Deelrapportage met resultaten uit de gezondheidsenquête volwassenen/ouderen 2010

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Deelrapportage met resultaten uit de gezondheidsenquête volwassenen/ouderen 2010"

Transcriptie

1 Zorggebruik Deelrapportage met resultaten uit de gezondheidsenquête volwassenen/ouderen 2010 Deze rapportage is opgedeeld in de onderwerpen: mantelzorg, ouderen en voorzieningen, contact met zorgvoorzieningen en medicijngebruik. Aan de hand van de resultaten uit de deelrapportages, zijn een aantal beleidsadviezen opgesteld. De tabellen met cijfers uitgesplitst naar gemeenten staan in de bijlage. Algemene ontwikkelingen met betrekking tot zorggebruik Opmerkelijke resultaten of ontwikkelingen Mantelzorg geven Zowel het percentage volwassenen in Fryslân dat mantelzorg geeft als het percentage en ontvangen ouderen dat mantelzorg krijgt, is in de afgelopen vijf jaar gedaald. Ouderen en Ouderen maken in 2010 minder gebruik van hulp bij administratie, maaltijdvoorziening, voorzieningen hulpmiddelen, alarmering, van een ontmoetingsplek in de buurt en bezoek aan huis voor gezelligheid. Contact met Bijna drie kwart van de Friezen heeft het afgelopen jaar contact gehad met de huisarts zorgvoorzieningen en/of de tandarts en ruim één op de drie Friezen (37%) had contact met de medisch specialist. Medicijngebruik In Fryslân ligt het aantal gebruikers van antidepressiva boven het landelijke gemiddelde. 1

2 Mantelzorg (Onderdeel van zorggebruik) Mantelzorg geven Mantelzorg is de zorg die men verleent aan een bekende uit de eigen omgeving (bijvoorbeeld partner, ouders, kind, buren of vrienden) wanneer deze persoon langere tijd ziek, hulpbehoevend of gehandicapt is. De zorg kan onder andere bestaan uit huishoudelijke werkzaamheden, wassen en aankleden, gezelschap houden, vervoer en geldzaken regelen. Mantelzorg wordt als vanzelfsprekend ervaren en geschiedt op vrijwillige, onbetaalde basis. Een vrijwilliger uit een vrijwilligerscentrale wordt niet meegeteld als mantelzorger 1. In Fryslân heeft 13% van de inwoners van 19 jaar en ouder het afgelopen jaar mantelzorg gegeven: 9% geeft nog steeds mantelzorg, 4% inmiddels niet meer. Bijna één op de vijf vrouwen (18%) geeft mantelzorg, terwijl 7% van de mannen dit doet. In de leeftijdscategorie 50 tot en met 64 jaar verlenen relatief de meeste mensen mantelzorg (20%). Ruim één op de acht Friezen heeft het afgelopen jaar mantelzorg gegeven, 9% doet dit op het moment van het onderzoek nog steeds. 2 1 Lokale en Landelijke monitor volksgezondheid, standaardvraagstelling mantelzorg geven.

3 Mantelzorg geven Fryslân mannen vrouwen jaar 65 jaar en ouder jaar jaar jaar jaar 75 jaar en ouder lager onderwijs middelbaar onderwijs hoger onderwijs totaal geslacht volw assenen en ouderen leeftijd opleiding Figuur 1 Percentage Friezen van 19 jaar en ouder dat in de 12 maanden voorafgaand aan het onderzoek mantelzorg heeft gegeven naar achtergrondkenmerken Het merendeel van de mensen die mantelzorg geven, doet dit al langer dan 12 maanden (83%). 6% verleent deze zorg een half jaar tot een jaar en 11% doet dit korter dan een half jaar. Van de mensen die mantelzorg geven, geeft 34% deze zorg incidenteel. 31% geeft dit 1 tot 5 uur per week, 15% 6 tot 10 uur per week en 19% geeft dit minstens 11 uur per week. Van degenen die mantelzorg verlenen, voelt 13% zich zwaar belast. Vrouwen voelen zich vaker zwaar belast dan mannen (15% van de vrouwen tegenover 9% van de mannen). Bijna één op de vijf mantelzorgers (19%) geeft minstens 11 uur per week mantelzorg. 13% van de mantelzorgers voelt zich zwaar belast. 3 De meest gegeven mantelzorg bestaat uit het bieden van gezelschap, troost en afleiding (64%). Ook begeleiding en/of vervoer (bijvoorbeeld bij een bezoek aan arts of kapper) en hulp in de huishouding (boodschappen, schoonmaken, maaltijden voorbereiden) zijn activiteiten die door relatief veel mantelzorgers worden uitgevoerd (respectievelijk 56% en 53%). Eén op de vijf mantelzorgers (20%) geeft hulp bij de dagelijkse verzorging en 43% helpt bij de administratie en het regelen van geldzaken. De helft (51%) van de Friezen die mantelzorg verlenen, doet dit aan (schoon)ouders. Daarnaast wordt mantelzorg verleend aan de partner (17%), de kinderen of andere familieleden (beide 16%) en aan buren, vrienden of kennissen (18%). De meeste mantelzorgers (88%) hebben (naast de eventuele hulp ze al ontvangen) geen behoefte aan hulp in verband met hun werkzaamheden als mantelzorger. De overige mantelzorgers hebben behoefte aan extra informatie en advies (7%), een vervanger om zelf vrij te kunnen nemen of op

4 vakantie te kunnen gaan (3%), emotionele steun (3%), ontspannende activiteiten (3%) en belangenbehartiging (1%). De meest gegeven mantelzorg bestaat uit het bieden van gezelschap, troost en afleiding. Mantelzorg ontvangen Het ontvangen van mantelzorg is alleen gevraagd aan mensen van 65 jaar en ouder. Van de ouderen in Fryslân heeft 10% in de 12 maanden voorafgaand aan het onderzoek mantelzorg ontvangen, 9% ontvangt deze mantelzorg ook nog ten tijde van het onderzoek. Mantelzorg ontvangen Fryslân mannen vrouwen jaar 75 jaar en ouder lager onderwijs middelbaar onderwijs hoger onderwijs totaal geslacht leeftijd opleiding Figuur 2 Percentage Friezen van 65 jaar en ouder dat in de 12 maanden voorafgaand aan het onderzoek mantelzorg heeft ontvangen naar achtergrondkenmerken Figuur 2 laat zien dat 13% van de vrouwen van 65 jaar en ouder mantelzorg heeft ontvangen, terwijl dit bij de mannen 7% is. Het percentage ouderen dat mantelzorg ontvangt neemt toe met de leeftijd: in de groep 65- tot en met 74-jarigen ontvangt 4% mantelzorg terwijl dit bij de respondenten van 75 jaar en ouder is opgelopen tot 18%. Eén op de tien 65-plussers (10%) in Fryslân heeft het jaar voorafgaand aan het onderzoek mantelzorg ontvangen. 4 Ruim de helft (52%) van de mensen van 65 jaar en ouder die mantelzorg ontvangen, krijgt dit dagelijks. 38% krijgt minstens één keer per week mantelzorg. 10% krijgt minder dan één keer per week mantelzorg. Ouderen die mantelzorg ontvangen, krijgen vooral hulp bij de huishouding (80%), begeleiding en/of vervoer (69%) (bijvoorbeeld bij een bezoek aan arts of kapper) en hulp bij het regelen van geldzaken of de administratie (66%). Daarnaast geeft bijna de helft (48%) aan dat de mantelzorger troost of afleiding biedt. Ruim de helft van de ouderen die mantelzorg ontvangen (55%), krijgt dit van zijn/haar kinderen, schoondochter of schoonzoon. Ook ontvangen veel ouderen de mantelzorg van hun partner of

5 echtgeno(o)t(e) (46%), van buren, vrienden of kennissen (18%) of van andere familieleden (8%). Bij bijna de helft van de ouderen (48%) die mantelzorg ontvangen, is degene die de mantelzorg verleent een huisgenoot. Bij bijna de helft van de ouderen wordt de mantelzorg verleend door een huisgenoot. Mantelzorg ontvangen en chronische aandoeningen en/of functiebeperkingen In het onderzoek is gekeken in hoeverre het hebben van een chronische aandoening 2 en/of functiebeperking 3 bij 65-plussers samenhangt met het ontvangen van mantelzorg. Van de mensen met een chronische aandoening heeft 13% het jaar voorafgaand aan het onderzoek mantelzorg ontvangen, terwijl dit geldt voor 2% van de ouderen zonder chronische aandoening. Van de ouderen met een functiebeperking heeft 29% mantelzorg ontvangen tegenover 4% van de ouderen zonder functiebeperking. Mensen met een chronische aandoening en 65-plussers met een functiebeperking ontvangen vaker mantelzorg. Mantelzorg in Fryslân in 2010 ten opzichte van 2005 In vergelijking met 2005 is het percentage mantelzorgers in Fryslân gedaald. In 2005 was 15% van de volwassenen in Fryslân mantelzorger tegenover 13% in In vergelijking met 2005 kregen in 2010 ook minder mensen mantelzorg. In 2005 betrof het 15% van de Friese ouderen, in %. Zowel het percentage volwassenen in Fryslân dat mantelzorg geeft als het percentage ouderen dat mantelzorg krijgt, is in de afgelopen vijf jaar gedaald. Mantelzorg in Fryslân in vergelijking met Nederland Er is geen landelijk onderzoek beschikbaar waar op een vergelijkbare manier naar mantelzorg is gevraagd. Wel wordt in het landelijk onderzoek van het CBS gevraagd naar het verlenen van informele hulp. Hieronder wordt onbetaalde hulp verstaan die men aan anderen buiten het eigen huishouden geeft zoals aan zieken, buren, familie, vrienden en bekenden. Uit onderzoek van het CBS in 2008 blijkt dat 30% van de Nederlanders van 18 jaar en ouder in de vier weken voorafgaand aan het onderzoek informele hulp heeft gegeven 4. 5 Gemeentelijke cijfers In tabel 1 tot en met 3 van de bijlage staan de cijfers over mantelzorg geven en mantelzorg ontvangen uitgesplitst naar gemeente. 2 Wanneer men één of meer van de in de gezondheidsenquête genoemde 19 chronische, door een arts vastgestelde, aandoeningen heeft (gehad in de afgelopen 12 maanden). 3 Wanneer minstens één van de zeven vragen uit de gezondheidsenquête over zichts-, gehoor- of mobiliteitsbeperking met kan ik niet of kan ik met grote moeite wordt beantwoord. 4 CBS, POLS, gezondheid en welzijn, maatschappelijke participatie 2008

6 Ouderen en voorzieningen (Onderdeel van zorggebruik) Voorzieningen zelfstandig wonen Er is een grote diversiteit aan voorzieningen die als doel hebben mensen te ondersteunen om zelfstandig te kunnen blijven wonen. Aan de mensen van 65 jaar en ouder is voor twintig verschillende voorzieningen gevraagd of men deze nodig heeft om zelfstandig te kunnen wonen. Hierbij is een onderscheid gemaakt naar de vervulde behoefte (voorzieningen waar ouderen reeds gebruik van maken) en onvervulde behoefte (voorzieningen waar ouderen behoefte aan hebben maar nog geen gebruik van maken). 6 Voorzieningen en diensten die ouderen het meest nodig hebben bij de huidige woonsituatie en waar ze ook al gebruik van maken zijn hulp in de huishouding (27%), goed bereikbare voorzieningen zoals winkels of de huisarts (23%), kleine woningaanpassingen (23%), hulp bij persoonlijke administratie (20%) en vervoersmogelijkheden (19%) (zie ook tabel 4 in de bijlage). Daarnaast achten ouderen sommige voorzieningen wel nodig om te kunnen blijven wonen zoals ze nu wonen, maar maken ze daar momenteel nog géén gebruik van. Het gaat dan vooral om hulp bij klussen in huis (10%), het onderhoud van de tuin (8%) en vervoersmogelijkheden (6%). Bij ouderen is er vooral sprake van een onvervulde hulpbehoefte bij klussen in en om het huis.

7 Behoefte aan voorzieningen Aan de ouderen die geen gebruik maken van een bepaalde voorziening maar wel vinden dat ze die voorziening nodig hebben, is gevraagd waarom ze daar geen gebruik van maken. Een derde van deze ouderen (33%) heeft moeite voor zichzelf voorzieningen of diensten aan te vragen. Een kwart (26%) van deze ouderen noemt als reden niet te weten of men in aanmerking komt voor de voorziening. Daarnaast geeft 13% van de ouderen (die wel behoefte hebben aan een voorziening maar hier geen gebruik van maken) als reden de (eigen) bijdrage niet te kunnen betalen. 12% weet niet waar men de hulp kan aanvragen en 10% wil geen onbekenden in huis. Bij 10% is de aanvraag afgewezen, 9% wist niet dat dergelijke voorzieningen bestaan en 8% maakt nog geen gebruik van een voorziening omdat zij hiervoor op een wachtlijst staan. Een derde van de 65-plussers (met een onvervulde hulpbehoefte) heeft er moeite mee om voorzieningen of diensten aan te vragen. Een kwart weet niet of ze ervoor in aanmerking komen. Eén op de acht geeft aan wel behoefte aan een voorziening of dienst te hebben maar kan de eigen bijdrage niet betalen. Aan de ouderen die geen gebruik maken van een bepaalde voorziening maar wel vinden dat ze die voorziening nodig hebben, is ook gevraagd van wie ze deze hulp het liefst zouden willen ontvangen. Ruim een kwart (28%) van deze ouderen geeft aan de hulp bij voorkeur van een professionele hulpverlener te ontvangen. 23% krijgt deze hulp het liefst van een huisgenoot, 24% van zijn/haar kinderen of andere familieleden, 16% van een vrijwilliger en 9% van iemand anders. Aan de volwassenen tussen de 19 en 65 jaar is gevraagd of men bepaalde voorzieningen nodig heeft om te kunnen blijven wonen zoals men nu woont. Deze vraag is door 2% van de volwassenen met ja beantwoord. Ruim een kwart van de 65-plussers geeft de voorkeur aan professionele hulpverlening Specifieke doelgroepen Voor drie specifieke doelgroepen is een top vijf gemaakt van de vervulde behoefte (voorzieningen waar ouderen reeds gebruik van maken) en onvervulde behoefte (voorzieningen waar ouderen behoefte aan hebben maar nog geen gebruik van maken). Deze drie specifieke doelgroepen zijn: ouderen die mantelzorg ontvangen, ouderen met een chronische aandoening en ouderen met een functiebeperking. 7

8 Ouderen die mantelzorg ontvangen Ouderen met chronische aandoeningen Ouderen met functiebeperkingen Van de ouderen die mantelzorg ontvangen, maakt 70% gebruik van hulp in de huishouding als voorziening/dienst (zie bijlage tabel 5). Daarnaast maakt men veel gebruik van kleine woningaanpassingen (64%), vervoersmogelijkheden (57%), hulp bij administratie (53%) en hulpmiddelen (53%). Om zelfstandig te kunnen blijven wonen zoals men nu doet, maken ouderen met chronische aandoeningen het meest gebruik van hulp in de huishouding (32%). Dit wordt gevolgd door kleine woningaanpassingen (27%), goed bereikbare voorzieningen (26%), vervoersmogelijkheden (23%) en hulp bij de administratie (22%). Om zelfstandig te kunnen blijven wonen zoals men nu doet, maken ouderen met functiebeperkingen het meest gebruik van hulp in de huishouding (55%). Dit wordt gevolgd door kleine woningaanpassingen (49%), vervoersmogelijkheden (42%), hulpmiddelen (40%) en goed bereikbare voorzieningen (39%). Voorzieningen waar men nog geen gebruik van maakt maar waar men wel behoefte aan heeft, zijn hulp bij klussen in huis (20%), onderhoud van de tuin (17%), vervoersmogelijkheden (16%), goed bereikbare voorzieningen (13%) en alarmering (13%) (zie ook tabel 6 in de bijlage). Ouderen met chronische aandoeningen hebben vooral een onvervulde hulpbehoefte bij klussen in huis (11%), onderhoud van de tuin (9%), vervoersmogelijkheden (7%), goed bereikbare voorzieningen (6%) en hulp in de huishouding (5%). Ook hebben ouderen met functiebeperkingen sommige voorzieningen wel nodig om te kunnen blijven wonen zoals ze nu wonen, maar maken ze daar nog geen gebruik van. Het gaat dan vooral om hulp bij klussen in huis (18%), tuinonderhoud (15%), goed bereikbare voorzieningen (11%), vervoersmogelijkheden (10%) en alarmering (7%). 8 Ouderen en voorzieningen in Fryslân in 2010 ten opzichte van 2005 In vergelijking met 2005 maken ouderen minder vaak gebruik van hulp bij persoonlijke administratie (gedaald van 27% naar 20%), van maaltijdvoorzieningen aan huis (van 8% naar 6%), van hulpmiddelen (van 17% naar 14%) en alarmering (van 10% naar 7%). Ook maken ouderen minder vaak gebruik van een ontmoetingsplek in de buurt (van 8% naar 5%) en van bezoek aan huis voor gezelligheid (van 9% naar 6%). Ouderen maken in 2010 minder gebruik van hulp bij administratie, maaltijdvoorziening, hulpmiddelen, alarmering, van een ontmoetingsplek in de buurt en bezoek aan huis voor gezelligheid. Gemeentelijke cijfers In tabel 4 tot en met 6 van de bijlage staan de cijfers over ouderen en voorzieningen uitgesplitst naar gemeente.

9 Contact met voorzieningen (Onderdeel van zorggebruik) Contact zorgvoorzieningen De huisarts is het eerste aanspreekpunt voor mensen met vragen of problemen over gezondheid en ziekte. In de afgelopen 12 maanden heeft ongeveer drie kwart (73%) van de Friezen van 19 jaar en ouder contact gehad met de huisarts (zie tabel 7 in de bijlage). De tandarts is in het afgelopen jaar eveneens door 73% van de Friezen bezocht. Bij de mondzorg zijn ook andere beroepsgroepen betrokken, waaronder de kaakchirurg, orthodontist, mondhygiënist en tandprotheticus. In tabel 8 in de bijlage zijn cijfers te vinden over het gebruik van deze zorg door de Friezen. Ruim een derde (37%) van de Friezen van 19 jaar of ouder heeft in de 12 maanden voorafgaand aan het onderzoek contact gehad met een medisch specialist. Bijna drie kwart van de Friezen heeft het afgelopen jaar contact gehad met de huisarts en/of de tandarts en ruim één op de drie Friezen (37%) had contact met de medisch specialist. 9

10 Fryslân mannen vrouwen jaar 65 jaar en ouder jaar jaar jaar jaar 75 jaar en ouder lager onderwijs middelbaar onderwijs hoger onderwijs totaal geslacht volwassenen en ouderen leeftijd huisarts tandarts medisch specialist opleiding Figuur 3 Percentage Friezen dat het afgelopen jaar contact heeft gehad met de huisarts, de tandarts en de medisch specialist naar achtergrondkenmerken Uit figuur 3 blijkt dat in verhouding meer vrouwen dan mannen contact hebben gehad met de huisarts en de medisch specialist. Het bezoek aan de huisarts en de medisch specialist neemt toe met de leeftijd, terwijl het bezoek van de tandarts juist afneemt naarmate men ouder wordt. Laagopgeleiden hebben in vergelijking met mensen met een hoger opleidingsniveau vaker contact met de medisch specialist maar hebben minder vaak contact gehad met de tandarts. Vrouwen hebben meer contact met huisarts en de medisch specialist Naast contacten met de huisarts, tandarts of medisch specialist is ook gevraagd naar het gebruik van andere zorgverleners en diensten, waaronder het ziekenhuis, fysiotherapie, de bedrijfsarts. Voor ouderen is ook nog gevraagd naar een aantal diensten die specifiek voor ouderen zijn, zoals de ouderenadviseur en stichting welzijn ouderen. Tabel 8 in de bijlage geeft het gebruik van deze voorzieningen en diensten weer. 10 Bijna iedereen geeft aan dat de afstand tot de huisarts, de tandarts en de medisch specialist acceptabel is (zie bijlage tabel 8). Ook voor de andere voorzieningen waar naar gevraagd is, geldt dat de ruime meerderheid de afstand tot de betreffende voorziening acceptabel vindt. Relatief veel mensen hebben problemen met de afstand naar het centrum indicatiestelling zorg (CIZ). voor 21% van de mensen die hier gebruik van hebben gemaakt in de afgelopen 12 maanden is de afstand niet acceptabel. Bijna alle Friezen vinden de afstand tot de huisarts, tandarts en de medische specialist acceptabel.

11 Contact zorgvoorzieningen in Fryslân in 2010 ten opzichte van 2005 In 2010 heeft 73% van de Friezen contact gehad met de huisarts en/of de tandarts. Ruim één op de drie Friezen (37%) heeft contact gehad met de medisch specialist. Deze cijfers liggen dicht bij de cijfers uit het onderzoek in Destijds had 73% contact met de huisarts, 70% met de tandarts en 35% met de medisch specialist. Er lijkt een kleine toename te zijn in het contact met de tandarts; er gingen in 2010 iets meer mensen naar de tandarts. In Fryslân geen verandering met 2005 in contact huisarts en medisch specialist. Er gingen in 2010 wel iets meer Friezen naar de tandarts. Contact zorgvoorzieningen in Fryslân in vergelijking met Nederland Van de Friezen van 19 jaar en ouder heeft 73% contact gehad met de huisarts, 73% met de tandarts en 37% met de medisch specialist. Landelijk onderzoek laat zien dat in % van de gehele bevolking (vanaf 0 jaar) minimaal één keer contact heeft gehad met de huisarts 79% met de tandarts en 43% met een medisch specialist 5. Wanneer er gedetailleerder gekeken wordt zien je ondanks een verschil in onderzoeksjaar dat het zorggebruik wat betreft contact huisarts, contact tandarts en medische specialist in Fryslân over de hele linie iets lager ligt en met name onder de 65-plussers. Fryslân scoort iets lager dan landelijk in zorggebruik in de vorm van contact huisarts, tandarts en medisch specialist. Gemeentelijke cijfers In tabel 7 tot en met 10 van de bijlage staan de cijfers over contact zorgvoorzieningen uitgesplitst naar gemeente CBS, POLS, gezondheid en welzijn, gebruik medische voorzieningen 2009

12 Medicijngebruik (Onderdeel van zorggebruik) Medicijngebruik Van de Friezen van 19 jaar en ouder heeft 46% in de vier weken voorafgaand aan het onderzoek medicijnen gebruikt die door een arts zijn voorgeschreven. Van de Friese 19-plussers heeft 13% minstens vier verschillende soorten medicijnen gebruikt. Zoals blijkt uit figuur 4 neemt het medicijngebruik sterk toe met de leeftijd. Ouderen gebruiken ook vaker meerdere soorten medicijnen tegelijk: van de ouderen heeft 37% minstens vier verschillende soorten medicijnen gebruikt in vergelijking met 6% van de jarigen. Verder blijkt uit de figuur dat meer vrouwen dan mannen medicijnen gebruiken en dat het medicijngebruik onder laagopgeleiden in vergelijking met de andere groepen hoog ligt. Bijna de helft van de Friezen (46%) heeft recent medicijnen op doktersvoorschrift gebruikt. Ruim één op de acht Friezen gebruikte de vier weken voorafgaand aan de gezondheidsenquête minstens vier of meer medicijnen per dag. 12

13 Slaap- en kalmeringsmiddelen Van de Friezen die aangeven medicijnen te gebruiken heeft 14% in de twee weken voorafgaand aan het onderzoek op doktersvoorschrift slaap- of kalmeringsmiddelen gebruikt. Hierbij kan het bijvoorbeeld gaan om oxazepam, temazepam, diazepam, zopiclon of zolpidem. Net als bij medicijngebruik gebruiken meer vrouwen dan mannen slaap- en kalmeringsmiddelen en neemt het gebruik van slaap- en kalmeringsmiddelen toe met de leeftijd. Ruim de helft (53%) van de Friezen van 19 jaar en ouder die slaap- of kalmeringsmiddelen gebruikt, neemt deze vijf à zeven keer per week. Bijna twee derde (63%) van de gebruikers van slaap- of kalmeringsmiddelen neemt deze middelen al twee jaar of langer. Eén op de tien (10%) Friezen die aangeven medicijnen te gebruiken heeft de twee weken voorafgaand aan het onderzoek antidepressiva gebruikt. Meer volwassenen dan ouderen gebruiken antidepressiva (13% volwassenen tegenover 6% ouderen). Van de Friezen die aangeven medicijnen te gebruiken heeft 14% slaap- of kalmeringsmiddelen gebruikt en 10% heeft antidepressiva gebruikt Fryslân mannen vrouwen jaar 65 jaar en ouder jaar jaar jaar jaar 75 jaar en ouder lager onderwijs middelbaar onderwijs hoger onderwijs totaal geslacht volwassenen en ouderen leeftijd medicijnen slaap- en kalmeringsmiddelen antidepressiva opleiding Figuur 4 Percentage Friezen van 19 jaar en ouder medicijnen, slaap- en kalmeringsmiddelen en antidepressiva gebruikt naar achtergrondkenmerken 13 Medicijngebruik in Fryslân in 2010 ten opzichte van 2005 De gegevens over slaap- en kalmeringsmiddelen zijn niet goed vergelijkbaar omdat in Fryslân in 2010 een onterechte doorverwijzing in de vragenlijst staat. Hierdoor zijn de vragen over slaap- en kalmeringmiddelen in 2010 onterecht alleen gesteld aan respondenten die bij de voorgaande vraag hebben aangegeven medicijnen op doktersvoorschrift te gebruiken. Daarentegen is in 2005 deze vraag aan alle respondenten gesteld. Hierdoor is geen goede vergelijking mogelijk. Medicijngebruik in Fryslân in vergelijking met Nederland Uit onderzoek van het CBS (2009) blijkt dat 40% van de Nederlandse bevolking in de afgelopen twee weken een voorgeschreven geneesmiddel heeft gebruikt 6. Dit cijfer is niet goed vergelijkbaar met de 6 CBS, POLS, gezondheid en welzijn, gebruik medische voorzieningen 2009

14 gegevens voor Fryslân, omdat het cijfer van het CBS betrekking heeft op de totale bevolking (vanaf 0 jaar). Daarnaast heeft het CBS gevraagd naar het gebruik van medicijnen op doktersrecept in de afgelopen twee weken terwijl in Fryslân is gevraagd naar het medicijngebruik in de afgelopen vier weken. Uit de literatuur blijkt dat in Fryslân het aantal gebruikers van antidepressiva in 2010 boven het landelijk gemiddelde ligt 7. In Fryslân ligt het aantal gebruikers van antidepressiva boven het landelijke gemiddelde. Gemeentelijke cijfers In tabel 11 tot en met 13 van de bijlage staan de cijfers over medicijngebruik naar gemeente GIPeilingen 2010, genees- en hulpmiddelen Informatie Project, oktober 2011, nr32, college voor zorgverzekeringen

15 Aandachtspunten voor beleid bij deelrapportage Zorggebruik * Belangrijkste opgaven voor gemeenten Wettelijke verantwoordelijkheden Gemeenten zijn de laatste jaren in toenemende mate wettelijk verantwoordelijk geworden voor het bieden van zorg en ondersteuning aan kwetsbare, zorgafhankelijke burgers. Deze tendens wordt verder voortgezet met de transitie van de AWBZ-functies directe begeleiding en kortdurend verblijf. Die worden in 2013 en 2014 naar de Wmo overgeheveld. Tegelijkertijd vinden soortgelijke transitieprocessen plaats op het terrein van de Jeugdzorg en Werk en Inkomen. Dit wordt naar verwachting een grote opgave voor gemeenten. Het is daarom verstandig om tijdig en adequaat op de gevolgen van deze transitieprocessen in te spelen. Het faciliteren van de eigen kracht en behoud van eigen regie (ten behoeve van zelfredzaamheid) van burgers is hierbij een belangrijk uitgangspunt. Daarmee wordt bevorderd dat zoveel mogelijk burgers adequaat worden bediend. Ook de kosten, die gepaard gaan met de sterk toenemende ondersteunings- en zorgvragen, kunnen daardoor beter worden beheerst. Randvoorwaarden en voorzieningen Gemeenten kunnen in aanvulling hierop ook een belangrijke rol spelen bij het scheppen van de benodigde randvoorwaarden ten behoeve van een goed georganiseerde zorginfrastructuur. Hierin koppelingen worden gelegd tussen de publieke volksgezondheid / de nulde lijn (inclusief welzijn en Wmo) en de professionele zorgvoorzieningen in de eerste lijn, bijvoorbeeld (POH-) huisartsenzorg en thuiszorg. Om de juiste zorg en steun voor burgers dichtbij te kunnen organiseren hoeft in dit verband niet alleen te worden gedacht aan de versterking of uitbreiding van (vaak kostbare) fysieke vormen (zoals een Wmo-loket), maar ook aan het inzetten en het gebruik van sociale media op het gebied van gezondheid en zorg. Voorbeelden hiervan zijn Digitale zorgwijzers en zelfstandigheidstoetsen (zie: Kenmerkend voor deze sociale netwerken is dat de communicatie veelal plaatsvindt in een open, niet centraal gestuurde omgeving, waarin aan de gebruikers van die diensten veel ruimte wordt geboden om zelf te participeren en eigen bijdragen te leveren. Gemeenten kunnen deze ontwikkeling actief inzetten ter versterking van de eigen gemeentelijke infrastructuur. Dit laatste is vooral van belang in een plattelandsprovincie als Fryslân, waar op die wijze mogelijkheden ontstaan om ook de vele dorpen en kleine kernen goed te kunnen bedienen. Van zorg en ziekte naar gedrag en gezondheid Gemeenten zullen tussen 2010 en 2020 niet alleen worden geconfronteerd met een aanzienlijk toenemende zorgvraag. Ook het karakter van die zorgvraag zal veranderen, doordat chronische aandoeningen het beeld van de gezondheidszorg gaan bepalen 1. In 2020 zal het aantal mensen met een chronische aandoening het aantal mensen met een tijdelijke aandoening ver overtreffen. Dat heeft grote gevolgen. Meer mensen zijn een groot gedeelte van hun leven ongezond, met problemen op meerdere terreinen en met beperkingen op het vlak van maatschappelijke participatie. Voor gemeenten zou dat een extra reden kunnen zijn om aandacht te besteden aan het voorkómen van chronische aandoeningen en het beperken van de gevolgen ervan in het vooruitzicht van beperkte personele en financiële middelen. De komende tien jaar kunnen de handen aan het bed de extra vraag naar zorg niet meer opvangen. Om de zorg ook in de toekomst te kunnen blijven garanderen zal in het denken over preventie, naast de klassieke focus op zorg en ziekte (zz), veel meer de nadruk moeten liggen op gedrag en gezondheid (gg). Dit vraagt veel meer dan nu van de burger het nemen van eigen verantwoordelijkheid voor de gezondheid. De burger is niet meer, zoals nu, een passieve consument van zorg. Hij/zij is een actieve burger op zoek, soms samen met de zorgprofessional, naar gezondheid en naar kansen om mee te doen in de samenleving. Dit nieuwe denken vraagt van gemeenten en professionele zorgaanbieders een andere manier van werken met sneller en actiever ingrijpen. Gemeenten kunnen deze omslag faciliteren door zowel burgers als zorgaanbieders hierbij te ondersteunen en de nodige verbindingen te leggen. 15 * In overleg met ROS Friesland tot stand gekomen

16 Mogelijkheden voor gemeenten Mantelzorg geven en ontvangen De grootste groep die mantelzorg geeft, is de groep van jaar (bijna 20%). De grootste groep die mantelzorg ontvangt is de groep van 75 en ouder (ook bijna 20%). Hier zit spanning in de relatie vraag en aanbod. Immers de gevers behoren tot de groep die veelal nog in het arbeidsproces zit en vaak ook nog de zorg voor het eigen gezin heeft. Deze groep zal het bieden van mantelzorg daarom vaak extra moeilijk kunnen organiseren. Gevers hebben vooral behoefte aan meer informatie en advies en respijtzorgmogelijkheden. Door de versterking van eigen kracht, zelfmanagement en eigen regie als uitgangspunt voor beleid te nemen, kunnen gemeenten hier vanuit hun Wmo- en welzijnsbeleid op inspelen. Zeker als we juist nu, op het moment van een toenemende vergrijzing en bevolkingskrimp, zien dat er een dalende tendens zichtbaar is geworden in het aanbod van mantelzorgers. Ouderen en voorzieningen Relatief veel ouderen maken gebruik van allerlei (gemeentelijke) zorgvoorzieningen. Vooral de ouderen met een chronische aandoening en/of functiebeperking. Deze groep wordt daarnaast veelal ondersteund door mantelzorgers. Ouderen blijken behoefte te hebben aan aanvullende gemeentelijke zorgvoorzieningen (zoals huishoudelijke hulp, betere bereikbaarheid van voorzieningen, kleine woningaanpassingen, hulp bij persoonlijke administratie en betere vervoersmogelijkheden), maar krijgen deze niet omdat zij niet op de hoogte zijn van de mogelijkheden die er zijn, niet weten waar zij moeten zijn of weerhouden worden van het gebruik omdat zij dat niet kunnen bekostigen. Gemeenten kunnen hierop inspelen door deze groep via verschillende kanalen (direct mailing, via Wmo-loket, ouderenadviseurs, etc.) actiever te benaderen met informatie over de mogelijkheden die er zijn. Daarnaast zouden zij de financiële drempels, die er voor minder bedeelde ouderen zijn, kunnen slechten door inkomenstoetsen en eigen bijdragen in individuele gevallen soepeler toe te passen. Een bijzondere groep mantelzorgers, waarvan bekend is dat hun wensen en behoeften onvoldoende aansluiten bij het aanbod van gemeenten, is de groep die mantelzorg verleent aan mensen met een verstandelijke beperking of psychiatrische problematiek 2. Aan deze groep zouden gemeenten extra aandacht kunnen besteden. Contact met zorgvoorzieningen Er wordt in het algemeen steeds meer een beroep gedaan op professionele voorzieningen in de zorgsector, zoals de huisarts, medisch specialist, thuiszorg, etc. Ook deze toename zien we vooral bij het ouder worden en zal dus in het licht van de vergrijzing en krimp in de toekomst nog verder gaan toenemen. Gemeenten zouden een bijdrage aan het beperken van deze toename kunnen leveren door hun inzet vanuit het publieke volksgezondheidsdomein (gezondheids-, welzijns- en Wmo-beleid) meer te gaan verbinden en afstemmen met partijen uit de professionele gezondheidszorg. Dat zouden zij kunnen doen door de benodigde voorwaarden te scheppen voor de totstandkoming van de eerder genoemde, beter georganiseerde (ook digitale) zorginfrastructuur. Dat vraagt om het proactief organiseren van overleg en samenwerking met bijvoorbeeld huisartsen, fysiotherapeuten, thuiszorginstellingen, ziekenhuizen, GGZ, zorgverzekeraars, etc. Op die wijze kunnen zij komen tot het ontwikkelen van een gezamenlijke visie met een bijbehorende regionale/lokale zorgagenda, waarin het publieke zorgaanbod in de gehele zorgketen naadloos aansluit op het professionele zorgaanbod. Dit alles vraagt wel om een omslag in denken en benadering van problemen waar alle partijen voor staan. 16 Medicijngebruik Evenals bij het gebruik van zorgvoorzieningen neemt het medicijngebruik toe bij het ouder worden. Dat geldt ook voor het gebruik van meerdere medicijnen tegelijkertijd. Het gebruik van medicijnen vraagt daarnaast bijzondere aandacht als het gaat om het gebruik van antidepressiva. Fryslân wijkt hier in ongunstige zin al enkele jaren af van het landelijk gemiddelde 3. Voor gemeenten zou dit kunnen betekenen dat zij in hun gezondheidsbeleid aandacht blijven geven aan depressiepreventie en in het bijzonder aan het voorkómen van psychosociale problematiek in het algemeen. Afstemming met de uitvoering van het Wmo- en welzijnsbeleid biedt hiervoor aanvullende mogelijkheden voor een meer geïntegreerde aanpak.

17 Doe het lokaal en samen Maatregelen en interventies in het integrale gemeentelijke gezondheidsbeleid hebben vooral effect als deze dicht bij de mensen zelf en in samenhang worden georganiseerd. In dit verband wordt niet alleen gewezen op de gewenste samenhang met de overige sectoren in het gemeentelijk beleid zelf, zoals Wmo-beleid, welzijnsbeleid, sportbeleid, minima-beleid en ruimtelijke ordening. Maar ook kan verwezen worden naar het zoeken van de eerder genoemde samenhang en afstemming met belangrijke externe ketenpartners op lokaal en bovenlokaal niveau, zoals organisaties in de eerste- en tweedelijnszorg, ROS Friesland, Sport Fryslân, Partoer CMO Fryslân, De Friesland Zorgverzekeraar en vele andere (lokale) partijen die gemeenschappelijke doelen en belangen bij gezondheid hebben. De inzet vanuit het gemeentelijk beleid zou daarbij vooral aanvullend en faciliterend kunnen zijn. De inzet van diverse belangrijke functies, zoals ondersteuning, vergroting van participatiemogelijkheden, sociale kaart, voorlichting, de inzet van ouderenadviseurs, educatie, vroegsignalering en beschikbare GGD-expertise kunnen hierbij ingezet worden. Huidige beleid en uitvoering In algemene zin zijn de meeste gemeenten in Fryslân bezig met het voorkómen van ziekte (en daarmee dus ook zorggebruik voorkómen en/of uitstellen) door actief in te zetten op het bevorderen van een gezonde leefstijl. Als er echter specifieker wordt gekeken naar de hier boven geschetste mogelijkheden (en de context waarin deze kunnen worden gerealiseerd) zien we dat een aantal, met name grotere gemeenten in Fryslân al enige tijd bezig is met de uitvoering en ontwikkeling van beleid dat op deze mogelijkheden aansluit. Voor veel gemeenten geldt dit echter (nog) niet. Een aantal lopende (bij ons bekende) ontwikkelingen en initiatieven: Er zijn in samenwerking tussen gemeenten, GGD Fryslân, ROS Friesland, huisartsen en De Friesland Zorgverzekeraar initiatieven gaande in de regio Zuidwest-Fryslân bij de vorming van lokale en regionale netwerken met als doel te komen tot een gezamenlijke aanpak bij de ondersteuning en tijdige signalering van kwetsbare ouderen. Het is de bedoeling van ROS Friesland om een soortgelijk traject ook in de andere Friese regio s te gaan uitvoeren. De gemeente Leeuwarden is al langer bezig met activiteiten die zijn gericht op de opsporing en ondersteuning van kwetsbare ouderen in de thuissituatie. In de regio Zuidwest-Fryslân wordt in samenwerking met gemeenten, GGD Fryslân, ROS Friesland, huisartsen en De Friesland Zorgverzekeraar gewerkt aan een verkenning om te komen tot netwerkvorming van waaruit een sluitende ketenaanpak bij de preventie van diabetes in de huisartsenpraktijk tot stand kan worden gebracht. Veel gemeenten werken aan depressiepreventie op basis van de door enkele gemeenten in samenwerking met GGD Fryslân en Partoer CMO Fryslân tot stand gekomen notitie Meedoen op mentale kracht. Ook hier staat een sluitende lokale ketenaanpak centraal. In het door ROS Friesland geïnitieerde RTC-traject Depressiezorg participeren zowel gemeenten als de GGD met als inzet te komen tot een sluitende ketenaanpak, waarin preventie een belangrijke plaats inneemt. Er is samenwerking tussen GGD Fryslân, ROS Friesland, Sport Fryslân en De Friesland Zorgverzekeraar bij de implementatie van interventies die in belangrijke mate kunnen bijdragen aan een langer en gezond leven (GLIinterventies). Onlangs zijn door deze partijen initiatieven ontplooid om op termijn als alliantie tot meer strategische en langdurige samenwerking te komen. De provinciale koepelorganisatie van zorggebruikers Zorgbelang Friesland ontplooit in toenemende mate initiatieven, waarbij zij gemeenten betrekken (bijvoorbeeld Gebiedsgerichte eerstelijnszorg ). 17 Literatuurverwijzingen 1 Zorg voor je gezondheid! Gedrag en gezondheid: de nieuwe ordening. RVZ, april SCP, Bijzondere mantelzorg zwaarder. Januari GIPeilingen 2010, genees- en hulpmiddelen Informatie Project, oktober 2011, nr32, college voor zorgverzekeringen

18 Bijlage Tabel 1 Percentage Friezen dat de afgelopen 12 maanden mantelzorg heeft gegeven en mantelzorg heeft ontvangen Mantelzorg geven Mantelzorg ontvangen 2 N % % Fryslân Geslacht mannen vrouwen Volwassenen & ouderen jaar jaar en ouder Leeftijd jaar en ouder Opleiding lager onderwijs middelbaar onderwijs hoger onderwijs Burgerlijke staat 1 gehuwd/samenwonend ongehuwd gescheiden weduwe/weduwnaar Arbeidssituatie 1 arbeidsongeschikten/werklozen niet arbeidsongeschikten/werklozen Herkomst autochtonen allochtonen (niet-westers) allochtonen (westers) bij deze categorie kunnen leeftijdseffecten een rol spelen, hiervoor is niet gecorrigeerd 2 De gegevens over mantelzorg ontvangen hebben alleen betrekking op ouderen 18

19 Tabel 2 Percentage inwoners dat mantelzorg heeft gegeven in de afgelopen 12 maanden voor de leeftijd jaar per gemeente Mantelzorg geven N % Fryslân Gemeente Achtkarspelen Het Bildt Boarnsterhim Bolsward Dantumadiel Dongeradeel Ferwerderadiel Franekeradeel Gaasterlân-Sleat Harlingen Heerenveen Kollumerland C.A Leeuwarden Leeuwarderadeel Lemsterland Littenseradiel Menameradiel Nijefurd 92 9 Ooststellingwerf Opsterland Skarsterlân Smallingerland Sneek Tytsjerksteradiel Weststellingwerf Wûnseradiel Wymbritseradiel De Waddeneilanden Súdwest-Fryslân

20 Tabel 3 Percentage inwoners dat mantelzorg heeft gegeven en heet ontvangen in de afgelopen 12 maanden voor de leeftijd 65 jaar en ouder Mantelzorg geven Mantelzorg ontvangen N % % Fryslân Gemeente Achtkarspelen Het Bildt / Ferwerderadiel Boarnsterhim Bolsward / Wûnseradiel Dantumadiel / Kollumerland C.A Dongeradeel Ferwerderadiel: zie het Bildt Franekeradeel / Harlingen Gaasterlân-Sleat / Lemsterland/ Nijefurd Harlingen: zie Franekeradeel Heerenveen Kollumerland C.A.: zie Dantumadiel Leeuwarden Leeuwarderadeel / Menameradiel Lemsterland: zie Gaasterlân-Sleat Littenseradiel / Wymbritseradiel Menameradiel: zie Leeuwarderadeel Nijefurd:zie Gaasterlân-Sleat Ooststellingwerf Opsterland Skarsterlân Smallingerland Sneek Tytsjerksteradiel Weststellingwerf Wûnseradiel: zie Bolsward Wymbritseradiel: zie Littenseradiel De Waddeneilanden Súdwest-Fryslân

21 Tabel 4 Gebruik en behoefte aan voorzieningen en diensten die nodig zijn om zelfstandig te kunnen wonen voor de leeftijd 65 jaar en ouder Vervulde behoefte Nodig en maak al gebruik van Onvervulde behoefte Nodig maar maak nog geen gebruik van % % Hulp bij klussen in huis Hulp bij onderhoud in de tuin 17 8 Hulp in de huishouding 27 5 Hulp bij persoonlijke verzorging 6 2 Hulp bij de zorg van een huisgenoot 6 1 Hulp bij persoonlijke administratie 20 4 Financiële ondersteuning of advies 8 3 Goed bereikbare voorzieningen 23 5 Vervoersmogelijkheden 19 6 Begeleiding bij vrijetijdsbesteding 5 2 Maaltijdvoorziening aan huis 6 1 Hulpmiddelen 14 2 Kleine woningaanpassingen 23 3 Grote woningaanpassingen 9 3 Alarmering 7 4 Dagopvang en/of dagbesteding 3 1 Informatie advies bij wonen, welzijn en zorg 4 2 Ontmoetingsplek in de buurt 5 3 Bezoek aan huis voor gezelligheid

22 Tabel 5 Top vijf gebruik van voorzieningen door ouderen per doelgroep Vervulde behoefte Nodig en maakt er ook gebruik van Ontvanger mantelzorg % 1. hulp in de huishouding kleine woningaanpassingen vervoersmogelijkheden hulp bij administratie hulpmiddelen 53 Ouderen met chronische aandoening 1. hulp in de huishouding kleine woningaanpassingen goed bereikbare voorzieningen vervoersmogelijkheden hulp bij administratie 22 Ouderen met functiebeperking 1. hulp in de huishouding kleine woningaanpassingen vervoersmogelijkheden hulpmiddelen goed bereikbare voorzieningen 39 Tabel 6 Top vijf benodigde voorzieningen en diensten voor ouderen per doelgroep Onvervulde behoefte Nodig maar maakt er geen gebruik van Ontvanger mantelzorg % 1. klussen in huis onderhoud tuin vervoersmogelijkheden goed bereikbare voorzieningen alarmering 13 Ouderen met chronische aandoening 1. klussen in huis onderhoud tuin 9 3. vervoersmogelijkheden 7 4. goed bereikbare voorzieningen 6 5. hulp in de huishouding 5 Ouderen met functiebeperking 1. klussen in huis onderhoud tuin goed bereikbare voorzieningen vervoersmogelijkheden alarmering 7 22

23 Tabel 7 Percentage Friezen dat de afgelopen 12 maanden contact heeft gehad met de belangrijkste zorgvoorzieningen naar achtergrondkenmerken Contact huisarts Contact tandarts Contact medisch specialist N % % % Fryslân Geslacht mannen vrouwen Volwassenen & ouderen jaar jaar en ouder Leeftijd jaar en ouder Opleiding lager onderwijs middelbaar onderwijs hoger onderwijs Burgerlijke staat 1 gehuwd/samenwonend ongehuwd gescheiden weduwe/weduwnaar Arbeidssituatie 1 arbeidsongeschikten/werklozen niet arbeidsongeschikten/werkl Herkomst autochtonen allochtonen (niet-westers) allochtonen (westers) bij deze categorie kunnen leeftijdseffecten een rol spelen, hiervoor is niet gecorrigeerd 23

24 Tabel 8 Percentage Friezen dat contact heeft gehad met voorzieningen/diensten en percentage Friezen dat aangeeft dat de dienst op acceptabele afstand aanwezig is. Contact met Afstand tot voorziening of voorziening of dienst dienst gehad is acceptabel % % Volwassenen en ouderen Huisarts Medisch specialist Tandarts Mondhygiënist Tandprotheticus 4 96 Kaakchirurg 4 96 GGD (gemeenschappelijke gezondheidsdienst) 3 92 Diëtist 5 98 Thuiszorg 4 95 GGZ, psycholoog of psychiater 6 92 Algemeen Maatschappelijk Werk 2 95 Verslavingszorg VNN 0,5 89 Alternatieve behandelaars 5 89 Ziekenhuis/kliniek opname Wmo-Loket van de gemeente 3 95 CIZ 2 79 Volwassenen Orthodontist 2 97 Verloskundige kraamzorg 4 98 bedrijfsarts 8 89 Ergo-, fysio- oefentherapeut, Cesar/mensdieck Ouderen Ouderenadviseur/seniorenadviseur 2 93 Stichting welzijn ouderen 3 95 Vrijwillige thuishulp 6 96 Ergo-, fysio- oefentherapeut Cesar/mensdieck

25 Tabel 9 Kerncijfers contact huisarts, tandarts en medisch specialist per gemeente jaar (%) Contact huisarts Contact tandarts Contact medisch specialist N % % % Fryslân Gemeente Achtkarspelen Het Bildt Boarnsterhim Bolsward Dantumadiel Dongeradeel Ferwerderadiel Franekeradeel Gaasterlân-Sleat Harlingen Heerenveen Kollumerland C.A Leeuwarden Leeuwarderadeel Lemsterland Littenseradiel Menameradiel Nijefurd Ooststellingwerf Opsterland Skarsterlân Smallingerland Sneek Tytsjerksteradiel Weststellingwerf Wûnseradiel Wymbritseradiel De Waddeneilanden Súdwest-Fryslân

26 Tabel 10 Kerncijfers contact huisarts, tandarts en medisch specialist per gemeente voor de leeftijd 65 jaar en ouder (%) Contact huisarts Contact tandarts Contact medisch specialist N % % % Fryslân Gemeente Achtkarspelen Het Bildt / Ferwerderadiel Boarnsterhim Bolsward / Wûnseradiel Dantumadiel / Kollumerland C.A Dongeradeel Ferwerderadiel: zie het Bildt Franekeradeel / Harlingen Gaasterlân-Sleat / Lemsterland/ Nijefurd Harlingen: zie Franekeradeel Heerenveen Kollumerland C.A.: zie Dantumadiel Leeuwarden Leeuwarderadeel / Menameradiel Lemsterland: zie Gaasterlân-Sleat Littenseradiel / Wymbritseradiel Menameradiel: zie Leeuwarderadeel Nijefurd:zie Gaasterlân-Sleat Ooststellingwerf Opsterland Skarsterlân Smallingerland Sneek Tytsjerksteradiel Weststellingwerf Wûnseradiel: zie Bolsward Wymbritseradiel: zie Littenseradiel De Waddeneilanden Súdwest-Fryslân

27 Tabel 11 Percentage Friezen dat de afgelopen 4 weken medicijnen heeft gebruikt, de afgelopen 2 weken slaapen kalmeringsmiddelen heeft gebruikt en/of de afgelopen 2 weken antidepressiva heeft gebruikt naar achtergrondkenmerken Medicijnen afgelopen 4 weken Slaap en kalmeringsmiddelen afgelopen 2 weken Antidepressiva afgelopen 2 weken N % % % Fryslân Geslacht mannen vrouwen Volwassenen & ouderen jaar jaar en ouder Leeftijd jaar en ouder Opleiding lager onderwijs middelbaar onderwijs hoger onderwijs Burgerlijke staat 1 gehuwd/samenwonend ongehuwd gescheiden weduwe/weduwnaar Arbeidssituatie 1 arbeidsongeschikten/werklozen niet arbeidsongeschikten/werkl Herkomst autochtonen allochtonen (niet-westers) allochtonen (westers) Bij deze categorie kunnen leeftijdseffecten een rol spelen, hiervoor is niet gecorrigeerd 2 De gegevens over mantelzorg ontvangen hebben alleen betrekking op ouderen 27

28 Tabel 12 Percentage Friezen dat de afgelopen 4 weken medicijnen heeft gebruikt, de afgelopen 2 weken slaap en kalmeringsmiddelen heeft gebruikt en/of de afgelopen 2 weken antidepressiva heeft gebruikt voor de leeftijd per gemeente Medicijnen afgelopen 4 weken Slaap en kalmeringsmiddelen afgelopen 2 weken Antidepressiva afgelopen 2 weken N % % % Fryslân Gemeente Achtkarspelen Het Bildt Boarnsterhim Bolsward Dantumadiel Dongeradeel Ferwerderadiel Franekeradeel Gaasterlân-Sleat Harlingen Heerenveen Kollumerland C.A Leeuwarden Leeuwarderadeel Lemsterland Littenseradiel Menameradiel Nijefurd Ooststellingwerf Opsterland Skarsterlân Smallingerland Sneek Tytsjerksteradiel Weststellingwerf Wûnseradiel Wymbritseradiel De Waddeneilanden Súdwest-Fryslân

29 Tabel 13 Percentage Friezen dat de afgelopen 4 weken medicijnen heeft gebruikt, de afgelopen 2 weken slaap en kalmeringsmiddelen heeft gebruikt en/of de afgelopen 2 weken antidepressiva heeft gebruikt voor de leeftijd 65 jaar en ouder per gemeente Medicijnen afgelopen 4 weken Slaap en kalmeringsmiddelen afgelopen 2 weken Antidepressiv a afgelopen 2 weken N % % % Fryslân Gemeente Achtkarspelen Het Bildt / Ferwerderadiel Boarnsterhim Bolsward / Wûnseradiel Dantumadiel / Kollumerland C.A Dongeradeel Ferwerderadiel: zie het Bildt - Franekeradeel / Harlingen Gaasterlân-Sleat / Lemsterland/ Nijefurd Harlingen: zie Franekeradeel Heerenveen Kollumerland C.A.: zie Dantumadiel Leeuwarden Leeuwarderadeel/Menameradiel Lemsterland: zie Gaasterlân-sleat Littenseradiel / Wymbritseradiel Menameradiel: zie Leeuwarderadeel Nijefurd:zie Gaasterlân-sleat Ooststellingwerf Opsterland Skarsterlân Smallingerland Sneek Tytsjerksteradiel Weststellingwerf Wûnseradiel: zie Bolsward - Wymbritseradiel: zie Littenseradiel - De Waddeneilanden Súdwest-Fryslân

1 Algemene Gezondheid

1 Algemene Gezondheid 1 Algemene Gezondheid Gezondheid in Friesland In de uitwerking van het thema algemene wordt inzicht gegeven in de manier waarop de Friese bevolking van 19 jaar en ouder haar beoordeelt. Ook wordt kwaliteit

Nadere informatie

Deelrapportage met resultaten uit de gezondheidsenquête volwassenen/ouderen 2010

Deelrapportage met resultaten uit de gezondheidsenquête volwassenen/ouderen 2010 Opvoedondersteuning Deelrapportage met resultaten uit de gezondheidsenquête volwassenen/ouderen 2010 Opvoedvragen zijn van alle tijden. Als ouders vragen hebben over de opvoeding van hun kind, zoeken zij

Nadere informatie

Lichamelijke activiteit

Lichamelijke activiteit Lichamelijke activiteit Deelrapportage met resultaten uit de gezondheidsenquête volwassenen/ouderen 2010 Voldoende lichaamsbeweging heeft een positief effect op de gezondheid. Mensen die veel bewegen,

Nadere informatie

Lichamelijke gezondheid

Lichamelijke gezondheid Lichamelijke gezondheid Deelrapportage met resultaten uit de gezondheidsenquête volwassenen/ouderen 2010 De ervaren gezondheid is een samenvattende gezondheidsmaat van alle gezondheidsaspecten zoals de

Nadere informatie

GO Jeugd 2008 Seksualiteit

GO Jeugd 2008 Seksualiteit GO Jeugd 2008 Seksualiteit Samenvatting seksualiteit Uit de gegevens van GO Jeugd 2008 van GGD Fryslân blijkt dat 22% van de Friese 12 t/m 18 jongeren wel eens geslachtsgemeenschap heeft gehad. De helft

Nadere informatie

Gezondheid in Friesland

Gezondheid in Friesland 4 Leefstijl In de uitwerking van het thema leefstijl wordt inzicht gegeven in hoeverre de Friese bevolking aan lichaamsbeweging doet, hoeveel alcoholhoudende dranken men drinkt, rookt en drugs gebruikt

Nadere informatie

2 Lichamelijke Gezondheid

2 Lichamelijke Gezondheid 2 Lichamelijke Gezondheid Gezondheid in Friesland In de uitwerking van het thema lichamelijke gezondheid wordt inzicht gegeven in het voorkomen van chronische (langdurige) aandoeningen onder de Friese

Nadere informatie

Opvoedingsproblemen. leeftijd ouders leeftijd ouders leeftijd ouders middelbaar onderwijs. hoger onderw ijs.

Opvoedingsproblemen. leeftijd ouders leeftijd ouders leeftijd ouders middelbaar onderwijs. hoger onderw ijs. 100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 In deze uitwerking van het thema opvoedingsondersteuning wordt inzicht gegeven in de vragen en/of problemen die Friese ouders/verzorgers ervaren bij het opvoeden van kinderen

Nadere informatie

Gezondheid in Friesland

Gezondheid in Friesland 6 Huiselijk Geweld Begin 2006 heeft GGD Fryslân aan 7072 volwassenen en 3355 ouderen uit alle 31 gemeenten in Friesland een schriftelijke vragenlijst toegestuurd. In deze gezondheidsenquête zijn vragen

Nadere informatie

letsel, blessure of vergiftiging middelbaar onderwijs 75 jaar en ouder lager onderwijs hoger onderwijs

letsel, blessure of vergiftiging middelbaar onderwijs 75 jaar en ouder lager onderwijs hoger onderwijs In de uitwerking van het thema ongevallen wordt inzicht gegeven in het voorkomen van een letsel, vergiftiging of blessure onder de Friese bevolking van 19 jaar en ouder. Een schriftelijke gezondheidsenquête

Nadere informatie

Deelrapportage met resultaten uit de gezondheidsenquête volwassenen/ouderen 2010

Deelrapportage met resultaten uit de gezondheidsenquête volwassenen/ouderen 2010 Huiselijk geweld Deelrapportage met resultaten uit de gezondheidsenquête volwassenen/ouderen 2010 Huiselijk geweld is geweld dat door iemand uit de huiselijke of familiekring van het slachtoffer is gepleegd.

Nadere informatie

Broodmaaltijd. 0-3 dagen per week. 4-5 dagen per week. 6-7 dagen per week. kinderen Groep 7 schooljaar 2003-2004 jongeren GO Jeugd 2004

Broodmaaltijd. 0-3 dagen per week. 4-5 dagen per week. 6-7 dagen per week. kinderen Groep 7 schooljaar 2003-2004 jongeren GO Jeugd 2004 3. Voeding Een gezonde voeding is een van de uitgangspunten voor het goed functioneren van het lichaam. In dit gezondheidsprofiel wordt op een aantal aspecten van voeding ingegaan. Hoewel dit geen totaalbeeld

Nadere informatie

Kengetallen gemeenten Friesland

Kengetallen gemeenten Friesland Kengetallen gemeenten Friesland 2012 Afdeling Onderzoek Maart 2013 Bron: User Kengetallen Friese gemeenten 2012. Provincie Fryslân (647.214* inwoners op 1-1-2012) 1) 2012: 2998 cliënten; dit is 4,63 sonen

Nadere informatie

Tabellenboek. GO Jeugd 2012

Tabellenboek. GO Jeugd 2012 Tabellenboek GO Jeugd 2012 Tabellenboek GO Jeugd 2012 Leeswijzer... 5 Respons per gemeente...6 Ervaren gezondheid...7 Belemmering door ziekte/aandoening...8 Indicatieve score psychosociale problematiek...9

Nadere informatie

GO Jeugd 2008 Alcohol

GO Jeugd 2008 Alcohol GO Jeugd 2008 Alcohol Samenvatting alcohol Uit de gegevens van GO Jeugd 2008 van GGD Fryslân blijkt dat 63% van de Friese 12 t/m 18 jarigen wel eens alcohol heeft, 51% nog in de vier voorafgaand aan het

Nadere informatie

Er zijn geen noemenswaardige verschillen tussen het voorkomen van risicosituaties tussen jongens en meisjes.

Er zijn geen noemenswaardige verschillen tussen het voorkomen van risicosituaties tussen jongens en meisjes. 1. 0 4 jarigen Sinds 1 januari 2004 gebruiken Thuiszorg Het Friese Land, Thuiszorg De Friese Wouden en Thuiszorg Zuidwest Friesland een nieuw risicoregistratiesysteem. Doel van deze risicoregistratie is

Nadere informatie

fluchskrift Vergrijzing in Fryslân neemt toe Aantal senioren sterk gestegen Aantal 65-plussers in Fryslân, /2012

fluchskrift Vergrijzing in Fryslân neemt toe  Aantal senioren sterk gestegen Aantal 65-plussers in Fryslân, /2012 Vergrijzing in Fryslân fluchskrift Vergrijzing in Fryslân neemt toe In Fryslân wonen op 1 januari 2011 647.282 inwoners. De Friese bevolking groeit nog jaarlijks. Sinds 2000 is het aantal inwoners toegenomen

Nadere informatie

2. Overgewicht. allochtone kinderen. autochtone kinderen. eenouder ouder+stiefouder. beide ouders. % kinderen met overgewicht. laag.

2. Overgewicht. allochtone kinderen. autochtone kinderen. eenouder ouder+stiefouder. beide ouders. % kinderen met overgewicht. laag. 2. Overgewicht De gevolgen van overgewicht op de kinderleeftijd zijn uiteenlopend van psychosociale problemen, zoals gepest worden, negatief zelfbeeld en depressiviteit, tot lichamelijke problemen zoals

Nadere informatie

Hoofdstuk 14. Mantelzorg

Hoofdstuk 14. Mantelzorg Hoofdstuk 14. Mantelzorg Samenvatting Mantelzorg is zorg aan een bekende uit de eigen omgeving, die voor langere tijd ziek, hulpbehoevend of gehandicapt is en kan bestaan uit het huishouden doen, wassen

Nadere informatie

Figuur 1. Redenen van jongeren om zich thuis of in de woonomgeving bang of angstig te voelen (GGD Fryslân GO Jeugd 2004).

Figuur 1. Redenen van jongeren om zich thuis of in de woonomgeving bang of angstig te voelen (GGD Fryslân GO Jeugd 2004). 2. Veiligheidsgevoelens 2.1 Veiligheid thuis of in de woonomgeving Driekwart van de jongeren van 13 tot en met 18 jaar voelt zich thuis of in de woonomgeving nooit bang of angstig. Van de jongens voelt

Nadere informatie

Lichamelijke gezondheid

Lichamelijke gezondheid 1. Ervaren gezondheid en ziekte en aandoeningen De beoordeling van de eigen gezondheid, de ervaren gezondheid, is een indicatie voor de kwaliteit die iemand aan het leven toeschrijft. Afhankelijk van de

Nadere informatie

Sociale omgeving. 1. Kindermishandeling

Sociale omgeving. 1. Kindermishandeling 1. Kindermishandeling Kindermishandeling is 'elke vorm van voor een minderjarige bedreigende of gewelddadige interactie van fysieke, psychische of seksuele aard, die de ouders of andere personen ten opzichte

Nadere informatie

Woning en woonomgeving

Woning en woonomgeving Woning en woonomgeving Deelrapportage met resultaten uit de gezondheidsenquête volwassenen/ouderen 2010 Deze deelrapportage beschrijft de manier waarop de Friese bevolking van 19 jaar en ouder haar woning,

Nadere informatie

Demografische gegevens

Demografische gegevens 1. Algemeen Op 1 januari 2003 telde Fryslân 154.273 jeugdigen tussen 0 en 18 jaar; 79.241 jongens en 75.032 meisjes. Op basis van de leeftijden die een schoolperiode inluiden (of afsluiten), is een verdeling

Nadere informatie

Bevolking: gemeentelijke indeling in regio s. Regio s

Bevolking: gemeentelijke indeling in regio s. Regio s Bevolking: gemeentelijke indeling in regio s Regio s Bevolking per 1 januari 2013 Gemeente inwoners Gemeente inwoners Aa en Hunze 25.541 Loppersum 10.292 Achtkarspelen 28.110 Marum 10.382 Ameland 3.525

Nadere informatie

Ouderenmonitor 2009-2010

Ouderenmonitor 2009-2010 A. Algemene kenmerken % Geslacht Man 44 43 Vrouw 56 57 Leeftijd 65 t/m 74 jaar 56 52 75 jaar en ouder 44 48 Burgerlijke staat Gehuwd/ samenwonend 62 62 Ongehuwd/ nooit gehuwd geweest 5 5 Gescheiden/ gescheiden

Nadere informatie

Figuur 1. Jongeren in Friesland en Nederland, die voldoen aan de Nederlandse Norm Gezond Bewegen (GGD Fryslân GO Jeugd 2004; CBS, 2003) 1.

Figuur 1. Jongeren in Friesland en Nederland, die voldoen aan de Nederlandse Norm Gezond Bewegen (GGD Fryslân GO Jeugd 2004; CBS, 2003) 1. 4. Lichaamsbeweging en sport Geregeld matig intensieve lichaamsbeweging heeft een gunstig effect op de gezondheid. Voorbeelden van matig intensieve beweging zijn fietsen, stevig wandelen en skaten. Ook

Nadere informatie

Psychosociale gezondheid en gedrag

Psychosociale gezondheid en gedrag Psychosociale gezondheid en gedrag 1. Criminaliteit 1.1 Criminaliteit onder Friese jongeren De meest genoemde vorm van criminaliteit waar Friese jongeren van 13 tot en met 18 jaar zich in 2004 schuldig

Nadere informatie

Vitaliteit. Samen. Lokaal. Integraal. Versterken. Verbinden Vitale regio Fryslân. Bestuurscommissie. 8 december 2016

Vitaliteit. Samen. Lokaal. Integraal. Versterken. Verbinden Vitale regio Fryslân. Bestuurscommissie. 8 december 2016 Vitale regio Fryslân Bestuurscommissie GZH december 201 Samen Verrijken Versterken Vitaliteit Verbinden Integraal Vergroten Lokaal Focus op preventie, gericht op vitaliteit 2-2-201 1 Vitale Regio Fryslân

Nadere informatie

Zorg verlenen en zorg ontvangen 2012

Zorg verlenen en zorg ontvangen 2012 Zorg verlenen en zorg ontvangen 2012 Onderzoek en Statistiek Gemeente Lelystad Telefoon: 0320-278574 E-mail: lelystadspanel@lelystad.nl www.lelystadspanel.nl Colofon Dit is een onderzoeksrapportage gemaakt

Nadere informatie

Rapportage 1 e half jaar 2013

Rapportage 1 e half jaar 2013 Rapportage 1 e half jaar 2013 Aanvragen 1 e half jaar 2013 Er zijn in bovenstaande periode aanvragen gedaan voor 175 mannen en 189 vrouwen, totaal 364 aanvragen. Gemiddeld over 26 weken is dat 14 aanvragen

Nadere informatie

VOLWASSENEN EN OUDERENPEILING 2009

VOLWASSENEN EN OUDERENPEILING 2009 VOLWASSENEN EN OUDERENPEILING 200 De volwassenen- en ouderenpeiling hee als doel om op systema sche wijze ontwikkelingen in gezondheid en gewoonten van inwoners in kaart te brengen. Bijna.0 inwoners in

Nadere informatie

1. Resultaten van het onderzoek

1. Resultaten van het onderzoek 1. Resultaten van het onderzoek 1.1 Respons De gegevens voor het onderzoek zijn verzameld door middel van een schriftelijke vragenlijst. Deze vragenlijst is verstuurd naar mantelzorgers die bekend zijn

Nadere informatie

GO Jeugd 2008 Mishandeling

GO Jeugd 2008 Mishandeling GO Jeugd 2008 Mishandeling Samenvatting mishandeling Uit de gegevens van GO Jeugd 2008 van GGD Fryslân blijkt dat 7% van de 12 t/m 18 jarigen in Fryslân geestelijk wordt mishandeld. Ook wordt 4% lichamelijk

Nadere informatie

Het sociaal netwerk en het gebruik van zorg door ouderen (55+) in Limburg

Het sociaal netwerk en het gebruik van zorg door ouderen (55+) in Limburg Het sociaal netwerk en het gebruik van zorg door ouderen (55+) in Limburg Onderzoek onder ouderen naar de relatie tussen het sociaal netwerk en het gebruik van formele zorg en mantelzorg Inleiding De relatie

Nadere informatie

Preventief huisbezoek 75+

Preventief huisbezoek 75+ Hollandsspoor 37 3994 VT Houten Postbus 209 3990 GA Houten tel. 030-7001500 info@vanhoutenenco.nl www.vanhoutenenco.nl Preventief huisbezoek 75+ Houten Noord-West de ERVEN en het OUDE DORP 'van Houten&co'

Nadere informatie

Inventarisatie aanbod en behoefte preventie in relatie tot de prestatievelden 4 en 6 van de WMO

Inventarisatie aanbod en behoefte preventie in relatie tot de prestatievelden 4 en 6 van de WMO Inventarisatie aanbod en behoefte preventie in relatie tot de prestatievelden 4 en 6 van de WMO Een opdracht van het Preventieplatform Friesland, uitgevoerd door GGD Fryslân en Partoer CMO Fryslân. Gefinancierd

Nadere informatie

Programma. 1. Presentatie onderzoek: Fadoua Achgaph uur. 2. Presentatie van organisaties uur Pluspunt MEE Activite

Programma. 1. Presentatie onderzoek: Fadoua Achgaph uur. 2. Presentatie van organisaties uur Pluspunt MEE Activite Programma 1. Presentatie onderzoek: Fadoua Achgaph 19.35-19.55 uur 2. Presentatie van organisaties 19.55-20.10 uur Pluspunt MEE Activite 3. Presentatie 20.15-20.20 uur Gemiva Mezzo LVvm 4. Workshops in

Nadere informatie

Gezondheid in Friesland

Gezondheid in Friesland 4. In de uitwerking van het thema leefstijl wordt inzicht gegeven in hoeverre de Friese bevolking aan lichaamsbeweging doet, hoeveel alcoholhoudende dranken men drinkt, rookt en drugs gebruikt en de mate

Nadere informatie

Register van gemeenschappelijke regelingen als bedoeld in artikel 27 van de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr)

Register van gemeenschappelijke regelingen als bedoeld in artikel 27 van de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr) Register van gemeenschappelijke regelingen als bedoeld in artikel 27 van de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr) In dit register houdt het college van burgemeester en wethouders bij aan welke regelingen

Nadere informatie

Perceelbeschrijving 4 Crisishulp en opvang

Perceelbeschrijving 4 Crisishulp en opvang Perceelbeschrijving 4 Crisishulp en opvang Samenwerkende gemeenten Friesland Achtkarspelen Ameland het Bildt Dantumadiel Dongeradeel Ferwerderadiel Franekeradeel De Friese Meren Harlingen Heerenveen Kollumerland

Nadere informatie

Mantelzorg. Figuur 1. Mantelzorg per GGD regio. 2 van 6 Rapport Mantelzorg. Bron: Zorgatlas RIVM

Mantelzorg. Figuur 1. Mantelzorg per GGD regio. 2 van 6 Rapport Mantelzorg. Bron: Zorgatlas RIVM Mantelzorg Op 10 november 2014 is het de Dag van de Mantelzorg. Dit jaar wordt deze dag voor de 16 e maal georganiseerd. De Dag van de Mantelzorg is bedoeld om mantelzorgers in het zonnetje te zetten en

Nadere informatie

N O O R W E G E N. Oslo DENEMARKEN. Kopenhagen L I T O U W E N K O N I N G K R IJ K. Berlijn. LUXEMBURG Luxemburg Praag. Wenen O O S T E N R IJ K

N O O R W E G E N. Oslo DENEMARKEN. Kopenhagen L I T O U W E N K O N I N G K R IJ K. Berlijn. LUXEMBURG Luxemburg Praag. Wenen O O S T E N R IJ K Barentsze J S L A N D che Oceaan Witte Z F I N L A N D Z W E D E N N O O R W E G E N Oslo Helsinki Stockholm Tallinn Oostzee E S T L A N D V E R E N I G D Dublin L A N D Noordzee DENEMARKEN Kopenhagen

Nadere informatie

Rapportage quick scan Friese taal 2007 Provincie Fryslân

Rapportage quick scan Friese taal 2007 Provincie Fryslân Rapportage quick scan Friese taal 2007 Provincie Fryslân Inhoudsopgave Hoofdstuk 1: Inleiding... 3 Hoofdstuk 2: De vier vaardigheden... 5 Hoofdstuk 3: De moedertaal... 9 Hoofdstuk 4: Taaloverdracht...12

Nadere informatie

Werkbezoek Gemeenteraad Leiderdorp 21 mei 2014

Werkbezoek Gemeenteraad Leiderdorp 21 mei 2014 Werkbezoek Gemeenteraad Leiderdorp 21 mei 2014 Programma Welkom en korte kennismaking Pluspunt aan het werk Ouderen Mantelzorgers Visie Pluspunt op ontwikkelingen in sociaal domein Pluspunt aan het werk

Nadere informatie

Hoofdstuk 21 Mantelzorg

Hoofdstuk 21 Mantelzorg Hoofdstuk 21 Mantelzorg Samenvatting Mantelzorg is in de Stadsenquête gedefinieerd als zorg aan een bekende uit de eigen omgeving, die voor langere tijd ziek, hulpbehoevend of gehandicapt is en kan bestaan

Nadere informatie

Cijfers ouderenmonitor 2010 gemeente Elburg - mantelzorg Een toelichting op de tabel staat onderaan.

Cijfers ouderenmonitor 2010 gemeente Elburg - mantelzorg Een toelichting op de tabel staat onderaan. Cijfers ouderenmonitor gemeente Elburg - mantelzorg Een toelichting op de tabel staat onderaan. Mantelzorg ontvangen Waaruit bestaat de mantelzorg die men momenteel ontvangt Elburg heeft afgelopen jaar

Nadere informatie

Regionale visie op welzijn. Brabant Noordoost-oost

Regionale visie op welzijn. Brabant Noordoost-oost Regionale visie op welzijn Brabant Noordoost-oost Inleiding Als gemeenten willen we samen met burgers, organisaties en instellingen inspelen op de wensen en behoeften van de steeds veranderende samenleving.

Nadere informatie

Onderzoek naar de belasting en ondersteuningsbehoefte van mantelzorgers in de gemeente Leeuwarden; factsheet

Onderzoek naar de belasting en ondersteuningsbehoefte van mantelzorgers in de gemeente Leeuwarden; factsheet Onderzoek naar de belasting en ondersteuningsbehoefte van mantelzorgers in de gemeente Leeuwarden; factsheet April 2016 Inhoud Inleiding... 3 Methode... 3 Resultaten... 4 Achtergrondvariabelen... 4 Belasting...

Nadere informatie

Demografische gegevens ouderen

Demografische gegevens ouderen In dit hoofdstuk worden de demografische gegevens van de doelgroep ouderen beschreven. We spreken hier van ouderen indien personen 55 jaar of ouder zijn. Dit omdat gezondheidsproblemen met name vanaf die

Nadere informatie

Deelrapportage met resultaten uit de gezondheidsenquête volwassenen/ouderen 2010

Deelrapportage met resultaten uit de gezondheidsenquête volwassenen/ouderen 2010 Genotmiddelen (Alcoholgebruik, roken, druggebruik, gokken en gamen) Deelrapportage met resultaten uit de gezondheidsenquête volwassenen/ouderen 2010 Genotmiddelen kunnen leiden tot verslaving ofwel afhankelijkheid.

Nadere informatie

IJsselland. Wijkgezondheidsprofiel Borgele en Platvoet Deventer

IJsselland. Wijkgezondheidsprofiel Borgele en Platvoet Deventer IJsselland Wijkgezondheidsprofiel Deventer Januari 2015 Wijkgezondheidsprofiel Dit wijkgezondheidsprofiel bestaat uit gegevens afkomstig van diverse bronnen, registraties en (bewoners)onderzoeken. Voor

Nadere informatie

Mensen met een chronische ziekte of beperking hebben voor hun ondersteuning bijna altijd te maken met meerdere wettelijke regelingen www.nivel.

Mensen met een chronische ziekte of beperking hebben voor hun ondersteuning bijna altijd te maken met meerdere wettelijke regelingen  www.nivel. Dit factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Mensen met een chronische ziekte of beperking hebben voor hun ondersteuning bijna altijd te maken met meerdere wettelijke

Nadere informatie

Mienskip als basis voor een vitaal Friesland een beschouwing vanuit demografische ontwikkelingen met een verbinding naar het sociale domein

Mienskip als basis voor een vitaal Friesland een beschouwing vanuit demografische ontwikkelingen met een verbinding naar het sociale domein Mienskip als basis voor een vitaal Friesland een beschouwing vanuit demografische ontwikkelingen met een verbinding naar het sociale domein Dr. Evelyn Finnema, 12 mei 2016 Werkconferentie samen werken

Nadere informatie

Perceelbeschrijving 1 Gespecialiseerde ambulante hulp

Perceelbeschrijving 1 Gespecialiseerde ambulante hulp Perceelbeschrijving 1 Gespecialiseerde ambulante hulp Samenwerkende gemeenten Friesland Achtkarspelen Ameland het Bildt Dantumadiel Dongeradeel Ferwerderadiel Franekeradeel De Friese Meren Harlingen Heerenveen

Nadere informatie

Bevolking: gemeentelijke indeling in regio's

Bevolking: gemeentelijke indeling in regio's Bevolking: gemeentelijke indeling in regio's Bevolking per 1 januari 2015 Gemeente inwoners Gemeente inwoners Aa en Hunze 25.203 Marum 10.311 Achtkarspelen 27.983 Menaldumadeel 13.612 Ameland 3.590 Menterwolde

Nadere informatie

In voor mantelzorg. Bijeenkomst leergemeenschap Transmurale Zorg Cecil Scholten, 14 maart 2016

In voor mantelzorg. Bijeenkomst leergemeenschap Transmurale Zorg Cecil Scholten, 14 maart 2016 In voor mantelzorg Bijeenkomst leergemeenschap Transmurale Zorg Cecil Scholten, 14 maart 2016 Voorstellen Cecil Scholten Wat is mantelzorg? Ondersteuning en zorg die mensen vrijwillig en onbetaald verlenen

Nadere informatie

fluchskrift www.partoer.nl

fluchskrift www.partoer.nl Wonen, welzijn en zorg in de toekomst. Over de impact van extramuraliseren ZZP 1-4 Feiten en plannen Scheiden van wonen en zorg betekent dat wonen en zorg apart gefinancierd worden. De cliënt betaalt zelf

Nadere informatie

N O O R W E G E N DENEMARKEN L I T O U W E N K O N I N G K R IJ K O O S T E N R IJ K

N O O R W E G E N DENEMARKEN L I T O U W E N K O N I N G K R IJ K O O S T E N R IJ K J S L A N D F I N L A N D Z W E D E N N O O R W E G E N Oslo Helsinki Stockholm Tallinn E S T L A N D V E R E N I G D Dublin L A N D DENEMARKEN Kopenhagen Riga L E T L A N D L I T O U W E N K O N I N G

Nadere informatie

Trends in het gebruik van informele zorg en professionele zorg thuis: gebruik van informele zorg neemt toe

Trends in het gebruik van informele zorg en professionele zorg thuis: gebruik van informele zorg neemt toe Deze factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Trends in het gebruik van informele zorg en professionele zorg thuis: gebruik van informele zorg neemt toe, G. Waverijn

Nadere informatie

Sociaal netwerk bron van hulp en van zorg. Geeke Waverijn & Monique Heijmans

Sociaal netwerk bron van hulp en van zorg. Geeke Waverijn & Monique Heijmans Deze factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Sociaal netwerk bron van hulp en van zorg, G. Waverijn & M. Heijmans, NIVEL, 2015) worden gebruikt. U vindt deze factsheet

Nadere informatie

jongens meisjes 18 jaar of ouder

jongens meisjes 18 jaar of ouder 2. Seksuele risico s en beschermingsgedrag In dit hoofdstuk wordt een aspect van het thema seksualiteit uitgewerkt, namelijk seksuele risico s en beschermingsgedrag. De informatie is onder andere gebaseerd

Nadere informatie

V O LW A S S E N E N

V O LW A S S E N E N LICHAMELIJKE GEZONDHEID V O LW A S S E N E N Volwassenen 2009 2 Volwassenenonderzoek 2009 Om inzicht te krijgen in de van de inwoners in haar werkgebied, heeft de GGD Zuid-Holland West in 2009 een schriftelijke

Nadere informatie

GEMEENTE LEEUWARDERADEEL. Notitie Bestuurlijke toekomst gemeente Leeuwarderadeel Met Leeuwarden naar 2018

GEMEENTE LEEUWARDERADEEL. Notitie Bestuurlijke toekomst gemeente Leeuwarderadeel Met Leeuwarden naar 2018 GEMEENTE LEEUWARDERADEEL Notitie Bestuurlijke toekomst gemeente Leeuwarderadeel Met Leeuwarden naar 2018 Versie 1.0 28/02/2013 Inleiding: In de gemeenteraadsvergadering van 14 februari 2013 heeft de gemeenteraad

Nadere informatie

Perceelbeschrijving 3 Pleegzorg

Perceelbeschrijving 3 Pleegzorg Perceelbeschrijving 3 Pleegzorg Samenwerkende gemeenten Friesland Achtkarspelen Ameland het Bildt Dantumadiel Dongeradeel Ferwerderadiel Franekeradeel De Friese Meren Harlingen Heerenveen Kollumerland

Nadere informatie

Enquête mantelzorg in de gemeente Haren

Enquête mantelzorg in de gemeente Haren Enquête mantelzorg in de gemeente Haren Inleiding Inwoners van Haren met fysieke of psychosociale beperkingen hebben vaak ondersteuning nodig om nog zo veel mogelijk volwaardig deel uit te kunnen maken

Nadere informatie

Kernboodschappen Gezondheid Almelo

Kernboodschappen Gezondheid Almelo Kernboodschappen Gezondheid Almelo De GGD Twente verzamelt in opdracht van de gemeente Almelo epidemiologische gegevens over de gezondheid van de bevolking in Almelo en de factoren die hierop van invloed

Nadere informatie

Compensatie eigen risico is nog onbekend

Compensatie eigen risico is nog onbekend Deze factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (M. Reitsma-van Rooijen, J. de Jong. Compensatie eigen risico is nog onbekend Utrecht: NIVEL, 2009) worden gebruikt. U

Nadere informatie

Factsheet Veranderingen in de Zorg 2015 (AWBZ, LIZ, Zvw en Wmo):

Factsheet Veranderingen in de Zorg 2015 (AWBZ, LIZ, Zvw en Wmo): Factsheet Veranderingen in de Zorg 2015 (AWBZ, LIZ, Zvw en Wmo): Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ): Collectieve Volksverzekering voor ziektekostenrisico s, waarvoor je je niet individueel kunt

Nadere informatie

18% 16% 14% 12% 10% 8% 6% 4% 2% 0% jaar jaar jaar 65+ Man Vrouw Ja Nee. Deventer gemiddelde

18% 16% 14% 12% 10% 8% 6% 4% 2% 0% jaar jaar jaar 65+ Man Vrouw Ja Nee. Deventer gemiddelde Bewonersonderzoek Deventer 2009: onderdeel mantelzorg Met de invoering van de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO) in 2007 zijn gemeenten verantwoordelijk voor de ondersteuning van mantelzorgers. Mantelzorgers

Nadere informatie

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Friesland, april 2016

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Friesland, april 2016 Nieuwsflits Arbeidsmarkt Friesland, april 2016 Daling WW en meer vacatures in Friesland In april nam de WW in Friesland af tot ruim 20.500 uitkeringen. In vrijwel alle sectoren van de Friese economie daalde

Nadere informatie

waardering Zwolle Jonge mantelzorgers (jonger dan 18 jaar) zijn in de onderzoeken van de gemeente niet meegenomen,

waardering Zwolle Jonge mantelzorgers (jonger dan 18 jaar) zijn in de onderzoeken van de gemeente niet meegenomen, Zwolle Rapportage Mantelzorg in beeld Resultaten uit onderzoeken onder mantelzorgers 2012 en 2014 De gemeente Zwolle wil de positie van de mantelzorger versterken en hun taak verlichten. Met de komst van

Nadere informatie

Procesevaluatie Fries Jeugd en Alcoholbeleid

Procesevaluatie Fries Jeugd en Alcoholbeleid Procesevaluatie Fries Jeugd en Alcoholbeleid Eindmeting 2012 Stand van zaken omtrent de opname en inzet van maatregelen uit het minimumpakket binnen het gemeentelijk beleid 1 Inhoud Samenvatting 1. Inleiding

Nadere informatie

Welzijn en (gezondheids)zorg

Welzijn en (gezondheids)zorg Hoofdstuk 14 Welzijn en (gezondheids)zorg 14.1 Inleiding Een belangrijke doelgroep voor het welzijns- en zorgbeleid zijn de ouderen. Dit hoofdstuk begint daarom met het in kaart brengen van deze groep

Nadere informatie

Presentatie onderzoeksresultaten werkgroep zorg en welzijn Westerbeek

Presentatie onderzoeksresultaten werkgroep zorg en welzijn Westerbeek Presentatie onderzoeksresultaten werkgroep zorg en welzijn Westerbeek In het najaar van 2013 hebben wij 190 inwoners uit Westerbeek een vragenlijst gegeven over de thema's wonen, welzijn, zorg in hun omgeving.

Nadere informatie

Tussenevaluatie. Fries Jeugd en Alcoholbeleid

Tussenevaluatie. Fries Jeugd en Alcoholbeleid Tussenevaluatie Fries Jeugd en Alcoholbeleid Tussenevaluatie Stand van zaken omtrent de opname en inzet van maatregelen uit het minimumpakket binnen het gemeentelijk beleid. COLOFON Het rapport Fries Jeugd

Nadere informatie

Regionale maandcijfers Arbeidsmarktinformatie Friesland

Regionale maandcijfers Arbeidsmarktinformatie Friesland Regionale maandcijfers Arbeidsmarktinformatie Friesland Tabel 1 Stand WW-uitkeringen Stand WW mutatie tov vorige mnd mutatie tov vorig jaar aug 2017 % aantal % aantal % Nederland 362.132 4,1% -2.290-0,6%

Nadere informatie

Regionale Maandcijfers Arbeidsmarktinformatie Friesland

Regionale Maandcijfers Arbeidsmarktinformatie Friesland Regionale Maandcijfers Arbeidsmarktinformatie Friesland Tabel 1: Stand WW-uitkeringen Stand WW mutatie tov vorige mnd mutatie tov vorig jaar Sep 2017 % aantal % aantal % Nederland 350.810 3,9% -11.322-3,1%

Nadere informatie

Kanteling Wmo Iedereen doet mee

Kanteling Wmo Iedereen doet mee Kanteling Wmo Iedereen doet mee Wmo-loket In gesprek over wat u nodig heeft aan ondersteuning Een brochure voor iedereen die ondersteuning nodig heeft vanuit de Wmo. Vrijwillige ouderenadviseur uit Gelderland

Nadere informatie

Het project in fasen. Waarom dit project? Gebiedsgerichte Zorg. Resultaten fase 1 en 2. Dit Zorgbelang Fryslân project wil:

Het project in fasen. Waarom dit project? Gebiedsgerichte Zorg. Resultaten fase 1 en 2. Dit Zorgbelang Fryslân project wil: Waarom dit project? Dit Zorgbelang Fryslân project wil: Gebiedsgerichte Zorg Klaas de Jong & Trees Flapper Burgers meelaten denken in een pracht gebied met veel veranderingen (krimp, belangen e.d.) Hun

Nadere informatie

BEREIKBAARHEID EN INFORMATIE

BEREIKBAARHEID EN INFORMATIE Vragen en antwoorden Klankbordgroep In het najaar van 2014 hebben een aantal cliënten en mantelzorgers uit de zes Dongemondgemeenten (Aalburg, Drimmelen, Geertruidenberg, Oosterhout, Werkendam en Woudrichem)

Nadere informatie

Perceelbeschrijving 2 (Dag) behandeling

Perceelbeschrijving 2 (Dag) behandeling Perceelbeschrijving 2 (Dag) behandeling Samenwerkende gemeenten Friesland Achtkarspelen Ameland het Bildt Dantumadiel Dongeradeel Ferwerderadiel Franekeradeel De Friese Meren Harlingen Heerenveen Kollumerland

Nadere informatie

Gezondheidsmonitor 2012

Gezondheidsmonitor 2012 Gezondheidsmonitor 2012 Inhoudsopgave In het kort: de resultaten van de Gezondheidsmonitor Fryslân 2012...5 1. Inleiding...7 2. Onderzoeksopzet...9 2.1. Werkwijze...9 2.2. Achtergrondkenmerken van de

Nadere informatie

Ouderenonderzoek Kennemerland

Ouderenonderzoek Kennemerland Ouderenonderzoek Kennemerland Een onderzoek naar de gezondheid en het wel bevinden van 65-plussers en hun behoefte aan voor zieningen, zorg en vervoer. Ouderenonderzoek Kennemerland HET ONDERZOEK In het

Nadere informatie

IJsselland. Wijkgezondheidsprofiel Voorstad Deventer

IJsselland. Wijkgezondheidsprofiel Voorstad Deventer IJsselland Wijkgezondheidsprofiel Deventer Januari 2015 Wijkgezondheidsprofiel Dit wijkgezondheidsprofiel bestaat uit gegevens afkomstig van diverse bronnen, registraties en (bewoners)onderzoeken. Voor

Nadere informatie

Samenvatting Klanttevredenheidsonderzoek Wmo en de Benchmarks Wmo resultaten over 2013

Samenvatting Klanttevredenheidsonderzoek Wmo en de Benchmarks Wmo resultaten over 2013 Samenvatting Klanttevredenheidsonderzoek Wmo en de Benchmarks Wmo resultaten over 2013 Klanttevredenheidsonderzoek Het KTO is een wettelijke verplichting wat betreft de verantwoording naar de Gemeenteraad

Nadere informatie

Subsidieregeling Iepen Mienskipsfûns Fryslân

Subsidieregeling Iepen Mienskipsfûns Fryslân 19-02-2015 Subsidieregeling Iepen Mienskipsfûns Fryslân Paragraaf 1 Kleine maatschappelijke initiatieven Artikel 1.1 Subsidiabele activiteiten Gedeputeerde Staten kunnen ter bevordering van de leefbaarheid

Nadere informatie

Wmo-loket. In gesprek over wat u nodig heeft aan ondersteuning

Wmo-loket. In gesprek over wat u nodig heeft aan ondersteuning Wmo-loket In gesprek over wat u nodig heeft aan ondersteuning sopgave 1. Wet maatschappelijke ondersteuning... 5 De gemeente... 5 Het Wmo loket... 5 Het gesprek... 6 2. Het gesprek voorbereiden... 7 Woonsituatie...

Nadere informatie

Verantwoording van de gegevens Gespecialiseerde Jeugdzorg in beeld. startfoto2. www.partoer.nl 03/2013

Verantwoording van de gegevens Gespecialiseerde Jeugdzorg in beeld. startfoto2. www.partoer.nl 03/2013 Verantwoording van de gegevens Gespecialiseerde Jeugdzorg in beeld startfoto2 03/2013 In het nieuwe jeugdstelsel (1 januari 2015) krijgen gemeenten de verantwoordelijkheid voor alle vormen van jeugdzorg.

Nadere informatie

SAMENVATTING BOUWSTENEN ZELFMANAGEMENT EN PASSENDE ZORG

SAMENVATTING BOUWSTENEN ZELFMANAGEMENT EN PASSENDE ZORG SAMENVATTING ZELFMANAGEMENT EN PASSENDE ZORG INLEIDING ZELFMANAGEMENT EN PASSENDE ZORG In samenwerking met de deelnemers van het De Bouwstenen zijn opgebouwd uit thema s die Bestuurlijk Akkoord GGZ zijn

Nadere informatie

Samen tegen eenzaamheid

Samen tegen eenzaamheid Samen tegen eenzaamheid Van 25 september tot en met 4 oktober is de Week tegen de Eenzaamheid. Het thema dit jaar is: Herken eenzaamheid en handel op tijd. Hoe eerder eenzaamheid wordt gesignaleerd en

Nadere informatie

Antwoorden op vragen over veranderingen Wmo/Awbz

Antwoorden op vragen over veranderingen Wmo/Awbz Antwoorden op vragen over veranderingen Wmo/Awbz BEREIKBAARHEID EN INFORMATIE Hoe word ik als cliënt geïnformeerd over de veranderingen? Met een brief van de gemeente Met een persoonlijk gesprek in 2015

Nadere informatie

Resultaten van een enquête onder de bewoners van Austerlitz - eind 2012

Resultaten van een enquête onder de bewoners van Austerlitz - eind 2012 Resultaten van een enquête onder de bewoners van Austerlitz - eind 2012 Datum: 15 december 2012 Auteur: Coöperatie Austerlitz Zorgt U.A., Jan Smelik Inlichtingen: info@austerlitzzorgt.nl Verspreiding:

Nadere informatie

TinZ, Netwerk Dementie Friesland

TinZ, Netwerk Dementie Friesland TinZ, Netwerk Dementie Friesland Eileen van Ligten Vierde regiobijeenkomst 11 november 2011 Netwerk Ouderenzorg Regio Noord Netwerk Dementie Friesland Regiobijeenkomst NPO 11-01-2011 TinZ is een netwerkorganisatie

Nadere informatie

Ontwikkeling banen in %

Ontwikkeling banen in % Het betreft de eerste uitkomsten van het werkgelegenheidsonderzoek 2016. Het Friese werkgelegenheidsregister maakt onderdeel uit van de stichting LISA. LISA vertegenwoordigt 20 regionale registers die

Nadere informatie

Alleen als het echt niet anders kan

Alleen als het echt niet anders kan Alleen als het echt niet anders kan De meeste Nederlandse ouders zijn prima in staat om hun kinderen voldoende veiligheid te bieden. Bij ongeveer 1 procent van de Nederlandse kinderen komt de veiligheid

Nadere informatie

Psychosociale gezondheid

Psychosociale gezondheid 1. Algemeen De psychosociale gezondheid van jeugdigen kan worden gezien als de resultante van kindfactoren, ouderfactoren en omgevingsfactoren. Kindfactoren zijn bijvoorbeeld de lichamelijke en geestelijke

Nadere informatie

Zorg na uw ziekenhuisopname

Zorg na uw ziekenhuisopname Zorg na uw ziekenhuisopname U bent opgenomen in Maasziekenhuis Pantein. Voordat u weer naar huis gaat, heeft u een gesprek met de liaisonverpleegkundige om te bespreken of u na uw opname in het ziekenhuis

Nadere informatie

Participatie en gezondheid. Resultaten uit de Gezondheidsenquête 2016

Participatie en gezondheid. Resultaten uit de Gezondheidsenquête 2016 Participatie en gezondheid Resultaten uit de Gezondheidsenquête 2016 Gezondheidsenquête Haaglanden 2016 Participatie en gezondheid 1 December 2017 Inhoudsopgave Kernpunten... 3 Inleiding... 4 Eenzaamheid...

Nadere informatie

Regionale VTV 2011. Zorg. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport Zorg

Regionale VTV 2011. Zorg. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport Zorg Regionale VTV 2011 Zorg Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport Zorg Auteur: Dr. M.A.M. Jacobs-van der Bruggen, GGD Hart voor Brabant Referent: T.M.D. Ngo, MSc,

Nadere informatie