Natuurkunde Klas 5 Utrecht Stedelijk Gymnasium H10

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Natuurkunde Klas 5 Utrecht Stedelijk Gymnasium 2014-2015 H10"

Transcriptie

1 Natuurkunde Klas 5 Utrecht Stedelijk Gymnasium H10

2 Medische beeldvorming Waar gaan we het over hebben? Ioniserende straling Röntgenfotografie Nucleaire diagnostiek Overige technieken (CT-scan, MRI) Beeldbewerking

3 Medische beeldvorming Les Ioniserende straling EM-spectrum c = λ f Fotonenergie

4 Ontdekking van straling Negatief Gefixeerd zilver Foto Afbeelding van een hand met ring, een van de eerste röntgenfotos gemaakt door Wilhelm Röntgen in Röntgenstraling of X-rays worden opgewekt met een apparaat

5 3 soorten straling

6

7 Ioniserend vermogen bij doordringen van straling in een stof wordt energie afgegeven aan elektronen in de buitenste schillen van de atomen stralingsdeeltje (α,β) of foton (röntgen, γ) stoot bij botsing een elektron uit het atoom: ionisatie

8 Doordringend vermogen α- en β-straling: dracht dracht R: afstand waarover het stralingsdeeltje al zijn energie heeft afgegeven aan het materiaal hangt af van de soort straling, de energie van het stralings-deeltje en de dichtheid van het materiaal

9 Ioniserend, doordringend vermogen soort straling ioniserend vermogen doordringend vermogen α-straling groot klein β-straling matig matig röntgenstraling klein groot γ-straling klein groot

10 Video dracht en bescherming

11 Afbuiging

12 Aantal neutronen Verval wijze Aantal protonen

13

14 H2: Nucleaire diagnostiek Atoomkern (volgens Bohr) / nucleus

15 Atoombouw en isotopen A X Z Nucleonen p + n A massagetal Protonen p Z atoomnummer, Neutronen n N = A Z Wat is het verschil tussen 57 Co en 60 Co? Isotopen zijn atomen van hetzelfde chemische element, en dus met hetzelfde aantal protonen, waarin het aantal neutronen verschilt. De term is een samentrekking van twee Griekse woorden: isos (gelijk) en topos (plaats). Hiermee wordt benadrukt dat verschillende isotopen van hetzelfde element dezelfde plaats innemen in het periodiek systeem.

16 Atoombouw: Na-23 * Electronenschillen vullen van binnen naar buiten. * Resp. 2,8,18,32 plekken in de schillen Natrium; Z = protonen A=23 N=A-Z 23-11= 12 neutronen Elektrisch neutraal? aantal electronen = aantal protonen 11 electronen Vullen; in de buitenste schil Wanneer een binding gevormd wordt (2 electronen), raakt Na 1 electron kwijt. Het Ion is +1 positief geladen. Een Na+ ion.

17 α-verval

18 β-verval

19 β-verval

20 Vervalwijzen en γ-straling

21 γ straling Elektromagnetische (licht)golven A λ s = v. T λ = v T met f = 1 / T c = λ f λ de golflengte in meter c de lichtsnelheid: 2, m/s f de frequentie in Hz

22 Elektromagnetische (licht)golven A Bekijk de amplitude die bij A begint

23 Licht als deeltje: foton Energie Foton: E f = h f Constante van Planck h = 6, Js

24

25 Dosis

26 Klokhuis

27 Video dracht en bescherming

28 Afbuiging in een magneetveld

29 Afbuiging

30

31 Vervalreeks

32 Koolstof-14 meting

33

34 Absorptie en dikte (d½)

35 Absorptie en weefseltypen

36

37 Rekenen met logaritmen Vraag: bij welke dikte is de intensiteit 12,5%? Gegeven d ½ is 4,0 cm. Formule opzoeken die de gegevens linkt Toegepast op vraagstuk:

38 Vervolg rekenen met logaritmen Logaritme aan beide kanten nemen. Rekenregel toepassen Dus x = 3 d ½

39

40 Bij opgave 18

41 Halveringsdikte x/ d 1/2 1 1 I( x) I(0) of I( x) I(0) met n 2 2 n x d 1/2

42 Intensiteitsafname I( x) x I( x) Het oplossen van deze differentiaalvergelijking van de functie I(x) geeft;

43

44 Applet halveringstijd

45 Activiteit en halveringstijd Zoals je gezien hebt is radioactiviteit een kansproces. Het aantal kernen dat in t vervalt is dus evenredig met N(t). λ is de vervalconstante die afhangt van de atoomsoort. Deze differentiaal vergelijking heeft de onderstaande oplossing (2), wat je kunt controleren door invullen in (1).

46 Activiteit Het quotient in vergelijking (1) is het aantal kernen dat in t vervalt. Nemen we voor t één seconde dan is het quotient gelijk aan de activiteit A(t). De activiteit op een bepaald tijdstip hangt dus af van het aantal kernen N en de vervalconstante (λ). Combineren van (1), (2) en (3) levert A(t) als functie van t.

47 Halveringstijd Het aantal kernen en de activiteit als functie van de tijd kan je ook noteren met behulp van de halveringstijd t ½.

48 Halveringstijd

49 Applet halveringstijd

50 Radioactief verval

51 Halveringstijd Combineren van (2) en (5) levert het verband tussen de vervalconstante (λ) en de halveringstijd (t ½ ). Met behulp van de natuurlijke logaritme (ln), de inverse van de e-macht kan dit opgelost worden.

52 Halveringstijd of

53 Video halveringstijd

54 Activiteit in Bq Controle omrekenen λ en t ½ y = 42,772e -0,0042x λ = 0,0042 s 1 check 21 invullen t ½ = 165 sec Tijd in sec 10 2

55

56 Fosforscherm Het fosforscherm. De Röntgenstraling zorgt ervoor dat in het fosforscherm atomen licht geven. Dat licht geeft belichting van de filmemulsie.

57 Angiografie Angiogram van het hart. De naam komt van de Griekse woorden angeion en graphein. Angiografie betekent letterlijk "afbeelding van bloedvaten". Bron:

58 DSA Een DSA-opname van het hoofd. Links het maskerbeeld, midden het contrastbeeld, rechts het verschil tussen contrast- en maskerbeeld. De bloedvaten zijn nu zeer duidelijk te zien

59 Nucleaire diagnostiek Beeld van lichamelijke stofwisseling. Patient krijg lage dosis radiactieve stof toegediend.

60 Detectie Geiger-Müller telbuis gasgevulde metalen cilinder (kathode) met op de cilinderas een metalen draad (anode) spanning van 1 kv vooral gevoelig voor β-deeltjes deeltje veroorzaakt ionisatie van één of meer gasatomen vrijgemaakte elektronen versnellen naar anode en ioniseren daarbij meer gasatomen: er ontstaat een lawine van elektronen die een spanningspuls levert elektronische teller telt het aantal pulsen

61 Detectie Bellenvat vat met doorzichtige vloeistof temperatuur vloeistof vlak onder kookpunt invallende straling zorgt voor ionisaties door drukverlaging gaat de vloeistof spontaan koken: rond de ionen vormen zich dampbellen banen van de deeltjes zijn zichtbaar als bellenspoor gekromde banen onder invloed van magnetisch veld meestal wordt een foto van het bellenspoor gemaakt

62 Detectie Dradenkamer een rij dicht op elkaar liggende anode-draden is gespannen tussen twee kathode-platen invallende straling zorgt voor ionisaties de draden detecteren de door ionisatie vrijgekomen elektronen deeltje een computerprogramma berekent het ionisatiespoor kathode-platen anode-draden

63 Detectie Dosismeter bevat materiaal dat de energie van de invallende straling absorbeert vroeger een fotografische film na ontwikkelen bepaalt de zwarting de dosis tegenwoordig thermoluminescentie straling brengt atomen in aangeslagen toestand, na verhitting komt energie vrij in de vorm van licht: de lichtintensiteit bepaalt de dosis. uitvoering als badge

64

65 Nucleaire diagnostiek Leg na het maken van de oriëntatie opgave uit wat voor soort straling er gebruikt wordt in medisch onderzoek. Waarom wordt niet alle straling gebruikt?

66 Schaarste medische isotopen 17 feb 2010 (Bron: nos.nl) Voor het eerst in tientallen jaren is een nieuwe reactor toegevoegd aan de wereldwijde keten voor medische isotopen. Daarmee is een oplossing gevonden voor een dreigend tekort. De reactor in Petten, sluit eind deze week een halfjaar wegens onderhoud en reparatie. Reactor in Petten. Foto: ANP. Ook de reactor in Canada is al enige tijd niet beschikbaar. Deze reactor, nu gesloten vanwege reparatiewerkzaamheden, gaat in april weer open. De reactors in Canada en Petten zorgden voor ongeveer 65 procent van de wereldwijde aanvoer van medische isotopen.

67 Technetium-99m 1. Verbindingen van technetium-99m worden gebruikt in de nucleaire geneeskunde als radioactieve tracer in het lichaam. 2. Het is hiervoor geschikt omdat het voldoende energetische gammastraling (141 kev) uitzendt. 3. De korte fysische halfwaardetijd van ongeveer 6 uur maakt dat de patiënt slechts aan een beperkte hoeveelheid straling wordt blootgesteld. 4. De halveringstijd is lang genoeg om het tijdverschil tussen transport, toedienen en het maken van de foto te overbruggen.

68 Gammacamera

69 Formules

70

71 Ioniserende straling

72 Dosis & Equivalent dosis

73 Dosis en dosisequivalent de dosis D is de geabsorbeerde stralingsenergie per kilogram van het absorberende materiaal: E D = m str eenheid: gray (Gy) (1 Gy = 1J/kg) het dosisequivalent H is de dosis, gecorrigeerd voor het biologisch effect (of de aangerichte schade) van de verschillende soorten straling: H = QgD eenheid: sievert (Sv) weegfactor: Q α = 20 en Q β = Q γ = Q rö = 1

74 Equivalent dosis Bron Kosmische straling H (msv/jaar) 0,25 Bodem 0,05 Water en voedsel 0,35 Lucht 0,8 Bouwmaterialen 0,35 Bron Totaal 1,8 Bron: RIVM (2006) W R (weegfactor) α 20 β 1 γ 1

75 Stralingsniveau s rond de reactor

76 Stralingsniveau s rond de reactor Plaats van meting Buiten het gebouw Naast het gebouw In de reactor ruimte Boven het reactorbassin Stralingsbelasting 85,4 nsv/h 230 nsv/h 1,6 μsv/h 60 μsv/h Vraag 1: Controleer of de waarde van de stralingsbelasting gemeten buiten het gebouw overeenkomt met de jaarlijkse stralingsdosis van 1,8 msv/jaar. Vraag 2: Hoeveel uur mag een medewerker werken boven het bassin werken voor hij zijn jaarlijkse dosislimiet (50 msv) heeft bereikt.

77

78 Beschermingsmaatregelen het jaarlijkse dosisequivalent van zo n 2 msv als gevolg van de natuurlijke achtergrondstraling is onontkoombaar de ontvangen extra dosis moet zo laag mogelijk zijn en onder de dosislimiet blijven er zijn drie mogelijkheden om het stralingsrisico voor stralingswerkers te beperken: verkorten van de tijd dat de stralingswerker met de bron bezig is afscherming van de bron vergroten van de afstand tot de bron

79 Afwegen van risico s toepassingen moeten gerechtvaardigd zijn de ontvangen stralingsdosis moet zo laag mogelijk zijn en onder de dosislimiet blijven bij medisch diagnostische stralingstoepassingen steeds nagaan of er alternatieven zijn (zoals MRI of echoscopie) voor medisch therapeutische stralingstoepassingen (bestraling) geldt een andere afweging: het risico van niet behandelen tegenover het risico van de stralingsdosis deze stralingsdosis valt niet onder de dosislimiet

80 Achtergrondstraling

81 Bron, straling en ontvanger Bestraling versus besmetting

82 Stralingsbelasting

83

84 Echografie Ultrageluid zeer hoge frequentie Ultrageluid kaatst gedeeltelijk terug tussen weefsels met verschillende dichtheden (en dus verschillende snelheden)

85 Echografie

86 Doppler

87 Breking van geluid (extra) Schets voor situatie met licht

88 Opgave

89 Doppler effect De waarnemer hoort een hogere of lagere frequentie

90 Doppler formule (extra) Voor dopplerecho werk je met een factor twee voor de snelheid: 2 v bron i.p.v. v bron

91 Doppler effect Applet

92 Doppler

93 Echografie

94 Baby van 16 weken (4D echo)

95 Moderne 3D echo-foto (16 weken)

96 Echografie (Baby Baukje)

97 Echografie (Baby Baukje)

98

99 MRI-scan van de hersenen

100 MRI: Hoe klinkt dat?

101 MRI magneetveld

102 MRI magneetveld

103 Ct-scan/Cat-scan

104 Opengewerkte ct-scanner

105

106 Nina Communicatie 2010 Binair tellen Getal Binair getal Afspraken 1 byte = 8 bits 1 MB is één megabyte = byte 1 Mb is één megabit = bit, vroeger werd hier de factor 2 16 voor gebruikt =

107 Nina Communicatie 2010 Binair tellen (6-bits) Binair 2 (positie van de 1) - 1 Decimaal Binair 2 (positie van de 1) - 1 Decimaal

108 Nina Communicatie 2010 Binair/decimaal omzetten 9-bits getallen omzetten 2 (n 1) In Uit

109 Nina Communicatie 2010 Binair/decimaal omzetten 9-bits getallen omzetten 2 (n 1) In Uit

110 Nina Communicatie 2010 Binair/decimaal omzetten 9-bits getallen omzetten 2 (n 1) In Uit

111 Nina Communicatie 2010 Binair/decimaal omzetten 9-bits getallen omzetten 2 (n 1) In Uit

112 Nina Communicatie 2010 Binair/decimaal omzetten 9-bits getallen omzetten 2 (n 1) In Uit

113 Nina Communicatie 2010 Binair/decimaal omzetten 9-bits getallen omzetten 2 (n 1) In Uit

114 Nina Communicatie 2010 Binair/decimaal omzetten 9-bits getallen omzetten 2 (n 1) In Uit =106

115 Nina Communicatie 2010 Binair/decimaal omzetten 9-bits getallen omzetten 2 (n 1) In Uit

116 Nina Communicatie 2010 Binair/decimaal omzetten 9-bits getallen omzetten 2 (n 1) In Uit

117 Nina Communicatie 2010 Binair/decimaal omzetten 9-bits getallen omzetten 2 (n 1) In Uit =272

118 Nina Communicatie 2010 Binair/decimaal omzetten 9-bits getallen omzetten 2 (n 1) In Uit 57 niet niet niet

119 Nina Communicatie 2010 Binair/decimaal omzetten 9-bits getallen omzetten 2 (n 1) In Uit 57 32

120 Nina Communicatie 2010 Binair/decimaal omzetten 9-bits getallen omzetten 2 (n 1) In Uit

121 Nina Communicatie 2010 Binair/decimaal omzetten 9-bits getallen omzetten 2 (n 1) In Uit Nog 57-32

122 Nina Communicatie 2010 Binair/decimaal omzetten 9-bits getallen omzetten 2 (n 1) In Uit Nog 25

123 Nina Communicatie 2010 Binair/decimaal omzetten 9-bits getallen omzetten 2 (n 1) In Uit 57 Nog

124 Nina Communicatie 2010 Binair/decimaal omzetten 9-bits getallen omzetten 2 (n 1) In Uit 57 Nog

125 Nina Communicatie 2010 Binair/decimaal omzetten 9-bits getallen omzetten 2 (n 1) In Uit Nog 9

126 Nina Communicatie 2010 Binair/decimaal omzetten 9-bits getallen omzetten 2 (n 1) In Uit 57 Nog

127 Nina Communicatie 2010 Binair/decimaal omzetten 9-bits getallen omzetten 2 (n 1) In Uit 57 Nog

128 Nina Communicatie 2010 Binair/decimaal omzetten 9-bits getallen omzetten 2 (n 1) In Uit Nog 1

129 Nina Communicatie 2010 Binair/decimaal omzetten 9-bits getallen omzetten 2 (n 1) In Uit 57 Nog

130 Nina Communicatie 2010 Binair/decimaal omzetten 9-bits getallen omzetten 2 (n 1) In Uit 57 Nog

131 Nina Communicatie 2010 Binair/decimaal omzetten 9-bits getallen omzetten 2 (n 1) In Uit 57 Nog

132 Nina Communicatie 2010 Binair/decimaal omzetten 9-bits getallen omzetten 2 (n 1) In Uit 57 Nog

133 Wikipedia_logo_pixels.png ( pixels 1 pixel Medische beeldvorming

134 Pixels beeldscherm Usb-microscoop Vergroting 200x 1 pixel groen Medische beeldvorming

135 Afbeelding uit het boek blz. 72 Medische beeldvorming

136 This is not yellow Medische beeldvorming

137

138 Kernsplijting bij beschieting met neutronen kan een zware atoomkern splijten een voorbeeld is de splijting van de uraniumisotoop U-235: U+ n Ba + Kr + 3 n U+ n Xe + Sr + 2 n bij deze splijtingsreactie is sprake van een massa-defect: er komt energie vrij in de vorm van kinetische energie van de splijtingsproducten de splijtingsproducten zijn instabiel en vervallen onder uitzenden van α-, β- en/of γ-straling ISP Examenprogramma VWO

139 Kettingreactie bij de splijting van U-235 ontstaan twee of drie vrije neutronen deze vrije neutronen kunnen op hun beurt weer nieuwe uraniumkernen splijten: zo ontstaat een kettingreactie. ISP Examenprogramma VWO

140 Kernreactor in een kernreactor is sprake van een gecontroleerde kettingreactie van kernsplijtingen om energie vrij te maken: elke kernsplijting veroorzaakt één volgende kernsplijting de energie wordt gebruikt om stoom te maken de stoom drijft een turbine/ generator-combinatie aan de kerncentrale levert elektrische energie ISP Examenprogramma VWO

Hoofdstuk 9: Radioactiviteit

Hoofdstuk 9: Radioactiviteit Hoofdstuk 9: Radioactiviteit Natuurkunde VWO 2011/2012 www.lyceo.nl Hoofdstuk 9: Radioactiviteit Natuurkunde 1. Mechanica 2. Golven en straling 3. Elektriciteit en magnetisme 4. Warmteleer Rechtlijnige

Nadere informatie

Opgave 4 Het atoomnummer is het aantal protonen in de kern. Het massagetal is het aantal protonen plus het aantal neutronen in de kern.

Opgave 4 Het atoomnummer is het aantal protonen in de kern. Het massagetal is het aantal protonen plus het aantal neutronen in de kern. Uitwerkingen 1 protonen en neutronen Opgave negatief positief neutraal positief neutraal Een atoom bevat twee soorten geladen deeltjes namelijk protonen en elektronen. Elk elektron is evenveel negatief

Nadere informatie

Radioactiviteit werd ontdekt in 1898 door de Franse natuurkundige Henri Becquerel.

Radioactiviteit werd ontdekt in 1898 door de Franse natuurkundige Henri Becquerel. H7: Radioactiviteit Als een bepaalde kern van een element te veel of te weinig neutronen heeft is het onstabiel. Daardoor gaan ze na een zekere tijd uit elkaar vallen, op die manier bereiken ze een stabiele

Nadere informatie

Ioniserende straling - samenvatting

Ioniserende straling - samenvatting Ioniserende straling - samenvatting Maak eerst zélf een samenvatting van de theorie over ioniserende straling. Zorg dat je samenvatting de volgende elementen bevat: Over straling: o een definitie van het

Nadere informatie

Naam: Klas: Repetitie Radioactiviteit VWO (versie A)

Naam: Klas: Repetitie Radioactiviteit VWO (versie A) Naam: Klas: Repetitie Radioactiviteit VWO (versie A) Aan het einde van de repetitie vind je de lijst met elementen en twee tabellen met weegfactoren voor het berekenen van de equivalente en effectieve

Nadere informatie

Opgave 3 N-16 in een kerncentrale 2014 II

Opgave 3 N-16 in een kerncentrale 2014 II Opgave 3 N-16 in een kerncentrale 2014 II In de reactor binnen in het reactorgebouw van een kerncentrale komt warmte vrij door kernsplijtingen. Die warmte wordt afgevoerd door het water in het primaire

Nadere informatie

- KLAS 5. c) Bereken de snelheid waarmee een elektron vrijkomt als het groene licht op de Rbkathode

- KLAS 5. c) Bereken de snelheid waarmee een elektron vrijkomt als het groene licht op de Rbkathode NATUURKUNDE - KLAS 5 PROEFWERK H7 --- 26/11/10 Het proefwerk bestaat uit 3 opgaven; totaal 32 punten. Opgave 1: gasontladingsbuis (4 p) In een gasontladingsbuis (zoals een TL-buis) zijn het gassen die

Nadere informatie

Examentraining 2015. Leerlingmateriaal

Examentraining 2015. Leerlingmateriaal Examentraining 2015 Leerlingmateriaal Vak Natuurkunde Klas 5 havo Bloknummer Docent(en) Blok IV Medische beeldvorming (B2) WAN Domein B: Beeld- en geluidstechniek Subdomein B2: Straling en gezondheid

Nadere informatie

Wisselwerking. van ioniserende straling met materie

Wisselwerking. van ioniserende straling met materie Wisselwerking van ioniserende straling met materie Wisselwerkingsprocessen Energie afgifte en structuurverandering in ontvangende materie Aard van wisselwerking bepaalt het juiste afschermingsmateriaal

Nadere informatie

Groep 1 + 2 (klas 5), deel 1 Vraag 1 Vraag 2 Vraag 3 Vraag 4 Vraag 5

Groep 1 + 2 (klas 5), deel 1 Vraag 1 Vraag 2 Vraag 3 Vraag 4 Vraag 5 Groep 1 + 2 (klas 5), deel 1 Meerkeuzevragen + bijbehorende antwoorden aansluitend op hoofdstuk 2 paragraaf 1 t/m 3, Kromlijnige bewegingen (Systematische Natuurkunde) Vraag 1 Bij een horizontale worp

Nadere informatie

Inleiding stralingsfysica

Inleiding stralingsfysica Inleiding stralingsfysica Historie 1896: Henri Becquerel ontdekt het verschijnsel radioactiviteit 1895: Wilhelm Conrad Röntgen ontdekt Röntgenstraling RadioNucliden: Inleiding Stralingsfysica 1 Wat maakt

Nadere informatie

Dosisbegrippen stralingsbescherming. /stralingsbeschermingsdienst SBD-TU/e

Dosisbegrippen stralingsbescherming. /stralingsbeschermingsdienst SBD-TU/e 13 Dosisbegrippen stralingsbescherming 1 13 Ioniserende straling ontvanger stralingsbron stralingsbundel zendt straling uit absorptie van energie dosis mogelijke biologische effecten 2 13 Ioniserende straling

Nadere informatie

6.1 Ioniserende straling; eigenschappen en detectie

6.1 Ioniserende straling; eigenschappen en detectie Uitwerkingen opgaven hoofdstuk 6 6.1 Ioniserende straling; eigenschappen en detectie Opgave 1 a Zie figuur 6.1. Figuur 6.1 Als je met het vliegtuig gaat, ontvang je de meeste straling, omdat je je op een

Nadere informatie

Voorbereiding toelatingsexamen arts/tandarts. Fysica: Kernfysica. 25 juli 2015. dr. Brenda Casteleyn

Voorbereiding toelatingsexamen arts/tandarts. Fysica: Kernfysica. 25 juli 2015. dr. Brenda Casteleyn Voorbereiding toelatingsexamen arts/tandarts Fysica: Kernfysica 25 juli 2015 dr. Brenda Casteleyn Met dank aan: Atheneum van Veurne (http://www.natuurdigitaal.be/geneeskunde/fysica/wiskunde/wiskunde.htm),

Nadere informatie

Radioactiviteit. Een paar gegevens:

Radioactiviteit. Een paar gegevens: Radioactiviteit Een paar gegevens: 1 MeV = 1,6 10 13 J. In de stralingshygiëne kent men aan -straling een weegfactor 20 toe; aan - en -straling een weegfactor 1. Plutonium-238 zendt -stralen uit. De halveringstijd

Nadere informatie

PositronEmissieTomografie (PET) Een medische toepassing van deeltjesfysica

PositronEmissieTomografie (PET) Een medische toepassing van deeltjesfysica PositronEmissieTomografie (PET) Een medische toepassing van deeltjesfysica Wat zie je? PositronEmissieTomografie (PET) Nucleaire geneeskunde: basisprincipe Toepassing van nucleaire geneeskunde Vakgebieden

Nadere informatie

Hoofdstuk 1: Radioactiviteit

Hoofdstuk 1: Radioactiviteit Hoofdstuk 1: Radioactiviteit Inleiding Het is belangrijk iets te weten over wat we in de natuurkunde radioactiviteit noemen. Ongetwijfeld heb je, zonder er direct mee in aanraking te zijn geweest, er ergens

Nadere informatie

Radioactiviteit enkele begrippen

Radioactiviteit enkele begrippen 044 1 Radioactiviteit enkele begrippen Na het ongeval in de kerncentrale in Tsjernobyl (USSR) op 26 april 1986 is gebleken dat er behoefte bestaat de kennis omtrent radioactiviteit voor een breder publiek

Nadere informatie

Alfastraling bestaat uit positieve heliumkernen (2 protonen en 2 neutronen) met veel energie. Wordt gestopt door een blad papier.

Alfastraling bestaat uit positieve heliumkernen (2 protonen en 2 neutronen) met veel energie. Wordt gestopt door een blad papier. Alfa -, bèta - en gammastraling Al in 1899 onderscheidde Ernest Rutherford bij de uraniumstraling "minstens twee" soorten: één die makkelijk wordt geabsorbeerd, voor het gemak de 'alfastraling' genoemd,

Nadere informatie

Radioactiviteit en Kernfysica. Inhoud:

Radioactiviteit en Kernfysica. Inhoud: Radioactiviteit en Kernfysica Inhoud:. Atoommodel Rutherford Bohr. Bouw van atoomkernen A. Samenstelling B. Standaardmodel C. LHC D. Isotopen E. Binding F. Energieniveaus 3. Energie en massa A. Bindingsenergie

Nadere informatie

21/05/2014. 3. Natuurlijke en kunstmatige radioactiviteit 3.1 3.1. 3.1 Soorten radioactieve straling en transmutatieregels. (blijft onveranderd)

21/05/2014. 3. Natuurlijke en kunstmatige radioactiviteit 3.1 3.1. 3.1 Soorten radioactieve straling en transmutatieregels. (blijft onveranderd) 3. Natuurlijke en kunstmatige radioactiviteit 3.1 Soorten radioactieve straling en transmutatieregels 3.2 Halveringstijd Detectiemethoden voor radioactieve straling 3.4 Oefeningen 3.1 Soorten radioactieve

Nadere informatie

Medische Beeldvorming

Medische Beeldvorming Medische Beeldvorming VWO 1 MEDISCHE BEELDVORMING Over deze lessenserie Colofon In deze module worden de natuurkundige principes en technieken uitgelegd die toegepast worden bij het maken van foto s en

Nadere informatie

Elektromagnetische straling

Elektromagnetische straling Inhoud Elektromagnetische straling... 2 Licht als deeltje... 2 De elektronvolt als alternatieve eenheid voor Joule... 3 Elektronenconfiguratie in een atoom... 4 Atomen in aangeslagen toestand... 5 Absorptie...

Nadere informatie

IONISERENDE STRALING. Deeltjes-straling

IONISERENDE STRALING. Deeltjes-straling /stralingsbeschermingsdienst SBD 9673 Dictaat 98-10-26, niv. 5 A/B IONISERENDE STRALING Met de verzamelnaam straling bedoelen we vele verschillende verschijningsvormen van energie, die kunnen worden uitgezonden

Nadere informatie

Wetenschappelijke Begrippen

Wetenschappelijke Begrippen Wetenschappelijke Begrippen Isotoop Als twee soorten atoomkernen hetzelfde aantal protonen heeft (en dus van hetzelfde element zijn), maar een ander aantal neutronen (en dus een andere massa), dan noemen

Nadere informatie

Experimenten met radioactieve bronnen en röntgenstraling

Experimenten met radioactieve bronnen en röntgenstraling Faculteit Bètawetenschappen Freudenthal Instituut voor Didactiek van Wiskunde en Natuurwetenschappen Experimenten met radioactieve bronnen en röntgenstraling Ioniserende Stralen Practicum ISP 2014 Ioniserende

Nadere informatie

1 Leerlingproject: Kosmische straling 28 februari 2002

1 Leerlingproject: Kosmische straling 28 februari 2002 1 Leerlingproject: Kosmische straling 28 februari 2002 1 Kosmische straling Onder kosmische straling verstaan we geladen deeltjes die vanuit de ruimte op de aarde terecht komen. Kosmische straling is onder

Nadere informatie

Kernenergie. FEW cursus: Uitdagingen. Jo van den Brand 6 december 2010

Kernenergie. FEW cursus: Uitdagingen. Jo van den Brand 6 december 2010 Kernenergie FEW cursus: Uitdagingen Jo van den Brand 6 december 2010 Inhoud Jo van den Brand jo@nikhef.nl www.nikhef.nl/~jo Boek Giancoli Physics for Scientists and Engineers Week 1 Week 2 Werkcollege

Nadere informatie

Toets HAVO 4 Chemie Hfdst. 2 Schatkamer aarde

Toets HAVO 4 Chemie Hfdst. 2 Schatkamer aarde Toets HAVO 4 Chemie Hfdst. 2 Schatkamer aarde Opgave 1 Op het etiket van een pot pindakaas staat als een van de ingrediënten magnesium genoemd. Scheikundig is dit niet juist. Pindakaas bevat geen magnesium

Nadere informatie

Inhoud. Medische beeldvorming... 2 Opgave: Röntgenapparaat... 3 Opgave: PET-Scan... 5 Opgave: MRI-scan... 7 Opgave: Echografie...

Inhoud. Medische beeldvorming... 2 Opgave: Röntgenapparaat... 3 Opgave: PET-Scan... 5 Opgave: MRI-scan... 7 Opgave: Echografie... Inhoud... 2 Opgave: Röntgenapparaat... 3 Opgave: PET-Scan... 5 Opgave: MRI-scan... 7 Opgave: Echografie... 8 1/10 HAVO Medische beeldvormende technieken hebben als doel een beeld te vormen van het inwendige

Nadere informatie

Antwoorden over de technische probleem bij aardwarmte installatie Koekoekspolder

Antwoorden over de technische probleem bij aardwarmte installatie Koekoekspolder Antwoorden over de technische probleem bij aardwarmte installatie Koekoekspolder Wat is het technische probleem? Er is een verstopping in de injectieput ontstaan, hierdoor kunnen er alleen nog maar kleine

Nadere informatie

Effecten van ioniserende straling

Effecten van ioniserende straling Faculteit Bètawetenschappen Ioniserende Stralen Practicum Achtergrondinformatie Effecten van ioniserende straling Equivalente dosis Het biologisch effect van ioniserende straling of: de schade aan levend

Nadere informatie

Eindexamen vwo natuurkunde pilot 2012 - I

Eindexamen vwo natuurkunde pilot 2012 - I Eindexamen vwo natuurkunde pilot 0 - I Opgave Lichtpracticum maximumscore De buis is aan beide kanten afgesloten om licht van buitenaf te voorkomen. maximumscore 4 De weerstanden verhouden zich als de

Nadere informatie

Uitwerkingen KeCo-selectie SET-D HAVO5 1

Uitwerkingen KeCo-selectie SET-D HAVO5 1 Uitwerkingen KeCo-selectie SET-D HAO5 1 KeCo W.2. (A) In een bekerglas wordt 400 ml water geschonken met een begintemperatuur van 1 C. In het water wordt een dompelaar geplaatst met een vermogen van 90

Nadere informatie

"Naar de kern van de materie" legt uit wat radioactiviteit nu eigenlijk is. Er bestaan drie soorten straling.

Naar de kern van de materie legt uit wat radioactiviteit nu eigenlijk is. Er bestaan drie soorten straling. Alles om ons heen is in zekere mate radioactief. Radioactiviteit is een volkomen natuurlijk verschijnsel. Zelfs ons lichaam is licht radioactief. De mens heeft het verschijnsel van de radioactiviteit dus

Nadere informatie

Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Vrijdag 27 mei totale examentijd 3 uur

Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Vrijdag 27 mei totale examentijd 3 uur natuurkunde 1,2 Examen VWO - Compex Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Vrijdag 27 mei totale examentijd 3 uur 20 05 Vragen 1 tot en met 17. In dit deel staan de vragen waarbij de computer

Nadere informatie

Biologische effecten van ioniserende en niet-ioniserende straling

Biologische effecten van ioniserende en niet-ioniserende straling Inhoudsopgave 01 Ioniserende straling 1 011 Ioniserende elektromagnetische straling 2 012 Straling van radioactieve Deeltjes 3 013 Tijdsconstante en halveringstijd 7 02 Absorptie 9 021 De absorptiewet

Nadere informatie

KERNEN & DEELTJES VWO

KERNEN & DEELTJES VWO KERNEN & DEELTJES VWO Foton is een opgavenverzameling voor het nieuwe eindexamenprogramma natuurkunde. Foton is gratis te downloaden via natuurkundeuitgelegd.nl/foton Uitwerkingen van alle opgaven staan

Nadere informatie

Medische Beeldvorming

Medische Beeldvorming Medische Beeldvorming KLAS 5 HAVO MEDISCHE BEELDVORMING Over deze lessenserie In deze module worden de natuurkundige principes en technieken uitgelegd die toegepast worden bij het maken van foto s en beelden

Nadere informatie

1 Bouw van atomen. Theorie Radioactiviteit, Bouw van atomen, www.roelhendriks.eu

1 Bouw van atomen. Theorie Radioactiviteit, Bouw van atomen, www.roelhendriks.eu Radioactiviteit 1 Bouw van atomen 2 Chemische reacties en kernreacties 3 Alfa-, bèta- en gammaverval 4 Halveringstijd van radioactieve stoffen 5 Activiteit van een radioactieve bron 6 Kernstraling: doordringend

Nadere informatie

Eindexamen natuurkunde 1-2 havo 2001-II

Eindexamen natuurkunde 1-2 havo 2001-II Eindexamen natuurkunde - havo 00-II 4 Antwoordmodel Opgave Fietsdynamo uitkomst: f = 49 Hz (met een marge van Hz) Twee perioden duren 47 6 = 4 ms; voor één periode geldt: T = Dus f = = = 49 Hz. - T 0,5

Nadere informatie

Opleiding Stralingsdeskundigheid niveau 3 / 4B. Dosimetrie, deel 1. introductie dosisbegrip. W.P. Moerman

Opleiding Stralingsdeskundigheid niveau 3 / 4B. Dosimetrie, deel 1. introductie dosisbegrip. W.P. Moerman Opleiding Stralingsdeskundigheid niveau 3 / 4B Dosimetrie, deel 1 introductie dosisbegrip W.P. Moerman Dosis Meestal: hoeveelheid werkzame stof Inhoud dag 1 dosis kerma exposie dag 2 equivalente dosis

Nadere informatie

MEDISCHE BEELDVORMING

MEDISCHE BEELDVORMING MEDISCHE BEELDVORMING 1 INLEIDING Ruim 100 jaar geleden, om precies te zijn op 8 november 1895, ontdekte de Duitse natuurkundige Wilhelm Röntgen per toeval eine neue Art von Strahlen. In de eerste publicatie

Nadere informatie

Examen HAVO. tijdvak 1 donderdag 28 mei 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage.

Examen HAVO. tijdvak 1 donderdag 28 mei 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Examen HAVO 2009 tijdvak 1 donderdag 28 mei 13.30-16.30 uur oud programma natuurkunde 1 Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Dit examen bestaat uit 27 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 76 punten

Nadere informatie

Eindexamen natuurkunde 1-2 havo 2000-I

Eindexamen natuurkunde 1-2 havo 2000-I - + - + Eindexamen natuurkunde -2 havo 2000-I 4 Antwoordmodel Opgave LEDs voorbeelden van schakelschema s: 50 Ω V LED A 50 Ω A V LED Als slechts één meter juist is geschakeld: punt. 2 uitkomst: R = 45

Nadere informatie

FAQ - Risico op een tekort aan bepaalde isotopen voor medisch gebruik

FAQ - Risico op een tekort aan bepaalde isotopen voor medisch gebruik FAQ - Risico op een tekort aan bepaalde isotopen voor medisch gebruik 1. Wat zijn radio-isotopen? Een radio-isotoop is een atoomkern die niet stabiel is, maar volgens een proces van radioactief verval

Nadere informatie

Productie van radionucliden

Productie van radionucliden Productie van radionucliden Cursus Stralingshygiëne, niveau 3, Nijmegen Mark van Mierlo, Productie van radionucliden, dia 1 Opbouw van de presentatie 1. Inleiding 2. Soorten radionucliden en gebruik 3.

Nadere informatie

Elektromagnetische straling... 2 Licht als deeltje... 2

Elektromagnetische straling... 2 Licht als deeltje... 2 Inhoud Elektromagnetische straling... 2 Licht als deeltje... 2 Licht als deeltje... 2 Elektronenconfiguratie in een atoom... 3 Atomen in aangeslagen toestand... 4 Het foto-elektrisch effect... 7 Opgave:

Nadere informatie

Stralingsdetectie en meetapparatuur. /stralingsbeschermingsdienst SBD-TU/e

Stralingsdetectie en meetapparatuur. /stralingsbeschermingsdienst SBD-TU/e Stralingsdetectie en meetapparatuur Stralingsmonitoren Een stralingsmonitor is slechts geschikt voor het meten van een beperkt aantal stralingssoorten energiegebied Een stralingsmonitor is altijd gekalibreerd

Nadere informatie

Eindexamen natuurkunde 1 havo 2001-II

Eindexamen natuurkunde 1 havo 2001-II Eindexamen natuurkunde havo 00-II 4 Antwoordmodel Opgave Vliegen met menskracht uitkomst: t = 5,0 (uur) s Voor de gemiddelde snelheid geldt: v gem =. t De gemiddelde snelheid van het vliegtuig is 8,9 m/s

Nadere informatie

Hoofdstuk 3: Licht. Natuurkunde VWO 2011/2012. www.lyceo.nl

Hoofdstuk 3: Licht. Natuurkunde VWO 2011/2012. www.lyceo.nl Hoofdstuk 3: Licht Natuurkunde VWO 2011/2012 www.lyceo.nl Hoofdstuk 3: Licht Natuurkunde 1. Mechanica 2. Golven en straling 3. Elektriciteit en magnetisme 4. Warmteleer Rechtlijnige beweging Trilling en

Nadere informatie

Eindexamen natuurkunde 1-2 vwo 2002-II

Eindexamen natuurkunde 1-2 vwo 2002-II Eindexamen natuurkunde - vwo 00-II Opgave Sellafield Maximumscore voorbeeld van een antwoord: U ( n) Cs ( x n) Rb. 9 0 55 0 7 (Het andere element is dus Rb.) berekenen van het atoomnummer consequente keuze

Nadere informatie

Examen HAVO - Compex. natuurkunde 1,2 Compex

Examen HAVO - Compex. natuurkunde 1,2 Compex natuurkunde 1, Compex Examen HAVO - Compex? Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 1 Dinsdag 30 mei totale examentijd 3,5 uur 0 06 n dit deel van het examen staan de vragen waarbij de computer niet

Nadere informatie

Eindexamen natuurkunde havo 2009 - I

Eindexamen natuurkunde havo 2009 - I Opgave 1 Lord of the Flies Lees eerst de tekst in het kader. Er bestaan twee soorten brillenglazen: - bolle (met een positieve sterkte) en - holle (met een negatieve sterkte). In de figuren hiernaast is

Nadere informatie

natuurkunde pilot vwo 2015-II

natuurkunde pilot vwo 2015-II Formuleblad Formules die bij het pilot-programma horen en die niet in Binas staan. C Beweging en wisselwerking F w,l 1 2 c Av w 2 E p chem voor rv v Echem m p na r m D Lading en veld I GU E Straling en

Nadere informatie

Compex natuurkunde 1-2 havo 2003-I

Compex natuurkunde 1-2 havo 2003-I Compex natuurkunde -2 havo 2003-I 4 Antwoordmodel Opgave Verwarmingslint voorbeeld van een antwoord: Ook bij hoge buitentemperaturen (waarbij geen gevaar voor bevriezing is) geeft het lint warmte af. Je

Nadere informatie

Meesterklas Deeltjesfysica. Universiteit Antwerpen

Meesterklas Deeltjesfysica. Universiteit Antwerpen Meesterklas Deeltjesfysica Universiteit Antwerpen Programma 9u45 10u00 11u00 11u15 11u45 12u00 13u00 15u00 15u30 17u00 Verwelkoming Deeltjesfysica Prof. Nick van Remortel Pauze Versnellers en Detectoren

Nadere informatie

2.3 Energie uit atoomkernen

2.3 Energie uit atoomkernen 2. Energie uit atoomkernen 2.1 Equivalentie van massa en energie 2.2 Energie per kerndeeltje in een kern 2.3 Energie uit atoomkernen 2.1 Equivalentie van massa en energie Einstein: massa kan worden omgezet

Nadere informatie

Vragen en antwoorden in verband met het mogelijk tekort aan medische radio-isotopen

Vragen en antwoorden in verband met het mogelijk tekort aan medische radio-isotopen Vragen en antwoorden in verband met het mogelijk tekort aan medische radio-isotopen 1. Wat zijn radio-isotopen? Een radio-isotoop is een atoomkern die niet stabiel is, maar volgens een proces van radioactief

Nadere informatie

Straling valt dus buiten de lesstof van de cursus Basisveiligheid (B-VCA)!

Straling valt dus buiten de lesstof van de cursus Basisveiligheid (B-VCA)! BIJLAGE STRALING Deze bijlage is voor personen die de veiligheidscursus - Veiligheid voor Operationeel Leidinggevenden (VOL-VCA) volgen. - 'Veiligheid voor Intercedenten en Leidinggevenden' (VIL-VCU) volgen.

Nadere informatie

In de figuur hieronder zie je een Elektromagnetische golf: een golf die bestaat uit elektrische en magnetische trillingen.(zie figuur).

In de figuur hieronder zie je een Elektromagnetische golf: een golf die bestaat uit elektrische en magnetische trillingen.(zie figuur). 2.1 Wat is licht? In de figuur hieronder zie je een Elektromagnetische golf: een golf die bestaat uit elektrische en magnetische trillingen.(zie figuur). Licht is een elektromagnetische golf. Andere voorbeelden

Nadere informatie

oefen vt vwo5 h6 Elektromagnetisme Opgaven en uitwerkingen vind je op www.agtijmensen.nl Oefen vt vwo5 h6 Elektromagnetisme Opgave 1.

oefen vt vwo5 h6 Elektromagnetisme Opgaven en uitwerkingen vind je op www.agtijmensen.nl Oefen vt vwo5 h6 Elektromagnetisme Opgave 1. Opgaven en uitwerkingen vind je op www.agtijmensen.nl Oefen vt vwo5 h6 Elektromagnetisme Opgave 1. Elektrisch veld In de vacuüm gepompte beeldbuis van een TV staan twee evenwijdige vlakke metalen platen

Nadere informatie

Examen VWO. natuurkunde (pilot) tijdvak 1 maandag 21 mei 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Gebruik het tabellenboekje.

Examen VWO. natuurkunde (pilot) tijdvak 1 maandag 21 mei 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Gebruik het tabellenboekje. Examen VWO 01 tijdvak 1 maandag 1 mei 13.30-16.30 uur natuurkunde (pilot) Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Gebruik het tabellenboekje. Dit examen bestaat uit 7 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

DETECTIE EN MEETMETHODEN

DETECTIE EN MEETMETHODEN SBD 9692 Technische Universiteit Eindhoven 98-11-05, niv. 5 A/B Centrum Stralingsbescherming en Dosimetrie Stralingsbeschermingsdienst DETECTIE EN MEETMETHODEN De werking van een groot deel van de stralingsmeetapparatuur

Nadere informatie

Large Hadron Collider. Werkbladen. HiSPARC. 1 Inleiding. 2 Voorkennis. 3 Opgaven atoombouw. C.G.N. van Veen

Large Hadron Collider. Werkbladen. HiSPARC. 1 Inleiding. 2 Voorkennis. 3 Opgaven atoombouw. C.G.N. van Veen Werkbladen HiSPARC Large Hadron Collider C.G.N. van Veen 1 Inleiding In het voorjaar van 2015 start de LHC onieuw o. Ditmaal met een hogere energie dan ooit tevoren. Protonen met een energie van 7,0 TeV

Nadere informatie

Eindexamen natuurkunde 1-2 vwo 2003-II

Eindexamen natuurkunde 1-2 vwo 2003-II Eindexamen natuurkunde - vwo 00-II 4 Antwoordmodel Opgave Elektromotor voorbeeld van een antwoord: schuifweerstand en schakelaar volgens schema aangesloten op de spanningsbron kring met een deel van de

Nadere informatie

formules havo natuurkunde

formules havo natuurkunde Subdomein B1: lektriciteit De kandidaat kan toepassingen van het gebruik van elektriciteit beschrijven, de bijbehorende schakelingen en de onderdelen daarvan analyseren en de volgende formules toepassen:

Nadere informatie

Numerieke methoden. v (m/s) t (s) v (m/s) t (s) v (m/s) t (s) 5 VWO

Numerieke methoden. v (m/s) t (s) v (m/s) t (s) v (m/s) t (s) 5 VWO In de natuurwetenschappen probeert men inzicht te krijgen in hoe de wereld om ons heen werkt. Daartoe doet men waarnemingen en voert men experimenten uit. Op basis van de gegevens die daaruit voortkomen

Nadere informatie

In deze eindtoets willen we met jullie samenvatten waar we het in het afgelopen kwartiel over gehad hebben:

In deze eindtoets willen we met jullie samenvatten waar we het in het afgelopen kwartiel over gehad hebben: Eindtoets 3DEX1: Fysica van nieuwe energie 21-1- 2014 van 9:00-12:00 Roger Jaspers & Adriana Creatore In deze eindtoets willen we met jullie samenvatten waar we het in het afgelopen kwartiel over gehad

Nadere informatie

De Broglie. N.G. Schultheiss

De Broglie. N.G. Schultheiss De Broglie N.G. Schultheiss Inleiding Deze module volgt op de module Detecteren en gaat vooraf aan de module Fluorescentie. In deze module wordt de kleur van het geabsorbeerd of geëmitteerd licht gekoppeld

Nadere informatie

Eindexamen natuurkunde compex vwo 2010 - I

Eindexamen natuurkunde compex vwo 2010 - I - + Eindexamen natuurkunde compex vwo 2010 - I Opgave 1 Massaspectrometer Lood in ertsen uit mijnen bestaat voornamelijk uit de isotopen lood-206, lood-207 en lood-208. De herkomst van lood in loden voorwerpen

Nadere informatie

Examen HAVO. natuurkunde. tijdvak 1 donderdag 28 mei 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage.

Examen HAVO. natuurkunde. tijdvak 1 donderdag 28 mei 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Examen HAVO 2009 tijdvak 1 donderdag 28 mei 13.30-16.30 uur natuurkunde tevens oud programma natuurkunde 1,2 Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Dit examen bestaat uit 26 vragen. Voor dit examen zijn

Nadere informatie

RADIOLOGISCH HANDBOEK HULPVERLENINGSDIENSTEN

RADIOLOGISCH HANDBOEK HULPVERLENINGSDIENSTEN CONCEPT, 16 september 2011 RADIOLOGISCH HANDBOEK HULPVERLENINGSDIENSTEN DEEL III Versie 2, 2011 ACHTERGRONDINFORMATIE VOOR SPECIALISTEN VAN BRANDWEER EN GHOR dr R.C.G.M. Smetsers dr P.C. Görts Laboratorium

Nadere informatie

Kernenergie. Nathal Severijns. Lessen voor de XXI ste eeuw 27/02/2012 KATHOLIEKE UNIVERSITEIT LEUVEN

Kernenergie. Nathal Severijns. Lessen voor de XXI ste eeuw 27/02/2012 KATHOLIEKE UNIVERSITEIT LEUVEN Kernenergie Nathal Severijns Lessen voor de XXI ste eeuw 27/02/2012 KATHOLIEKE UNIVERSITEIT LEUVEN Fundamenteel fysica onderzoek met ionenbundels: - structuur van de atoomkern - eigenschappen van de natuurkrachten

Nadere informatie

Welkom op de afdeling Nucleaire Geneeskunde Stage studenten eerste master arts Academisch jaar 2009-2010

Welkom op de afdeling Nucleaire Geneeskunde Stage studenten eerste master arts Academisch jaar 2009-2010 Welkom op de afdeling Nucleaire Geneeskunde Stage studenten eerste master arts Academisch jaar 2921 11/3/29 1 Inleiding Beste studenten, Geachte toekomstige collega s, Welkom op de afdeling nucleaire geneeskunde.

Nadere informatie

Skeletscintigrafie. Afdeling nucleaire geneeskunde

Skeletscintigrafie. Afdeling nucleaire geneeskunde Skeletscintigrafie Afdeling nucleaire geneeskunde Zwangerschap / Borstvoeding Indien u zwanger bent (of de mogelijkheid daartoe bestaat), moet u dit zo spoedig mogelijk melden aan de afdeling nucleaire

Nadere informatie

7. Hoofdstuk 7 : De Elektronenstructuur van Atomen

7. Hoofdstuk 7 : De Elektronenstructuur van Atomen 7. Hoofdstuk 7 : De Elektronenstructuur van Atomen 7.1. Licht: van golf naar deeltje Frequentie (n) is het aantal golven dat per seconde passeert door een bepaald punt (Hz = 1 cyclus/s). Snelheid: v =

Nadere informatie

Inhoud. Medische beeldvorming...2 Opgave: Röntgenapparaat...3 Opgave: PET-Scan...6 Opgave: MRI-scan...8 Opgave: Echografie...

Inhoud. Medische beeldvorming...2 Opgave: Röntgenapparaat...3 Opgave: PET-Scan...6 Opgave: MRI-scan...8 Opgave: Echografie... Inhoud...2 Opgave: Röntgenapparaat...3 Opgave: PET-Scan...6 Opgave: MRI-scan...8 Opgave: Echografie...14 1/16 Medische beeldvormende technieken hebben als doel een beeld te vormen van het inwendige menselijke

Nadere informatie

AANGEWENDE TECHNIEKEN: NUCLEAIRE GENEESKUNDE

AANGEWENDE TECHNIEKEN: NUCLEAIRE GENEESKUNDE AANGEWENDE TECHNIEKEN: NUCLEAIRE GENEESKUNDE Inleiding Het principe van radioactiviteit en radioactieve straling werd beschreven op het einde van de negentiende eeuw, maar pas tijdens de tweede wereldoorlog

Nadere informatie

Voorbeeldtentamen Natuurkunde

Voorbeeldtentamen Natuurkunde James Boswell Instituut Universiteit Utrecht Voorbeeldtentamen Natuurkunde havo versie Uitwerkingen Opgave 1: Fietser Bij het fietsen speelt wrijving een belangrijke rol. In onderstaande grafiek is de

Nadere informatie

RADIOACTIEF VERVAL. Vervalsnelheid

RADIOACTIEF VERVAL. Vervalsnelheid /stralingsbeschermingsdienst 8385-I dictaat september 2000 RADIOACTIEF VERVAL Voor een beperkt aantal van nature voorkomende kernsoorten en voor de meeste kunstmatig gevormde nucliden wijkt de neutron/proton

Nadere informatie

Stoffen, structuur en bindingen

Stoffen, structuur en bindingen Hoofdstuk 1: Stoffen, structuur en bindingen Scheikunde vwo 2011/2012 www.lyceo.nl Onderwerpen Scheikunde 2011 2012 Stoffen, structuur en binding Kenmerken van Reacties Zuren en base Redox Chemische technieken

Nadere informatie

Eindexamen natuurkunde 1 vwo 2002-I

Eindexamen natuurkunde 1 vwo 2002-I Eindexamen natuurkunde vo 00-I 4 Antoordmodel Opgave Parachute uitkomst: Het duurt 0 s langer. voorbeeld van een berekening: Voor een vrije val geldt: s = gt. Dus 400 = 9,8 t. Hieruit volgt t = 0 s. Aflezen

Nadere informatie

Examen HAVO. natuurkunde (pilot) tijdvak 1 donderdag 28 mei 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage.

Examen HAVO. natuurkunde (pilot) tijdvak 1 donderdag 28 mei 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Examen HAVO 2009 tijdvak 1 donderdag 28 mei 13.30-16.30 uur natuurkunde (pilot) Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Dit examen bestaat uit 26 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 78 punten te behalen.

Nadere informatie

Oefententamen Diagnose en Interventie (8NB00)

Oefententamen Diagnose en Interventie (8NB00) Oefententamen Diagnose en Interventie (8NB00) 7 januari 2014 14:45-17:45 Gebruik van een gewone en/of grafische rekenmachine is toegestaan. Antwoorden mogen zowel in het Nederlands als het Engels gegeven

Nadere informatie

J De centrale draait (met de gegevens) gedurende één jaar. Het gemiddelde vermogen van de centrale kan dan berekend worden:

J De centrale draait (met de gegevens) gedurende één jaar. Het gemiddelde vermogen van de centrale kan dan berekend worden: Uitwerking examen Natuurkunde1 HAVO 00 (1 e tijdvak) Opgave 1 Itaipu 1. De verbruikte elektrische energie kan worden omgerekend in oules: 17 = 9,3 kwh( = 9,3 3, ) = 3,3 De centrale draait (met de gegevens)

Nadere informatie

Dit examen bestaat uit vier opgaven Bijlage: 1 antwoordpapier

Dit examen bestaat uit vier opgaven Bijlage: 1 antwoordpapier HAVO 11 EXAMEN HOGER ALGEMEEN VOORTGEZET ONDERWIJS IN 1983 Vrijdag 17 juni, 9.00-12.00 uur NATUURKUNDE Dit examen bestaat uit vier opgaven Bijlage: 1 antwoordpapier 2 " Benodigde gegevens kunnen worden

Nadere informatie

Examen VWO. natuurkunde 1,2. tijdvak 2 woensdag 24 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage.

Examen VWO. natuurkunde 1,2. tijdvak 2 woensdag 24 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Examen VWO 009 tijdvak woensdag 4 juni 3.30-6.30 uur natuurkunde, Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Dit examen bestaat uit 5 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 77 punten te behalen. Voor elk

Nadere informatie

UITWERKINGEN OEFENVRAAGSTUKKEN 5 HAVO. natuurkunde

UITWERKINGEN OEFENVRAAGSTUKKEN 5 HAVO. natuurkunde UITWERKINGEN OEFENVRAAGSTUKKEN voor schoolexamen (SE) en examen 5 HAVO natuurkunde katern : Trillingen en golven, energie en warmte, elektromagnetisme, opwekking en transport van elektrische energie, straling,

Nadere informatie

Examen HAVO. Natuurkunde 1,2

Examen HAVO. Natuurkunde 1,2 Natuurkunde 1,2 Examen HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 21 juni 13.30 16.30 uur 20 00 Dit examen bestaat uit 26 vragen. Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel punten met

Nadere informatie

Statistiek voor Natuurkunde Opgavenserie 4: Lineaire regressie

Statistiek voor Natuurkunde Opgavenserie 4: Lineaire regressie Statistiek voor Natuurkunde Opgavenserie 4: Lineaire regressie Inleveren: Uiterlijk 15 februari voor 16.00 in mijn postvakje Afspraken Overleg is toegestaan, maar iedereen levert zijn eigen werk in. Overschrijven

Nadere informatie

Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 22 juni 13.30 16.30 uur

Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 22 juni 13.30 16.30 uur natuurkunde Examen HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 22 juni 3.30 6.30 uur 20 05 Vragenboekje Voor dit examen zijn maximaal 82 punten te behalen; het examen bestaat uit 26 vragen.

Nadere informatie

Fluorescentie. dr. Th. W. Kool, N.G. Schultheiss

Fluorescentie. dr. Th. W. Kool, N.G. Schultheiss 1 Fluorescentie dr. Th. W. Kool, N.G. Schultheiss 1 Inleiding Deze module volgt op de module de Broglie. Het detecteren van kosmische straling in onze ski-boxen geschiedt met behulp van het organische

Nadere informatie

Eindexamen natuurkunde 1-2 vwo 2006-II

Eindexamen natuurkunde 1-2 vwo 2006-II Eindexamen natuurkunde - vwo 006-II 4 Beoordelingsmodel Opgave Ding-dong voorbeeld van een antwoord: Bij gelijkstroom ontstaat er een constant magnetisch veld in de spoel; bij wisselstroom een wisselend

Nadere informatie

Newton vwo deel 2 Uitwerkingen Hoofdstuk 21 Kernenergie 139

Newton vwo deel 2 Uitwerkingen Hoofdstuk 21 Kernenergie 139 Newton vwo deel Uitwerkingen Hoofdstuk Kernenergie 39 Kernenergie Inleiding.Voorkennis Ioniserende straling a De instabiele kern van een atoom. b soort straling bestaat uit eigenschappen ioniserend vermogen

Nadere informatie

nieuw deeltje deeltje 1 deeltje 2 deeltje 2 tijd

nieuw deeltje deeltje 1 deeltje 2 deeltje 2 tijd Samenvatting Inleiding De kern Een atoom bestaat uit een kern en aan de kern gebonden elektronen, die om de kern cirkelen. Dat de elektronen aan de kern gebonden zijn, komt doordat er een kracht werkt

Nadere informatie

De Zon. N.G. Schultheiss

De Zon. N.G. Schultheiss 1 De Zon N.G. Schultheiss 1 Inleiding Deze module is direct vanaf de derde of vierde klas te volgen en wordt vervolgd met de module De Broglie of de module Zonnewind. Figuur 1.1: Een schema voor kernfusie

Nadere informatie

Zonnestraling. Samenvatting. Elektromagnetisme

Zonnestraling. Samenvatting. Elektromagnetisme Zonnestraling Samenvatting De Zon zendt elektromagnetische straling uit. Hierbij verplaatst energie zich via elektromagnetische golven. De golflengte van de straling hangt samen met de energie-inhoud.

Nadere informatie

Onderzoek op de afdeling Nucleaire Geneeskunde

Onderzoek op de afdeling Nucleaire Geneeskunde Onderzoek op de afdeling Nucleaire Geneeskunde Inleiding In Nederland worden per jaar meer dan honderdduizend mensen verwezen voor een nucleair geneeskundig onderzoek of behandeling. Nucleair geneeskundig

Nadere informatie