jongens meisjes 18 jaar of ouder

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "jongens meisjes 18 jaar of ouder"

Transcriptie

1 2. Seksuele risico s en beschermingsgedrag In dit hoofdstuk wordt een aspect van het thema seksualiteit uitgewerkt, namelijk seksuele risico s en beschermingsgedrag. De informatie is onder andere gebaseerd op het landelijke onderzoek Seks onder je 25 ste, dat de Rutgers Nisso Groep in 2005 publiceerde. Voor andere aspecten van het thema seksualiteit, bijvoorbeeld kennis en informatiebehoefte van jongeren over seksualiteit, de invloed van media op de seksuele ontwikkeling of de houding van jongeren ten aanzien van homoseksualiteit, wordt verwezen naar dit onderzoek waarvan aan het eind van dit hoofdstuk de bron volledig wordt vermeld. 2.1 Beschermingsgedrag Bij de eerste geslachtsgemeenschap gebruikt 90% van de jongens en 93% van de meisjes een voorbehoedmiddel. Bij geslachtsgemeenschap met de laatste partner ligt dit wat lager: 81% van de jongens en 80% van de meisjes gebruiken dan altijd een voorbehoedmiddel. Ongeveer driekwart van de jongeren gebruikt bij de eerste geslachtsgemeenschap een condoom. 63% van de meisjes en 56% van de jongens gebruikt bij de eerste geslachtsgemeenschap (ook) de anticonceptiepil. Bij geslachtsgemeenschap met de laatste partner gebruikt 33% van de jongens en 21% van de meisjes altijd een condoom. 23% van de jongens en 26% van de meisjes gebruikt nooit een condoom bij geslachtsgemeenschap met de laatste partner. De leeftijd waarop jongeren voor het eerst geslachtsgemeenschap hebben, hangt samen met het gebruik van voorbehoedmiddelen hierbij (zie figuur 1). Tijdens de eerste geslachtsgemeenschap zijn jongeren op jongere leeftijd minder geneigd een voorbehoedmiddel te gebruiken dan jongeren op oudere leeftijd. Hetzelfde blijkt als wordt gevraagd naar geslachts-gemeenschap met de laatste partner. Ook nu blijkt dat in de jongste leeftijdsgroep (12-14 ) het percentage jongeren dat nooit een voorbehoedmiddel gebruikt hoger is dan bij de oudere leeftijdsgroepen (jongens 59% en meisjes 77%). Naarmate de leeftijd stijgt, neemt het percentage jongeren dat consequent geen voorbehoedmiddelen gebruikt bij geslachts-gemeenschap met de laatste partner weer toe. Bij deze groep kan dit verband hebben met een kinderwens. (De Graaf et al., 2005) % jongeren dat geen voorbehoedmiddel gebruikt a. Eerste keer geslachtsgemeenschap 13 of jonger of ouder jongens meisjes % jongeren dat geen voorbehoedmiddel gebruikt b. Geslachtsgemeenschap laatste partner Figuur 1. Jongeren die geen voorbehoedmiddelen gebruiken tijdens de eerste geslachtsgemeenschap (a) en geslachtsgemeenschap met de laatste partner (b), per leeftijdsgroep, %. (De Graaf et al., 2005) GGD Fryslân 1 Jeugd

2 Verschillen in beschermingsgedrag naar opleidingsniveau Hoogopgeleide jongeren gebruiken vaker consequent een voorbehoedmiddel dan laagopgeleide jongeren. 86% van de hoogopgeleide jongens en 88% van de hoogopgeleide meisjes gebruiken altijd een voorbehoedmiddel bij geslachtsgemeenschap met de laatste partner. Van de laagopgeleide jongens gebruikt 79% altijd een voorbehoedmiddel bij geslachtsgemeenschap met de laatste partner; van de laagopgeleide meisjes is dit 76%. Ook als het gaat om de eerste keer geslachtsgemeenschap laten laagopgeleide meisjes tijdens de eerste geslachtsgemeenschap vaker een voorbehoedmiddel achterwege dan hoogopgeleide meisjes (9% versus 4%). Bij jongens maakt opleidingsniveau hierin geen verschil. (De Graaf et al., 2005) Psychosociale en gedragsfactoren in samenhang met beschermingsgedrag Naast leeftijd, geslacht en opleidingsniveau, kunnen verschillende psychosociale en gedragsfactoren een verband hebben met het gebruik van voorbehoedmiddelen bij geslachtsgemeenschap met de laatste partner. Bij geslachtsgemeenschap met de laatste partner gebruiken jongeren consequent vaker een voorbehoedmiddel als zij: bij de eerste geslachtsgemeenschap een voorbehoedmiddel hebben gebruikt. opgroeien in een warm gezinsklimaat. denken dat vrienden een voorbehoedmiddel gebruiken. denken veel spijt te zullen hebben na onbeschermde geslachtsgemeenschap. een hogere interactiecompetentie 1 ervaren. (De Graaf et al., 2005) Trend in beschermingsgedrag Uit figuur 2 blijkt dat in de afgelopen tien er bij de jeugd 2 een verbetering is te zien ten aanzien van het voorbehoedmiddelengebruik bij de eerste geslachtsgemeenschap. Zowel pil als condooms worden vaker gebruikt. Ook bij geslachtsgemeenschap met de laatste partner is het gebruik van voorbehoedmiddelen door jongeren verbeterd (staat niet in de figuur). % geen voorbehoedmiddel condoom pil condoom+pil Figuur 2. Gebruik van voorbehoedmiddelen bij de eerste geslachtgemeenschap onder de schoolse jeugd (12 en ouder) in 1995 en (De Graaf et al. 2005). 1 Interactiecompetentie is een complex concept, bestaande uit het met de laatste partner kunnen praten over seks wanneer je dit wilt, weten wat je wilt en wat de andere wil, grenzen kunnen trekken en respecteren en zelfverzekerdheid over uiterlijk en prestaties. 2 De vergelijking tussen 2005 en 1995 ten aanzien van beschermingsgedrag betreft jongeren in het voortgezet onderwijs en middelbaar beroepsonderwijs. GGD Fryslân 2 Jeugd

3 2.2 Overhalen en dwang 3 Ongeveer 18% van de meisjes is wel eens gedwongen tot seksuele handelingen. Ditzelfde geldt ongeveer voor 4% van de jongens. Drieëntwintig van de 1000 meisjes en 7 op de 1000 jongens hebben ervaring met seksuele dwang voor het 12 de. Onder seksuele dwang wordt elke vorm van gedwongen lichamelijke intimiteit verstaan, dus niet alleen gedwongen geslachtgemeenschap. Laag opgeleide jongeren zijn vaker ooit gedwongen tot seksuele handelingen dan hoogopgeleide jongeren. In totaal heeft 1% van de meisjes en 2% van de jongens ervaring met betaalde seks. Bij 57% van de meisjes die ervaring hebben met betaalde seks, is sprake van overhalen of dwang om hiertoe te komen. Bij jongens is dit 17%. Homoseksuele jongens hebben meer ervaring met seksuele dwang dan heteroseksuele jongens (26% versus 4%). Deze verschillen worden niet verklaard door factoren die samenhangen met seksuele dwang, zoals het gezinsklimaat. (De Graaf et al. 2005) 2.3 Tienerzwangerschappen In 2004 zijn in Nederland 12.8 van de 1000 meisjes van zwanger 4 geraakt. Het geboortecijfer bij deze groep is 4.6 per 1000 meisjes; het abortuscijfer 8.2 per De meerderheid van de tienermeisjes die zwanger raken, laat de zwangerschap afbreken. In 2004 ondergingen iets meer dan 63 van elke 100 zwangere tieners een abortus. (Wijsen et al., 2004) In Friesland zijn in kinderen geboren met een moeder jonger dan 20 (CBS Statline 2006). Dit komt overeen met een geboortecijfer van 3.8 per 1000 Friese meisjes van 15 tot en met 19. Er zijn geen gegevens beschikbaar van abortus onder Friese meisjes. Trend in tienerzwangerschappen In figuur 3 is aangegeven hoe het aantal geboorten per 1000 tienermeisjes zich sinds de jaren 60 in Nederland heeft ontwikkeld. In de tweede helft van de jaren 60 kende het aantal geboorten per 1000 tienermeisjes zijn hoogtepunt. In de jaren daarna is een sterke daling te zien. Halverwege de jaren 90 was het aantal geboorten per 1000 tienermeisjes 4.1. Weliswaar steeg het aantal geboorten per 1000 tienermeisje vanaf 1996 licht, maar is het weer gedaald sinds (CBS Statline; Garssen, 2004) geboortecijfer per 1000 meisjes jonger dan 20 18,0 16,0 14,0 12,0 10,0 8,0 6,0 4,0 2,0 0, Bij het hoofdstuk Sociale omgeving is het thema Kindermishandeling opgenomen, waar meer informatie te vinden is over seksueel misbruik. 4 Exclusief miskramen. GGD Fryslân 3 Jeugd

4 Figuur 3. Geboortecijfer per 1000 meisjes jonger dan 20 van 1960 tot en met 2004 in Nederland. (CBS Statline 2006). 2.4 Seksueel overdraagbare aandoeningen Seksueel overdraagbare aandoeningen worden afgekort als soa. Soa worden uitsluitend overgedragen door seksueel contact. Het gebruik van een condoom tijdens het vrijen biedt de beste bescherming tegen de meeste soa. Bij 6 op de 1000 jongens en 12 op de 1000 meisjes tot 25 wordt lijks een soa geconstateerd. Slechts een enkeling wordt seropositief bevonden. (De Graaf et al. 2005) In Friesland worden soa tests uitgevoerd door het Friese laboratorium voor volksgezondheid. Het laboratorium voor volksgezondheid ontvangt onderzoeksmonsters van Friese huisartsen en GGD Fryslân. Het kan zijn dat personen woonachtig buiten Friesland zich laten testen in Friesland, wat een vertroebeling kan geven van het aantal positief bevonden soa tests. Vice versa kunnen personen woonachtig in Friesland zich buiten de provinciegrenzen laten testen, waardoor deze niet opgenomen zijn in de registratie van het Friese laboratorium voor volksgezondheid. In 2005 werden in Friesland ongeveer 900 personen positief bevonden op een soa 5 (figuur 4). In Nederland werden in 2005 circa 7500 personen positief bevonden op een soa. Verhoudings-gewijs worden in Friesland meer mensen positief getest op chlamydia en syfilis dan in Nederland het geval is (chlamydia: 81% versus 69%; syfilis: 13% versus 8%). Het omgekeerde geldt voor gonorroe en hiv (gonorroe: 5% versus 20%; hiv: 1% versus 4%). (RIVM, 2005; GGD Fryslân, 2005) a.friesland b.nederland chlamydia gonorroe syfilis hiv Figuur 4. Aantal personen in Friesland (a) en Nederland (b) dat in 2005 positief is getest op een soa, uitgesplitst naar type soa. (GGD Fryslân). Het totaal aantal positieve chlamydia tests in 2005 in Friesland is 794. Dit is iets hoger dan het totaal aantal personen dat positief is getest op chlamydia (figuur 4). Dit wordt veroorzaakt door het feit dat een kleine groep personen binnen een meer dan 1 keer positief wordt getest op chlamydia. Ongeveer tweederde van de groep personen die positief wordt getest op chlamydia is vrouw en eenderde is man. Dit verschil wordt mogelijk verklaard doordat over het algemeen meer vrouwen dan mannen zich laten testen op een soa. Bovendien manifesteren de klachten als gevolg van een chlamydia-infectie zich bij vrouwen duidelijker dan bij mannen en zijn de consequenties van een niet-behandelde chlamydia-infectie voor vrouwen ernstiger dan voor mannen. 5 De soa die hier worden bedoeld zijn chlamydia, gonorroe, syfilis en hiv. GGD Fryslân 4 Jeugd

5 20% van de groep personen die positief wordt getest op chlamydia is jonger dan 20 en ruim de helft is tussen de 20 en 25. Het aandeel van deze leeftijdscategorie in het aantal chlamydia infecties is de afgelopen jaren fors gestegen. (GGD Fryslân 2005) Trend in soa In 2005 constateerde GGD Fryslân een stijging van het aantal chlamydia-infecties met 33% ten opzichte van vorig. Het aantal syfilisinfecties is toegenomen met 25%; het aantal gonorroe-infecties is licht gedaald. Het aantal nieuwe hiv-infecties is gedaald, in 2005 zijn er 9 nieuwe hiv-diagnoses in Friesland gesteld. De toename van het aantal chlamydia en syfilisinfecties is voor een deel toe te schrijven aan het totaal aantal uitgevoerde soa-onderzoeken in Friesland. Dit is gestegen met 23% procent (totaal onderzoeken). Verder valt er een toename van bezoekers aan de anonieme soa-onderzoeksfaciliteit van GGD Fryslân (16%) te zien. Voor wat betreft het totale aantal personen dat positief wordt bevonden voor chlamydia is de afgelopen jaren echter een procentuele toename te zien op het totaal aantal uitgevoerde chlamydia-onderzoeken (zie figuur 5). % positieve chlamydia tests op totaal aantal onderzoeken 12,0 10,0 8,0 6,0 4,0 2,0 0,0 7,2 7,7 7, Figuur 5. Procentuele toename van het aantal mensen dat positief is bevonden op een chlamydia-onderzoek op het totaal aantal uitgevoerde chlamydia-onderzoeken in Friesland, (GGD Fryslân, 2005). In Nederland laat de trend in het totale aantal soa diagnoses in Nederland over de afgelopen 5 een overwegend continue toename zien voor syfilis, hiv en chalmydia. Gonorroe is ongeveer gelijk gebleven. Deze trends zijn lastig te verklaren omdat ze mogelijk veroorzaakt worden door een combinatie van factoren, zoals een actiever testbeleid, een epidemie binnen een specifieke groep, toename van onveilig seksueel gedrag, verbeterde registratie, verhoogde alertheid op soa, etc. (RIVM, 2006). 2.5 Tienerzwangerschappen en soa in de Friese gemeenten In tabel 1 staat weergegeven het aantal positieve soa tests per Friese gemeente in 2005, waarbij een uitsplitsing is gemaakt naar het totaal aantal positieve soa tests en het aantal positieve soa tests bij personen tot en met 25. Het aantal soa in tabel 1 zegt niets over het voorkomen van soa in de betreffende gemeente. Het kan bijvoorbeeld zo zijn dat men zich buiten de provinciegrenzen laat testen op soa, waardoor dit niet in de Friese registratie terechtkomt. In de rechterkolom van tabel 1 staat het geboortecijfer per Friese gemeente gegeven, waarbij de moeder ten tijde van de geboorte jonger is dan 20. Aangezien het absolute aantal tienermeisjes dat een kind krijgt zeer gering is, is er voor gekozen het aantal levendgeborenen per 1000 meisjes van 15 tot en met 19 weer te geven. Omdat er maar weinig gemeenten zijn met meer dan 1000 meisje van 15-19, telt een extra geboorte zwaar. Om die reden is een gemiddelde genomen van de jaren 9,9 GGD Fryslân 5 Jeugd

6 2000 tot en met Desalniettemin moet het geboortecijfer van kleine gemeenten met voorzichtigheid worden geïnterpreteerd. Tabel 1. Totaal aantal positieve soa tests en aantal positieve soa tests bij personen tot en met 25 in 2005 per Friese gemeente (registratie Fries laboratorium voor volksgezondheid); geboortecijfer per 1000 meisjes van 15 tot en met 19 over de periode totaal aantal geboorten in 2004 per Friese gemeente (CBS Statline; bewerking GGD Fryslân). Aantal positieve soa testen in 2005* Geboortecijfer per totaal Personen van meisjes van 15 of jonger tot en met 19 ** Achtkarspelen ,6 Ameland 5 5 4,7 het Bildt 9 7 2,7 Boarnsterhim ,5 Bolsward ,1 Dantumadeel ,7 Dongeradeel 6 3 5,1 Ferwerderadiel 3 2 1,4 Franekeradeel ,4 Gaasterlân-Sleat 4 3 0,0 Harlingen ,2 Heerenveen ,5 Kollumerland c.a ,7 Leeuwarden ,6 Leeuwarderadeel 4 0 1,2 Lemsterland 8 3 4,5 Littenseradiel 1 0 2,4 Menaldumadeel ,9 Nijefurd 2 2 0,7 Ooststellingwerf ,1 Opsterland ,3 Schiermonnikoog 2 2 0,0 Skarsterlân ,5 Smallingerland ,6 Sneek ,4 Terschelling 9 4 2,0 Tytsjerksteradiel 8 4 1,0 Vlieland 2 2 6,1 Weststellingwerf ,1 Wymbritseradiel ,2 Wûnseradiel 9 5 0,8 * Het totaal aantal personen dat door het Friese laboratorium voor volksgezondheid positief is getest op een soa, is hoger dan de som van het aantal positieve soa tests per Friese gemeente. Dit wordt onder meer veroorzaakt doordat niet van alle personen bekend is in welke gemeente zij wonen, dan wel dat een deel van de personen buiten Friesland woont. ** Het geboortecijfer per 1000 meisjes van 15 tot en met 19 in Friesland in de periode 2000 tot en met 2004 is 4.8. GGD Fryslân 6 Jeugd

7 Conclusies Jongeren en seksueel gedrag Op jongere leeftijd zijn jongeren mind er snel geneigd een voorbehoedmiddel te gebruiken bij geslachtsgemeenschap dan op oudere leeftijd. Hoogopgeleide jongeren gebruiken vaker consequent een voorbehoedmiddel dan laagopgeleide jongeren. Het gebruik van voorbehoedmiddelen door jongeren hangt samen met psychosociale en gedragsfactoren. De afgelopen 10 is het gebruik van voorbehoedmiddelen door jongeren toegenomen. 18% van de meisjes en 4% van de jongens is wel eens gedwongen tot seksuele handelingen. Het geboortecijfer bij meisjes jonger dan 20 is 4.6 per 1000 meisjes. Het abortuscijfer is 8.2 per 1000 meisjes. In Friesland is het geboortecijfer onder tienermeisjes 3.8 per 1000 meisjes. Bij 6 op de 1000 jongens en 12 op de 1000 meisjes tot 25 wordt lijks een soa geconstateerd. Slechts een enkeling wordt seropositief bevonden. De trend in het totale aantal soa diagnoses in Nederland over de afgelopen 5 laat een overwegend continue toename zien voor syfilis, hiv en chlamydia. Voor wat betreft chlamydia en syfilis is deze trend ook zichtbaar in Friesland. Geraadpleegde bronnen 1. De Graaf H., Meijer S., Poelman J., Vanwesenbeeck I.; Seks onder je 25 ste, definitieve resultaten; Rutgers Nisso Groep/ Soa Aids Nederland; Utrecht; Centraal Bureau voor de Statistiek; Statline; Wijsen C.; Van Lee L.; Landelijke abortusregistratie 2004; Rutgers Nisso Groep; Evenhuis E.E.; Factsheet Tienermoeders in Nederland; Rutgers Nisso Groep; RIVM; Thermometer soa en hiv, stand van zaken; maart Garssen J.; Tiernermoeders: recente trends en mogelijke verklaringen; Bevolkingstrends 1 ste kwartaal Vogels T., Buitendijk SE., Bruil J., Dijkstra NS., Paulussen TGWM.; Jongeren, seksualiteit, preventie en hulpverlening. Een verkenning van de situatie in 2002.; TNO-rapport Leiden: TNO, GGD Fryslân / Registratie Laboratorium voor Volksgezondheid Friesland; 2005 GGD Fryslân 7 Jeugd

Sociale omgeving. 1. Kindermishandeling

Sociale omgeving. 1. Kindermishandeling 1. Kindermishandeling Kindermishandeling is 'elke vorm van voor een minderjarige bedreigende of gewelddadige interactie van fysieke, psychische of seksuele aard, die de ouders of andere personen ten opzichte

Nadere informatie

Broodmaaltijd. 0-3 dagen per week. 4-5 dagen per week. 6-7 dagen per week. kinderen Groep 7 schooljaar 2003-2004 jongeren GO Jeugd 2004

Broodmaaltijd. 0-3 dagen per week. 4-5 dagen per week. 6-7 dagen per week. kinderen Groep 7 schooljaar 2003-2004 jongeren GO Jeugd 2004 3. Voeding Een gezonde voeding is een van de uitgangspunten voor het goed functioneren van het lichaam. In dit gezondheidsprofiel wordt op een aantal aspecten van voeding ingegaan. Hoewel dit geen totaalbeeld

Nadere informatie

Kengetallen gemeenten Friesland

Kengetallen gemeenten Friesland Kengetallen gemeenten Friesland 2012 Afdeling Onderzoek Maart 2013 Bron: User Kengetallen Friese gemeenten 2012. Provincie Fryslân (647.214* inwoners op 1-1-2012) 1) 2012: 2998 cliënten; dit is 4,63 sonen

Nadere informatie

GO Jeugd 2008 Alcohol

GO Jeugd 2008 Alcohol GO Jeugd 2008 Alcohol Samenvatting alcohol Uit de gegevens van GO Jeugd 2008 van GGD Fryslân blijkt dat 63% van de Friese 12 t/m 18 jarigen wel eens alcohol heeft, 51% nog in de vier voorafgaand aan het

Nadere informatie

Psychosociale gezondheid en gedrag

Psychosociale gezondheid en gedrag Psychosociale gezondheid en gedrag 1. Criminaliteit 1.1 Criminaliteit onder Friese jongeren De meest genoemde vorm van criminaliteit waar Friese jongeren van 13 tot en met 18 jaar zich in 2004 schuldig

Nadere informatie

Figuur 1. Redenen van jongeren om zich thuis of in de woonomgeving bang of angstig te voelen (GGD Fryslân GO Jeugd 2004).

Figuur 1. Redenen van jongeren om zich thuis of in de woonomgeving bang of angstig te voelen (GGD Fryslân GO Jeugd 2004). 2. Veiligheidsgevoelens 2.1 Veiligheid thuis of in de woonomgeving Driekwart van de jongeren van 13 tot en met 18 jaar voelt zich thuis of in de woonomgeving nooit bang of angstig. Van de jongens voelt

Nadere informatie

Lichamelijke gezondheid

Lichamelijke gezondheid 1. Ervaren gezondheid en ziekte en aandoeningen De beoordeling van de eigen gezondheid, de ervaren gezondheid, is een indicatie voor de kwaliteit die iemand aan het leven toeschrijft. Afhankelijk van de

Nadere informatie

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Alcoholgebruik Psychosociale gezondheid Genotmiddelen Voeding, bewegen en gewicht Seksueel gedrag Samenvatting en aanbevelingen Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Jongerenmonitor In 2011 is in de regio IJsselland

Nadere informatie

GO Jeugd 2008 Mishandeling

GO Jeugd 2008 Mishandeling GO Jeugd 2008 Mishandeling Samenvatting mishandeling Uit de gegevens van GO Jeugd 2008 van GGD Fryslân blijkt dat 7% van de 12 t/m 18 jarigen in Fryslân geestelijk wordt mishandeld. Ook wordt 4% lichamelijk

Nadere informatie

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Alcoholgebruik Psychosociale gezondheid Genotmiddelen Voeding, bewegen en gewicht Seksueel gedrag Samenvatting en aanbevelingen Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Jongerenmonitor In 2011 is in de regio IJsselland

Nadere informatie

BELANGRIJKSTE BEVINDINGEN

BELANGRIJKSTE BEVINDINGEN APRIL 213 INHOUD Het doel van de thermometer is een eerste berichtgeving over de stand van zaken in 212 over seksuele gezondheid in Nederland. De thermometer bevat nieuwe gegevens van de soa-centra, aangiftecijfers,

Nadere informatie

Deelrapportage met resultaten uit de gezondheidsenquête volwassenen/ouderen 2010

Deelrapportage met resultaten uit de gezondheidsenquête volwassenen/ouderen 2010 Seksualiteit Deelrapportage met resultaten uit de gezondheidsenquête volwassenen/ouderen 2010 In de gezondheidsenquête is een aantal vragen opgenomen over seksuele gezondheid 1. Friezen van 19 tot en met

Nadere informatie

Geboorteregeling in 2008

Geboorteregeling in 2008 Geboorteregeling in 28 Arie de Graaf In 28 gebruikte 7 procent van de 18 45-jarige vrouwen in Nederland een methode om een zwangerschap te voorkomen, was 7 procent zwanger of wilde zwanger worden, was

Nadere informatie

Lichamelijke activiteit

Lichamelijke activiteit Lichamelijke activiteit Deelrapportage met resultaten uit de gezondheidsenquête volwassenen/ouderen 2010 Voldoende lichaamsbeweging heeft een positief effect op de gezondheid. Mensen die veel bewegen,

Nadere informatie

Seksuele Gezondheid. Thermometer 2014 Cijfers over soa s en seksualiteitsvragen van de GGD en Oost-Nederland

Seksuele Gezondheid. Thermometer 2014 Cijfers over soa s en seksualiteitsvragen van de GGD en Oost-Nederland 1 Seksuele Gezondheid Thermometer Cijfers over soa s en seksualiteitsvragen van de GGD en Oost-Nederland 2 Nog volop werk aan de winkel! Dit is alweer de zesde Thermometer Seksuele Gezondheid voor Oost-Nederland

Nadere informatie

letsel, blessure of vergiftiging middelbaar onderwijs 75 jaar en ouder lager onderwijs hoger onderwijs

letsel, blessure of vergiftiging middelbaar onderwijs 75 jaar en ouder lager onderwijs hoger onderwijs In de uitwerking van het thema ongevallen wordt inzicht gegeven in het voorkomen van een letsel, vergiftiging of blessure onder de Friese bevolking van 19 jaar en ouder. Een schriftelijke gezondheidsenquête

Nadere informatie

Kerncijfers leefstijlmonitor seksuele gezondheid 2014

Kerncijfers leefstijlmonitor seksuele gezondheid 2014 Kerncijfers leefstijlmonitor seksuele gezondheid 2014 2 Kerncijfers leefstijlmonitor seksuele gezondheid 2014 Figuur 1 Aantal deelnemers naar geslacht en leeftijd 75 t/m 85 jaar 1 Over welke cijfers hebben

Nadere informatie

Gezondheid in Friesland

Gezondheid in Friesland 6 Huiselijk Geweld Begin 2006 heeft GGD Fryslân aan 7072 volwassenen en 3355 ouderen uit alle 31 gemeenten in Friesland een schriftelijke vragenlijst toegestuurd. In deze gezondheidsenquête zijn vragen

Nadere informatie

Seksuele gezondheid Uitdagingen voor migranten organisaties

Seksuele gezondheid Uitdagingen voor migranten organisaties Seksuele gezondheid Uitdagingen voor migranten organisaties Bijeenkomst bevordering seksuele gezondheid Noord Nederland en de rol van de zelforganisaties Drachten 15-3-2010 Bram Tuk Pharos, kennis en adviescentrum

Nadere informatie

DE SEKSUELE LEVENSLOOP

DE SEKSUELE LEVENSLOOP DE SEKSEE EVENSOOP Aart Beekman Polikliniek Psychosomatische gynaecologie en Seksuologie Keuzevak seksuologie 2008-2009 Psycho-seksuele anamnese Invloed van de persoonlijke geschiedenis op seksuele betekenisgeving

Nadere informatie

Deelrapportage met resultaten uit de gezondheidsenquête volwassenen/ouderen 2010

Deelrapportage met resultaten uit de gezondheidsenquête volwassenen/ouderen 2010 Huiselijk geweld Deelrapportage met resultaten uit de gezondheidsenquête volwassenen/ouderen 2010 Huiselijk geweld is geweld dat door iemand uit de huiselijke of familiekring van het slachtoffer is gepleegd.

Nadere informatie

N O O R W E G E N DENEMARKEN L I T O U W E N K O N I N G K R IJ K O O S T E N R IJ K

N O O R W E G E N DENEMARKEN L I T O U W E N K O N I N G K R IJ K O O S T E N R IJ K J S L A N D F I N L A N D Z W E D E N N O O R W E G E N Oslo Helsinki Stockholm Tallinn E S T L A N D V E R E N I G D Dublin L A N D DENEMARKEN Kopenhagen Riga L E T L A N D L I T O U W E N K O N I N G

Nadere informatie

Tussenevaluatie. Fries Jeugd en Alcoholbeleid

Tussenevaluatie. Fries Jeugd en Alcoholbeleid Tussenevaluatie Fries Jeugd en Alcoholbeleid Tussenevaluatie Stand van zaken omtrent de opname en inzet van maatregelen uit het minimumpakket binnen het gemeentelijk beleid. COLOFON Het rapport Fries Jeugd

Nadere informatie

Lichamelijke gezondheid

Lichamelijke gezondheid Lichamelijke gezondheid Deelrapportage met resultaten uit de gezondheidsenquête volwassenen/ouderen 2010 De ervaren gezondheid is een samenvattende gezondheidsmaat van alle gezondheidsaspecten zoals de

Nadere informatie

APRIL 2014. Pagina 1 van 9

APRIL 2014. Pagina 1 van 9 APRIL 214 Inhoud Het doel van de thermometer is een eerste berichtgeving over de stand van zaken in 213 over seksuele gezondheid in Nederland. De thermometer bevat nieuwe gegevens van de centra seksuele

Nadere informatie

Jaarcijfers 2013 Regionaal Centrum voor Seksuele Gezondheid zuidelijk Zuid-Holland

Jaarcijfers 2013 Regionaal Centrum voor Seksuele Gezondheid zuidelijk Zuid-Holland Regionaal Centrum voor Seksuele Gezondheid zuidelijk Zuid-Holland GGD Hollands Midden GGD Rotterdam-Rijnmond Dienst Gezondheid & Jeugd ZHZ 1 Samenstelling: Hannelore Götz, arts Maatschappij en Gezondheid,

Nadere informatie

SoaSense. Thermometer 2010 GGD en Oost-Nederland

SoaSense. Thermometer 2010 GGD en Oost-Nederland SoaSense Thermometer 1 GGD en Oost-Nederland Risicogroepen steeds beter bereikt Met genoegen bieden wij u de tweede SoaSense Thermometer van Oost- Nederland (Gelderland en Overijssel) aan. Dit jaar met

Nadere informatie

Zuid-Limburgse jongeren seksueel ongezond. Seks onder je 25e Een factsheet van de GGD Zuid Limburg

Zuid-Limburgse jongeren seksueel ongezond. Seks onder je 25e Een factsheet van de GGD Zuid Limburg se jongeren seksueel ongezond Seks onder je 25e Een factsheet van de GGD Zuid Limburg se jongeren seksueel ongezond Seksueel gedrag van jongeren Seks onder je 25e: een factsheet van de GGD Zuid Limburg

Nadere informatie

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Friesland, april 2016

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Friesland, april 2016 Nieuwsflits Arbeidsmarkt Friesland, april 2016 Daling WW en meer vacatures in Friesland In april nam de WW in Friesland af tot ruim 20.500 uitkeringen. In vrijwel alle sectoren van de Friese economie daalde

Nadere informatie

Procesevaluatie Fries Jeugd en Alcoholbeleid

Procesevaluatie Fries Jeugd en Alcoholbeleid Procesevaluatie Fries Jeugd en Alcoholbeleid Eindmeting 2012 Stand van zaken omtrent de opname en inzet van maatregelen uit het minimumpakket binnen het gemeentelijk beleid 1 Inhoud Samenvatting 1. Inleiding

Nadere informatie

Jaarcijfers 2012. Regionaal Centrum voor Seksuele Gezondheid zuidelijk Zuid-Holland. GGD Hollands Midden GGD Rotterdam-Rijnmond GGD Zuid-Holland-Zuid

Jaarcijfers 2012. Regionaal Centrum voor Seksuele Gezondheid zuidelijk Zuid-Holland. GGD Hollands Midden GGD Rotterdam-Rijnmond GGD Zuid-Holland-Zuid Regionaal Centrum voor Seksuele Gezondheid zuidelijk Zuid-Holland GGD Hollands Midden GGD Rotterdam-Rijnmond GGD Zuid-Holland-Zuid Juni 2013 Samenstelling: Hannelore Götz, arts Maatschappij en Gezondheid

Nadere informatie

N O O R W E G E N. Oslo DENEMARKEN. Kopenhagen L I T O U W E N K O N I N G K R IJ K. Berlijn. LUXEMBURG Luxemburg Praag. Wenen O O S T E N R IJ K

N O O R W E G E N. Oslo DENEMARKEN. Kopenhagen L I T O U W E N K O N I N G K R IJ K. Berlijn. LUXEMBURG Luxemburg Praag. Wenen O O S T E N R IJ K Barentsze J S L A N D che Oceaan Witte Z F I N L A N D Z W E D E N N O O R W E G E N Oslo Helsinki Stockholm Tallinn Oostzee E S T L A N D V E R E N I G D Dublin L A N D Noordzee DENEMARKEN Kopenhagen

Nadere informatie

Werkinstructie benaderen intermediairs Sense

Werkinstructie benaderen intermediairs Sense Werkinstructie benaderen intermediairs Sense BIJLAGE 7 Voorbeeld van de opzet van de presentatie in PowerPoint BIJLAGE 7 VOORBEELD VAN DE OPZET VAN DE PRESENTATIE IN POWERPOINT] 1 WERKINSTRUCTIE BENADEREN

Nadere informatie

Jaarcijfers 2013. Regionaal Centrum voor Seksuele Gezondheid zuidelijk Zuid-Holland

Jaarcijfers 2013. Regionaal Centrum voor Seksuele Gezondheid zuidelijk Zuid-Holland Regionaal Centrum voor Seksuele Gezondheid zuidelijk Zuid-Holland GGD Hollands Midden GGD Rotterdam-Rijnmond Dienst Gezondheid & Jeugd ZHZ April 2014 Samenstelling: Hannelore Götz, arts Maatschappij en

Nadere informatie

Zie De Graaf e.a. 2005 voor een uitgebreide onderzoeksverantwoording van het onderzoek Seks onder je 25ste.

Zie De Graaf e.a. 2005 voor een uitgebreide onderzoeksverantwoording van het onderzoek Seks onder je 25ste. 6 Het is vies als twee jongens met elkaar vrijen Seksuele gezondheid van jonge allochtonen David Engelhard, Hanneke de Graaf, Jos Poelman, Bram Tuk Onderzoeksverantwoording De gemeten aspecten van de seksuele

Nadere informatie

Seksuele Gezondheid. Thermometer 2011 GGD en Oost-Nederland

Seksuele Gezondheid. Thermometer 2011 GGD en Oost-Nederland Seksuele Gezondheid Thermometer 211 GGD en Oost-Nederland Seksuele gezondheid nóg beter in beeld Voor u ligt de derde Thermometer met cijfers over de seksuele gezondheid in Oost-Nederland. De naam SoaSense

Nadere informatie

6 SOA en HIV in de regio Gelre-IJssel

6 SOA en HIV in de regio Gelre-IJssel 6 SOA en HIV in de regio Gelre-IJssel Seksueel overdraagbare aandoeningen (SOA) zijn infectieziekten die door intiem seksueel contact kunnen worden overgedragen. Omdat iemand een SOA kan hebben, zonder

Nadere informatie

Rapportage 1 e half jaar 2013

Rapportage 1 e half jaar 2013 Rapportage 1 e half jaar 2013 Aanvragen 1 e half jaar 2013 Er zijn in bovenstaande periode aanvragen gedaan voor 175 mannen en 189 vrouwen, totaal 364 aanvragen. Gemiddeld over 26 weken is dat 14 aanvragen

Nadere informatie

Resultaten van het EMOVO-onderzoek. uit de 2 e en 4 e klas voortgezet onderwijs

Resultaten van het EMOVO-onderzoek. uit de 2 e en 4 e klas voortgezet onderwijs Dit rapport geeft een beeld van de seksuele gezondheid onder schoolgaande jongeren van 12-18 18 jaar in Noord- Holland Noord. Deze resultaten komen uit het EMOVO-onderzoek dat de GGD Hollands Noorden in

Nadere informatie

KRASLOTEN, JONGERENBOEKJE SEKS&ZO, HANDLEIDING EN TRAINING

KRASLOTEN, JONGERENBOEKJE SEKS&ZO, HANDLEIDING EN TRAINING KRASLOTEN, JONGERENBOEKJE SEKS&ZO, HANDLEIDING EN TRAINING Compleet voorlichtingspakket Het voorlichtingspakket Veilig vrijen & seks bestaat uit: 1. Krasloten 2. Jongerenboekje SEKS&ZO 3. Handleiding met

Nadere informatie

Aanvullende seksualiteitshulpverlening: de cijfers over 2013

Aanvullende seksualiteitshulpverlening: de cijfers over 2013 Aanvullende seksualiteitshulpverlening: de cijfers over 2013 1. Inleiding De aanvullende seksualiteitshulpverlening (ASH) is laagdrempelige zorg waar jongeren tot 25 jaar gratis en indien gewenst anoniem

Nadere informatie

Notitie. 1. Inleiding. 2. Analyse huurvariant. 2.1 Uitgangspunten huurvariant. Concept 0.3. Addendum Rapportage Vastgoed VRF

Notitie. 1. Inleiding. 2. Analyse huurvariant. 2.1 Uitgangspunten huurvariant. Concept 0.3. Addendum Rapportage Vastgoed VRF Concept 0.3 Notitie Van Klaas Bosma en Mark Feijt Datum 6 september 2013 Onderwerp Addendum Rapportage Vastgoed VRF 1. Inleiding In de vergadering van het algemeen bestuur (AB) van de veiligheidsregio

Nadere informatie

Rapport resultaten enquête fietsgebruik in Fryslân. december 2005

Rapport resultaten enquête fietsgebruik in Fryslân. december 2005 Rapport resultaten enquête fietsgebruik in Fryslân december 2005 Voorwoord In juli ontvingen 4000 willekeurig geselecteerde huishoudens in Fryslân een enquête over fietsgebruik. Het college van Gedeputeerde

Nadere informatie

Fluchskrift Jeugdbescherming: minder als het kan, meer als het moet! 06 2016

Fluchskrift Jeugdbescherming: minder als het kan, meer als het moet! 06 2016 Fluchskrift Jeugdbescherming: minder als het kan, meer als het moet! 06 2016 Aanleiding Eerder bracht het Fries Sociaal Planbureau (FSP) een rapport uit over het gebruik van jeugdhulp in Fryslân. Deze

Nadere informatie

Landelijke abortusregistratie 2013

Landelijke abortusregistratie 2013 Landelijke abortusregistratie 2013 De Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) rapporteert jaarlijks over de uitgevoerde zwangerschapsafbrekingen in klinieken en ziekenhuizen in Nederland. De klinieken

Nadere informatie

Landelijke abortusregistratie 2011

Landelijke abortusregistratie 2011 Landelijke abortusregistratie 2011 Deze factsheet doet verslag van de abortuscijfers, gebaseerd op gegevens die zijn verzameld voor de Landelijke abortusregistratie (LAR). Als aanvulling hierop wordt ook

Nadere informatie

Uit huis gaan van jongeren

Uit huis gaan van jongeren Arie de Graaf en Suzanne Loozen Jaarlijks verlaten bijna een kwart miljoen jongeren het ouderlijk huis. Een klein deel van hen is al vóór de achttiende verjaardag uit huis gegaan. De meeste jongeren gaan

Nadere informatie

Gezondheid in Friesland

Gezondheid in Friesland 4. In de uitwerking van het thema leefstijl wordt inzicht gegeven in hoeverre de Friese bevolking aan lichaamsbeweging doet, hoeveel alcoholhoudende dranken men drinkt, rookt en drugs gebruikt en de mate

Nadere informatie

Belangrijkste conclusies Seks onder je 25 ste 2012

Belangrijkste conclusies Seks onder je 25 ste 2012 Belangrijkste conclusies Seks onder je 25 ste 2012 Januari 2012 SAMENVATTING Seks onder je 25 ste 2012 is een grootschalig representatief onderzoek naar de seksuele gezondheid van jongeren in Nederland.

Nadere informatie

Een jaar Regionaal soa-centrum Den Haag

Een jaar Regionaal soa-centrum Den Haag epidemiologisch bulletin, 9, jaargang, nummer 1 Een jaar Regionaal soa-centrum Den Haag A.P. van Leeuwen, M.P.H. Berns Eind is het Regionaal soa-centrum Den Haag 1 geopend op het terrein van het Medisch

Nadere informatie

Subsidieregeling Iepen Mienskipsfûns Fryslân

Subsidieregeling Iepen Mienskipsfûns Fryslân 19-02-2015 Subsidieregeling Iepen Mienskipsfûns Fryslân Paragraaf 1 Kleine maatschappelijke initiatieven Artikel 1.1 Subsidiabele activiteiten Gedeputeerde Staten kunnen ter bevordering van de leefbaarheid

Nadere informatie

jij Allochtone en autochtone jongeren over partnerkeuze en seksualiteit

jij Allochtone en autochtone jongeren over partnerkeuze en seksualiteit Wat vind jij daar van? nou Allochtone en autochtone jongeren over partnerkeuze en seksualiteit De Rutgers Nisso Groep ontwikkelt in opdracht van ZonMw een website voor en met jongeren met een Turkse, Marokkaanse

Nadere informatie

Jongeren en Gezondheid 2014: Seksualiteit en Relaties

Jongeren en Gezondheid 2014: Seksualiteit en Relaties Jongeren en Gezondheid 14: Seksualiteit en Relaties Inleiding Tijdens hun puberjaren, ondergaan jongens en meisjes diepgaande biologische, cognitieve, emotionele en sociale veranderingen. Deze periode

Nadere informatie

de bevolking van Aa en Hunze vergrijst, van 21% nu naar 35% in 2040.

de bevolking van Aa en Hunze vergrijst, van 21% nu naar 35% in 2040. Met deze factsheet biedt de GGD Drenthe u inzicht in de lokale gezondheidssituatie van de inwoners van de gemeente Aa en Hunze. U treft cijfers aan over de gezondheidsspeerpunten en risicogroepen. Hierbij

Nadere informatie

Friese streken in beeld

Friese streken in beeld Friese streken in beeld SWOT analyse als basis voor de streekagenda s Maart 2012 Partoer CMO Fryslân Bernie van Ruijven Met medewerking van Leon Crommentuijn 2 Inhoudsopgave 1. Inleiding 5 2. Indicatoren

Nadere informatie

Perceelbeschrijving 1 Gespecialiseerde ambulante hulp

Perceelbeschrijving 1 Gespecialiseerde ambulante hulp Perceelbeschrijving 1 Gespecialiseerde ambulante hulp Samenwerkende gemeenten Friesland Achtkarspelen Ameland het Bildt Dantumadiel Dongeradeel Ferwerderadiel Franekeradeel De Friese Meren Harlingen Heerenveen

Nadere informatie

Regionale VTV 2011. Seksueel gedrag. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport Seksueel gedrag

Regionale VTV 2011. Seksueel gedrag. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport Seksueel gedrag Regionale VTV 2011 Seksueel gedrag Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport Seksueel gedrag Auteurs: Drs. I. Van Veggel, GGD Hart voor Brabant Ir. R. Snel-Bareman,

Nadere informatie

8. Werken en werkloos zijn

8. Werken en werkloos zijn 8. Werken en werkloos zijn In 22 is de arbeidsdeelname van allochtonen niet meer verder gestegen. Onder autochtonen is het aantal personen met werk nog wel licht toegenomen. De arbeidsdeelname onder Surinamers,

Nadere informatie

Perceelbeschrijving 3 Pleegzorg

Perceelbeschrijving 3 Pleegzorg Perceelbeschrijving 3 Pleegzorg Samenwerkende gemeenten Friesland Achtkarspelen Ameland het Bildt Dantumadiel Dongeradeel Ferwerderadiel Franekeradeel De Friese Meren Harlingen Heerenveen Kollumerland

Nadere informatie

Meningen en opvattingen van Haagse MBO-leerlingen over veilig vrijen

Meningen en opvattingen van Haagse MBO-leerlingen over veilig vrijen 30 epidemiologisch bulletin, 2008, jaargang 43, nummer 2/3 Meningen en opvattingen van Haagse MBO-leerlingen over veilig vrijen P.J.M. Uitewaal Uit een landelijk onderzoek naar de seksuele gezondheid onder

Nadere informatie

Belang van landschap & natuur in Fryslân

Belang van landschap & natuur in Fryslân KENNISCENTRUM ECONOMIE EN MANAGEMENT Belang van landschap & natuur in Fryslân Een opinieonderzoek in opdracht van de Friese Milieufederatie NHL Hogeschool Postbus 1080 8900 CB Leeuwarden Telefoon: 058

Nadere informatie

Stichting Monumentenwacht Fryslân Jaarverslag 2011

Stichting Monumentenwacht Fryslân Jaarverslag 2011 Stichting Monumentenwacht Fryslân Jaarverslag 2011 mei stipe fan: opgesteld door de raad van toezicht op 6 april 2012 Algemeen Stichting Monumentenwacht Fryslân is gevestigd in Leeuwarden, Emmakade NZ

Nadere informatie

Hoogwaardig breedband en de basisscholen in Fryslân

Hoogwaardig breedband en de basisscholen in Fryslân Hoogwaardig breedband en de basisscholen in Fryslân Inzichten naar aanleiding van een online survey in juni 2013 Drs. Chris J. Jellema Fryslân Ring 29 juli 2013 1 Inhoudsopgave Voorwoord 03 Inleiding 04

Nadere informatie

Deelrapportage met resultaten uit de gezondheidsenquête volwassenen/ouderen 2010

Deelrapportage met resultaten uit de gezondheidsenquête volwassenen/ouderen 2010 Genotmiddelen (Alcoholgebruik, roken, druggebruik, gokken en gamen) Deelrapportage met resultaten uit de gezondheidsenquête volwassenen/ouderen 2010 Genotmiddelen kunnen leiden tot verslaving ofwel afhankelijkheid.

Nadere informatie

Vrouwen op de arbeidsmarkt

Vrouwen op de arbeidsmarkt op de arbeidsmarkt Johan van der Valk Annemarie Boelens De arbeidsdeelname van vrouwen lag in 23 op 55 procent. De arbeidsdeelname van vrouwen stijgt al jaren. Deze toename komt de laatste jaren bijna

Nadere informatie

2011D04279 LIJST VAN VRAGEN TOTAAL

2011D04279 LIJST VAN VRAGEN TOTAAL 2011D04279 LIJST VAN VRAGEN TOTAAL 1 De Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) noemt het opvallend dat het aantal abortussen vanaf 20 weken is toegenomen en veronderstelt dat dit verband houdt met de

Nadere informatie

Onderzoek Wereldproblemen en Seks

Onderzoek Wereldproblemen en Seks Onderzoek Wereldproblemen en Seks 1V Jongerenpanel 24 oktober 2014 Over dit onderzoek Aan dit online onderzoek in samenwerking met dance4life, gehouden van 15 tot en met 23 oktober 2014, deden 1641 jongeren

Nadere informatie

Regionaal soa-centrum Den Haag

Regionaal soa-centrum Den Haag Regionaal soa-centrum Den Haag Epidemiologisch jaarverslag 212 D. Spitaels, arts infectieziektebestrijding GGD Den Haag J.M. Brand, soa-arts GGD Den Haag M. Keetman, epidemiologisch onderzoeker GGD Den

Nadere informatie

Seks en Seksuele Risico s bij12 tot 25 jarigen. Dr. Hanneke de Graaf

Seks en Seksuele Risico s bij12 tot 25 jarigen. Dr. Hanneke de Graaf Seks en Seksuele Risico s bij12 tot 25 jarigen Dr. Hanneke de Graaf Seks onder je 25e 2005 2012 Methode Werving via scholen en gemeenten; 3926 meisjes en 3915 jongens; 12-25 jaar (gemiddeld 18,4); Representatief

Nadere informatie

Mini-condooms. Oefeningen

Mini-condooms. Oefeningen tekst 1 Amsterdam, 3 maart 2010 Jongeren hebben steeds vroeger seks. Soms al als ze 12, 13 of 14 jaar zijn. Zwitserland Ook in Zwitserland gebeurt dit. De Zwitserse regering is daarom bezorgd. Want veel

Nadere informatie

Jaarcijfers 2014. Regionaal Centrum voor Seksuele Gezondheid zuidelijk Zuid-Holland

Jaarcijfers 2014. Regionaal Centrum voor Seksuele Gezondheid zuidelijk Zuid-Holland Regionaal Centrum voor Seksuele Gezondheid zuidelijk Zuid-Holland GGD Hollands Midden GGD Rotterdam-Rijnmond Dienst Gezondheid & Jeugd ZHZ April 2015 Samenstelling: Hannelore Götz, arts Maatschappij en

Nadere informatie

GEZONDHEIDSENQUETE 2013

GEZONDHEIDSENQUETE 2013 GEZONDHEIDSENQUETE 2013 RAPPORT 2: GEZONDHEIDSGEDRAG EN LEEFSTIJL Lydia Gisle, Stefaan Demarest (ed.) Wetenschappelijk Instituut Volksgezondheid Operationele Directie Volksgezondheid en surveillance J.

Nadere informatie

Tabel 1: Bevolking naar kenmerken en werkgelegenheid

Tabel 1: Bevolking naar kenmerken en werkgelegenheid Tabel 1: Bevolking naar kenmerken en werkgelegenheid Bevolking Bevolking 2020 Groene druk Grijze druk Potentiële beroepsbevolk ing Potentiële beroepsbevolk Arbeidspartici ing 2020 patie Beroepsbevolk ing

Nadere informatie

Jongeren, seksualiteit, preventie en hulpverlening Een verkenning van de situatie in 2002

Jongeren, seksualiteit, preventie en hulpverlening Een verkenning van de situatie in 2002 TNO-rapport 2002.281 Jongeren, seksualiteit, preventie en hulpverlening Een verkenning van de situatie in 2002 Divisie Jeugd Gorter gebouw Wassenaarseweg 56 Postbus 2215 2301 CE Leiden www.tno.nl T 0715181818

Nadere informatie

FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 2009

FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 2009 FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 29 Groei van werkloosheid onder zet door! In het 2 e kwartaal van 29 groeide de werkloosheid onder (niet-westers)

Nadere informatie

SAMENWERKINGSOVEREENKOMST EXTERNE VEILIGHEID FRYSLÂN 2011-2014

SAMENWERKINGSOVEREENKOMST EXTERNE VEILIGHEID FRYSLÂN 2011-2014 SAMENWERKINGSOVEREENKOMST EXTERNE VEILIGHEID FRYSLÂN 2011-2014 Programmabureau Externe Veiligheid Fryslân mei 2011 Document vastgesteld door het College van Gedeputeerde Staten van Fryslân op 30 augustus

Nadere informatie

Declaratieformat GEMEENTE HARLINGEN. Gemeentelijke Groene Vink

Declaratieformat GEMEENTE HARLINGEN. Gemeentelijke Groene Vink Declaratieformat GEMEENTE HARLINGEN Gemeentelijke Groene Vink Gegevens gemeente Contactgegevens Naam gemeente Harlingen Adres Voorstraat 35 E-mailadres gemeentebestuur@harlingen.nl Telefoonnummer 140517

Nadere informatie

Het Besluit nevenvestigings- en nevenzittingsplaatsen wordt gewijzigd als volgt:

Het Besluit nevenvestigings- en nevenzittingsplaatsen wordt gewijzigd als volgt: Besluit tot wijziging van het Besluit nevenvestigings- en nevenzittingsplaatsen in verband met de opheffing van de nevenzittingsplaatsen Meppel, Oud-Beijerland, Opsterland, Schouwen-Duiveland en Tholen

Nadere informatie

Onderzoeksrapport. Sport op Basisscholen

Onderzoeksrapport. Sport op Basisscholen Onderzoeksrapport Sport op Basisscholen Sport Fryslân, januari 2015 Inhoud Inhoud... 2 Sport op Basisscholen: inzet vakleerkracht en verzorging bewegingsonderwijs... 3 Lekker Fit! Fryslân... 7 Literatuur...

Nadere informatie

Onderzoek Veilig of niet?

Onderzoek Veilig of niet? Onderzoek Veilig of niet? 06 februari 2013 Over het onderzoek Aan dit online onderzoek, gehouden van 24 januari tot 04 februari 2013, deden 2.261 jongeren mee. Het onderzoek is gehouden in samenwerking

Nadere informatie

K I N D E R E N O N D E R Z O E K : 0-1 1 J A A R

K I N D E R E N O N D E R Z O E K : 0-1 1 J A A R ROKEN EN ALCOHOLGEBRUIK Jeugd 2010 5 K I N D E R E N O N D E R Z O E K : 0-1 1 J A A R Kinderenonderzoek 2010 Om inzicht te krijgen in de gezondheid van de inwoners in haar werkgebied, heeft de GGD Zuid-Holland

Nadere informatie

Declaratieformat GEMEENTE SCHIERMONNIKOOG. Gemeentelijke Groene Vink

Declaratieformat GEMEENTE SCHIERMONNIKOOG. Gemeentelijke Groene Vink Declaratieformat GEMEENTE SCHIERMONNIKOOG Gemeentelijke Groene Vink Gegevens gemeente Contactgegevens Naam gemeente Schiermonnikoog Adres Nieuwestreek 5 E-mailadres Postbus20@schiermonnikoog.nl Telefoonnummer

Nadere informatie

Fryslân yn sifers Fryslân in cijfers 2009. Ook op internet www.fryslan.nl/fic

Fryslân yn sifers Fryslân in cijfers 2009. Ook op internet www.fryslan.nl/fic Fryslân yn sifers Fryslân in cijfers 2009 Ook op internet www.fryslan.nl/fic Fryslân yn sifers Fryslân yn sifers jout in oersjoch fan alderhande sosjaal-ekonomyske en demografyske gegevens op provinsjale

Nadere informatie

Aanvraagformulier. t.a.v. afdeling Subsidiezaken Postbus 20120 8900 HM LEEUWARDEN. Tweebaksmarkt 52 8911 KZ LEEUWARDEN

Aanvraagformulier. t.a.v. afdeling Subsidiezaken Postbus 20120 8900 HM LEEUWARDEN. Tweebaksmarkt 52 8911 KZ LEEUWARDEN Aanvraagformulier Subsidieregeling Iepen Mienskipsfûns Fryslân 06 Formulier retour sturen naar: Bezoekadres: Gedeputeerde Staten van de Provincie Fryslân t.a.v. afdeling Subsidiezaken Postbus 00 8900 HM

Nadere informatie

Verantwoording van de gegevens Gespecialiseerde Jeugdzorg in beeld. startfoto2. www.partoer.nl 03/2013

Verantwoording van de gegevens Gespecialiseerde Jeugdzorg in beeld. startfoto2. www.partoer.nl 03/2013 Verantwoording van de gegevens Gespecialiseerde Jeugdzorg in beeld startfoto2 03/2013 In het nieuwe jeugdstelsel (1 januari 2015) krijgen gemeenten de verantwoordelijkheid voor alle vormen van jeugdzorg.

Nadere informatie

Wonen zonder partner. Arie de Graaf en Suzanne Loozen

Wonen zonder partner. Arie de Graaf en Suzanne Loozen Arie de Graaf en Suzanne Loozen In 25 telde Nederland 4,2 miljoen personen van 18 jaar of ouder die zonder partner woonden. Eén op de drie volwassenen woont dus niet samen met een partner. Tussen 1995

Nadere informatie

PRODUCTENGIDS. Seksuele gezondheid

PRODUCTENGIDS. Seksuele gezondheid PRODUCTENGIDS Seksuele gezondheid SEKSUELE GEZONDHEID BELANGRIJK? JAZEKER! Een aantal feiten* op een rij: Seksueel actieve jongeren communiceren onvoldoende over gebruik van condooms. Een kleine groep

Nadere informatie

O P L E G N O T I T I E

O P L E G N O T I T I E O P L E G N O T I T I E Voorstel ter behandeling in de vergadering van de Bestuurscommissie Veiligheid Datum 08 oktober 2015 Onderwerp Herberekening adviestaken omgevingsrecht Bijlage ten behoeve van agendapunt

Nadere informatie

Soa in Noord-Holland Noord. Risicogroepen en trends 2003-2009

Soa in Noord-Holland Noord. Risicogroepen en trends 2003-2009 Soa in Noord-Holland Noord Risicogroepen en trends 2003-2009 Colofon Auteur: Anne Dekker Begeleiding: Bettina de Leeuw den Bouter (epidemioloog GGD) Sector GBO Ingrid Steenhuis (Vrije Universiteit Amsterdam)

Nadere informatie

deelrapport Levensverwachting en sterfte

deelrapport Levensverwachting en sterfte deelrapport Levensverwachting en sterfte Regionale Volksgezondheid Toekomstverkenning Zeeland 2012 Inhoud Kernboodschappen 3 Inleiding 4 Levensverwachting en sterfte in Zeeland 5 Wat brengt de toekomst?

Nadere informatie

23-4-2012. Conclusie: Zorg voor Seksuele Gezondheid. Opzet: Seksuele gezondheid in Ned. Seksuele gezondheid. Schuivende paradigma's

23-4-2012. Conclusie: Zorg voor Seksuele Gezondheid. Opzet: Seksuele gezondheid in Ned. Seksuele gezondheid. Schuivende paradigma's Conclusie: Zorg voor Seksuele Gezondheid Schuivende paradigma's NHG VOORJAARSCONGRES 19 APRIL 211 Jan van Bergen, huisarts Hoogleraar soa hiv in de 1 e lijn AMC Soa Aids Nederland De huisarts speelt een

Nadere informatie

> Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

> Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 2515 XP DEN HAAG T 070 340 79 11 F 070 340 78

Nadere informatie

Naam Vorm Doel / Taak Deelnemende gemeenten/ organisaties

Naam Vorm Doel / Taak Deelnemende gemeenten/ organisaties Privaatrechtelijke samenwerking Samenwerking tussen gemeenten is op verschillende manieren vorm te geven en met verschillende juridische structuren in zowel het privaatrecht als het publiekrecht. Binnen

Nadere informatie

Richtlijn JGZ-richtlijn Seksuele ontwikkeling

Richtlijn JGZ-richtlijn Seksuele ontwikkeling Richtlijn JGZ-richtlijn Seksuele ontwikkeling 5. Determinanten van seksuele gezondheid-aanbevelingen Om kinderen en jongeren te kunnen ondersteunen in hun seksuele ontwikkeling is het van belang om de

Nadere informatie

Een onderzoek naar seksuele voorlichtingslessen onder leerlingen uit de onderbouw van het Nederlands voortgezet onderwijs.

Een onderzoek naar seksuele voorlichtingslessen onder leerlingen uit de onderbouw van het Nederlands voortgezet onderwijs. Een onderzoek naar seksuele voorlichtingslessen onder leerlingen uit de onderbouw van het Nederlands voortgezet onderwijs. Uitgevoerd door Scholieren.com, in opdracht van Rutgers WPF. April/mei 2013 Voorwoord

Nadere informatie