Ioniserende straling. Straling en gezondheid. Sectie natuurkunde - Thijs Harleman 1

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Ioniserende straling. Straling en gezondheid. Sectie natuurkunde - Thijs Harleman 1"

Transcriptie

1 Ioniserende straling Straling en gezondheid Sectie natuurkunde - Thijs Harleman 1

2 Inleiding: Fukushima Het kernongeluk van Fukushima vond plaats in de kerncentrale Fukushima I in Japan, in de dagen volgend op de zeebeving en daarop volgende tsunami van 11 maart We gaan 2 filmpjes bekijken over dit kernongeluk en de gevolgen ervan. Fragment Nieuwsuur Sectie natuurkunde - Thijs Harleman 2

3 Ioniserende straling Ioniserende straling komt net als geluid en licht van een bron (een radioactieve bron). De ontvanger absorbeert de straling, maar wordt daarbij niet zelf radioactief. Je gaat immers zelf ook geen licht geven of geluid maken. Soorten ioniserende straling: 1. Röntgenstraling 2. Kernstraling Sectie natuurkunde - Thijs Harleman 3

4 Ioniserend vermogen Door de hoge energie is ioniserende straling in staat stoffen elektrisch geladen te maken: ioniseren. Bij het doordringen van straling in een stof wordt energie afgegeven aan elektronen in de buitenste schillen van de atomen stralingsdeeltje (bij α- en β- straling) of foton (bij röntgen- en γ-straling) stoot bij botsing een elektron uit het atoom: ionisatie Sectie natuurkunde - Thijs Harleman 4

5 Röntgenstraling Ontdekker: Wilhelm Röntgen Eigenschappen: - Plant zich rechtlijnig voort - Kan een stof elektrische geleidend maken - Kan een lichtgevoelige film belichten - Verschillende materialen laten de straling in verschillende mate door Sectie natuurkunde - Thijs Harleman 5

6 Röntgenstraling Bron: Röntgenbuis Deze buis wekt kunstmatig straling op, door elektronen op een metaal te schieten. Daarbij komt Röntgenstraling vrij. Door veel energie aan de elektronen toe te voegen, ontstaat Röntgenstraling met veel energie (harde Röntgenstraling) Sectie natuurkunde - Thijs Harleman 6

7 Röntgenstraling Doordringend vermogen: Als de straling op een stof valt, geeft de straling zijn energie af en worden atomen geïoniseerd. De straling dringt door in de stof. Dit doordringend vermogen hangt af van - Het soort materiaal - De dikte van het materiaal Sectie natuurkunde - Thijs Harleman 7

8 Röntgenstraling Doordringend vermogen: Het soort materiaal: Lood absorbeert de straling zeer goed en de straling dringt niet ver door. Handig bij afscherming (loodschort) Botten absorberen meer straling dan weefsel. Daardoor kun je op een foto contrast aanbrengen tussen botten en weefsel. Sectie natuurkunde - Thijs Harleman 8

9 Röntgenstraling Doordringend vermogen: De dikte van het materiaal: Hoe dikker het materiaal, hoe minder straling er doorheen komt. Dit wordt niet alleen toegepast ter beveiliging, maar ook bij bijvoorbeeld diktemetingen van materialen Sectie natuurkunde - Thijs Harleman 9

10 Kernstraling Belangrijkste ondekkers: Madame Curie, Henri Becquerel en Ernest Rutherford Sectie natuurkunde - Thijs Harleman 10

11 Kernstraling Bron: Radioactieve stoffen. Dit zijn stoffen waarvan de atomen instabiel zijn. De verhouding protonen en neutronen in de kern is niet in orde of de atoomkern heeft teveel energie. Een instabiel atoom kan uit elkaar vallen in meerdere atomen die wel stabiel zijn. Hierbij wordt straling uitgezonden in de vorm van deeltjes of golven. Dit heet radioactief verval Sectie natuurkunde - Thijs Harleman 11

12 Kernstraling De drie belangrijkste soorten kernstraling zijn: α-straling: Deze straling bestaat uit zware deeltjes (Helium-kernen) β-straling: Deze straling bestaat uit lichte deeltjes (elektronen) y -straling: Deze straling bestaat uit elektromagnetische golven (energiepakketjes) Sectie natuurkunde - Thijs Harleman 12

13 Kernstraling Overzicht van het doordringend vermogen van verschillende soorten ioniserende straling Sectie natuurkunde - Thijs Harleman 13

14 Atomen Een atoom: positief geladen kern waaromheen negatief geladen elektronen bewegen. De kern bestaat uit twee deeltjes: neutronen en protonen (ook wel nucleonen genoemd). Schrijfwijze: A Z X X: het chemisch symbool van het atoom (nuclide), A: het massagetal/massanummer/nucleongetal (het aantal kerndeeltjes) Z: het atoomnummer (het aantal protonen) Sectie natuurkunde - Thijs Harleman 14

15 Periodiek systeem Sectie natuurkunde - Thijs Harleman 15

16 Kernstraling Bron: Bijna alle stoffen kennen een stabiele en instabiele variant. Zo heeft stikstof stabiele variant met 14 kerndeeltje (N-14) en een instabiele variant met 15 kerndeeltjes (N-15) Alle varianten van een stof bij elkaar noem je isotopen. Sectie natuurkunde - Thijs Harleman 16

17 Kernstraling α-straling: Wanneer een atoomkern veel te zwaar is, stoot deze 2 protonen en 2 neutronen tegelijk uit: een Helium-kern (He 2+ ) Deze straling komt maar een paar cm in lucht ver en wordt al door een papiertje geabsorbeerd: nauwelijks doordringend Het ioniserend vermogen is door zijn 2+ kern echter zeer groot en dus erg gevaarlijk Sectie natuurkunde - Thijs Harleman 17

18 Kernstraling β-straling: Wanneer een atoomkern teveel neutronen bevat, verandert een neutron in een proton en een elektron en wordt het elektron uitgestoten: beta-straling zijn dus elektronen (e - ) Deze straling komt een meter ver in lucht en wordt pas door aluminium volledig geabsorbeerd: gemiddeld doordringend vermogen Het ioniserend vermogen is door zijn negatieve lading -1 is ook gemiddeld te noemen en dus gemiddeld gevaarlijk Sectie natuurkunde - Thijs Harleman 18

19 Kernstraling γ-straling: Wanneer een atoomkern teveel energie bevat, worden geen deeltjes maar stukjes elektromagnetische energie uitgezonden. Dit is elektromagnetische straling (net als licht en Röntgen) met zeer veel energie Deze straling komt zeer ver en zelfs met lood absorbeer je niet alle straling. Het heeft een zeer groot doordringend vermogen Het ioniserend vermogen van γ-straling is klein. Toch kan door de hoge energie de straling wel degelijk zeer gevaarlijk zijn Sectie natuurkunde - Thijs Harleman 19

20 Kernstraling Doordringend vermogen van ioniserende straling Bij elektromagnetische straling spreken we over halveringsdikte. Bij deeltjesstraling spreken we over dracht. De halveringsdikte van een materiaal voor een bepaalde straling is de afstand in het materiaal waarover de intensiteit van de straling tot de helft van zijn oorspronkelijke waarde afneemt. De dracht van straling in een materiaal is de maximale afstand die de straling in het materiaal aflegt. Sectie natuurkunde - Thijs Harleman 20

21 Activiteit van radioactieve bronnen Activiteit: In een radioactieve stof zenden instabiele atomen voortdurende straling uit. Als een atoom vervalt, zendt het een stralingsdeeltje uit en ontstaat er een nieuwe stof (die ook weer instabiel kan zijn). Het aantal atoomkernen dat per seconde vervalt en straling uitzendt, is de activiteit A van een stof. De eenheid is kernen per seconde of Bq (Bequerel) Sectie natuurkunde - Thijs Harleman 21

22 Activiteit van radioactieve bronnen Activiteit: De wijzerplaten van een oud klokje hebben een lage activiteit: ongeveer 1000 kernen per seconde (1000 Bq = 1 kbq) In ziekenhuizen gebruikt men preparaten met hoge activiteit van een miljoen kernen per seconde ( Bq = 1 MBq) De activiteit hangt af van - de hoeveelheid stof (veel stof veel instabiele kernen) - de soort stof (sommigen zijn zeer instabiel hoge activiteit) Sectie natuurkunde - Thijs Harleman 22

23 Activiteit van radioactieve bronnen Activiteit: In de loop van de tijd neemt de activiteit van een radio-actieve bron af, omdat het aantal instabiele kernen ook afneemt Hieronder zie je 2 voorbeelden van afnemende activiteit Je ziet dat elke 8 dagen de activiteit halveert Sectie natuurkunde - Thijs Harleman 23

24 Activiteit van radioactieve bronnen Halveringstijd: De tijd waarin de activiteit van een radio-actieve stof halveert, noem je de halveringstijd. Deze hangt af van de soort radioactieve stof, niet van de hoeveelheid. Van deze stof is dus na 16 dagen nog 1/4 van de activiteit over en na 24 dagen nog maar 1/8 Sectie natuurkunde - Thijs Harleman 24

25 Activiteit van radioactieve bronnen Halveringstijd: Halveringstijden vind je terug in binas tabel 25. Ga voor jezelf na dat de halveringstijd voor I-131 inderdaad 8,0 dagen is. Let op: de halveringstijd zegt iets over grote hoeveelheden atomen. Voor een enkel instabiel I-131 atoom kan je niet zeggen wanneer die vervalt. Dat zou binnen een seconde kunnen zijn, maar ook na 1000 jaar. De kans dat het I-131 atoom binnen 8,0 dagen vervalt is 0,5 Let op 2: Soms meet je meer straling dan je verwacht. Dat komt omdat de atoomkern die ontstaan is ook weer radio-actief kan zijn Sectie natuurkunde - Thijs Harleman 25

26 Achtergrondstraling Achtergrondstraling Vanuit het heelal en de aarde zelf worden we dagelijks blootgesteld aan straling: natuurlijke achtergrondstraling Van de zon en de sterren komt kosmische straling In de atmosfeer zorgt deze straling ervoor dat niet radio-actieve stoffen zoals N-14 radio-actief worden in de vorm van C-14 Dit C-14 komt in ons lichaam terecht (als CO 2 of ander koolstofverbindingen, waardoor ook wij een beetje radio-actief zijn) Sectie natuurkunde - Thijs Harleman 26

27 Ouderdomsbepaling met C-14 In de atmosfeer ontstaat door kosmische straling telkens C-14. Dit radioactieve koolstofatoom vervalt vervolgens weer, waardoor de hoeveel C-14 in de atmosfeer ongeveer gelijk blijft. Mensen, dieren en planten nemen deze C-14 op en een klein percentage is gedurende hun levensduur aanwezig: % Totdat een organisme sterft (dramatische puntjes) Dan neemt het geen C-14 meer op en treedt alleen verval op Sectie natuurkunde - Thijs Harleman 27

28 Ouderdomsbepaling met C-14 Zoals alle radioactieve isotopen vervalt 14C met een constante snelheid, die (nagenoeg) niet door externe invloeden verandert. 14C 14N + 0β Door het uiteenvallen van een neutron in een proton en een negatief geladen β-deeltje (elektron, bètaverval), verandert 14C in het nietradioactieve stikstof-14 (14N). Sectie natuurkunde - Thijs Harleman 28

29 Ouderdomsbepaling met C-14 Met een beginpercentage van % en een halveringstijd van 5730 jaar, betekent dit dat je na 5730 jaar nog % over hebt Deze methode werkt tot ongeveer jaar terug, daarna wordt het percentage C-14 te klein om te meten Nadeel is wel dat het percentage C-14 in de atmosfeer niet altijd constant is geweest. Er zit een redelijk foutmarge in. Sectie natuurkunde - Thijs Harleman 29

30 Ouderdomsbepaling met C-14 Bevatte de lijkwade van Turijn een afdruk van het lichaam van Jezus? Het doek blijkt na C-14 datering uit de 13 e eeuw te komen Helaas, een relikwie minder Sectie natuurkunde - Thijs Harleman 30

31 Radioactief verval α-straling een voorbeeld: Ra Rn He Sectie natuurkunde - Thijs Harleman 31

32 Radioactief verval β-straling een voorbeeld: I Xe e 0-1e (β - deeltje) Sectie natuurkunde - Thijs Harleman 32

33 Oefening Geef de vervalvergelijking voor de volgende stoffen: Co-60 Rn-222 (vervalreeks) Sectie natuurkunde - Thijs Harleman 33

34 Oplossing Sectie natuurkunde - Thijs Harleman 34

35 Oplossing Co -> 60 28Ni + 0-1e + 0 oy Sectie natuurkunde - Thijs Harleman 35

36 Radioactief verval Bij een vervalreeks vervalt een instabiel atoom in een aantal stappen naar een ander element. De vervalreeks eindigt wanneer er een stabiel element is ontstaan. Oefening: Geef de vervalreeks van U-238 naar Pb-206. Sectie natuurkunde - Thijs Harleman 36

37 Radioactief verval Sectie natuurkunde - Thijs Harleman 37

38 Stralingsdosis en effecten Het risico van ioniserende straling beschrijven we met de begrippen stralingsdosis en dosisequivalent. SSSS TTTT RRRR AAAA LI LI LI LI NNNN GGGG SSSS RRRR IIII SSSS IIII CCCC O O O O S S S S VVVV OOOO OOOO R R R R VVVV LI LI LI LI EEEE GGGG EEEE NNNN D D D D PPPP EEEE RRRR SSSS OOOO NNNN EEEE EEEE L L L L W i e een t r ansat l ant i sche vl ucht maakt, w or dt, zonder er zi ch mi sschi en van bew ust t e zi j n, bl oot gest el d aan een ver hoogde dosi s i oni ser ende st r al i ng. V l i egend per soneel en f r equent f l yer s st aan méér dan ander en bl oot aan deze kosmi sche st r al i ng. E en hui di ge st and van zaken. Sectie natuurkunde - Thijs Harleman 38

39 Stralingsdosis en effecten Straling tegen een voorwerp kan geen kwaad. De straling wordt geabsorbeerd (net zoals licht) en omgezet in een kleine hoeveelheid warmte Levend weefsel kan wel beschadigd raken (met name het DNA), doordat atomen geïoniseerd worden en er verkeerde chemische reacties in het lichaam plaatsvinden. Het weefsel wordt niet radioactief! De schade in het lichaam hangt af van: - Soort straling - Stralingsintensiteit - Tijdsduur van bestralen - Inwendig of uitwendige bestraling Sectie natuurkunde - Thijs Harleman 39

40 Stralingsdosis en effecten Om het te meten zijn verschillende grootheden voorhanden Dosis D De dosis straling die een lichaam of voorwerp ontvangt is de hoeveelheid geabsorbeerde stralingsenergie E str per kg D = E str / m D = dosis in J/kg of Gy (Gray) E str = geabsorbeerde stralingsenergie in J m = bestraalde massa in kg Sectie natuurkunde - Thijs Harleman 40

41 Stralingsdosis en effecten Dit zegt echter niets over de soort straling. Daarvoor is het Dosisequivalent H Het dosisequivalent is de dosis keer een weegfactor die aangeeft hoe schadelijk de straling is H = weegfactor D De eenheid van H is ook J/kg of Sv (Sievert) De weegfactor is 20 voor α-straling en 1 voor alle andere vormen (α-straling is immers het meest ioniserend en dus het gevaarlijkst) Sectie natuurkunde - Thijs Harleman 41

42 Stralingsdosis en effecten Dosisequivalent Minder dan 0,2 Sv 0,2 tot 1 Sv 1 tot 2 Sv 2 tot 4 Sv 4 tot 10 Sv Meer dan 10 Sv Verschijnselen Tijdelijke afname van het aantal witte bloedlichaampjes. Tijdelijke remming van de vorming van geslachtscellen. Symptomen van stralingsziekten; roodheid van de huid; groeistoornissen bij kinderen. Ernstige stralingsziekte; inwendige bloedingen; 50% kans op overlijden binnen 30 dagen. Ernstige stralingsziekte; aantasting van het beenmerg; darmsyndroom; zeer geringe kans op herstel. Ernstig darmsyndroom; overlijden binnen enkele dagen. Sectie natuurkunde - Thijs Harleman 42

43 Stralingsdosis en effecten Rekenvoorbeeld: lichaamsweefsel met een massa van 5 kg absorbeert bij bestraling met α-straling 0,05 J stralingsenergie Bereken de dosis Bereken het dosisequivalent Sectie natuurkunde - Thijs Harleman 43

44 Stralingsdosis en effecten Antwoord: dosis: Estr 0,05 D = = = 0,01Gy m 5 dosisequivalent: H = QiD = 20i0,01 = 0,2 Sv Sectie natuurkunde - Thijs Harleman 44

45 Stralingsdosis en effecten Door achtergrondstraling (kosmisch, bodem) ontvangen we jaarlijks zo n 2 msv. Door medische onderzoeken en vliegreizen komt daar gemiddeld 0.5 msv bij. Totaal 2.5 msv. De meeste straling is uitwendig en zorgt dus niet voor besmetting Via voedsel en inademen komen er ook radioactieve stoffen in het lichaam (besmetting), die zorgen voor inwendige bestraling Sectie natuurkunde - Thijs Harleman 45

46 Bestraling en besmetting bij bestraling absorbeert een ontvanger straling van buitenaf : uitwendige bestraling bij besmetting heeft een ontvanger zelf radioactieve stoffen binnengekregen (op of in het lichaam) en ontvangt daardoor straling van binnenuit : inwendige bestraling besmetting bron ioniserende straling ontvanger radioactiviteit bestraling Sectie natuurkunde - Thijs Harleman 46

47 Stralingsdosis en effecten Voor uitwendige bestraling is voornamelijk β- en γ-straling gevaarlijk. α-straling dringt namelijk niet door de huid. Inwendig is juist α-straling gevaarlijk, omdat het sterk ioniseert In je lichaam worden radio-actieve stoffen zoals - I-131 (schildklier) - Cs-137 en Sr-90 (lijken erg op K en Ca) makkelijk opgenomen. Met name de laatste 2 zijn vervelend, omdat ze een grote halveringstijd hebben en dus lang in het lichaam blijven Sectie natuurkunde - Thijs Harleman 47

48 Stralingsbescherming Stralingsnormen De normen voor aanvaardbare doses ligt op 1 msv per jaar voor de bevolking 20 msv per jaar voor mensen die met stralingsbronnen werken Sectie natuurkunde - Thijs Harleman 48

49 Stralingsbescherming Stralingsdetectie Voorbeelden van stralingsdetectoren zijn - de dosimeter (meet de straling over langere tijd) - de Geiger Muller teller (meet straling direct) Sectie natuurkunde - Thijs Harleman 49

50 Stralingsbescherming Veiligheid bij gesloten stralingsbronnen Gesloten stralingsbronnen hebben geen kans op besmetting Veiligheidsmaatregelen zijn - Afstand houden - Afscherming plaatsen - Kort met het preparaat werken Veiligheid bij open stralingsbronnen Besmetting is mogelijk, dus maatregelen moeten worden genomen, zoals wassen, isoleren en evacueren Sectie natuurkunde - Thijs Harleman 50

51 Stralingsbescherming Doordringend vermogen van ioniserende straling Bij elektromagnetische straling spreken we over halveringsdikte. Bij deeltjesstraling spreken we over dracht. De halveringsdikte van een materiaal voor een bepaalde straling is de afstand in het materiaal waarover de intensiteit van de straling tot de helft van zijn oorspronkelijke waarde afneemt. De dracht van straling in een materiaal is de maximale afstand die de straling in het materiaal aflegt. Sectie natuurkunde - Thijs Harleman 51

52 Stralingsbescherming Afscherming: Goede afscherming is in staat α- en β-straling volledig te absorberen Deze straling heeft een bepaalde dracht (hoe ver het komt) Röntgen en γ-straling worden nooit volledig geabsorbeerd. Hier wordt de absorptie van een materiaal aangegeven met de halveringsdikte. Dit is de dikte van een materiaal, waarbij de helft van de straling wordt geabsorbeerd Sectie natuurkunde - Thijs Harleman 52

53 Afscherming De halveringsdikte hangt af van de energie van de straling en het soort materiaal. Als de halveringsdikte van een materiaal bijvoorbeeld 3 cm is, dan is het percentage straling dat wordt doorgelaten bij diverse diktes als volgt: 3cm 6 cm 9 cm 50% 25% 12.5% Sectie natuurkunde - Thijs Harleman 53

54 8.5 Stralingsbescherming Straling in de gezondheidszorg Röntgenstraling wordt voor 2 doeleinden gebruikt Diagnostiek (opsporen van breuken en afwijkingen) Therapie (bestralen van tumoren) Bij een CT-scan of tomografie wordt het lichaam rondom bekeken, waardoor een 3D-beeld ontstaat Sectie natuurkunde - Thijs Harleman 54

55 8.5 Stralingsbescherming Straling in de gezondheidszorg Kernstraling wordt voor dezelfde doeleinden gebruikt Diagnostiek (tracers toevoegen die met een camera van de buitenkant te volgen zijn: scintigram) Tracers moeten een korte halveringstijd hebben Therapie (bestralen van tumoren) Sectie natuurkunde - Thijs Harleman 55

56 8.5 Stralingsbescherming Alternatieven voor stralingsonderzoek zijn Endoscopie: een flexibele bundel glasvezels met camera die in het lichaam wordt gebracht Echoscopie: Ultrasone geluidsgolven worden het lichaam ingestuurd en kaatsen gedeeltelijk terug MRI: Een sterk magnetisch veld zorgt voor absorptie en emissie van straling Sectie natuurkunde - Thijs Harleman 56

57 8.5 Stralingsbescherming Straling in de industrie Diktecontrole Platen staal worden gecontroleerd op dikte, doordat door een dunne plaat meer straling gaat. Gas en vloeistofstromen Aan een gas of vloeistof wordt een radioactieve stof toegevoegd die als tracer door de pijpleidingen te volgen is Voedselconservering Voedsel wordt doorgestraald om bacteriën en schimmels te doden Sectie natuurkunde - Thijs Harleman 57

Hoofdstuk 5 Straling. Gemaakt als toevoeging op methode Natuurkunde Overal

Hoofdstuk 5 Straling. Gemaakt als toevoeging op methode Natuurkunde Overal Hoofdstuk 5 Straling Gemaakt als toevoeging op methode Natuurkunde Overal 5.1 Straling en bronnen Eigenschappen van straling RA α γ β 1) Beweegt langs rechte lijnen vanuit een bron. 2) Zwakker als ze verder

Nadere informatie

Hoofdstuk 9: Radioactiviteit

Hoofdstuk 9: Radioactiviteit Hoofdstuk 9: Radioactiviteit Natuurkunde VWO 2011/2012 www.lyceo.nl Hoofdstuk 9: Radioactiviteit Natuurkunde 1. Mechanica 2. Golven en straling 3. Elektriciteit en magnetisme 4. Warmteleer Rechtlijnige

Nadere informatie

Ioniserende straling - samenvatting

Ioniserende straling - samenvatting Ioniserende straling - samenvatting Maak eerst zélf een samenvatting van de theorie over ioniserende straling. Zorg dat je samenvatting de volgende elementen bevat: Over straling: o een definitie van het

Nadere informatie

Radioactiviteit werd ontdekt in 1898 door de Franse natuurkundige Henri Becquerel.

Radioactiviteit werd ontdekt in 1898 door de Franse natuurkundige Henri Becquerel. H7: Radioactiviteit Als een bepaalde kern van een element te veel of te weinig neutronen heeft is het onstabiel. Daardoor gaan ze na een zekere tijd uit elkaar vallen, op die manier bereiken ze een stabiele

Nadere informatie

Dosisbegrippen stralingsbescherming. /stralingsbeschermingsdienst SBD-TU/e

Dosisbegrippen stralingsbescherming. /stralingsbeschermingsdienst SBD-TU/e 13 Dosisbegrippen stralingsbescherming 1 13 Ioniserende straling ontvanger stralingsbron stralingsbundel zendt straling uit absorptie van energie dosis mogelijke biologische effecten 2 13 Ioniserende straling

Nadere informatie

Stabiliteit van atoomkernen

Stabiliteit van atoomkernen Stabiliteit van atoomkernen Wanneer is een atoomkern stabiel? Wat is een radioactieve stof? Wat doet een radioactieve stof? 1 Soorten ioniserende straling Alfa-straling of α-straling Bèta-straling of β-straling

Nadere informatie

Opgave 4 Het atoomnummer is het aantal protonen in de kern. Het massagetal is het aantal protonen plus het aantal neutronen in de kern.

Opgave 4 Het atoomnummer is het aantal protonen in de kern. Het massagetal is het aantal protonen plus het aantal neutronen in de kern. Uitwerkingen 1 protonen en neutronen Opgave negatief positief neutraal positief neutraal Een atoom bevat twee soorten geladen deeltjes namelijk protonen en elektronen. Elk elektron is evenveel negatief

Nadere informatie

Natuurkunde Hoofdstuk 12 & 13 VWO 5 / SE IV

Natuurkunde Hoofdstuk 12 & 13 VWO 5 / SE IV Natuurkunde Hoofdstuk 12 & 13 VWO 5 / SE IV 12.1 Een deel van het elektromagnetische spectrum is infrarood, dit zit naast het zichtbare licht en wordt vaak warmtestraling genoemd. Alle voorwerpen zenden

Nadere informatie

8 Straling en gezondheid

8 Straling en gezondheid Newton havo deel 1 Uitwerkingen Hoofdstuk 8 Straling en gezondheid 114 8 Straling en gezondheid 8.1 Inleiding Voorkennis 1 Ioniserende straling a Alfa-, bèta- en gamma-straling (of α-, β- en γ-straling).

Nadere informatie

Opgave 4 Het atoomnummer is het aantal protonen in de kern. Het massagetal is het aantal protonen plus het aantal neutronen in de kern.

Opgave 4 Het atoomnummer is het aantal protonen in de kern. Het massagetal is het aantal protonen plus het aantal neutronen in de kern. Uitwerkingen 1 Opgave 1 protonen en neutronen Opgave negatief positief neutraal positief neutraal Opgave 3 Een atoom bevat twee soorten geladen deeltjes namelijk protonen en elektronen. Elk elektron is

Nadere informatie

Examentraining 2015. Leerlingmateriaal

Examentraining 2015. Leerlingmateriaal Examentraining 2015 Leerlingmateriaal Vak Natuurkunde Klas 5 havo Bloknummer Docent(en) Blok IV Medische beeldvorming (B2) WAN Domein B: Beeld- en geluidstechniek Subdomein B2: Straling en gezondheid

Nadere informatie

Bestaand (les)materiaal. Loran de Vries

Bestaand (les)materiaal. Loran de Vries Bestaand (les)materiaal Loran de Vries Database www.adrive.com Email: ldevries@amsterdams.com ww: Natuurkunde4life NiNa lesmateriaal Leerlingenboekje in Word Docentenhandleiding Antwoorden op de opgaven

Nadere informatie

Naam: Klas: Repetitie Radioactiviteit VWO (versie A)

Naam: Klas: Repetitie Radioactiviteit VWO (versie A) Naam: Klas: Repetitie Radioactiviteit VWO (versie A) Aan het einde van de repetitie vind je de lijst met elementen en twee tabellen met weegfactoren voor het berekenen van de equivalente en effectieve

Nadere informatie

H8 straling les.notebook. June 11, 2014. Straling? Straling: Wordt doorgelaten of wordt geabsorbeerd. Stralingsbron en straling

H8 straling les.notebook. June 11, 2014. Straling? Straling: Wordt doorgelaten of wordt geabsorbeerd. Stralingsbron en straling Stralingsbron en straling Straling? Bron Soorten straling: Licht Zichtbaarlicht (Kleuren violet tot rood) Infrarood (warmte straling) Ultraviolet (maakt je bruin/rood) Elektromagnetische straling Magnetron

Nadere informatie

Inleiding stralingsfysica

Inleiding stralingsfysica Inleiding stralingsfysica Historie 1896: Henri Becquerel ontdekt het verschijnsel radioactiviteit 1895: Wilhelm Conrad Röntgen ontdekt Röntgenstraling RadioNucliden: Inleiding Stralingsfysica 1 Wat maakt

Nadere informatie

Fysische grondslagen radioprotectie deel 1. dhr. Rik Leyssen Fysicus Radiotherapie Limburgs Oncologisch Centrum

Fysische grondslagen radioprotectie deel 1. dhr. Rik Leyssen Fysicus Radiotherapie Limburgs Oncologisch Centrum Fysische grondslagen radioprotectie deel 1 dhr. Rik Leyssen Fysicus Radiotherapie Limburgs Oncologisch Centrum rik.leyssen@jessazh.be Fysische grondslagen radioprotectie H1: INLEIDING H2: STRALING - RADIOACTIVITEIT

Nadere informatie

Groep 1 + 2 (klas 5), deel 1 Vraag 1 Vraag 2 Vraag 3 Vraag 4 Vraag 5

Groep 1 + 2 (klas 5), deel 1 Vraag 1 Vraag 2 Vraag 3 Vraag 4 Vraag 5 Groep 1 + 2 (klas 5), deel 1 Meerkeuzevragen + bijbehorende antwoorden aansluitend op hoofdstuk 2 paragraaf 1 t/m 3, Kromlijnige bewegingen (Systematische Natuurkunde) Vraag 1 Bij een horizontale worp

Nadere informatie

Radioactiviteit. Een paar gegevens:

Radioactiviteit. Een paar gegevens: Radioactiviteit Een paar gegevens: 1 MeV = 1,6 10 13 J. In de stralingshygiëne kent men aan -straling een weegfactor 20 toe; aan - en -straling een weegfactor 1. Plutonium-238 zendt -stralen uit. De halveringstijd

Nadere informatie

Hoofdstuk 1: Radioactiviteit

Hoofdstuk 1: Radioactiviteit Hoofdstuk 1: Radioactiviteit Inleiding Het is belangrijk iets te weten over wat we in de natuurkunde radioactiviteit noemen. Ongetwijfeld heb je, zonder er direct mee in aanraking te zijn geweest, er ergens

Nadere informatie

Hoeveel straling krijg ik eigenlijk? Prof. dr. ir. Wim Deferme

Hoeveel straling krijg ik eigenlijk? Prof. dr. ir. Wim Deferme Hoeveel straling krijg ik eigenlijk? Prof. dr. ir. Wim Deferme 2 Geschiedenis -500 vcr.: ατοµοσ ( atomos ) bij de Grieken (Democritos) 1803: verhandeling van Dalton over atomen 1869: voorstelling van 92

Nadere informatie

Nationale instelling voor radioactief afval en verrijkte splijtstoffen. informatiefiche RADIOACTIVITEIT, EEN INLEIDING

Nationale instelling voor radioactief afval en verrijkte splijtstoffen. informatiefiche RADIOACTIVITEIT, EEN INLEIDING Nationale instelling voor radioactief afval en verrijkte splijtstoffen informatiefiche RADIOACTIVITEIT, EEN INLEIDING NIRAS Brussel, 01-01-2001 1. Radioactiviteit en ioniserende straling Alles rondom ons

Nadere informatie

Radioactiviteit enkele begrippen

Radioactiviteit enkele begrippen 044 1 Radioactiviteit enkele begrippen Na het ongeval in de kerncentrale in Tsjernobyl (USSR) op 26 april 1986 is gebleken dat er behoefte bestaat de kennis omtrent radioactiviteit voor een breder publiek

Nadere informatie

a Schrijf de eerste vier stappen op. b Waarom kunnen de β s die 234 Pa uitstoot, beter door een laagje plastic dringen dan de β s van

a Schrijf de eerste vier stappen op. b Waarom kunnen de β s die 234 Pa uitstoot, beter door een laagje plastic dringen dan de β s van Toets v-08 Radioactiviteit 1 / 5 1 Protactinium 238 U vervalt in veel stappen tot 206 Pb. a Schrijf de eerste vier stappen op. b Waarom kunnen de β s die 234 Pa uitstoot, beter door een laagje plastic

Nadere informatie

Straling. Onderdeel van het college Kernenergie

Straling. Onderdeel van het college Kernenergie Straling Onderdeel van het college Kernenergie Tjeerd Ketel, 4 mei 2010 In 1946 ontworpen door Cyrill Orly van Berkeley (Radiation Lab) Nevelkamer met radioactiviteit, in dit geval geladen deeltjes vanuit

Nadere informatie

1 Uit welke deeltjes is de kern van een atoom opgebouwd? Protonen en neutronen.

1 Uit welke deeltjes is de kern van een atoom opgebouwd? Protonen en neutronen. SO Straling 1 Uit welke deeltjes is de kern van een atoom opgebouwd? Protonen en neutronen. 2 Waaruit bestaat de elektronenwolk van een atoom? Negatief geladen deeltjes, elektronen. 3 Wat bevindt zich

Nadere informatie

Radioactiviteit. Stralingspracticum. Leon Weggelaar H5D

Radioactiviteit. Stralingspracticum. Leon Weggelaar H5D Radioactiviteit Stralingspracticum Leon Weggelaar H5D 1 0.0 Algemene Inleiding Radioactiviteit, ook wel activiteit genoemd, is een natuurkundig fenomeen: bepaalde isotopen zijn instabiel en veranderen

Nadere informatie

Uitwerkingen opgaven hoofdstuk 5

Uitwerkingen opgaven hoofdstuk 5 Uitwerkingen opgaven hodstuk 5 5.1 Kernreacties Opgave 1 a Zie BINAS tabel 40A. Krypton heeft symbool Kr en atoomnummer 36 krypton 81 = 81 36 Kr 81 0 81 De vergelijking voor de K-vangst is: 36Kr 1e 35X

Nadere informatie

Basiskennis inzake radioactiviteit en basisprincipes van de stralingsbescherming

Basiskennis inzake radioactiviteit en basisprincipes van de stralingsbescherming Basiskennis inzake radioactiviteit en basisprincipes van de stralingsbescherming Nucleair?? Radioactiviteit?? Ioniserende straling!! Wat is dat? Basisprincipes Waar komen we radioactiviteit/ioniserende

Nadere informatie

IONISERENDE STRALING HAVO

IONISERENDE STRALING HAVO IONISERENDE STRALING HAVO Foton is een opgavenverzameling voor het nieuwe eindexamenprogramma natuurkunde. Foton is gratis te downloaden via natuurkundeuitgelegd.nl/foton Uitwerkingen van alle opgaven

Nadere informatie

6.1 Ioniserende straling; eigenschappen en detectie

6.1 Ioniserende straling; eigenschappen en detectie Uitwerkingen opgaven hoofdstuk 6 6.1 Ioniserende straling; eigenschappen en detectie Opgave 1 a Zie figuur 6.1. Figuur 6.1 Als je met het vliegtuig gaat, ontvang je de meeste straling, omdat je je op een

Nadere informatie

Wisselwerking. van ioniserende straling met materie

Wisselwerking. van ioniserende straling met materie Wisselwerking van ioniserende straling met materie Wisselwerkingsprocessen Energie afgifte en structuurverandering in ontvangende materie Aard van wisselwerking bepaalt het juiste afschermingsmateriaal

Nadere informatie

Voorbereiding toelatingsexamen arts/tandarts. Fysica: Kernfysica. 25 juli 2015. dr. Brenda Casteleyn

Voorbereiding toelatingsexamen arts/tandarts. Fysica: Kernfysica. 25 juli 2015. dr. Brenda Casteleyn Voorbereiding toelatingsexamen arts/tandarts Fysica: Kernfysica 25 juli 2015 dr. Brenda Casteleyn Met dank aan: Atheneum van Veurne (http://www.natuurdigitaal.be/geneeskunde/fysica/wiskunde/wiskunde.htm),

Nadere informatie

RADIOACTIEF VERVAL. Vervalsnelheid

RADIOACTIEF VERVAL. Vervalsnelheid /stralingsbeschermingsdienst 8385-I dictaat september 2000 RADIOACTIEF VERVAL Voor een beperkt aantal van nature voorkomende kernsoorten en voor de meeste kunstmatig gevormde nucliden wijkt de neutron/proton

Nadere informatie

Effecten van ioniserende straling

Effecten van ioniserende straling Faculteit Bètawetenschappen Ioniserende Stralen Practicum Achtergrondinformatie Effecten van ioniserende straling Equivalente dosis Het biologisch effect van ioniserende straling of: de schade aan levend

Nadere informatie

- U zou geslaagd zijn als u voor het oefenexamen totaal 66 punten of meer behaalt (dus u moet minimaal 33 vragen juist beantwoorden).

- U zou geslaagd zijn als u voor het oefenexamen totaal 66 punten of meer behaalt (dus u moet minimaal 33 vragen juist beantwoorden). Technische Universiteit Delft Faculteit Technische Natuur Wetenschappen Reactor Instituut Delft Nationaal Centrum voor Stralingsveiligheid Afdeling Opleidingen Delft Oefenexamen 1, Stralingshygiëne deskundigheidsniveau

Nadere informatie

Fysische grondslagen radioprotectie deel 2. dhr. Rik Leyssen Fysicus Radiotherapie Limburgs Oncologisch Centrum

Fysische grondslagen radioprotectie deel 2. dhr. Rik Leyssen Fysicus Radiotherapie Limburgs Oncologisch Centrum Fysische grondslagen radioprotectie deel 2 dhr. Rik Leyssen Fysicus Radiotherapie Limburgs Oncologisch Centrum rik.leyssen@jessazh.be Fysische grondslagen radioprotectie H1: INLEIDING H2: STRALING - RADIOACTIVITEIT

Nadere informatie

Radioactiviteit. Jurgen Nijs Brandweer Leopoldsburg 2012 APB Campus Vesta Brandweeropleiding

Radioactiviteit. Jurgen Nijs Brandweer Leopoldsburg  2012 APB Campus Vesta Brandweeropleiding Radioactiviteit Jurgen Nijs Brandweer Leopoldsburg Jurgen.nijs@gmail.com http://youtu.be/h3ym32m0rdq 1 Doel Bij een interventie in een omgeving waar er een kans is op ioniserende straling om veilig, accuraat

Nadere informatie

21/05/2014. 3. Natuurlijke en kunstmatige radioactiviteit 3.1 3.1. 3.1 Soorten radioactieve straling en transmutatieregels. (blijft onveranderd)

21/05/2014. 3. Natuurlijke en kunstmatige radioactiviteit 3.1 3.1. 3.1 Soorten radioactieve straling en transmutatieregels. (blijft onveranderd) 3. Natuurlijke en kunstmatige radioactiviteit 3.1 Soorten radioactieve straling en transmutatieregels 3.2 Halveringstijd Detectiemethoden voor radioactieve straling 3.4 Oefeningen 3.1 Soorten radioactieve

Nadere informatie

Opgave 3 N-16 in een kerncentrale 2014 II

Opgave 3 N-16 in een kerncentrale 2014 II Opgave 3 N-16 in een kerncentrale 2014 II In de reactor binnen in het reactorgebouw van een kerncentrale komt warmte vrij door kernsplijtingen. Die warmte wordt afgevoerd door het water in het primaire

Nadere informatie

Voorbereiding toelatingsexamen arts/tandarts. Fysica: Kernfysica. 4 november Brenda Casteleyn, PhD

Voorbereiding toelatingsexamen arts/tandarts. Fysica: Kernfysica. 4 november Brenda Casteleyn, PhD Voorbereiding toelatingsexamen arts/tandarts Fysica: Kernfysica 4 november 2017 Brenda Casteleyn, PhD Met dank aan: Atheneum van Veurne, Leen Goyens (http://users.telenet.be/toelating) 1. Inleiding Dit

Nadere informatie

1 Een lichtbron zendt licht uit met een golflengte van 589 nm in vacuüm.

1 Een lichtbron zendt licht uit met een golflengte van 589 nm in vacuüm. Domein F: Moderne fysica Subdomein: Atoomfysica 1 Een lichtbron zendt licht uit met een golflengte van 589 nm in vacuüm. Bereken de energie van het foton in ev. E = h c/λ (1) E = (6,63 10-34 3 10 8 )/(589

Nadere informatie

PositronEmissieTomografie (PET) Een medische toepassing van deeltjesfysica

PositronEmissieTomografie (PET) Een medische toepassing van deeltjesfysica PositronEmissieTomografie (PET) Een medische toepassing van deeltjesfysica Wat zie je? PositronEmissieTomografie (PET) Nucleaire geneeskunde: basisprincipe Toepassing van nucleaire geneeskunde Vakgebieden

Nadere informatie

Natuurkunde Klas 5 Utrecht Stedelijk Gymnasium 2014-2015 H10

Natuurkunde Klas 5 Utrecht Stedelijk Gymnasium 2014-2015 H10 Natuurkunde Klas 5 Utrecht Stedelijk Gymnasium 2014-2015 H10 Medische beeldvorming Waar gaan we het over hebben? Ioniserende straling Röntgenfotografie Nucleaire diagnostiek Overige technieken (CT-scan,

Nadere informatie

- KLAS 5. c) Bereken de snelheid waarmee een elektron vrijkomt als het groene licht op de Rbkathode

- KLAS 5. c) Bereken de snelheid waarmee een elektron vrijkomt als het groene licht op de Rbkathode NATUURKUNDE - KLAS 5 PROEFWERK H7 --- 26/11/10 Het proefwerk bestaat uit 3 opgaven; totaal 32 punten. Opgave 1: gasontladingsbuis (4 p) In een gasontladingsbuis (zoals een TL-buis) zijn het gassen die

Nadere informatie

1 Bouw van atomen. Theorie Radioactiviteit, Bouw van atomen, www.roelhendriks.eu

1 Bouw van atomen. Theorie Radioactiviteit, Bouw van atomen, www.roelhendriks.eu Radioactiviteit 1 Bouw van atomen 2 Chemische reacties en kernreacties 3 Alfa-, bèta- en gammaverval 4 Halveringstijd van radioactieve stoffen 5 Activiteit van een radioactieve bron 6 Kernstraling: doordringend

Nadere informatie

Radioactiviteit en Kernfysica. Inhoud:

Radioactiviteit en Kernfysica. Inhoud: Radioactiviteit en Kernfysica Inhoud:. Atoommodel Rutherford Bohr. Bouw van atoomkernen A. Samenstelling B. Standaardmodel C. LHC D. Isotopen E. Binding F. Energieniveaus 3. Energie en massa A. Bindingsenergie

Nadere informatie

Alfastraling bestaat uit positieve heliumkernen (2 protonen en 2 neutronen) met veel energie. Wordt gestopt door een blad papier.

Alfastraling bestaat uit positieve heliumkernen (2 protonen en 2 neutronen) met veel energie. Wordt gestopt door een blad papier. Alfa -, bèta - en gammastraling Al in 1899 onderscheidde Ernest Rutherford bij de uraniumstraling "minstens twee" soorten: één die makkelijk wordt geabsorbeerd, voor het gemak de 'alfastraling' genoemd,

Nadere informatie

Straling valt dus buiten de lesstof van de cursus Basisveiligheid (B-VCA)!

Straling valt dus buiten de lesstof van de cursus Basisveiligheid (B-VCA)! BIJLAGE STRALING Deze bijlage is voor personen die de veiligheidscursus - Veiligheid voor Operationeel Leidinggevenden (VOL-VCA) volgen. - 'Veiligheid voor Intercedenten en Leidinggevenden' (VIL-VCU) volgen.

Nadere informatie

Uitwerkingen KeCo-selectie SET-D HAVO5 1

Uitwerkingen KeCo-selectie SET-D HAVO5 1 Uitwerkingen KeCo-selectie SET-D HAO5 1 KeCo W.2. (A) In een bekerglas wordt 400 ml water geschonken met een begintemperatuur van 1 C. In het water wordt een dompelaar geplaatst met een vermogen van 90

Nadere informatie

IONISERENDE STRALING VWO

IONISERENDE STRALING VWO IONISERENDE STRALING VWO Foton is een opgavenverzameling voor het nieuwe eindexamenprogramma natuurkunde. Foton is gratis te downloaden via natuurkundeuitgelegd.nl/foton Uitwerkingen van alle opgaven staan

Nadere informatie

De energievallei van de nucliden als nieuw didactisch concept

De energievallei van de nucliden als nieuw didactisch concept De energievallei van de nucliden als nieuw didactisch concept - Kernfysica: van beschrijven naar begrijpen Rita Van Peteghem Coördinator Wetenschappen-Wisk. CNO (Centrum Nascholing Onderwijs) Universiteit

Nadere informatie

Later heeft men ook nog een ongeladen deeltje met praktisch dezelfde massa als een proton ontdekt (1932). Dit deeltje heeft de naam neutron gekregen.

Later heeft men ook nog een ongeladen deeltje met praktisch dezelfde massa als een proton ontdekt (1932). Dit deeltje heeft de naam neutron gekregen. Atoombouw 1.1 onderwerpen: Elektrische structuur van de materie Atoommodel van Rutherford Elementaire deeltjes Massagetal en atoomnummer Ionen Lading Twee (met een metalen laagje bedekte) balletjes,, die

Nadere informatie

gelijk aan het aantal protonen in de kern. hebben allemaal hetzelfde aantal protonen in de kern.

gelijk aan het aantal protonen in de kern. hebben allemaal hetzelfde aantal protonen in de kern. 1 Atoombouw 1.1 Atoomnummer en massagetal Er bestaan vele miljoenen verschillende stoffen, die allemaal zijn opgebouwd uit ongeveer 100 verschillende atomen. Deze atomen zijn zelf ook weer opgebouwd uit

Nadere informatie

Aandachtspunten voor het eindexamen natuurkunde vwo

Aandachtspunten voor het eindexamen natuurkunde vwo Aandachtspunten voor het eindexamen natuurkunde vwo Algemeen Thuis: Oefen thuis met Binas. Geef belangrijke tabellen aan met (blanco) post-its. Neem thuis Binas nog eens door om te kijken waar wat staat.

Nadere informatie

Oplossing oefeningen. Deel 1: Elektriciteit

Oplossing oefeningen. Deel 1: Elektriciteit Oplossing oefeningen Afhankelijk van je oplossingsmethode en het al dan niet afronden van tussenresultaten, kun je een lichtjes verschillende uitkomst verkrijgen. Deel 1: Elektriciteit Hoofdstuk 1: Elektrische

Nadere informatie

De kernreactie die in de tekst is beschreven, kan als volgt worden weergegeven:

De kernreactie die in de tekst is beschreven, kan als volgt worden weergegeven: Toetsstof havo 5 et5 volgens PTA: examenjaar 2010/2011 Opgaven en uitwerkingen vind je op www.agtijmensen.nl Stof volgens het PTA: havo5 h4: Elektromagnetisme Niet in 2010-2011 havo5 Opwekking en transport

Nadere informatie

"Naar de kern van de materie" legt uit wat radioactiviteit nu eigenlijk is. Er bestaan drie soorten straling.

Naar de kern van de materie legt uit wat radioactiviteit nu eigenlijk is. Er bestaan drie soorten straling. Alles om ons heen is in zekere mate radioactief. Radioactiviteit is een volkomen natuurlijk verschijnsel. Zelfs ons lichaam is licht radioactief. De mens heeft het verschijnsel van de radioactiviteit dus

Nadere informatie

Vraagstuk 1: Lektest van een 106 Ru/ 106 Rhbron

Vraagstuk 1: Lektest van een 106 Ru/ 106 Rhbron Examen stralingsbescherming deskundigheidsniveau 4A/4B p. 1 Vraagstuk 1: Lektest van een 106 Ru/ 106 Rhbron De activiteit van een 106 Ru/ 106 Rh bron is opgedampt op een zeer dun folie. Bij de jaar lijkse

Nadere informatie

Zonnestraling. Samenvatting. Elektromagnetisme

Zonnestraling. Samenvatting. Elektromagnetisme Zonnestraling Samenvatting De Zon zendt elektromagnetische straling uit. Hierbij verplaatst energie zich via elektromagnetische golven. De golflengte van de straling hangt samen met de energie-inhoud.

Nadere informatie

Eindexamen natuurkunde havo I

Eindexamen natuurkunde havo I Opgave 1 Accu In een auto wordt bij de elektriciteitsvoorziening een accu gebruikt. Op zo n accu staan gegevens vermeld. Zie figuur 1. figuur 1 Behalve de spanning van 12 V vermeldt men ook de zogenaamde

Nadere informatie

1 Leerlingproject: Kosmische straling 28 februari 2002

1 Leerlingproject: Kosmische straling 28 februari 2002 1 Leerlingproject: Kosmische straling 28 februari 2002 1 Kosmische straling Onder kosmische straling verstaan we geladen deeltjes die vanuit de ruimte op de aarde terecht komen. Kosmische straling is onder

Nadere informatie

Wetenschappelijke Begrippen

Wetenschappelijke Begrippen Wetenschappelijke Begrippen Isotoop Als twee soorten atoomkernen hetzelfde aantal protonen heeft (en dus van hetzelfde element zijn), maar een ander aantal neutronen (en dus een andere massa), dan noemen

Nadere informatie

Leids Universitair Medisch Centrum

Leids Universitair Medisch Centrum Leids Universitair Medisch Centrum Afdeling Radiologie drs. Simon van Dullemen stralingsdeskundige Stralingsrisico s: reëel of gezocht? Japan/Fukushima (2011) Aardbeving + tsunami veroorzaakte meer dan

Nadere informatie

Examen HAVO en VHBO. Natuurkunde

Examen HAVO en VHBO. Natuurkunde Natuurkunde Examen HAVO en VHBO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Vooropleiding Hoger Beroeps Onderwijs HAVO Tijdvak 1 VHBO Tijdvak 2 Dinsdag 25 mei 13.30 16.30 uur 19 99 Dit examen bestaat uit 27 vragen.

Nadere informatie

Basisscheikunde voor het hbo ISBN e druk Uitgeverij Syntax media

Basisscheikunde voor het hbo ISBN e druk Uitgeverij Syntax media Hoofdstuk 2 Atoombouw bladzijde 1 Opgave 1 Hoeveel protonen, neutronen en elektronen hebben de volgende atomen? 7 3Li 11 5B 16 8O 36 17Cl 27 13Al In het symbool A ZX geldt: n p e 7 3Li 4 3 3 A geeft het

Nadere informatie

RadioACTIEFiTIJD. Een hedendaagse krant over radioactiviteit

RadioACTIEFiTIJD. Een hedendaagse krant over radioactiviteit RadioACTIEFiTIJD Een hedendaagse krant over radioactiviteit Soorten stralingen Kernenergie We hebben drie verschillende soorten stralingen. We beginnen met de alfastalen. Dit zijn eigenlijk helium-4deeltjes.

Nadere informatie

Eindexamen natuurkunde 1-2 havo 2002-II

Eindexamen natuurkunde 1-2 havo 2002-II Eindexamen natuurkunde - havo 00-II 4 Antwoordmodel Opgave Automatisch fietsachterlicht voorbeeld van een antwoord:,5 V,5 V de twee batterijen in serie de drie lampjes in serie tekenen van de overige verbindingen

Nadere informatie

Medische Beeldvorming

Medische Beeldvorming Medische Beeldvorming VWO 1 MEDISCHE BEELDVORMING Over deze lessenserie Colofon In deze module worden de natuurkundige principes en technieken uitgelegd die toegepast worden bij het maken van foto s en

Nadere informatie

Antwoorden over de technische probleem bij aardwarmte installatie Koekoekspolder

Antwoorden over de technische probleem bij aardwarmte installatie Koekoekspolder Antwoorden over de technische probleem bij aardwarmte installatie Koekoekspolder Wat is het technische probleem? Er is een verstopping in de injectieput ontstaan, hierdoor kunnen er alleen nog maar kleine

Nadere informatie

Kernenergie. FEW cursus: Uitdagingen. Jo van den Brand 6 december 2010

Kernenergie. FEW cursus: Uitdagingen. Jo van den Brand 6 december 2010 Kernenergie FEW cursus: Uitdagingen Jo van den Brand 6 december 2010 Inhoud Jo van den Brand jo@nikhef.nl www.nikhef.nl/~jo Boek Giancoli Physics for Scientists and Engineers Week 1 Week 2 Werkcollege

Nadere informatie

Registratie-richtlijn

Registratie-richtlijn en IONISERENDE STRALING 1 (508: Ziekten veroorzaakt door ioniserende stralen) Beschrijving van de schadelijke invloed Inwendige bestraling wordt veroorzaakt door opname in het lichaam van positief geladen

Nadere informatie

Examen VWO. natuurkunde. tijdvak 2 woensdag 20 juni uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage.

Examen VWO. natuurkunde. tijdvak 2 woensdag 20 juni uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Examen VWO 212 tijdvak 2 woensdag 2 juni 13.3-16.3 uur natuurkunde Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Dit examen bestaat uit 25 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 75 punten te behalen. Voor elk

Nadere informatie

De correcte bewering aankruisen: WAAR FOUT

De correcte bewering aankruisen: WAAR FOUT Warmte en straling De correcte bewering aankruisen: WAAR FOUT - Lichtgolven noemt men ook wel elektromagnetische golven. - Het zichtbaar lichtspectrum is een klein onderdeel van het E.M -spectrum - Rood

Nadere informatie

De Zon. N.G. Schultheiss

De Zon. N.G. Schultheiss 1 De Zon N.G. Schultheiss 1 Inleiding Deze module is direct vanaf de derde of vierde klas te volgen en wordt vervolgd met de module De Broglie of de module Zonnewind. Figuur 1.1: Een schema voor kernfusie

Nadere informatie

4 Leerstofdomeinen. 4.2 Domeinspecifieke leerstofopbouw Radioactiviteit Koos Kortland

4 Leerstofdomeinen. 4.2 Domeinspecifieke leerstofopbouw Radioactiviteit Koos Kortland 4 Leerstofdomeinen 4.2 Domeinspecifieke leerstofopbouw 4.2.6 Radioactiviteit Koos Kortland Inleiding Het onderwerp radioactiviteit of breder: ioniserende straling is een onderdeel van het examenprogramma

Nadere informatie

Radioactiviteit en risico s. Frits de Mul 2011

Radioactiviteit en risico s. Frits de Mul 2011 Radioactiviteit en risico s Frits de Mul 2011 1 131 I (I-131) - Isotoop van jodium (net als I-125, I-127. ) - Radioactief, vervalt naar ander nuclide (Xenon) - Zendt - -deeltjes (electronen) uit, - en

Nadere informatie

Opleiding Stralingsdeskundigheid niveau 3 / 4B. Dosimetrie, deel 1. introductie dosisbegrip. W.P. Moerman

Opleiding Stralingsdeskundigheid niveau 3 / 4B. Dosimetrie, deel 1. introductie dosisbegrip. W.P. Moerman Opleiding Stralingsdeskundigheid niveau 3 / 4B Dosimetrie, deel 1 introductie dosisbegrip W.P. Moerman Dosis Meestal: hoeveelheid werkzame stof Inhoud dag 1 dosis kerma exposie dag 2 equivalente dosis

Nadere informatie

Het atoom. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/95481

Het atoom. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/95481 Auteur P.J. Dreef Laatst gewijzigd 07 februari 2017 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres https://maken.wikiwijs.nl/95481 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van Kennisnet. Wikiwijs

Nadere informatie

Examen VWO. natuurkunde 1,2 Compex. Vragen 1 tot en met 12. In dit deel van het examen staan vragen waarbij de computer niet wordt gebruikt.

Examen VWO. natuurkunde 1,2 Compex. Vragen 1 tot en met 12. In dit deel van het examen staan vragen waarbij de computer niet wordt gebruikt. Examen VWO 2008 tijdvak 1 dinsdag 20 mei totale examentijd 3 uur natuurkunde 1,2 Compex Vragen 1 tot en met 12 In dit deel van het examen staan vragen waarbij de computer niet wordt gebruikt. Bij dit examen

Nadere informatie

IONISERENDE STRALING. Deeltjes-straling

IONISERENDE STRALING. Deeltjes-straling /stralingsbeschermingsdienst SBD 9673 Dictaat 98-10-26, niv. 5 A/B IONISERENDE STRALING Met de verzamelnaam straling bedoelen we vele verschillende verschijningsvormen van energie, die kunnen worden uitgezonden

Nadere informatie

samenvatting interactie ioniserende straling materie

samenvatting interactie ioniserende straling materie samenvatting interactie ioniserende straling materie Sytze Brandenburg sb/radsaf2005/1 ioniserende straling geladen deeltjes α-deeltjes electronen en positronen electromagnetische straling Röntgenstaling

Nadere informatie

Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Vrijdag 27 mei totale examentijd 3 uur

Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Vrijdag 27 mei totale examentijd 3 uur natuurkunde 1,2 Examen VWO - Compex Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Vrijdag 27 mei totale examentijd 3 uur 20 05 Vragen 1 tot en met 17. In dit deel staan de vragen waarbij de computer

Nadere informatie

Eindexamen natuurkunde pilot havo I

Eindexamen natuurkunde pilot havo I Opgave 1 Tsjernobyl, ruim 20 jaar later In 1986 ontplofte in Tsjernobyl een kernreactor. Grote hoeveelheden radioactieve stoffen werden bij dit ongeluk de lucht in geblazen. Door de wind verspreidden de

Nadere informatie

Detectietechnieken voor opsporing van nucleair en ander radioactief materiaal

Detectietechnieken voor opsporing van nucleair en ander radioactief materiaal Detectietechnieken voor opsporing van nucleair en ander radioactief materiaal Aliki van Heek 24 maart 2014 Symposium Engineers for nuclear security KIVI-gebouw Den Haag Connectie met NSS Doelstelling NSS:

Nadere informatie

Energie-omzetting: omzetting van de ene energiesoort in de andere. Energie-overdracht: overdracht van energie van het ene voorwerp aan het andere.

Energie-omzetting: omzetting van de ene energiesoort in de andere. Energie-overdracht: overdracht van energie van het ene voorwerp aan het andere. Energie Behoudswetten Natuurkundewet waarin wordt geformuleerd dat de totale waarde van een bepaalde grootheid (behouden grootheid) in een geïsoleerd systeem niet verandert. Energie-omzetting: omzetting

Nadere informatie

Antwoorden deel 1. Scheikunde Chemie overal

Antwoorden deel 1. Scheikunde Chemie overal Antwoorden deel 1 Scheikunde Chemie overal Huiswerk 2. a. Zuivere berglucht is scheikundig gezien geen zuivere stof omdat er in lucht verschillende moleculen zitten (zuurstof, stikstof enz.) b. Niet vervuild

Nadere informatie

Toepassingen van ioniserende straling

Toepassingen van ioniserende straling Faculteit Bètawetenschappen Ioniserende Stralen Practicum Achtergrondinformatie Toepassingen van ioniserende straling Toepassingen van ioniserende straling zijn te vinden in de gezondheidszorg, in de industrie

Nadere informatie

(a) Noem twee eigenschappen die quarks en leptonen met elkaar gemeen hebben.

(a) Noem twee eigenschappen die quarks en leptonen met elkaar gemeen hebben. Uitwerkingen HiSPARC Elementaire deeltjes C.G.N. van Veen 1 Hadronen Opdracht 1: Elementaire deeltjes worden onderverdeeld in quarks en leptonen. (a) Noem twee eigenschappen die quarks en leptonen met

Nadere informatie

Alles om je heen is opgebouwd uit atomen. En elk atoom is weer bestaat uit protonen, elektronen en neutronen.

Alles om je heen is opgebouwd uit atomen. En elk atoom is weer bestaat uit protonen, elektronen en neutronen. 2 ELEKTRICITEITSLEER 2.1. Inleiding Je hebt al geleerd dat elektriciteit kan worden opgewekt door allerlei energievormen om te zetten in elektrische energie. Maar hoe kan elektriciteit ontstaan? En waarom

Nadere informatie

Lees dit voorblad goed! Trek op alle blaadjes kantlijnen

Lees dit voorblad goed! Trek op alle blaadjes kantlijnen NATUURKUNDE Havo. Lees dit voorblad goed! Trek op alle blaadjes kantlijnen Schoolexamen Havo-5: SE3: Na code:h5na2 datum : 10 dec 2008 tijdsduur: 120 minuten. weging: 30%. Onderwerpen: Systematische Natuurkunde

Nadere informatie

Eindexamen natuurkunde 1 vwo 2008-I

Eindexamen natuurkunde 1 vwo 2008-I Opgave 1 Jan-van-gent De jan-van-gent is de grootste zeevogel van figuur 1 het Noordzeegebied. Zie figuur 1. Hij leeft van vis, die hij door middel van een snelle duik vanuit de lucht uit het water haalt.

Nadere informatie

KERNEN & DEELTJES VWO

KERNEN & DEELTJES VWO KERNEN & DEELTJES VWO Foton is een opgavenverzameling voor het nieuwe eindexamenprogramma natuurkunde. Foton is gratis te downloaden via natuurkundeuitgelegd.nl/foton Uitwerkingen van alle opgaven staan

Nadere informatie

Eindexamen natuurkunde 1-2 havo 2001-I

Eindexamen natuurkunde 1-2 havo 2001-I Eindexamen natuurkunde -2 havo 200-I 4 Antwoordmodel Opgave Rolweerstand Maximumscore 5 voorbeeld van een juiste grafiek: F rol (N) 40 20 00 80 60 40 20 0 0 200 400 600 800 000 200 m (kg) de schaalverdeling

Nadere informatie

Examen HAVO. natuurkunde 1. tijdvak 2 woensdag 20 juni uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage.

Examen HAVO. natuurkunde 1. tijdvak 2 woensdag 20 juni uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Examen HAVO 2007 tijdvak 2 woensdag 20 juni 13.30-16.30 uur natuurkunde 1 Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Dit examen bestaat uit 23 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 73 punten te behalen.

Nadere informatie

Eindexamen natuurkunde 1-2 vwo 2008-I

Eindexamen natuurkunde 1-2 vwo 2008-I Opgave 1 Kerncentrale In een kerncentrale worden kernen van uranium-235 gespleten. De reactor in de centrale produceert een constant vermogen. 2p 1 Leg uit hoe men de reactor zodanig kan instellen dat

Nadere informatie

IONISERENDE. ARCHIEF exempraar^^ ^ ^ \ Q. Vakgroep Natuurkunde-Didactiek Rijksuniversiteit Utrecht NIET MEENEMEN S.V.P,

IONISERENDE. ARCHIEF exempraar^^ ^ ^ \ Q. Vakgroep Natuurkunde-Didactiek Rijksuniversiteit Utrecht NIET MEENEMEN S.V.P, IONISERENDE ARCHIEF exempraar^^ ^ ^ \ Q Vakgroep Natuurkunde-Didactiek Rijksuniversiteit Utrecht NIET MEENEMEN S.V.P, ioniserende straling Samengesteld door de projectgroep van het PLON in samenwerking

Nadere informatie

Antwoorden deel 1. Scheikunde Chemie overal

Antwoorden deel 1. Scheikunde Chemie overal Antwoorden deel 1 Scheikunde Chemie overal Huiswerk 2. a. Zuivere berglucht is scheikundig gezien geen zuivere stof omdat er in lucht verschillende moleculen zitten (zuurstof, stikstof enz.) b. Niet vervuild

Nadere informatie

toelatingsexamen-geneeskunde.be

toelatingsexamen-geneeskunde.be Fysica juli 2009 Laatste update: 31/07/2009. Vragen gebaseerd op het ingangsexamen juli 2009. Vraag 1 Een landingsbaan is 500 lang. Een vliegtuig heeft de volledige lengte van de startbaan nodig om op

Nadere informatie