Gezondheid in Friesland

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Gezondheid in Friesland"

Transcriptie

1 4. In de uitwerking van het thema leefstijl wordt inzicht gegeven in hoeverre de Friese bevolking aan lichaamsbeweging doet, hoeveel alcoholhoudende dranken men drinkt, rookt en drugs gebruikt en de mate waarin wordt gegokt. Ook worden het voedingspatroon en het seksueel gedrag besproken. Een schriftelijke gezondheidsenquête waaraan ongeveer 6742 Friezen van 19 jaar en ouder uit alle 31 Friese gemeenten hebben meegedaan ligt hieraan ten grondslag volwassenen (19-64 jaar) en 2442 ouderen (65+) hebben een vragenlijst ingevuld. De resultaten worden apart weergegeven voor volwassenen en ouderen. Niet alle vragen zijn bij beide groepen gesteld 1. Om betrouwbare uitspraken te kunnen doen over de bevolking van Friesland zijn de gegevens gewogen /gecorrigeerd 2. Er is gekeken naar eventuele verschillen tussen bepaalde groepen respondenten; zo is gekeken naar geslacht (mannen en vrouwen), leeftijdsgroepen, opleidingsniveau, burgerlijke staat, werksituatie en etnische afkomst. Alleen daar waar duidelijk aantoonbare verschillen zijn waargenomen (statistisch significant), worden deze beschreven. Daar waar relevant zijn ook gezondheidsfactoren onderling in samenhang bekeken. 4.1 Lichaamsbeweging Onvoldoende lichaamsbeweging verhoogt de kans op vroegtijdig overlijden en kan het risico op het ontstaan van aandoeningen verhogen. Het betreft dan bijvoorbeeld coronaire hartziekten, suikerziekte (diabetes mellitus), botontkalking (osteoporose) en bepaalde vormen van kanker (Schuit ). Ook kan het de geestelijke gezondheid beïnvloeden. Matig intensieve lichaamsbeweging heeft daarentegen al een gunstig effect op de gezondheid en het beloop van ziekten. Een voorwaarde is dan wel dat de activiteit regelmatig wordt verricht. Met lichaamsbeweging wordt niet alleen (georganiseerd en ongeorganiseerd) sporten bedoeld. Ook fietsen en wandelen in de vrije tijd of naar het werk, het verrichten van huishoudelijk werk, klussen en tuinieren zijn activiteiten die hieronder vallen. Nederlandse Norm Gezond Bewegen De Nederlandse Norm Gezond Bewegen (NNGB) beveelt volwassenen van 18 tot 55 jaar aan om tenminste vijf dagen per week gedurende 30 minuten matig intensief lichamelijk actief te zijn. Dit hoeft geen aaneengesloten periode van 30 minuten te zijn. Voor mensen van 55 jaar en ouder geldt dezelfde norm, maar dan wel met een lager intensiteitniveau. Het blijkt dat bijna twee op de drie Friezen (64%) van 19 jaar en ouder voldoen aan de Nederlandse Norm Gezond Bewegen (bijlage 4, tabel 4.1). Friezen halen deze norm met name door te fietsen en wandelen in de vrije tijd en licht huishoudelijke werkzaamheden. Figuur 4.1 laat de percentages zien van verschillende groepen personen die voldoen aan de beweegnorm. 1 Een uitgebreide beschrijving van methode en respons is op te vragen bij GGD Fryslân. Bij de thema s lichaamsbeweging, roken, drugsgebruik en gokken verschilt de vragenlijst van de volwassen van die van de ouderen. Ouderen is niet gevraagd naar sporten, stoppogingen met roken en niet naar drugsgebruik en gokken. 2 Er is gewogen naar geslacht, leeftijd, respons en omvang van de steekproef per gemeente. Wegen betekent het toekennen van een vermenigvuldigingsfactor aan alle afzonderlijke respondenten op basis van de daadwerkelijke leeftijdsverdelingen en geslachtsverdeling in de gemeente. Dit omdat mannen en vrouwen en verschillende leeftijdsgroepen verschillend kunnen responderen. 3 Schuit AJ, Leest LATM. Wat zijn de mogelijke gezondheidsgevolgen van onvoldoende lichamelijke activiteit? In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. Bilthoven: RIVM, Gezondheidsdeterminanten\\Lichamelijke activiteit, 12 mei GGD Fryslân 1 Volwassenen/Ouderen

2 mannen 19+ vrouwen jaar 65 jaar en ouder Voldoen aan Nederlandse Norm Gezond Bewegen regelmatig/intensief sporten onregelmatig sporten niet sporten jaar en ouder lager onderwijs middelbaar onderwijs hoger onderwijs gehuwd/samenwonend ongehuwd gescheiden verweduwd arbeidsongeschikten/werklozen niet arbeidsongeschikten/werklozen autochtonen allochtonen (niet westers) allochtonen (westers) Figuur 4.1: percentage respondenten van 19 jaar en ouder dat voldoet aan de beweegnorm uitgesplitst naar de achtergrondkenmerken: geslacht, sportdeelname, leeftijdsgroepen, opleiding, burgerlijke staat, arbeidsongeschikten/werklozen en etniciteit. Sportdeelname is alleen bij jarigen gevraagd. Volwassen en ouderen voldoen ongeveer even vaak aan de Nederlandse Norm Gezond Bewegen. Wel blijkt dat met het toenemen van de leeftijd het percentage dat aan de Nederlandse Norm Gezond Bewegen voldoet ook toeneemt. Echter vanaf 75 jaar neemt dit weer af. Mensen in de leeftijdscategorie 19-34, en 75-plus, hoger opgeleiden, ongehuwden, weduwen en weduwnaars en mensen die arbeidsongeschikt of werkloos zijn voldoen minder vaak aan beweegnorm dan de overige groepen. Er zijn geen noemenswaardige verschillen gevonden tussen mannen en vrouwen en autochtonen en (niet) westerse allochtonen. Wanneer alleen naar volwassenen wordt gekeken blijken vrouwen wel iets vaker aan de beweegnorm te voldoen dan mannen. Daarnaast blijken regelmatige en intensieve sporters vaker aan de beweegnorm te voldoen dan onregelmatige en niet-sporters. In de volgende subparagraaf wordt nader ingegaan op sportdeelname. Sportdeelname Aan de gezondheidsenquête is in opdracht van en gefinancierd door SPORT Fryslân een vragenset toegevoegd die meer inzicht moet geven in sportdeelname in de provincie Friesland 1. Deze vragen zijn aan volwassenen van 19 tot en met 64 jaar gesteld. Voor sportdeelname zijn de respondenten verdeeld in de volgende categorieën: een sporter is hierbij gedefinieerd als iemand die 12 keer of meer per jaar sport volgens de regels en gebruiken uit de sportwereld een onregelmatige sporter sport 12 tot 60 keer per jaar een regelmatige/intensieve sporter sport 60 keer of meer per jaar een niet-sporter is iemand die minder dan 12 keer per jaar sport Drie op de vijf (60%) volwassen Friezen sport 12 keer of meer per jaar en is dus een sporter (bijlage 4, tabel 4.1). Om te bepalen of men aan de beweegnorm voldoet (zie boven) heeft GGD Fryslân ook vragen gesteld over sporten. Daaruit blijkt dat 45% van de mensen van 19 jaar en ouder minimaal 1 keer per week sport, respectievelijk 48% van de volwassenen en 28% van de ouderen. 1 Gefinancierd door en in samenwerking met SPORT fryslân is een vragenset toegevoegd die meer inzicht moet geven over de sportdeelname in de provincie Friesland. Deze toegevoegde vragenset is gebaseerd op die van het W.J.H. Mulier Instituut voor sociaal wetenschappelijk sportonderzoek. Ook de bijbehorende analyse en indeling in sporters versus niet-sporters is op dit instituut gebaseerd. GGD Fryslân 2 Volwassenen/Ouderen

3 mannen 19+ vrouwen Sportdeelname ('sporters') lager onderwijs middelbaar onderwijs hoger onderwijs gehuwd/samenwonend ongehuwd gescheiden verweduwd arbeidsongeschikten/werklozen niet arbeidsongeschikten/werklozen autochtonen allochtonen (niet westers) allochtonen (westers) Figuur 4.2: percentage sporters van 19 tot en met 64 jaar uitgesplitst naar de achtergrondkenmerken: geslacht, leeftijdsgroepen, opleiding, burgerlijke staat, arbeidsongeschikten/werklozen en etniciteit. Uit figuur 4.2 komt naar voren dat van de jongvolwassenen (19-34 jaar) relatief het grootste deel tot de sporters behoort. Daarna neemt het relatieve aandeel sporters af met het toenemen van de leeftijd. Naarmate men lager is opgeleid wordt de sportdeelname lager. Weduwen/weduwnaars, gescheiden mensen, personen die arbeidsongeschikt of werkloos zijn en niet-westerse allochtonen behoren minder vaak tot de sporters dan de overige groepen. Mannen en vrouwen verschillen niet in het al dan niet sporter zijn. Bijna de helft van de 19 tot en met 34 jarigen (42%) en/of hoger opgeleiden (47%) en/of ongehuwden (46%) behoort tot de regelmatige sporters. Intentie tot gezondheidsverbetering In de gezondheidsenquête is aan de volwassenen (19 tot en met 64 jaar) ook gevraagd of men iets zou willen veranderen aan de leefgewoonten om de eigen gezondheid te verbeteren. Dat kan bijvoorbeeld door minder alcohol te drinken, te stoppen met roken of minder vet te eten. Een van de meest genoemde manieren is meer bewegen of sporten. Bijna twee vijfde (38%) geeft aan de gezondheid te willen verbeteren door meer te bewegen of te sporten (bijlage 4, tabel 4.4). Nietsporters zijn vaker van plan om te gaan bewegen of sporten dan mensen die tot de sporters behoren. Onregelmatige sporters zijn het meest van plan om meer te gaan bewegen of sporten. Verder hebben mensen die niet aan de beweegnorm voldoen vaker de bedoeling te gaan bewegen of sporten dan mensen die wel aan de norm voldoen. Lichaamsbeweging en sportdeelname versus lichamelijke gezondheid Gekeken is in hoeverre bij mensen van 19 jaar en ouder lichaamsbeweging en sporten 1 samenhangt met aspecten van lichamelijke gezondheid 2 en de ervaren gezondheid. 1 Sporten heeft alleen betrekking op de jarige respondenten 2 Voor meer informatie met betrekking tot lichamelijke gezondheid wordt verwezen naar hoofdstuk 4 van Gezondheid in Friesland van GGD Fryslân GGD Fryslân 3 Volwassenen/Ouderen

4 matig-slecht ervaren gezondheid goed-uitstekend ervaren gezondheid Voldoen aan NNGB chronische aandoening geen chronische aandoening functiebeperking geen functiebeperking overgewicht geen overgewicht matig-slecht ervaren gezondheid goed-uitstekend ervaren gezondheid chronische aandoening 'Sporter' geen chronische aandoening functiebeperking geen functiebeperking overgewicht geen overgewicht Figuur 4.3: percentage respondenten van 19+ dat voldoet aan de NNGB en sporters van 19 tot en met 64 jaar uitgesplitst naar kenmerken van lichamelijke gezondheid. Figuur 4.3 laat zien dat mensen die hun eigen gezondheid als matig-slecht ervaren minder vaak aan de beweegnorm voldoen en/of sporter zijn dan mensen die hun gezondheid als goeduitstekend beoordelen (bijlage 4, tabel 4.5). Het is bekend dat overgewicht, vooral ernstig overgewicht (obesitas), samenhangt met tal van chronische aandoeningen, verschillende vormen van kanker, aandoeningen aan het bewegingsapparaat en de ademhalingsorganen. In de gezondheidsenquête is gevraagd naar lengte en gewicht van de respondent. Hiermee kan de BMI 1 worden vastgesteld, een maat voor onder- en overgewicht. Het blijkt dat mensen met (matig of ernstig) overgewicht minder vaak aan de beweegnorm voldoen en/of sporter zijn dan mensen zonder overgewicht. Verder blijken mensen met chronische aandoeningen iets minder vaak aan de beweegnorm te voldoen en/of sporter te zijn dan mensen zonder chronische aandoeningen. Ook mensen met functiebeperkingen voldoen relatief minder vaak aan de Nederlandse Norm Gezond Bewegen en/of zijn minder vaak sporter dan mensen zonder dergelijke beperkingen. Friesland versus Nederland en GGD onderzoek 1998 Landelijk voldoet ruim de helft (51%) 2 van de volwassenen van 18 jaar en ouder aan de Nederlandse Norm Gezond Bewegen. In Friesland voldoen dus meer mensen aan de norm (64%). Hierbij moet worden opgemerkt dat landelijk gezien het percentage mensen dat aan de norm voldoet tussen 2000 en 2004 is gestegen van 44% naar 51% en dat de verwachting is dat deze stijging zich zal doorzetten. Het is niet mogelijk om een goede vergelijking met het onderzoek van GGD Fryslân uit 1998 te maken omdat destijds een andere vragenset is gebruikt. Wel bleken de Friezen in 1998 ook toen meer aan lichaamsbeweging te doen dan Nederlanders. Vergeleken met recent onderzoek van GGD Groningen 3 blijkt daar, net als in Friesland, ongeveer twee derde van de mensen van 19 jaar en ouder aan de Nederlandse Norm Gezond Bewegen voldoet. 1 Body Mass Index = gewicht/lengte 2 ; indeling BMI: ondergewicht:lager dan 18.5; normaalgewicht:18.5 tot 25; matig overgewicht:25 tot 30; ernstig overgewicht:30 en hoger 2 TNO Kwaliteit van Leven (2005). Eerste resultaten. Bewegen in Nederland (OBiN). 3 GGD Groningen (2006). Gezondheidsprofiel Groningen GGD Fryslân 4 Volwassenen/Ouderen

5 Uit landelijk onderzoek 1 blijkt dat 62% van de mensen sporter (meer dan 12 keer per jaar) is. Dit is vrijwel gelijk aan het Friese percentage. Hierbij moet worden opgemerkt dat de landelijke cijfers zijn gebaseerd op 18 tot 70-jarigen en in de gezondheidsenquête de vraag aan 19 tot en met 64 jarigen is gesteld. Hierdoor zijn de cijfers niet geheel vergelijkbaar. Gemeenten Het percentage mensen dat voldoet aan de beweegnorm en/of waarbij sprake is van sportparticipatie verschilt per gemeente (bijlage 4, tabel 4.2 en 4.3). 4.2 Alcohol Overmatig alcoholgebruik heeft vele gevolgen voor de volksgezondheid. Te denken valt aan een verhoogde kans op hart- en vaatziekten, verschillende vormen van kanker, leveraandoeningen, verkeersongevallen, valincidenten, hersenaandoeningen, depressie en verslaving. Met alcoholmatiging is in principe dan ook veel gezondheidswinst te behalen. Wanneer de alcoholconsumptie in de bevolking afneemt met 10%, vermindert naar schatting het aantal mensen dat sterft aan de gevolgen van het alcoholgebruik met 20% 2. Van de Friezen van 19 jaar en ouder dronken het afgelopen jaar ruim 4 op de 5 mensen (82%) wel eens alcohol. 7% dronk niet meer en 11% heeft nooit gedronken. In het algemeen drinken in Friesland iets meer mannen dan vrouwen. Soort drank naar alcoholgebruikers mannen vrouwen Figuur 4.4: Percentage mannen en vrouwen van 19 jaar en ouder uitgesplitst naar soort drank. Bier Bier Wijn Wijn Likeur Likeur Jenever Jenever Breezers Breezers Bier, jenever 3 en breezers 4 worden relatief vaker door mannen gedronken en wijn 5 en likeur 6 vaker door vrouwen. Gemiddeld drinken de Friezen van 19 jaar en ouder 3,5 glazen per drinkdag (mannen gemiddeld 4,4 glazen, vrouwen gemiddeld 2,4 glazen). Verantwoord alcoholgebruik De landelijke norm verantwoord alcoholgebruik is voor mannen maximaal 21 glazen per week en/of maximaal 5 glazen per drinkdag en/of maximaal 5 drinkdagen per week en voor vrouwen maximaal 14 glazen per week en/of maximaal 3 glazen per drinkdag en/of maximaal 5 drinkdagen per week. Onderzocht is in hoeverre mensen voldoen aan deze norm. Van de Friezen van 19 jaar en ouder voldoet bijna de helft (45%) aan de norm verantwoord alcoholgebruik. Ruim een derde (37%) voldoet niet aan de norm voor verantwoord alcoholgebruik. 1 WJH Mulier Instituut. Kerngegevens sportdeelname. Sportdeelname in Nederlandse gemeenten. s Hertogenbosch Nationaal kompas volksgezondheid, 3 Bij deze categorie zijn ook brandewijn, vieux, rum, cognac, whisky, wodka of ander gedistilleerd genoemd 4 Bij deze categorie zijn ook shooters of alcoholhoudende drank gemengd met frisdrank of vruchtensap genoemd 5 Bij deze categorie zijn ook sherry, port, vermouth genoemd. 6 Bij deze categorie zijn ook advocaat, bessenjenever, citroenjenever genoemd GGD Fryslân 5 Volwassenen/Ouderen

6 Bij bijna één op de vijf (18%) Friezen van 19 jaar en ouder is de norm verantwoord alcoholgebruik niet van toepassing, deze groep drinkt geen alcohol mannen meer dan 21 glazen per week vrouwen meer dan 14 glazen per week meer dan 5 glazen per drinkdag meer dan 3 glazen per drinkdag meer dan 5 drinkdagen per week verantwoord alcoholgebruik meer dan 5 drinkdagen per week voldoet aan geen van de criteria van de norm verantwoord drinken voldoet aan de norm verantwoord alcoholgebruik drinkt geen alcohol 0 mannen meer dan 21 glazen per week vrouwen meer dan 14 glazen per week Figuur 4.5: Percentage mannen en vrouwen dat het maximum aantal glazen per week overschrijdt, het maximum aantal glazen per drinkdag overschrijdt, het maximum aantal drinkdagen per week overschrijdt, alle drie normen overschrijdt, aan de norm verantwoord alcohol gebruik voldoet en de niet-drinkers. Uit figuur 4.5 blijkt dat mannen in verhouding minder vaak voldoen aan de verschillende onderdelen van de norm verantwoord alcoholgebruik dan vrouwen. Vrouwen daarentegen voldoen relatief vaker aan de norm voor verantwoord drinken. Verder behoren vrouwen vaker tot de niet-drinkers dan mannen. In het algemeen voldoen mannen, mensen in de leeftijdscategorie jaar, middelbaar opgeleiden, ongehuwde en gescheiden mensen in verhouding minder vaak aan de norm voor verantwoord alcoholgebruik (bijlage 4 tabel, 4.6). Zware drinkers Een andere manier om het alcoholgebruik van de Friese bevolking te beschrijven is door het aantal zware drinkers te benoemen. Zware drinkers drinken minimaal één keer per week tenminste vier glazen (vrouwen) of tenminste zes glazen (mannen). GGD Fryslân 6 Volwassenen/Ouderen

7 Eén op de vijf Friezen van 19 jaar en ouder blijkt een zware drinker te zijn. 100 zware drinker mannen 19+ vrouwen jaar 65 jaar en ouder jaar en ouder lager onderwijs middelbaar onderwijs hoger onderwijs gehuwd/samenwonend ongehuwd gescheiden verweduwd arbeidsongeschikten/ werklozen niet arbeidsongeschikten/ niet werklozen Figuur 4.6: Percentage zware drinkers van 19 jaar en ouder uitgesplitst naar de achtergrondkenmerken: geslacht, leeftijdsgroepen, opleiding, burgerlijke staat, arbeidsongeschikten/werklozen en etniciteit. autochtonen allochtonen (niet westers) allochtonen (westers) Figuur 4.6 laat zien dat mannen, mensen in de leeftijdscategorie jaar, middelbaar opgeleiden, ongehuwde en gescheiden mensen en de niet arbeidsongeschikten/werklozen relatief vaker behoren tot de zware drinkers dan de overige categorieën (bijlage 4, tabel 4.6). Intentie tot gezondheidsverbetering In de gezondheidsenquête is aan de Friezen van 19 tot en met 64 jaar gevraagd of ze van plan zijn, iets aan hun leefgewoonten te veranderen. Hierbij geeft bijna één op de tien (7%) Friezen aan van plan te zijn minder en/of geen alcohol te drinken. Zware drinkers zijn dit relatief vaker van plan dan de overige drinkers. Friesland versus Nederland In Nederland is 11% van de bevolking van 12 jaar en ouder een zware drinker (CBS, 2006). Dit cijfer is niet volledig vergelijkbaar met de eerder genoemde 20% in Friesland, gezien verschillen in definitie 1. In algemene zin kan wel worden gezegd dat in Friesland vooral in de leeftijdsgroep jaar relatief iets meer zware drinkers voorkomen dan landelijk. Alcoholgebruik bij mannen van jaar De leeftijdscategorie jaar is regelmatig naar voren gekomen bij mensen die niet voldoen aan de norm voor verantwoord alcoholgebruik en de zware drinkers. Nadere analyse laat zien dat dit voornamelijk mannen zijn in de leeftijdscategorie jaar. Zo is het percentage dat niet voldoet aan alle drie criteria van de norm verantwoord alcoholgebruik 11% bij mannen van jaar en vier procent bij de jarigen. Daarnaast is het percentage zware drinkers bij de jarige mannen 65% en dit percentage daalt vervolgens naar 50% bij de jarige mannen en 42% bij de jarigen. In het algemeen blijkt dat voornamelijk mannen in de leeftijdscategorie jaar erg risicovol drinkgedrag vertonen. Gemeenten Het percentage onverantwoorde drinkers en zware drinkers verschilt per gemeente (bijlage 4, tabel 4.7 en 4.8). 1 een zware drinker is volgens het CBS, iemand die minimaal één keer in de week 6 of meer glazen alcohol drinkt i.p.v. de eerder gehanteerde definitie minimaal één keer per week vier (vrouwen) of zes (mannen) glazen of meer. GGD Fryslân 7 Volwassenen/Ouderen

8 4.3 Roken Roken is bij mensen boven de 20 jaar verantwoordelijk voor een groot deel van de sterfte aan longkanker, maar ook voor de sterfte aan andere vormen van kanker, astma en COPD 1. Verder is ongeveer 30% van de sterfte aan coronaire hartziekten en ongeveer 14% van de sterfte aan beroerten te wijten aan roken 2. Het blijkt dat ruim een kwart van de Friezen (28%) van 19 jaar en ouder rookt (bijlage 4, tabel 4.1). Daarnaast geeft ruim een derde aan (34%) vroeger te hebben gerookt. Vier op de vijf rokers rookt sigaretten of shag, 12% rookt alleen sigaren en/of pijp en 8% rookt naast sigaretten ook sigaren en/of pijp. Van de mensen die sigaretten of shag roken blijkt ruim de helft (52%) een lichte roker te zijn (1-10 sigaretten per dag) en bijna één op de tien (9%) een zware roker (meer dan 21 sigaretten per dag) Roken mannen 19+ vrouwen jaar 65 jaar en ouder jaar en ouder lager onderwijs middelbaar onderwijs hoger onderwijs gehuwd/samenwonend ongehuwd gescheiden verweduwd arbeidsongeschikten/ werklozen niet arbeidsongeschikten/ werklozen autochtonen allochtonen (niet westers) allochtonen (westers) 0 Figuur 4.7: Percentage mensen van 19 jaar en ouder dat rookt uitgesplitst naar de achtergrondkenmerken: geslacht, leeftijdsgroepen, opleiding, burgerlijke staat, arbeidsongeschikten/werklozen en etniciteit. Uit figuur 4.7 blijkt dat relatief minder vrouwen (24%) roken dan mannen (31%). Verder roken minder ouderen dan volwassenen. Tot 50 jaar blijft het percentage rokers hoog daarna daalt het aanzienlijk. Lager en middelbaar opgeleiden, ongehuwden, gescheiden mensen, allochtonen en mensen die arbeidsongeschikt of werkloos zijn roken in verhouding vaker dan overige categorieën (bijlage 4, tabel 4.6). Stoppen met roken Een kwart van de rokers van 19 tot en met 64 jaar heeft in het afgelopen jaar serieus geprobeerd te stoppen met roken. Van de volwassenen die gestopt zijn met roken is bijna één op de tien (9%) het afgelopen jaar gestopt. Eigen daadkracht wordt door die mensen opgegeven als reden die het meeste heeft bijgedragen tot het stoppen met roken. Intentie tot gezondheidsverbetering In het algemeen heeft bijna de helft (47%) van de rokers van 19 jaar en ouder het voornemen te stoppen met roken (16% binnen 1-3 maanden, 15% binnen 3-12 maanden en 17% over 12 maanden of later). 1 chronische bronchitis en longemfyseem 2 Nationaal kompas volksgezondheid, GGD Fryslân 8 Volwassenen/Ouderen

9 Aan de rokers die willen stoppen is gevraagd wat zij hierbij nodig denken te hebben. Bijna een kwart (22%) van hen denkt meerdere vormen van steun te kunnen gebruiken eigen daadkracht steun uit de directe omgeving steun bij stoppen met roken hulpmiddelen, medicijnen hulpmiddelen, laserbehandeling 0 Figuur 4.8: Percentage rokers van 19 jaar en ouder dat wil stoppen met roken en hierbij behoefte heeft aan een vorm van ondersteuning. Uit figuur 4.8 blijkt dat de meeste mensen uitgaan van eigen daadkracht bij het stoppen met roken (66%). Verder denkt een groot deel (30%) steun uit de directe omgeving nodig te hebben. Medicijnen worden gemiddeld door bijna één op de vijf (17%) en laserbehandeling door één op de tien genoemd als hulpmiddel bij het stoppen met roken. Roken binnenshuis Er wordt bij ruim een kwart (28%) van de Friezen in huis gerookt. Per huishouding wordt binnenshuis bij bijna één op de zes (14%) 1-10 sigaretten/sigaren per dag gerookt en bij één op de zes (15%) 10 of meer sigaretten/sigaren per dag gerookt. Van de huishoudens met kinderen tot en met drie jaar geeft bijna één op de zes (16%) mensen aan binnenshuis te roken. Bij huishoudens met kinderen tot en met 12 jaar ligt dit percentage op bijna een kwart (23%) en bij huishoudens met adolescenten op ruim een kwart (26%). Bij huishoudens zonder kinderen is het percentage het hoogst (28%). Friesland versus Nederland Uit landelijk onderzoek blijkt ruim een kwart (27%) van de 20 plussers te roken (CBS, ). Dit is vrijwel gelijk aan het Friese percentage. Overeenkomstig de landelijke trend is ten opzichte van 1998 het percentage rokers van 25 tot en met 64 jaar in Friesland ruim 4% afgenomen. Vergeleken met recent onderzoek van GGD Groningen 2 blijkt daar, net als in Friesland, ongeveer een kwart van de mensen van 19 jaar en ouder te roken. Roken versus zware drinkers Uit onderzoek is gebleken dat roken en zwaar drinken met elkaar samenhangen. Deze samenhang wordt ook in Friesland gevonden. Zo blijkt van de mensen die nooit gerookt hebben ruim één op de tien (14%) zwaar te drinken terwijl dit bij de rokers ruim een derde (34%) is. begeleiding arts, verpleegkundige Gemeenten Het percentage mensen dat rookt verschilt per gemeente (bijlage 4, tabel 4.7 en 4.8). groepstraining stoppunt 4.4 Drugs In het algemeen geldt dat drugsgebruik, -misbruik of -afhankelijkheid (verslaving) een grote diversiteit aan lichamelijke, psychische, sociale en maatschappelijke problemen kan veroorzaken. 1 CBS, GGD Groningen (2006). Gezondheidsprofiel Groningen GGD Fryslân 9 Volwassenen/Ouderen

10 Cannabisgebruik Bijna één op de vijf (18%) Friezen van 19 tot en met 64 jaar heeft ooit wel eens cannabis (hasj en wiet) gebruikt. Twee procent deed dit in het afgelopen jaar (met uitzondering van afgelopen vier weken) en drie procent in de afgelopen vier weken. Het tegenwoordig gebruik (afgelopen vier weken) is het hoogste (9%) bij de leeftijdsgroep jaar. Bij de leeftijdsgroep jaar is dit percentage vier procent. Harddrugsgebruik Bijna één op de twintig (4%) Friezen van 19 tot en met 64 jaar heeft ooit wel eens harddrugs (ecstasy, amfetamine, LSD, cocaïne, heroïne) gebruikt. Eén procent gebruikte het afgelopen jaar (met uitzondering van de afgelopen vier weken) en iets meer dan een half procent gebruikte de vier weken voorafgaande aan de gezondheidsenquête. Friesland versus Nederland Het tegenwoordig gebruik van cannabis bij de leeftijdscategorie jaar lijkt in Friesland (9%) lager te zijn dan landelijk (13%, CBS, ). Verder is het percentage tegenwoordig gebruik bij deze leeftijdscategorie vanaf 1998 nagenoeg het zelfde gebleven in Friesland. 4.5 Voeding Een ongezond voedingspatroon is een belangrijke risicofactor voor hart- en vaatziekten, diabetes mellitus type 2, osteoporose en diverse andere gezondheidsgevolgen van overgewicht. Een groot aantal voedingsstoffen speelt een rol in het ontstaan van deze (welvaarts)ziekten. Bevorderen van gezonde voeding is gericht op het bereiken van een gezond voedingspatroon en op specifieke voedingsonderwerpen zoals het voorkómen van tekorten aan essentiële voedingsstoffen. Aan de hand van drie voedingsnormen (de voedingsnorm voor groente/rauwkost 2, fruit/sap 3 en ontbijten 4 ) wordt in deze paragraaf bekeken of de Friese bevolking wel voldoende essentiële voedingstoffen krijgt 5. In deze paragraaf zal in het vervolg over de groentenorm, fruitnorm en ontbijtnorm worden gesproken. Vier op de vijf (80%) Friezen van 19 jaar en ouder voldoen aan de ontbijtnorm. Daarentegen voldoen maar twee op de vijf (39%) aan de fruitnorm en bijna een kwart (24%) van de Friezen aan de groentenorm. Ruim één op de tien (12%) Friezen voldoet aan alle drie voedingsnormen. 1 CBS, gram groenten/rauwkost per dag 3 2 stuks fruit of 2 glazen vruchtensap per dag, niet meer dan 1 stuk fruit mag vervangen worden door vruchtensap 4 minimaal 5 dagen per week ontbijt 5 Nationaal kompas volksgezondheid, en GGD Fryslân 10 Volwassenen/Ouderen

11 mannen 19+ vrouwen jaar 65 jaar en ouder jaar jaar jaar jaar Voldoen aan voedingsnorm 75 jaar en ouder lager onderwijs middelbaar onderwijs hoger onderwijs gehuwd/samenwonend ongehuwd gescheiden verweduwd arbeidsongeschikten/werklozen niet arbeidsongeschikten/werklozen autochtonen allochtonen (niet westers) allochtonen (westers) voldoet aan voedingsnorm groente voldoet aan voedingsnorm fruit/sap voldoet aan voedingsnorm ontbijten Figuur 4.9 Percentage mensen van 19 jaar en ouder die voldoen aan de voedingsnorm groente, fruit/sap, ontbijten, uitgesplitst naar de achtergrondkenmerken: geslacht, leeftijdsgroepen, opleiding, burgerlijke staat, arbeidsongeschikten/werklozen en etniciteit. Opmerkelijke verschillen naar aanleiding van figuur 4.9 zijn (bijlage 4, tabel 4.1): Vrouwen voldoen relatief minder vaak aan de groentenorm terwijl mannen relatief minder vaak aan de fruitnorm en ontbijtnorm voldoen; Volwassenen, met name de leeftijdsgroep van jaar, voldoen in het algemeen relatief minder aan de voedingsnormen dan ouderen (in dit geval vanaf 50 jaar en ouder); In het algemeen voldoen de middelbaar opgeleiden relatief minder vaak aan de groente- en fruitnorm en de laagopgeleiden relatief minder vaak aan de ontbijtnorm Ongehuwden voldoen in het algemeen minder vaak aan de voedingsnormen. Arbeidsongeschikten/werklozen voldoen minder vaak aan de ontbijtnorm dan de mensen die niet arbeidsongeschikt of werkloos zijn; Tot slot blijken autochtonen relatief minder vaak aan de groentenorm te voldoen en westers allochtonen minder vaak aan de ontbijtnorm. Intentie tot gezondheidsverbetering In de gezondheidsenquête is aan de Friezen van 19 tot en met 64 jaar gevraagd of ze van plan zijn iets aan hun leefgewoonten te veranderen. Ruim één op de tien (11%) Friezen van 19 tot en met 64 jaar geeft hierbij aan van plan te zijn minder vet of ongezond te eten. Mensen die niet voldoen aan één van de voedingsnormen zijn dit vaker van plan dan mensen die al aan één van de voedingsnormen voldoen. Gebruik van extra voedingssupplementen bij ouderen Door het voedingscentrum wordt voor bepaalde doelgroepen, zoals 0-4 jarigen en ouderen het gebruik van extra vitamine D geadviseerd. Ruim één op de twintig (6%) Friezen van 65 jaar en ouder geeft aan extra vitamine D te gebruiken. Daarnaast wordt door ruim één op de vijf ouderen extra Multi vitaminen gebruikt. Friesland versus Nederland Ten opzichte van 1998 is het percentage mensen van 25 tot en met 64 jaar dat voldoet aan de ontbijtnorm in Friesland gedaald van 83% naar 79%. Verder is een grote daling te zien in het eten van 2 stuks fruit. In 1998 was dit in Friesland nog 46%, in 2005 is dit gedaald tot 35%. GGD Fryslân 11 Volwassenen/Ouderen

12 Uit recent onderzoek van GGD Groningen 1 blijkt net als in Friesland ongeveer een kwart van de mensen van 19 jaar en ouder te voldoen aan de groentenorm (24%). Ook blijkt het percentage mensen dat voldoet aan de ontbijtnorm en fruitnorm nagenoeg het zelfde te zijn in Friesland (respectievelijk 80% en 39%) en Groningen (respectievelijk 83% en 35%). Gemeenten Het percentage mensen dat voldoet aan de voedingsnorm groente, fruit/sap, ontbijten verschilt per gemeente (bijlage 4, tabel 4.7 en 4.8). 1 GGD Groningen (2006). Gezondheidsprofiel Groningen GGD Fryslân 12 Volwassenen/Ouderen

13 Conclusies leefstijl Lichaamsbeweging 64% van de Friezen van 19 jaar en ouder voldoet aan de Nederlandse Norm Gezond Bewegen, volwassenen en ouderen ongeveer even vaak; In Friesland voldoen relatief meer mensen aan de beweegnorm dan in de gemiddelde Nederlandse bevolking; 60% van de Friezen van 19 tot en met 64 jaar sport 12 keer of meer per jaar; Regelmatige en intensieve sporters voldoen vaker aan de beweegnorm dan onregelmatige en niet-sporters; Met het toenemen van de leeftijd neemt het percentage dat aan de beweegnorm voldoet toe, terwijl het percentage sporters afneemt; Hoger opgeleiden voldoen relatief minder vaak aan de beweegnorm, maar behoren relatief vaker tot de sporters ; Weduwen en weduwnaars en/of arbeidsongeschikten/werklozen voldoen minder vaak aan de beweegnorm en behoren minder vaak tot de sporters ; Mannen en vrouwen verschillen niet in het voldoen aan de beweegnorm of sporter zijn. Autochtonen en (niet) westers allochtonen ook bijna niet, alleen behoren nietwesterse allochtonen minder vaak tot de sporters ; 38% van de jarigen wil meer bewegen of sporten om de gezondheid te verbeteren; niet-sporters en mensen die niet aan de norm voldoen willen dit relatief iets vaker; Sporters en mensen die aan de beweegnorm voldoen beoordelen hun gezondheid relatief minder vaak als matig-slecht en hebben minder vaak chronische aandoeningen en/of functiebeperkingen. Sporters en mensen die aan de beweegnorm voldoen hebben minder vaak met overgewicht te maken dan niet-sporters en mensen die niet aan de beweegnorm voldoen. Alcoholgebruik 37% van de Friezen van 19 jaar en ouder drinkt veel en/of vaak onverantwoord alcohol; Bier, jenever en breezers worden relatief vaker door mannen gedronken en wijn en likeur vaker door vrouwen; Eén op de vijf Friezen van 19 jaar en ouder is een zware drinker; Mannen, mensen in de leeftijdscategorie jaar, middelbaar opgeleiden, ongehuwde en gescheiden mensen behoren relatief vaker tot de onverantwoorde drinkers en zware drinkers dan de overige categorieën; Bijna één op de tien (7%) Friezen is van plan minder en/of geen alcohol te drinken. Zware drinkers zijn dit relatief vaker van plan ten opzichte van de overige drinkers; Globaal kan gezegd worden dat in Friesland in de leeftijdsgroep jaar relatief iets meer zware drinkers voorkomen ten opzichte van zware drinkers landelijk. 11% van de mannen van jaar vertoont erg risicovol drinkgedrag. Roken 28% van de Friezen van 19 jaar en ouder rookt en 34% heeft vroeger gerookt; Ruim de helft (52%) van de mensen die sigaretten roken is een lichte roker (1-10 sigaretten per dag) en bijna één op de tien (9%) een zware roker (meer dan 21 sigaretten per dag); Relatief meer mannen, mensen van jaar, lager en middelbaar opgeleiden, ongehuwden, gescheiden mensen, allochtonen en mensen die arbeidsongeschikt of werkloos zijn roken ten opzichte van de overige categorieën.; GGD Fryslân 13 Volwassenen/Ouderen

14 Een kwart van de rokers 19 tot en met 64 jaar heeft in het afgelopen jaar serieus geprobeerd te stoppen met roken; Bijna de helft (47%) van de rokers (19 jaar en ouder) heeft het voornemen te stoppen met roken, bijna een kwart hiervan denkt hierbij meerdere vormen van ondersteuning nodig te hebben; Er wordt bij ruim een kwart (28%) van de Friezen in huis gerookt, bij huishoudens met kleine kinderen tot en met drie jaar is dit 16%; Het percentage rokers van 25 tot en met 64 jaar is in Friesland ten opzichte van 1998 iets afgenomen. Verder is het percentage rokers in Friesland nagenoeg gelijk aan het landelijke percentage; Drugs 18% van de Friezen van 19 tot en met 64 jaar gebruikte ooit cannabis; Tegenwoordig gebruik (afgelopen 4 weken) van cannabis is het hoogste (9%) in de leeftijdsgroep jaar Bijna één op de twintig (4%) Friezen van 19 tot en met 64 jaar heeft ooit wel eens harddrugs gebruikt; Het tegenwoordige gebruik lijkt in Friesland iets lager te zijn bij de jarigen dan landelijk en is in Friesland gelijk gebleven ten opzichte van 1998; Voeding Vier op de vijf (80%) Friezen van 19 jaar en ouder voldoen aan de ontbijtnorm Twee op de vijf (39%) voldoen aan de fruitnorm en bijna een kwart (24%) van de Friezen aan de groentenorm. Mannen, laagopgeleiden, arbeidsongeschikten en westerse allochtonen voldoen minder aan de ontbijtnorm ten opzichte van de overige categorieën; Mannen en middelbaar opgeleiden voldoen relatief minder aan de fruitnorm. Vrouwen, middelbaar opgeleiden en autochtonen voldoen relatief minder vaak aan de groentenorm. Ruim één op de tien (11%) Friezen van 19 tot en met 64 jaar is van plan minder vet of ongezond te eten; Ruim één op de twintig (6%) Friezen van 65 jaar of ouder gebruikt extra vitamine D en ruim één op de vijf extra Multivitaminen; Het lijkt erop dat de Friezen van 25 tot en met 64 jaar relatief minder fruit eten ten opzichte van Ook het aantal Friezen dat ontbijt is in deze leeftijdscategorie afgenomen. GGD Fryslân 14 Volwassenen/Ouderen

15 BIJLAGE 4 Een waargenomen verschil zoals dat in de tabellen van bijlage 4 is af te lezen, betekent niet automatisch een werkelijk verschil. Er is naar alle waarschijnlijkheid sprake van een werkelijk verschil, als het verschil op statistische gronden wordt hard gemaakt. Er wordt dan gesproken van een significant verschil (*). De waargenomen verschillen, die niet statistisch aangetoond zijn berusten naar alle waarschijnlijkheid op toeval. In de tabellen worden de ongewogen aantallen en de gewogen percentages vermeld. Tabel 4.1: : bewegen en sportdeelname 1 (%) Voldoen aan beweegnorm N Friesland Sport deelname Niet-sporters (0-11x p.j.) Onregelmatige sporters (12-59x p.j.) Regelmatige sporters ( 60x p.j.) mannen vrouwen jaar jaar en ouder * 70* 30* 28* 42* * * 50* 50* 23* 27* * jaar en ouder * lager onderwijs * 55* 22* 23* middelbaar onderwijs * 65* 35* 28* 36* hoger onderwijs * 76* 24* 29* 47* gehuwd/samenwonend * * 32* ongehuwd * 67* 33* 22* 46* gescheiden * 61* 15* 24* verweduwd * 36* 64* 16* 20* arbeidsongeschikten/werklozen * 40* 60* 18* 22* niet arbeidsongeschikten/werklozen * 61* 39* 27* 35* autochtonen * 40* 27* 34 allochtonen (niet westers) * 59* 8* 33 allochtonen (westers) * 34 1 de sportdeelname vraag is alleen bij de bevolking van jaar gesteld. * significant verschil ten opzichte van de overige groep(en); dat wil zeggen met 95% zekerheid niet op toeval berustend. Niet significante verschillen vallen binnen de marges van toevalsschommelingen. 2 bij deze categorie (gehuwd,ongehuwd, gescheiden,verweduwd), kunnen leeftijdseffecten een rol spelen, hiervoor is niet gecorrigeerd. 3 zie voetnoot 1. GGD Fryslân 15 Volwassenen/Ouderen

16 Tabel 4.1a: Percentage respondenten dat aan de NNGB voldoet en minimaal 1 dag per week één of meer van de activiteiten onderneemt Minimaal 1 dag per week: Voldoen aan de beweegnorm (%) Sporten 46 Lopen naar woon/werk 24 Fietsen naar woon/werk 43 Licht lichamelijke activiteit werk/school 32 Zwaar lichamelijke activiteit werk/school 31 Licht huishoudelijke activiteiten 80 Zwaar huishoudelijke activiteiten 59 Wandelen in de vrije tijd 67 Fietsen in de vrije tijd 69 Tuinieren in de vrije tijd 52 Klussen in de vrije tijd 40 GGD Fryslân 16 Volwassenen/Ouderen

17 Tabel 4.2: Kerncijfers per gemeente jaar (%) Voldoen aan beweegnorm Sport participatie Niet-sporters (0-11x p.j.) Onregelmatig e sporters (12-59x p.j.) Regelmatige sporters ( 60x p.j.) N Achtkarspelen * 35 Het Bildt Boarnsterhim * 70 30* Bolsward Dantumadeel * Dongeradeel ** 26* Ferwerderadiel Franekeradeel Gaasterlân-sleat Harlingen ** Heerenveen ** Kollumerland C.A * 36 Leeuwarden Leeuwarderadiel Lemsterland Littenseradiel Menaldumadeel Nijefurd Ooststellingwerf * 52** 24 25* Opsterland * ** 28* Skarsterlân ** 72** 28* 28 44** Smallingerland * 47* 24 29* Sneek ** 30* Tytsjerksteradiel Weststellingwerf Wûnseradiel Wymbritseradiel De Waddeneilanden * 37 Friesland significant lager ten opzichte van de rest van Friesland; dat wil zeggen met 95% zekerheid niet op toeval berustend. Niet significante verschillen vallen binnen de marges van toevalsschommelingen. significant hoger ten opzichte van de rest van Friesland; dat wil zeggen met 95% zekerheid niet op toeval berustend. Niet significante verschillen vallen binnen de marges van toevalsschommelingen. GGD Fryslân 17 Volwassenen/Ouderen

18 Tabel 4.3: Kerncijfers per gemeente 65 jaar en ouder (%) N Voldoen aan beweegnorm Achtkarspelen Het Bildt / Ferwerderadeel Boarnsterhim Bolsward / Wûnseradiel Dantumadeel / Kollumerland Dongeradeel Ferwerderadiel: zie het Bildt Franekeradeel / Harlingen ** Gaasterlân-sleat / Lemsterland/ Nijefurd Harlingen: zie Franekeradeel Heerenveen Kollumerland C.A.: zie Dantumadeel Leeuwarden Leeuwarderadiel/Menaldumadeel Lemsterland: zie Gaasterlân-sleat Littenseradiel/ Wymbritseradiel Menaldumadeel: zie Leeuwarderadiel Nijefurd:zie Gaasterlân-sleat Ooststellingwerf Opsterland Skarsterlân Smallingerland ** Sneek Tytsjerksteradiel Weststellingwerf Wûnseradiel: zie Bolsward Wymbritseradiel: zie Littenseradiel De Waddeneilanden * Friesland ** significant hoger ten opzichte van de rest van Friesland; dat wil zeggen met 95% zekerheid niet op toeval berustend. Niet significante verschillen vallen binnen de marges van toevalsschommelingen. significant lager ten opzichte van de rest van Friesland; dat wil zeggen met 95% zekerheid niet op toeval berustend. Niet significante verschillen vallen binnen de marges van toevalsschommelingen. GGD Fryslân 18 Volwassenen/Ouderen

19 Tabel 4.4: Bewegen en sportdeelname in relatie tot veranderingsbereidheid 1 (%) N Meer bewegen of sporten Voldoen beweegnorm Niet voldoen beweegnorm * Niet-sporters (0-11 x p.j.) * Sporters (12 >) * Onregelmatig (12-59) * Regelmatig (60 >) * Friesland 38 Tabel 4.5: Gezondheidsklachten bij mensen die voldoen aan de beweegnorm en sporters (%) Voldoen aan Sporter beweegnorm N = 4177 N = 2264 Matig-slecht ervaren gezondheid 50* 38* Goed-uitstekend ervaren gezondheid 66* 62* Chronische aandoening 62* 56* Geen chronische aandoening 65* 65* Functiebeperking 49* 29* Geen functiebeperking 66* 62* Overgewicht 62* 54* Geen overgewicht 65* 65* 1 sportdeelname heeft alleen betrekking op de jarige respondenten. significant verschil ten opzichte van de overige groep(en); dat wil zeggen met 95% zekerheid niet op toeval berustend. Niet significante verschillen vallen binnen de marges van toevalsschommelingen. GGD Fryslân 19 Volwassenen/Ouderen

20 Tabel 4.6: : alcohol gebruik, roken, drugsgebruik en voedingsnormen Voldoet niet aan de norm verantwoord alcoholgebruik zware drinkers Roken Drugsgebruik Ooit cannabis 1 Voldoet aan de groentenorm Voldoet aan de fruitnorm Friesland mannen ** 28** 31** 20** 25** 31* 76* vrouwen * 12* 24* 13* 22* 47** 85** jaar 39** 23** 32** jaar en ouder 29* 3* 12* n.v.t. 32** 62** 91** ** 38** 36** 32** 14* 24* 76* * 20 34** 13* 22* 29* 77* * 25* 5* 30** 49** * 4* 15* n.v.t. 33** 62** 90** 75 jaar en ouder 24* 2* 8* n.v.t. 30** 62** 92** lager onderwijs 36 18* 30** 11* 22 42** 78* middelbaar onderwijs 40** 25** 29** 20** 21* 34* 80 hoger onderwijs 35 15* 20* 21** 30** 41 89** gehuwd/samenwonend 2 34* 15* 26* 13* 24 40** 82** ongehuwd 51** 44** 37** 31** 20* 25* 73* gescheiden 46** 27** 47** 24** * verweduwd 24* 3* 11* 0* 27 65** 88** arbeidsongeschikten/werklozen 3 34* 19 42** 18 31** 35 67* niet arbeidsongeschikten/werklozen 39 24** 30* autochtonen * 16* 23* 39 81** allochtonen (niet westers) ** 14 46** 50** 76 allochtonen (westers) ** 30** 36** 36 73* Voldoet aan de ontbijtnorm 1 Betreft hier allen de leeftijdsgroep jaar. significant lager ten opzichte van de rest van Friesland; dat wil zeggen met 95% zekerheid niet op toeval berustend. Niet significante verschillen vallen binnen de marges van toevalsschommelingen. significant hoger ten opzichte van de rest van Friesland; dat wil zeggen met 95% zekerheid niet op toeval berustend. Niet significante verschillen vallen binnen de marges van toevalsschommelingen. 2 bij deze categorie (gehuwd,ongehuwd, gescheiden,verweduwd), kunnen leeftijdseffecten een rol spelen, hiervoor is niet gecorrigeerd. 3 zie voetnoot 1. 4 Bij de niet westerse allochtonen is het percentage niet drinkers hoger, aanmerkelijk hoger dan bij de autochtonen en westerse allochtonen GGD Fryslân 20 Volwassenen/Ouderen

21 Tabel 4.7: Kerncijfers per gemeente jaar (%) Voldoet niet aan de norm verantwoord alcoholgebruik Alcohol gebruik Zware drinkers Roken Voldoet aan de groentenorm Voldoet aan de fruitnorm N Achtkarspelen ** 15* Het Bildt ** * Boarnsterhim ** Bolsward Dantumadeel * 69* Dongeradeel * Ferwerderadiel Franekeradeel 99 22* 14* 35 11* Gaasterlân-sleat Harlingen Heerenveen * 17* 26* ** Kollumerland C.A * Leeuwarden ** * Leeuwarderadiel Lemsterland * Littenseradiel Menaldumadeel Nijefurd Ooststellingwerf ** 22 43** 76 Opsterland * 24* 29** 31 85** Skarsterlân * ** Smallingerland * 19* Sneek ** Tytsjerksteradiel ** Weststellingwerf ** Wûnseradiel Wymbritseradiel De Waddeneilanden 96 55** 38** 46** Friesland Voldoet aan de ontbijtnorm Significant lager ten opzichte van de rest van Friesland; dat wil zeggen met 95% zekerheid niet op toeval berustend. Niet significante verschillen vallen binnen de marges van toevalsschommelingen. Significant hoger ten opzichte van de rest van Friesland; dat wil zeggen met 95% zekerheid niet op toeval berustend. Niet significante verschillen vallen binnen de marges van toevalsschommelingen. GGD Fryslân 21 Volwassenen/Ouderen

22 Tabel 4.8: Kerncijfers per gemeente 65 jaar en ouder (%) Onverantwoord alcoholgebruik Alcoholgebruik Zware drinkers Roken Voldoet aan de groentenorm Voldoet aan de fruitnorm N Achtkarspelen Het Bildt / Ferwerderadeel * Boarnsterhim Bolsward / Wûnseradiel Dantumadeel / Kollumerland Dongeradeel 92 41** Ferwerderadiel: zie het Bildt Franekeradeel / Harlingen Gaasterlân-sleat / Lemsterland/ Nijefurd Harlingen: zie Franekeradeel Heerenveen ** 94 Kollumerland C.A.: zie Dantumadeel Leeuwarden Leeuwarderadiel/Menaldumadeel Lemsterland: zie Gaasterlân-sleat Littenseradiel/ Wymbritseradiel Menaldumadeel: zie Leeuwarderadiel Nijefurd:zie Gaasterlân-sleat Ooststellingwerf Opsterland * Skarsterlân Smallingerland Sneek Tytsjerksteradiel Weststellingwerf * 93 Wûnseradiel: zie Bolsward Wymbritseradiel: zie Littenseradiel De Waddeneilanden Friesland Voldoet aan de ontbijtnorm Significant lager ten opzichte van de rest van Friesland; dat wil zeggen met 95% zekerheid niet op toeval berustend. Niet significante verschillen vallen binnen de marges van toevalsschommelingen. Significant hoger ten opzichte van de rest van Friesland; dat wil zeggen met 95% zekerheid niet op toeval berustend. Niet significante verschillen vallen binnen de marges van toevalsschommelingen. GGD Fryslân 22 Volwassenen/Ouderen

Gezondheid in Friesland

Gezondheid in Friesland 4 Leefstijl In de uitwerking van het thema leefstijl wordt inzicht gegeven in hoeverre de Friese bevolking aan lichaamsbeweging doet, hoeveel alcoholhoudende dranken men drinkt, rookt en drugs gebruikt

Nadere informatie

1 Algemene Gezondheid

1 Algemene Gezondheid 1 Algemene Gezondheid Gezondheid in Friesland In de uitwerking van het thema algemene wordt inzicht gegeven in de manier waarop de Friese bevolking van 19 jaar en ouder haar beoordeelt. Ook wordt kwaliteit

Nadere informatie

Lichamelijke activiteit

Lichamelijke activiteit Lichamelijke activiteit Deelrapportage met resultaten uit de gezondheidsenquête volwassenen/ouderen 2010 Voldoende lichaamsbeweging heeft een positief effect op de gezondheid. Mensen die veel bewegen,

Nadere informatie

Opvoedingsproblemen. leeftijd ouders leeftijd ouders leeftijd ouders middelbaar onderwijs. hoger onderw ijs.

Opvoedingsproblemen. leeftijd ouders leeftijd ouders leeftijd ouders middelbaar onderwijs. hoger onderw ijs. 100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 In deze uitwerking van het thema opvoedingsondersteuning wordt inzicht gegeven in de vragen en/of problemen die Friese ouders/verzorgers ervaren bij het opvoeden van kinderen

Nadere informatie

2 Lichamelijke Gezondheid

2 Lichamelijke Gezondheid 2 Lichamelijke Gezondheid Gezondheid in Friesland In de uitwerking van het thema lichamelijke gezondheid wordt inzicht gegeven in het voorkomen van chronische (langdurige) aandoeningen onder de Friese

Nadere informatie

Gezondheid in Friesland

Gezondheid in Friesland 6 Huiselijk Geweld Begin 2006 heeft GGD Fryslân aan 7072 volwassenen en 3355 ouderen uit alle 31 gemeenten in Friesland een schriftelijke vragenlijst toegestuurd. In deze gezondheidsenquête zijn vragen

Nadere informatie

letsel, blessure of vergiftiging middelbaar onderwijs 75 jaar en ouder lager onderwijs hoger onderwijs

letsel, blessure of vergiftiging middelbaar onderwijs 75 jaar en ouder lager onderwijs hoger onderwijs In de uitwerking van het thema ongevallen wordt inzicht gegeven in het voorkomen van een letsel, vergiftiging of blessure onder de Friese bevolking van 19 jaar en ouder. Een schriftelijke gezondheidsenquête

Nadere informatie

Broodmaaltijd. 0-3 dagen per week. 4-5 dagen per week. 6-7 dagen per week. kinderen Groep 7 schooljaar 2003-2004 jongeren GO Jeugd 2004

Broodmaaltijd. 0-3 dagen per week. 4-5 dagen per week. 6-7 dagen per week. kinderen Groep 7 schooljaar 2003-2004 jongeren GO Jeugd 2004 3. Voeding Een gezonde voeding is een van de uitgangspunten voor het goed functioneren van het lichaam. In dit gezondheidsprofiel wordt op een aantal aspecten van voeding ingegaan. Hoewel dit geen totaalbeeld

Nadere informatie

2. Overgewicht. allochtone kinderen. autochtone kinderen. eenouder ouder+stiefouder. beide ouders. % kinderen met overgewicht. laag.

2. Overgewicht. allochtone kinderen. autochtone kinderen. eenouder ouder+stiefouder. beide ouders. % kinderen met overgewicht. laag. 2. Overgewicht De gevolgen van overgewicht op de kinderleeftijd zijn uiteenlopend van psychosociale problemen, zoals gepest worden, negatief zelfbeeld en depressiviteit, tot lichamelijke problemen zoals

Nadere informatie

GO Jeugd 2008 Alcohol

GO Jeugd 2008 Alcohol GO Jeugd 2008 Alcohol Samenvatting alcohol Uit de gegevens van GO Jeugd 2008 van GGD Fryslân blijkt dat 63% van de Friese 12 t/m 18 jarigen wel eens alcohol heeft, 51% nog in de vier voorafgaand aan het

Nadere informatie

Deelrapportage met resultaten uit de gezondheidsenquête volwassenen/ouderen 2010

Deelrapportage met resultaten uit de gezondheidsenquête volwassenen/ouderen 2010 Genotmiddelen (Alcoholgebruik, roken, druggebruik, gokken en gamen) Deelrapportage met resultaten uit de gezondheidsenquête volwassenen/ouderen 2010 Genotmiddelen kunnen leiden tot verslaving ofwel afhankelijkheid.

Nadere informatie

Lichamelijke gezondheid

Lichamelijke gezondheid Lichamelijke gezondheid Deelrapportage met resultaten uit de gezondheidsenquête volwassenen/ouderen 2010 De ervaren gezondheid is een samenvattende gezondheidsmaat van alle gezondheidsaspecten zoals de

Nadere informatie

Tabellenboek. GO Jeugd 2012

Tabellenboek. GO Jeugd 2012 Tabellenboek GO Jeugd 2012 Tabellenboek GO Jeugd 2012 Leeswijzer... 5 Respons per gemeente...6 Ervaren gezondheid...7 Belemmering door ziekte/aandoening...8 Indicatieve score psychosociale problematiek...9

Nadere informatie

Figuur 1. Jongeren in Friesland en Nederland, die voldoen aan de Nederlandse Norm Gezond Bewegen (GGD Fryslân GO Jeugd 2004; CBS, 2003) 1.

Figuur 1. Jongeren in Friesland en Nederland, die voldoen aan de Nederlandse Norm Gezond Bewegen (GGD Fryslân GO Jeugd 2004; CBS, 2003) 1. 4. Lichaamsbeweging en sport Geregeld matig intensieve lichaamsbeweging heeft een gunstig effect op de gezondheid. Voorbeelden van matig intensieve beweging zijn fietsen, stevig wandelen en skaten. Ook

Nadere informatie

GO Jeugd 2008 Seksualiteit

GO Jeugd 2008 Seksualiteit GO Jeugd 2008 Seksualiteit Samenvatting seksualiteit Uit de gegevens van GO Jeugd 2008 van GGD Fryslân blijkt dat 22% van de Friese 12 t/m 18 jongeren wel eens geslachtsgemeenschap heeft gehad. De helft

Nadere informatie

V O LW A S S E N E N

V O LW A S S E N E N GENOTMIDDELEN V O LW A S S E N E N Volwassenen 2009 5 Volwassenenonderzoek 2009 Om inzicht te krijgen in de gezondheid van de inwoners in haar werkgebied, heeft de GGD Zuid-Holland West in 2009 een schriftelijke

Nadere informatie

Figuur 1. Redenen van jongeren om zich thuis of in de woonomgeving bang of angstig te voelen (GGD Fryslân GO Jeugd 2004).

Figuur 1. Redenen van jongeren om zich thuis of in de woonomgeving bang of angstig te voelen (GGD Fryslân GO Jeugd 2004). 2. Veiligheidsgevoelens 2.1 Veiligheid thuis of in de woonomgeving Driekwart van de jongeren van 13 tot en met 18 jaar voelt zich thuis of in de woonomgeving nooit bang of angstig. Van de jongens voelt

Nadere informatie

Leefstijl. 1. Genotmiddelengebruik

Leefstijl. 1. Genotmiddelengebruik 1. Genotmiddelengebruik 1.1 Alcohol Uit onderzoek in de gemeente Wûnseradiel blijkt dat ongeveer driekwart van de jongeren tussen 12 en 23 jaar, alcohol drinkt (2BCtnd (=To Be Continued), 2002). Het gebruik

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Gezonde leefstijl wint langzaam terrein. Licht dalende trend van zware drinkers

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Gezonde leefstijl wint langzaam terrein. Licht dalende trend van zware drinkers Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB08-018 18 maart 2008 9.30 uur Gezonde leefstijl wint langzaam terrein De laatste jaren zijn Nederlanders iets gezonder gaan leven. Het percentage rokers

Nadere informatie

Psychosociale gezondheid en gedrag

Psychosociale gezondheid en gedrag Psychosociale gezondheid en gedrag 1. Criminaliteit 1.1 Criminaliteit onder Friese jongeren De meest genoemde vorm van criminaliteit waar Friese jongeren van 13 tot en met 18 jaar zich in 2004 schuldig

Nadere informatie

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Alcoholgebruik Psychosociale gezondheid Genotmiddelen Voeding, bewegen en gewicht Seksueel gedrag Samenvatting en aanbevelingen Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Jongerenmonitor In 2011 is in de regio IJsselland

Nadere informatie

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Alcoholgebruik Psychosociale gezondheid Genotmiddelen Voeding, bewegen en gewicht Seksueel gedrag Samenvatting en aanbevelingen Monitor jongeren tot 24 jaar Jongerenmonitor In 2011 is in de regio IJsselland

Nadere informatie

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Alcoholgebruik Psychosociale gezondheid Genotmiddelen Voeding, bewegen en gewicht Seksueel gedrag Samenvatting en aanbevelingen Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Jongerenmonitor In 2011 is in de regio IJsselland

Nadere informatie

Deelrapportage met resultaten uit de gezondheidsenquête volwassenen/ouderen 2010

Deelrapportage met resultaten uit de gezondheidsenquête volwassenen/ouderen 2010 Huiselijk geweld Deelrapportage met resultaten uit de gezondheidsenquête volwassenen/ouderen 2010 Huiselijk geweld is geweld dat door iemand uit de huiselijke of familiekring van het slachtoffer is gepleegd.

Nadere informatie

Lichamelijke gezondheid

Lichamelijke gezondheid 1. Ervaren gezondheid en ziekte en aandoeningen De beoordeling van de eigen gezondheid, de ervaren gezondheid, is een indicatie voor de kwaliteit die iemand aan het leven toeschrijft. Afhankelijk van de

Nadere informatie

Cijfers gezondheidssituatie gemeente Leeuwarderadeel

Cijfers gezondheidssituatie gemeente Leeuwarderadeel Cijfers gezondheidssituatie gemeente Leeuwarderadeel In onderstaande tabellen zijn cijfers weergegeven met betrekking tot de gezondheid van Friezen in de gemeente Leeuwarderadeel. Daarnaast vindt u ook

Nadere informatie

Deelrapportage met resultaten uit de gezondheidsenquête volwassenen/ouderen 2010

Deelrapportage met resultaten uit de gezondheidsenquête volwassenen/ouderen 2010 Opvoedondersteuning Deelrapportage met resultaten uit de gezondheidsenquête volwassenen/ouderen 2010 Opvoedvragen zijn van alle tijden. Als ouders vragen hebben over de opvoeding van hun kind, zoeken zij

Nadere informatie

Samenvatting Twente. 2 van 6 Kernboodschappen Twente. Versie 2, oktober 2013

Samenvatting Twente. 2 van 6 Kernboodschappen Twente. Versie 2, oktober 2013 Samenvatting Twente Versie 2, oktober 2013 Twente varieert naar stad en platteland In Twente wonen 626.500 mensen waarvan de helft woont in één van de drie grote steden. Tot 2030 zal de Twentse bevolking

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Leefstijl Nederlander niet verbeterd. Weer meer mensen met overgewicht

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Leefstijl Nederlander niet verbeterd. Weer meer mensen met overgewicht Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB07-021 20 maart 2007 9.30 uur Leefstijl Nederlander niet verbeterd In 2006 zijn Nederlanders niet gezonder gaan leven. Het aandeel volwassen Nederlanders

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Gezondere leefstijl blijkt voor velen moeilijk haalbaar

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Gezondere leefstijl blijkt voor velen moeilijk haalbaar Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB10-017 16 maart 2010 9.30 uur Gezondere leefstijl blijkt voor velen moeilijk haalbaar Bijna een op de twee beweegt onvoldoende Ruim een op de tien heeft

Nadere informatie

Kernboodschappen Gezondheid Rijssen-Holten

Kernboodschappen Gezondheid Rijssen-Holten Kernboodschappen Gezondheid Rijssen-Holten De GGD Twente verzamelt in opdracht van de gemeente Rijssen-Holten epidemiologische gegevens over de gezondheid van de bevolking in Rijssen-Holten en de factoren

Nadere informatie

GENOTMIDDELEN. Jongerenmonitor 2015 10.163. 40% ooit alcohol gedronken. Klas 2. Klas 4. 5% ooit wiet gebruikt. 24% weleens gerookt.

GENOTMIDDELEN. Jongerenmonitor 2015 10.163. 40% ooit alcohol gedronken. Klas 2. Klas 4. 5% ooit wiet gebruikt. 24% weleens gerookt. IJsselland GENOTMIDDELEN Jongerenmonitor 1 4% ooit alcohol gedronken.163 jongeren School Klas 13-14 jaar Klas 4 1-16 jaar 4% weleens gerookt % ooit wiet gebruikt Genotmiddelen Psychosociale gezondheid

Nadere informatie

Roken, alcohol en drugs

Roken, alcohol en drugs Roken, alcohol en drugs Infokaart Volwassenenmonitor 19- t/m 64-jarigen 2005 Waar gaat deze infokaart over? In deze infokaart wordt een aantal aspecten van het gebruik van genotmiddelen onder 19- t/m 64-

Nadere informatie

Samenvatting Losser. 2 van 5 Twentse Gezondheids Verkenning Losser. Versie 1, oktober 2013

Samenvatting Losser. 2 van 5 Twentse Gezondheids Verkenning Losser. Versie 1, oktober 2013 Samenvatting Losser Versie 1, oktober 2013 Lage SES, bevolkingskrimp en vergrijzing punt van aandacht in Losser In de gemeente Losser wonen 22.552 mensen; 11.324 mannen en 11.228 vrouwen. Als we de verschillende

Nadere informatie

Kernboodschappen Gezondheid Enschede

Kernboodschappen Gezondheid Enschede Kernboodschappen Gezondheid Enschede De GGD Twente verzamelt in opdracht van de gemeente Enschede epidemiologische gegevens over de gezondheid van de bevolking in Enschede en de factoren die hierop van

Nadere informatie

Kernboodschappen Gezondheid Losser

Kernboodschappen Gezondheid Losser Kernboodschappen Gezondheid Losser De GGD Twente verzamelt in opdracht van de gemeente Losser epidemiologische gegevens over de gezondheid van de bevolking in Losser en de factoren die hierop van invloed

Nadere informatie

Voorlopig tabellenboek Volwassenen- en seniorenenquête 2012 Flevoland

Voorlopig tabellenboek Volwassenen- en seniorenenquête 2012 Flevoland Voorlopig tabellenboek Volwassenen- en seniorenenquête 2012 Flevoland 1 Dit is een voorlopige uitgave. Na de zomer 2013 komen definitieve tabellen beschikbaar. Gezondheidsenquête: volwassenen en senioren

Nadere informatie

K I N D E R E N O N D E R Z O E K : 0-1 1 J A A R

K I N D E R E N O N D E R Z O E K : 0-1 1 J A A R VOEDING, BEWEGING EN GEWICHT K I N D E R E N O N D E R Z O E K : 0-1 1 J A A R Jeugd 2010 6 Kinderenonderzoek 2010 Om inzicht te krijgen in de gezondheid van de inwoners in haar werkgebied, heeft de GGD

Nadere informatie

Kengetallen gemeenten Friesland

Kengetallen gemeenten Friesland Kengetallen gemeenten Friesland 2012 Afdeling Onderzoek Maart 2013 Bron: User Kengetallen Friese gemeenten 2012. Provincie Fryslân (647.214* inwoners op 1-1-2012) 1) 2012: 2998 cliënten; dit is 4,63 sonen

Nadere informatie

Leefstijl. 6.1 Inleiding. 6.2 Roken

Leefstijl. 6.1 Inleiding. 6.2 Roken Dit rapport is een uitgave van het NIVEL in 2004. De gegevens mogen met bronvermelding (H van Lindert, M Droomers, GP Westert.. Een kwestie van verschil: verschillen in zelfgerapporteerde leefstijl, gezondheid

Nadere informatie

fluchskrift Vergrijzing in Fryslân neemt toe Aantal senioren sterk gestegen Aantal 65-plussers in Fryslân, /2012

fluchskrift Vergrijzing in Fryslân neemt toe  Aantal senioren sterk gestegen Aantal 65-plussers in Fryslân, /2012 Vergrijzing in Fryslân fluchskrift Vergrijzing in Fryslân neemt toe In Fryslân wonen op 1 januari 2011 647.282 inwoners. De Friese bevolking groeit nog jaarlijks. Sinds 2000 is het aantal inwoners toegenomen

Nadere informatie

Kernboodschappen Gezondheid Almelo

Kernboodschappen Gezondheid Almelo Kernboodschappen Gezondheid Almelo De GGD Twente verzamelt in opdracht van de gemeente Almelo epidemiologische gegevens over de gezondheid van de bevolking in Almelo en de factoren die hierop van invloed

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Verbetering gezonde leefstijl stagneert

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Verbetering gezonde leefstijl stagneert Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB09-020 17 maart 2009 9.30 uur Verbetering gezonde leefstijl stagneert Percentage rokers blijft gelijk Licht dalende trend zware drinkers Ruim een op de

Nadere informatie

Overname van dit rapport of gedeelten daaruit is toegestaan, mits de bron wordt vermeld.

Overname van dit rapport of gedeelten daaruit is toegestaan, mits de bron wordt vermeld. Colofon Jeugdsportmonitor Overijssel 2016 Provinciaal onderzoek naar sport, bewegen en leefstijl onder jongeren (4 tot en met 17 jaar) Mei 2017 In opdracht van de provincie Overijssel en de deelnemende

Nadere informatie

oinleiding 1 c oovergewicht en ernstig overgewicht (obesitas) in Nederlandd

oinleiding 1 c oovergewicht en ernstig overgewicht (obesitas) in Nederlandd oinleiding 1 c Gewichtsstijging ontstaat wanneer de energie-inneming (via de voeding) hoger is dan het energieverbruik (door lichamelijke activiteit). De laatste decennia zijn er veranderingen opgetreden

Nadere informatie

Er zijn geen noemenswaardige verschillen tussen het voorkomen van risicosituaties tussen jongens en meisjes.

Er zijn geen noemenswaardige verschillen tussen het voorkomen van risicosituaties tussen jongens en meisjes. 1. 0 4 jarigen Sinds 1 januari 2004 gebruiken Thuiszorg Het Friese Land, Thuiszorg De Friese Wouden en Thuiszorg Zuidwest Friesland een nieuw risicoregistratiesysteem. Doel van deze risicoregistratie is

Nadere informatie

V O LW A S S E N E N

V O LW A S S E N E N LICHAAMSBEWEGING EN GEWICHT V O LW A S S E N E N Volwassenen 2009 4 Volwassenenonderzoek 2009 Om inzicht te krijgen in de gezondheid van de inwoners in haar werkgebied, heeft de GGD Zuid-Holland West in

Nadere informatie

Ouderenmonitor 2011. Gezondheidsonderzoek 65-plussers regio Nijmegen. Gezondheidsonderzoek kinderen 0-12 jaar regio Nijmegen

Ouderenmonitor 2011. Gezondheidsonderzoek 65-plussers regio Nijmegen. Gezondheidsonderzoek kinderen 0-12 jaar regio Nijmegen Ouderenmonitor 2011 Gezondheidsonderzoek 65-plussers regio Nijmegen Gezondheidsonderzoek kinderen 0-12 jaar regio Nijmegen De Ouderenmonitor is een onderzoek naar de lichamelijke, sociale en geestelijke

Nadere informatie

FACTSHEET CONTINU ONDERZOEK ROOKGEWOONTEN 2013

FACTSHEET CONTINU ONDERZOEK ROOKGEWOONTEN 2013 FACTSHEET MAART 2014 FACTSHEET CONTINU ONDERZOEK ROOKGEWOONTEN 2013 KERNPUNTEN Een kwart (25%) van de Nederlandse bevolking vanaf 15 jaar rookt in 2013: 19% rookt dagelijks en 6% niet dagelijks. Het percentage

Nadere informatie

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Alcoholgebruik Psychosociale gezondheid Genotmiddelen Voeding, bewegen en gewicht Seksueel gedrag Samenvatting en aanbevelingen Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Jongerenmonitor In 2011 is in de regio IJsselland

Nadere informatie

GO Jeugd 2008 Mishandeling

GO Jeugd 2008 Mishandeling GO Jeugd 2008 Mishandeling Samenvatting mishandeling Uit de gegevens van GO Jeugd 2008 van GGD Fryslân blijkt dat 7% van de 12 t/m 18 jarigen in Fryslân geestelijk wordt mishandeld. Ook wordt 4% lichamelijk

Nadere informatie

Gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen 2016 Samenvatting gemeente Haarlemmerliede en Spaarnwoude

Gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen 2016 Samenvatting gemeente Haarlemmerliede en Spaarnwoude Gezondheidsmonitor ouderen 2016 Samenvatting gemeente Haarlemmerliede Inhoud Deze samenvatting bevat de belangrijkste resultaten van de Gezondheidsmonitor en 2016 voor gemeente Haarlemmerliede en Spaarnwoude.

Nadere informatie

In de volgende werkblad(en) staan tabellen behorend bij een bepaald thema. De tabellen zijn toegespitst op de door u opgevraagde leeftijdscategorie.

In de volgende werkblad(en) staan tabellen behorend bij een bepaald thema. De tabellen zijn toegespitst op de door u opgevraagde leeftijdscategorie. Leeswijzer Gezondheidspeiling tabellen Deze leeswijzer geldt ook voor tabellen van de Inwonersenquête van Interne Bedrijven Onderzoek, Gemeente Utrecht In de volgende werkblad(en) staan tabellen behorend

Nadere informatie

Ouderen met een verschillende etnische achtergrond verschillen niet of nauwelijks in hun bewegingspatroon.

Ouderen met een verschillende etnische achtergrond verschillen niet of nauwelijks in hun bewegingspatroon. Opleiding, gezin, etniciteit en gezondheid 6-plussers met een hogere opleiding voldoen vaker aan de norm Gezond Bewegen dan degenen met een lagere opleiding (HBO/academici 0; LO ). Ze wandelen en sporten

Nadere informatie

Meningen over het takenpakket van de overheid

Meningen over het takenpakket van de overheid Meningen over het takenpakket van de Rianne Kloosterman De volwassen Nederlandse bevolking vindt sommige taken meer de verantwoordelijkheid van de dan andere. In de ogen van de meeste Nederlanders hoort

Nadere informatie

30 Gezondheid van volwassenen en ouderen in de regio Noord- en Oost-Gelderland

30 Gezondheid van volwassenen en ouderen in de regio Noord- en Oost-Gelderland 3 Gezondheid van volwassenen en ouderen in de regio Noord- en Oost-Gelderland resultaten van de monitor volwassenen en ouderen 12 13 Gezondheid is belangrijk! Mensen die zich gezond voelen kunnen beter

Nadere informatie

Centrum gezond en wel?

Centrum gezond en wel? Factsheet Amsterdamse Gezondheidsmonitor 2012 gezond en wel? Van de inwoners van heeft 85% een positief oordeel over de eigen gezondheid, zo blijkt uit de gegevens van de Amsterdamse Gezondheidsmonitor

Nadere informatie

Sociale omgeving. 1. Kindermishandeling

Sociale omgeving. 1. Kindermishandeling 1. Kindermishandeling Kindermishandeling is 'elke vorm van voor een minderjarige bedreigende of gewelddadige interactie van fysieke, psychische of seksuele aard, die de ouders of andere personen ten opzichte

Nadere informatie

Volwassenen in Assen

Volwassenen in Assen Volwassenen in Resultaten van het volwassenenonderzoek 2013 Over de gezondheid en leefgewoonten van Drentse volwassenen December 2014 Colofon: Uitgave: GGD Epidemiologie, afdeling GIO epidemiologie@ggddrenthe.nl

Nadere informatie

Factsheet Amsterdamse Gezondheidsmonitor 2012

Factsheet Amsterdamse Gezondheidsmonitor 2012 Factsheet Amsterdamse Gezondheidsmonitor 2012 Zuid gezond en wel? Van de inwoners van Zuid heeft 81% een positief oordeel over de eigen gezondheid, zo blijkt uit de gegevens van de Amsterdamse Gezondheidsmonitor

Nadere informatie

INFOKAART OUDEREN EN ROKEN

INFOKAART OUDEREN EN ROKEN INFOKAART OUDEREN EN ROKEN Roken Roken is de risicofactor die de meeste sterfte en het meeste gezondheidsverlies met zich brengt en zodoende ook zorgt voor veel verlies aan kwaliteit van leven (1). Vijftien

Nadere informatie

Volwassenen in Hoogeveen

Volwassenen in Hoogeveen Volwassenen in Resultaten van het volwassenenonderzoek 2013 Over de gezondheid en leefgewoonten van Drentse volwassenen December 2014 Colofon: Uitgave: GGD Epidemiologie, afdeling GIO epidemiologie@ggddrenthe.nl

Nadere informatie

ONDERZOEK GENOTMIDDELENGEBRUIK SCHOLIEREN VOORTGEZET ONDERWIJS DEN HAAG 2003

ONDERZOEK GENOTMIDDELENGEBRUIK SCHOLIEREN VOORTGEZET ONDERWIJS DEN HAAG 2003 RIS128575a_10-JUN-2005 ONDERZOEK GENOTMIDDELENGEBRUIK SCHOLIEREN VOORTGEZET ONDERWIJS DEN HAAG 2003 Beknopt verslag ten behoeve van de deelnemende scholen April 2005 Dienst OCW / GGD Den Haag Epidemiologie

Nadere informatie

Gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen 2016 Samenvatting gemeente Haarlemmermeer

Gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen 2016 Samenvatting gemeente Haarlemmermeer Gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen 2016 Samenvatting gemeente Haarlemmermeer Inhoud Deze samenvatting bevat de belangrijkste resultaten van de Gezondheidsmonitor en 2016 voor gemeente Haarlemmermeer.

Nadere informatie

Volwassenen in Coevorden

Volwassenen in Coevorden Volwassenen in Resultaten van het volwassenenonderzoek 2013 Over de gezondheid en leefgewoonten van Drentse volwassenen December 2014 Colofon: Uitgave: GGD Epidemiologie, afdeling GIO epidemiologie@ggddrenthe.nl

Nadere informatie

Leidenincijfers Beleidsonderzoek draagt bij aan de kwaliteit van beleid en besluitvorming

Leidenincijfers Beleidsonderzoek draagt bij aan de kwaliteit van beleid en besluitvorming incijfers Beleidsonderzoek draagt bij aan de kwaliteit van beleid en besluitvorming Uitkomsten GGD-gezondheidspeiling 2016 Gezondheid van aren BELEIDSONDERZOEK 071-516 5123 I info@leidenincijfers.nl I

Nadere informatie

Kernboodschappen Gezondheid Dinkelland & Tubbergen

Kernboodschappen Gezondheid Dinkelland & Tubbergen Kernboodschappen Gezondheid Dinkelland & Tubbergen De GGD Twente verzamelt in opdracht van Noaberkracht Dinkelland Tubbergen epidemiologische gegevens over de gezondheid van de bevolking in Noaberkracht

Nadere informatie

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Alcoholgebruik Psychosociale gezondheid Genotmiddelen Voeding, bewegen en gewicht Seksueel gedrag Samenvatting en aanbevelingen Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Jongerenmonitor In 2011 is in de regio IJsselland

Nadere informatie

Samenvatting Jong; dus gezond!?

Samenvatting Jong; dus gezond!? Samenvatting Jong; dus gezond!? Deel III Gezondheidsprofiel regio Nieuwe Waterweg Noord, 2005-2008 Samenvatting rapport Jong; dus gezond!? Gezondheidssituatie van de Jeugd (2004-2006) Regio Nieuwe Waterweg

Nadere informatie

Volwassenen in Emmen

Volwassenen in Emmen Volwassenen in Resultaten van het volwassenenonderzoek 2013 Over de gezondheid en leefgewoonten van Drentse volwassenen December 2014 Colofon: Uitgave: GGD Epidemiologie, afdeling GIO epidemiologie@ggddrenthe.nl

Nadere informatie

Tabak, cannabis en harddrugs

Tabak, cannabis en harddrugs JONGERENPEILING 0 ZUID-HOLLAND NOORD De jongerenpeiling heeft als doel om periodiek op systematische wijze ontwikkelingen in gezondheid en gewoonten van jongeren in kaart te brengen. Dit is het eerste

Nadere informatie

Gezondheid van volwassenen en ouderen; een gebiedsgerichte

Gezondheid van volwassenen en ouderen; een gebiedsgerichte epidemiologie Gezondheid van volwassenen en ouderen; een gebiedsgerichte analyse Een rapportage met gezondheidsgegevens per Haagse aandachtswijk 1 Stationsbuurt/ Rivierenbuurt 2 Schildersbuurt 3 Transvaalkwartier

Nadere informatie

Kernboodschappen Gezondheid Wierden

Kernboodschappen Gezondheid Wierden Wierden Twente Nederland Kernboodschappen Gezondheid Wierden De GGD Twente verzamelt in opdracht van de gemeente Wierden epidemiologische gegevens over de gezondheid van de bevolking in Wierden en de factoren

Nadere informatie

Combinaties van risicofactoren

Combinaties van risicofactoren Achtergronddocument Combinaties van risicofactoren Vóórkomen van risicofactoren en clustering Zowel overgewicht als roken clusteren met zwaar alcoholgebruik Zowel overgewicht als dagelijks roken gaan samen

Nadere informatie

Kernboodschappen Gezondheid Borne

Kernboodschappen Gezondheid Borne Kernboodschappen Gezondheid Borne De GGD Twente verzamelt in opdracht van de gemeente Borne epidemiologische gegevens over de gezondheid van de bevolking in Borne en de factoren die hierop van invloed

Nadere informatie

Beweging, voeding en. (over)gewicht

Beweging, voeding en. (over)gewicht JONGERENPEILING 2008 ZUID-HOLLAND NOORD De jongerenpeiling heeft als doel om periodiek op systematische wijze ontwikkelingen in gezondheid en gewoonten van jongeren in kaart te brengen. Dit is het eerste

Nadere informatie

Bewegen en overgewicht in Purmerend

Bewegen en overgewicht in Purmerend Bewegen en overgewicht in Purmerend In opdracht van: Spurd, Marianne Hagenbeuk Uitgevoerd door: Monique van Diest Team Beleidsonderzoek en Informatiemanagement Gemeente Purmerend mei 2009 Verkrijgbaar

Nadere informatie

TABELLEN ALCOHOLGEBRUIK JONGEREN STAPHORST

TABELLEN ALCOHOLGEBRUIK JONGEREN STAPHORST TABELLEN ALCOHOLGEBRUIK JONGEREN STAPHORST 2011 Tabellen alcoholgebruik jongeren Staphorst Nooit alcohol gedronken ja 33,3% 37,6% 74,4% 12,7% 35,3% nee 66,7% 62,4% 25,6% 87,3% 64,7% Drink bier ja 67,8%

Nadere informatie

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Alcoholgebruik Psychosociale gezondheid Genotmiddelen Voeding, bewegen en gewicht Seksueel gedrag Samenvatting en aanbevelingen Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Jongerenmonitor In 2011 is in de regio IJsselland

Nadere informatie

Kernboodschappen Gezondheid Twenterand

Kernboodschappen Gezondheid Twenterand Kernboodschappen Gezondheid Twenterand De GGD Twente verzamelt in opdracht van de gemeente Twenterand epidemiologische gegevens over de gezondheid van de bevolking in Twenterand en de factoren die hierop

Nadere informatie

Monitor. alcohol en middelen

Monitor. alcohol en middelen Gemeente Utrecht, Volksgezondheid Monitor www.utrecht.nl/gggd alcohol en middelen www.utrecht.nl/volksgezondheid Thema 3 Gebruik van de verslavingszorg in Utrecht - 2012 1 Colofon Uitgave Gemeente Utrecht,

Nadere informatie

Volwassenen in Midden-Drenthe

Volwassenen in Midden-Drenthe Volwassenen in Resultaten van het volwassenenonderzoek 2013 Over de gezondheid en leefgewoonten van Drentse volwassenen December 2014 Colofon: Uitgave: GGD Epidemiologie, afdeling GIO epidemiologie@ggddrenthe.nl

Nadere informatie

Ik ga u een aantal vragen stellen over alcoholhoudende dranken (bier, borrel, sherry, bessen, enz.)

Ik ga u een aantal vragen stellen over alcoholhoudende dranken (bier, borrel, sherry, bessen, enz.) LASAB153 Ik ga u een aantal vragen stellen over alcoholhoudende dranken (bier, borrel, sherry, bessen, enz.) 1. Wilt u mij zeggen welke soort alcoholhoudende drank en u wel eens drinkt? (Meerdere antwoorden

Nadere informatie

Volwassenen in Tynaarlo

Volwassenen in Tynaarlo Volwassenen in Resultaten van het volwassenenonderzoek 2013 Over de gezondheid en leefgewoonten van Drentse volwassenen December 2014 Colofon: Uitgave: GGD Epidemiologie, afdeling GIO epidemiologie@ggddrenthe.nl

Nadere informatie

Kernboodschappen Gezondheid Oldenzaal

Kernboodschappen Gezondheid Oldenzaal Kernboodschappen Gezondheid Oldenzaal De GGD Twente verzamelt in opdracht van de gemeente Oldenzaal epidemiologische gegevens over de gezondheid van de bevolking in Oldenzaal en de factoren die hierop

Nadere informatie

Noord gezond en wel?

Noord gezond en wel? Factsheet Amsterdamse Gezondheidsmonitor 2012 gezond en wel? Meer dan twee derde van de inwoners van heeft een positief oordeel over de eigen gezondheid, zo blijkt uit de gegevens van de Amsterdamse Gezondheidsmonitor

Nadere informatie

Volwassenen in Westerveld

Volwassenen in Westerveld Volwassenen in Resultaten van het volwassenenonderzoek 2013 Over de gezondheid en leefgewoonten van Drentse volwassenen December 2014 Colofon: Uitgave: GGD Epidemiologie, afdeling GIO epidemiologie@ggddrenthe.nl

Nadere informatie

matige alcohol consumptie gezondheid

matige alcohol consumptie gezondheid matige alcohol consumptie positief voor gezondheid R e s u l t a t e n v a n 3 j a a r w e t e n s c h a p p e l i j k o n d e r z o e k Matige en regelmatige alcoholconsumptie heeft overall een positief

Nadere informatie

Lesbische en biseksuele vrouwen & homoseksuele mannen in Amsterdam: gezond en wel?

Lesbische en biseksuele vrouwen & homoseksuele mannen in Amsterdam: gezond en wel? Lesbische en biseksuele vrouwen & homoseksuele mannen in Amsterdam: gezond en wel? Amsterdamse Gezondheidsmonitor 2012 Kernpunten 1. Minder lichamelijke problemen bij homomannen De gezondheidsverschillen

Nadere informatie

Samenvatting Noaberkracht Dinkelland Tubbergen

Samenvatting Noaberkracht Dinkelland Tubbergen Samenvatting Noaberkracht Dinkelland Tubbergen Versie 1, oktober 2013 Bevolkingskrimp en vergrijzing punt van aandacht in Noaberkracht Dinkelland Tubbergen In Noaberkracht Dinkelland Tubbergen wonen 47.279

Nadere informatie

tot 24 jaar Monitor jongeren 12

tot 24 jaar Monitor jongeren 12 Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Alcoholgebruik Psychosociale gezondheid Genotmiddelen Voeding, bewegen en gewicht Seksueel gedrag Samenvatting en aanbevelingen Jongerenmonitor In 2011 is in de regio IJsselland

Nadere informatie

Zuidoost gezond en wel?

Zuidoost gezond en wel? Factsheet Amsterdamse Gezondheidsmonitor 2012 Zuidoost gezond en wel? Zeven op de tien inwoners van Zuidoost hebben een positief oordeel over de eigen gezondheid, zo blijkt uit de gegevens van de Amsterdamse

Nadere informatie

Factsheet Amsterdamse Gezondheidsmonitor 2012

Factsheet Amsterdamse Gezondheidsmonitor 2012 Factsheet Amsterdamse Gezondheidsmonitor 2012 West gezond en wel? Driekwart van de inwoners van West heeft een positief oordeel over de eigen gezondheid, zo blijkt uit de gegevens van de Amsterdamse Gezondheidsmonitor

Nadere informatie

Gezondheid in de Midden-IJssel/Oost-Veluwe Resultaten van de Monitor volwassenen en ouderen 2012

Gezondheid in de Midden-IJssel/Oost-Veluwe Resultaten van de Monitor volwassenen en ouderen 2012 Gezondheid in de Midden-IJssel/Oost-Veluwe Resultaten van de Monitor volwassenen en ouderen 2012 mw. A. de Lange Barsukoff, MSc., epidemioloog mw. ir. P. Boluijt, epidemioloog mw. ir. C. Capel, beleidsadviseur

Nadere informatie

Fit en Gezond in Overijssel 2016

Fit en Gezond in Overijssel 2016 Fit en Gezond in Overijssel 2016 Gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen 2016 Provinciale resultaten sport en bewegen Colofon Fit en Gezond in Overijssel Provinciale resultaten sport en bewegen uit de

Nadere informatie

Themarapport. Gezonde Leefstijl. Voortgezet onderwijs. april 2008. Inleiding. Roken

Themarapport. Gezonde Leefstijl. Voortgezet onderwijs. april 2008. Inleiding. Roken Themarapport Voortgezet onderwijs NR Gezonde Leefstijl april 008 De Jeugdmonitor Zeeland is een samenwerkingsverband van de Provincie Zeeland, de 13 Zeeuwse gemeenten en verschillende instellingen die

Nadere informatie

Hoofdstuk 5. Ouderen. 5.1 Inleiding

Hoofdstuk 5. Ouderen. 5.1 Inleiding Hoofdstuk 5 Ouderen Vincent Hildebrandt 1, Claire Bernaards 1, Hedwig Hofstetter 1, Ine Pulles 2, Huib Valkenberg 3 1 TNO Gezond Leven, Leiden 2 Mulier Instituut, Utrecht 3 V eiligheidnl, Amsterdam 5.1

Nadere informatie

Factsheet Amsterdamse Gezondheidsmonitor 2012

Factsheet Amsterdamse Gezondheidsmonitor 2012 Factsheet Amsterdamse Gezondheidsmonitor 2012 Oost gezond en wel? Driekwart van de inwoners van Oost heeft een positief oordeel over de eigen gezondheid, zo blijkt uit de gegevens van de Amsterdamse Gezondheidsmonitor

Nadere informatie

Nieuw-West gezond en wel?

Nieuw-West gezond en wel? Factsheet Amsterdamse Gezondheidsmonitor 2012 Nieuw-West gezond en wel? Twee derde van de inwoners van Nieuw-West heeft een positief oordeel over de eigen gezondheid, zo blijkt uit de gegevens van de Amsterdamse

Nadere informatie

Volwassenen in Borger-Odoorn

Volwassenen in Borger-Odoorn Volwassenen in Borger- Resultaten Borger- van het volwassenenonderzoek 2013 Over de gezondheid en leefgewoonten van Drentse volwassenen December 2014 Colofon: Uitgave: GGD Epidemiologie, afdeling GIO epidemiologie@ggddrenthe.nl

Nadere informatie