenquête 1 e halfjaar 2015 Inleiding Chris M. Jager In mei en juni 2015 zijn in het kader van de conjunctuurenquête (CE) een groot aantal bedrijven benaderd met vragenlijsten. Doel

Nadere informatie