"Naar de kern van de materie" legt uit wat radioactiviteit nu eigenlijk is. Er bestaan drie soorten straling.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download ""Naar de kern van de materie" legt uit wat radioactiviteit nu eigenlijk is. Er bestaan drie soorten straling."

Transcriptie

1 Alles om ons heen is in zekere mate radioactief. Radioactiviteit is een volkomen natuurlijk verschijnsel. Zelfs ons lichaam is licht radioactief. De mens heeft het verschijnsel van de radioactiviteit dus niet "uitgevonden", maar rond de vorige eeuwwisseling door observatie "ontdekt". Sedertdien heeft de mens ook kunstmatig radioactieve stoffen geproduceerd en voor diverse doeleinden gebruikt, meestal vredelievende, maar helaas ook vernietigende. "Naar de kern van de materie" legt uit wat radioactiviteit nu eigenlijk is. Er bestaan drie soorten straling. In "Waar zit het gevaar?" vind je uitleg over de juiste aard van het gevaar dat verbonden is met radioactiviteit. De mens heeft een hele reeks gereedschappen en technieken ontwikkeld en verfijnd om zich te beschermen. Radioactiviteit kan men meten. Radioactief verval betekent dat radioactiviteit dooft met de tijd.

2 Radioactiviteit speelt zich af op het niveau van het oneindig kleine Radioactiviteit is een natuurlijk verschijnsel dat zich afspeelt op het niveau van de bouwstenen van de materie, het oneindig kleine: dat van de atoomkernen. Om het verschijnsel radioactiviteit te verstaan moeten we een duik nemen in de kern van de materie. Wat is dat nu, een atoom? Als we inzoomen op om het even welke materie tot op het allerkleinste niveau, dan komen we uiteindelijk terecht bij de atomen. Elk atoom bestaat uit een centrale kern van positief geladen protonen en neutrale neutronen, omgeven door een "wolk" of "schil" van negatief geladen elektronen. Je moet je een atoom voorstellen als een minuscuul zonnestelsel, met de zon in het midden (de atoomkern) en planeten die er rond cirkelen (de elektronen). Sommige atoomkernen zijn onstabiel Meestal zijn atomen stabiel. Om stabiel te zijn moet er een evenwicht zijn tussen de aantallen verschillende deeltjes (protonen en neutronen) in de kern. Bij sommige atomen is dat evenwicht verstoord. Er zijn te veel protonen in vergelijking met het aantal neutronen, of te veel neutronen in vergelijking met het aantal protonen, of zelfs te veel van beide. Er is een teveel aan energie in de kern. Men zegt van deze atoomkern dat hij onstabiel of radioactief is. Stoffen die dit soort atoomkernen bevatten, noemt men radioactief. Onstabiele atoomkernen moeten hun te veel aan energie kwijt Vroeg of laat ondergaat elke onstabiele atoomkern vanzelf een verandering om zijn overtollige energie kwijt te raken. Die overtollige energie wordt afgestoten in de vorm van deeltjes of zuivere energie (elektromagnetische golven). Dit proces noemt men radioactief verval. Wanneer gebeurt dat? Dat is nooit te voorspellen: het gebeurt spontaan en toevallig. Hoeveel energie wordt afgestoten? Tot een evenwicht in de kern bereikt is. Dat kan in verschillende stappen gebeuren. Zo dooft de activiteit van een radioactief materiaal geleidelijk aan uit tot zij nagenoeg volledig verdwenen is. Het verval gaat zolang door totdat de onstabiele kern stabiel en niet radioactief is geworden.

3 De straling van radioactieve stoffen is ioniserend De stralen van de zon geven energie af in de vorm van warmte. De stralen van radioactieve stoffen geven ook energie af. Wanneer deze stralen door materie gaan, botsen ze met atomen of moleculen waaraan ze dan een deel van hun energie overdragen. Bij die botsing kan een elektron weg worden geschoten uit een atoom of kan een atoom en/of molecule een elektron opnemen. Zo ontstaat een elektrisch geladen atoom of molecule, een ion. Dat verschijnsel noemt men ionisatie. Daarom noemt men straling van radioactieve stoffen ioniserend omdat hij voor ionisatie zorgt bij contact met de materie. Wat is nu het verschil tussen zonnestralen en ioniserende straling? Zonnestralen geven relatief weinig energie af, terwijl ioniserende straling zo veel energie afgeeft dat ze veranderingen kan veroorzaken in de materie waarin ze doordringt.

4 Gammastralen Er zijn verschillende manieren waarop onstabiele atoomkernen naar meer evenwicht zoeken. Eén manier is het uitzenden van gammastralen. Dit zijn stralen van zuivere energie, zonder massa. Zoals alle elektromagnetische golven verplaatsen zij zich met de snelheid van het licht: kilometer/seconde. Hun energie wordt bepaald door hun frequentie: het aantal golven per seconde. Gammastralen hebben een groot doordringingsvermogen in de omringende materie. Ze kunnen slechts afgeremd worden door zware stoffen zoals ijzer, beton, lood van enkele centimeters tot meters dikte, afhankelijk van de intensiteit. Gammastraling kan honderden meters lucht doorkruisen zonder noemenswaardig te verzwakken. Alfa- en bètastralen Alfa- en bètastralen zijn geen golven. Het zijn energierijke deeltjes die uitgestoten worden uit onstabiele atoomkernen. Bij alfastralen zijn de energiedeeltjes relatief groot en zwaar het zijn heliumatomen bestaande uit twee protonen en twee neutronen. Hierdoor zijn alfastralen niet zeer doordringend en worden ze snel afgeremd. Een blad papier of een luchtlaag van 3 cm volstaan al om ze tegen te houden. Deze deeltjes worden met een snelheid van km/seconde van de atoomkern weggeslingerd. Bètastralen zijn lichtere energiedeeltjes (elektronen). Zij worden van de atoomkern weggeslingerd met een snelheid van km/seconde. Ze worden bijvoorbeeld tegengehouden door een aluminiumplaat van enkele millimeter of door 3 meter lucht.

5 Het gevaar zit in de ioniserende straling Radioactieve stoffen zenden ioniserende stralen uit. Die kunnen wijzigingen aanbrengen in de structuur van de materie waarin ze doordringen. Hoe gebeurt dit? Door hun sterk energetisch karakter kan ioniserende straling elektronen wegslaan uit atomen die ze op haar weg tegenkomt (ionisatie). Dit kan celschade veroorzaken. Nu is ionisatie een constant verschijnsel, ook in ons lichaam. We staan immers onafgebroken bloot aan ioniserende straling. Ons lichaam heeft echter een doeltreffend herstelmechanisme: het produceert voortdurend nieuwe cellen. Soms evenwel is de schade door bestraling onherstelbaar. In dit geval, kunnen de aangetaste cellen afsterven (vroege stralingseffecten) of voortleven in een gewijzigde vorm. Ze hebben een mutatie ondergaan (vertraagde stralingseffecten). Hoe groot is het gevaar? Deze vraag is moeilijk te beantwoorden. De grootte van het gevaar is afhankelijk van verschillende factoren, zoals de duur van de blootstelling, de intensiteit van de bestraling, het type straling (alfa, bète, gamma), en of het lichaam helemaal of slechts gedeeltelijk werd blootgesteld. Vroege stralingseffecten De blootstelling aan een hoge dosis straling kan leiden tot het afsterven van zo veel cellen dat ons lichaam ze niet snel genoeg kan vervangen. Ernstige symptomen, zoals huidverbranding, braken, duizeligheid, hoofdpijn of interne bloedingen, zijn het gevolg. Bij een uitzonderlijk hoge dosis kan een persoon na enkele dagen of weken sterven. Vertraagde stralingseffecten Als radioactieve deeltjes ingenomen of ingeademd worden, nestelen zich in bepaalde organen. Als een radioactief atoom daaruiteenvalt en energie afgeeft, kan het een naburige cel beschadigen. De groei van iedere cel in het lichaam wordt geregeld door genen. Ze bepalen wanneer en hoe zo'n cel zich deelt. Als die genen met regelende functie schade oplopen, kan een onbeheerste, op hol geslagen celdeling ontstaan. In sommige gevallen zal het resultaat van zo'n deling kanker zijn. Een dergelijke kanker kan er tientallen jaren over doen om tot ontwikkeling te komen. Er zijn studies uitgevoerd op bevolkingsgroepen die zijn blootgesteld aan een uitzonderlijk hoge dosis straling, onder meer bij de overlevenden van de atoomexplosies van Hiroshima en Nagasaki. Daaruit blijkt dat zeer hoge doses kunnen leiden tot een verhoogd kankerrisico en mogelijk ook tot genetische schade. Deze effecten kunnen niet worden vastgesteld bij elk blootgesteld individu; ze komen willekeurig voor bij de bestraalde populatie.

6 Bescherming is mogelijk Door uitgebreid onderzoek weten we veel over ioniserende straling. Gewapend met die kennis heeft de mens gereedschappen en technieken ontwikkeld en verfijnd om zich te beschermen. Bescherming is noodzakelijk Als je vreest dat de zon schade aan je huid zal berokkenen, kan je een aantal voorzorgen nemen: onder een parasol gaan zitten of je insmeren met een zonnebrandolie. Met ioniserende straling is het niet anders: wie met radioactieve stoffen omgaat, moet zich beschermen tegen straling en tegen besmetting. Hoe kunnen we ons beschermen tegen straling? De gereedschappen en technieken om ons te beschermen tegen ioniserende straling zijn gebaseerd op de volgende principes: Duur van de blootstelling Hoe korter de blootstellingsduur, hoe kleiner de stralingsdosis. Afstand tot de bron Hoe verder de radioactieve bron verwijderd is, hoe kleiner de dosis. Afscherming en insluiting Water, glas, lood, beton en veel andere materialen schermen straling doeltreffend af. Het inkapselen of insluiten van radioactieve stoffen gaat de verspreiding ervan tegen. Aangepaste kledij en maskers beperken het risico op besmetting. Bestaan er wetten die stralingsbescherming verplichten? Ja, er bestaan wel degelijk regels voor stralingsbescherming. Die worden internationaal uitgewerkt. Ze worden dan opgenomen in internationale en nationale reglementeringen. België beschikt over een Koninklijk besluit dat de beschermingsmaatregelen precies omschrijft. Het wordt regelmatig aan de wetenschappelijk-technische vooruitgang aangepast. Het gaat over het Koninklijk besluit (en zijn aanvullingen) van 26 februari 1963, gewijzigd door het Koninklijk besluit van 20 juli 2001 (dat van kracht werd op 30 augustus 2001) houdende algemeen reglement op de bescherming van de bevolking, van de werknemers en het leefmilieu tegen het gevaar van de ioniserende stralingen (zie tekst op de website van het FANC).

7 Waarop is de regelgeving inzake stralingsbescherming gebaseerd? De Internationale Commissie voor Stralingsbescherming (ICRP) beveelt een systeem aan dat op drie principes gebaseerd is. 1. Het principe van de rechtvaardiging van de praktijk De voordelen van radioactiviteit moeten opwegen tegen de nadelen. 2. Het principe van de optimalisering van de bescherming De doses moeten zo laag gehouden worden als redelijkerwijze mogelijk is. Hierbij wordt rekening gehouden met economische en sociale factoren. In het vakjargon noemt men dit het ALARA-principe ("As Low As Reasonably Achievable"). 3. Het principe van de individuele dosislimieten Zowel voor de bevolking als voor de werknemers die door hun beroep blootgesteld worden, zijn individuele dosislimieten bepaald. Welke zijn de wettelijk vastgelegde, individuele dosislimieten? De dosislimieten in België zijn vastgelegd in het koninklijk besluit (en zijn aanvullingen) van 26 februari 1963, gewijzigd door het koninklijk besluit van 20 juli 2001 (dat van kracht werd op 30 augustus 2001) houdende algemeen reglement op de bescherming van de bevolking, van de werknemers en het leefmilieu tegen het gevaar van de ioniserende stralingen (zie tekst op de website van het FANC). De maximale dosis waaraan een burger kan worden blootgesteld bovenop de natuurlijke achtergrondstraling werd teruggebracht tot 1 msv gemeten over 12 opeenvolgende maanden. Voor de beroepshalve aan ioniserende straling blootgestelde personen bedraagt de maximale dosis 20 msv gemeten over 12 opeenvolgende maanden. Ter vergelijking: gemiddeld wordt ieder van ons in België blootgesteld aan 2 à 10 msv per jaar tengevolge van de kosmische straling en de radioactieve stoffen die aanwezig zijn in de natuur, in de bodem en in bouwmaterialen. Dit varieert immers van plaats tot plaats. Voor de medische toepassingen bedraagt de gemiddelde jaarlijkse dosis in Europa ongeveer 1 msv.

8 Men kan radioactiviteit zeer nauwkeurig meten Straling van radioactieve stoffen kunnen we op geen enkele manier waarnemen met onze zintuigen. Toch heeft de mens uiterst precieze meetinstrumenten en eenheden ontwikkeld waarmee zelfs de kleinste hoeveelheid straling kan worden gemeten. Meeteenheden De verschillende meeteenheden die hieronder in detail besproken worden, kunnen verwarrend zijn bij een eerste kennismaking. Daarom eerst deze vergelijking tussen een radioactieve bron, die ioniserende straling uitzendt, en een appelboom waaruit de appels op een persoon vallen. Het aantal appels dat uit de boom valt, meten we in het kader van radioactiviteit met de Becquerel. De energie die de appels overbrengen op de persoon, meten we bij radioactiviteit met de Gray. De builen die de appels veroorzaken bij de persoon, meten we bij radioactiviteit met de Sievert. De eenheid voor activiteit van een radioactieve stof: Becquerel De eenheid voor de meting van radioactiviteit is de Becquerel, afgekort tot Bq. De Becquerel meet de hoeveelheid straling die een radioactieve stof uitzendt. Eén Becquerel komt overeen met één desintegratie per seconde. Het water in de oceanen bijvoorbeeld heeft een radioactiviteit van ongeveer 12 Bq per liter. Het menselijk lichaam heeft een gemiddelde radioactiviteit van ongeveer 120 Bq per kilogram. De eenheid voor de geabsorbeerde dosis: Gray Ioniserende straling draagt energie over op weefsel. De hoeveelheid energie die wordt overgedragen op een bepaalde hoeveelheid weefsel noemen we de geabsorbeerde dosis. Deze wordt uitgedrukt in Gray (Gy). Eén Gray stemt overeen met 1 Joule/kilogram. De eenheid voor de equivalente dosis: Sievert Sommige soorten straling veroorzaken meer ionisatie dan andere. Alfastralen meer dan bèta- en gammastralen. Om hiermee rekening te houden wordt de geabsorbeerde dosis vermenigvuldigd met een factor om te komen tot de equivalente dosis. Deze laatste wordt uitgedrukt in Sievert (Sv). De eenheid voor de (effectieve) dosis: millisievert Sommige weefsels en organen zijn gevoeliger voor straling dan andere (genitale klieren meer dan botten bv.). Om hiermee rekening te houden wordt de equivalente dosis gewogen met een specifieke risicofactor voor elk weefsel of orgaan om de effectieve dosis te krijgen. Dit systeem biedt het voordeel dat alle soorten menselijke blootstelling aan ioniserende straling kunnen worden uitgezet op één risicoschaal. De effectieve dosis, vaak kortweg dosis genoemd, wordt aangegeven Sievert. Deze waarde is zeer laag; daarom spreken we vaak van millisievert (msv).

9 Radioactiviteit dooft met de tijd Zoals een vuur na verloop van tijd dooft, zo gaat het ook met de activiteit van radioactieve stoffen. Telkens als een radioactieve atoomkern energie afgeeft om een beter evenwicht te bereiken tussen zijn aantal protonen en neutronen, verandert hij in een variant, die al dan niet zelf radioactief is. Er rest dus een steeds verder afnemende hoeveelheid van de oorspronkelijke radioactieve stof. Dit uitdoven van radioactiviteit noemt men radioactief verval. Altijd volgens hetzelfde patroon Het precieze moment waarop een specifieke atoomkern energie afstoot, kan niet worden voorspeld. Niettemin bevatten ook heel kleine hoeveelheden van stoffen vele miljoenen atomen en zijn er natuurwetten die het vervalpatroon van radioactieve stoffen voorspellen. Meer nog, alle radioactieve stoffen vervallen volgens hetzelfde patroon: het exponentiële patroon. De halveringstijd van radioactieve stoffen De tijd waarin de helft van de radioactieve stof verdwijnt, wordt uitgedrukt met het begrip halveringstijd. Aantal halveringsperioden % van de oorspronkelijke stof 1/2 1/4 1/8 1/16 1/32 1/64 1/128 1/256 1/512 1/1024 Zoals aangewezen in de tabel hierboven, na 10 halveringsperiodes blijft nog slechts een duizendste van de oorspronkelijke stof over!

10 Alle radioactieve stoffen hebben een welbepaalde halveringstijd, sommige van maar enkele seconden, andere van duizenden of zelfs miljoenen jaren. Niets of niemand kan hieraan iets veranderen. Hieronder volgen enkele voorbeelden van radioactieve stoffen en hun halveringstijden. Toepassingsgebied Halveringstijd Jodium-123 nucleaire geneeskunde: diagnostiek 13 uur Iridium-192 nucleaire geneeskunde: therapie 74 dagen Kobalt-60 nucleaire geneeskunde: therapie 5,27 jaar Cesium-137 nucleaire geneeskunde: therapie 30 jaar Koolstof-14 ouderdomsbepaling van materialen jaar Plutonium-239 productie kernbrandstof jaar Uranium-235 productie kernbrandstof jaar

11 Atoom Het kleinste deeltje van een chemisch element dat niet verder deelbaar is langs chemische weg. Elk atoom bestaat uit een kern van positief geladen protonen en neutrale neutronen, omgeven door een 'wolk' of 'sluier' van negatief geladen elektronen die om de kern cirkelen op één of meer banen. Atomen gedragen zich naar buiten toe elektrisch neutraal, omdat het aantal protonen in de kern en het aantal elektronen in de wolk gelijk is. Atomen zijn zeer klein: in een waterdruppel bevinden zich ongeveer triljoen (21 nullen na de 6) atomen. Elektron Negatief geladen elementair deeltje (behoudens tegenspecificatie) dat zich rond de positief geladen kern bevindt. De elektronen bepalen de chemische eigenschappen van het atoom. Element Stof die volledig bestaat uit atomen met hetzelfde atoomnummer en die niet verder ontbonden kan worden langs chemische weg. Er zijn momenteel 112 elementen bekend, waarvan 92 natuurlijke en 20 kunstmatige. Elk element heeft een specifiek aantal protonen, het zogenaamde atoomnummer Z, in zijn kern. Enkele voorbeelden hiervan zijn waterstof (Z = 1), koolstof (Z = 6), goud (Z = 79), lood (Z = 82) en uranium (Z = 92). Radio-element Chemisch element dat radioactief is. Een zelfde radio-element kan, al naar gelang het geval, van natuurlijke of kunstmatige oorsprong zijn. Isotoop: Isotopen zijn atomen van eenzelfde chemisch element, met hetzelfde atoomnummer, maar met een verschillend massagetal. Ze hebben dus hetzelfde aantal protonen en elektronen, maar een verschillend aantal neutronen in hun kernen. Men spreekt van de isotopen van een element. Zo zijn bijvoorbeeld koolstof-12, koolstof-13 en koolstof-14 isotopen van het element koolstof. Isotopen van een zelfde element hebben dezelfde chemische eigenschappen, maar hun fysische eigenschappen kunnen verschillend zijn. Koolstof-12 en koolstof-13 bijvoorbeeld, zijn stabiel, terwijl koolstof-14 radioactief is. Radioactiviteit Fysisch verschijnsel gekenmerkt door de desintegratie, dit is de reorganisatie, van onstabiele atoomkernen. Deze desintegratie gaat gepaard met het uitzenden van ioniserende straling. Na één of meer desintegraties is de onstabiele kern veranderd in een stabiele, niet-radioactieve kern. Besmetting (radioactieve) Aanwezigheid van radioactieve stoffen in materiaal, aan de oppervlakte van voorwerpen of op elke plaats waar die aanwezigheid niet gewenst is of schadelijke gevolgen kan hebben. Bij de mens maakt men een onderscheid tussen uitwendige en inwendige besmetting. Bij inwendige besmetting zijn radioactieve deeltjes aanwezig in het lichaam, bijvoorbeeld door inademing of door inname van voedsel, vloeistof of gas besmet met radioactieve stoffen. Bij uitwendige besmetting komen de radioactieve stoffen in aanraking met de huid of met uitwendige delen van het organisme. Bestraling Blootstelling van een levend organisme of van een stof aan ioniserende straling. Natuurlijke ioniserende straling In de natuur aanwezige ioniserende straling, bij afwezigheid van een nucleaire installatie of een kunstmatige radioactieve bron. Deze straling is te wijten aan de kosmische straling en aan de radio-isotopen die van nature aanwezig zijn in de aardkorst en in de lucht. Ontmanteling: Nucleaire installaties die definitief stilgelegd zijn, worden zorgvuldig ontsmet en ontmanteld, zodat ze geen enkel radiologisch risico meer vormen. De besmette oppervlakken worden gereinigd en de infrastructuur wordt afgebroken. Als ze volledig ontsmet zijn, kunnen de gebouwen eventueel voor andere doeleinden gebruikt worden, of gewoon afgebroken. Ontsmette materialen en uitrusting kunnen gerecycleerd worden, of als industrieel afval afgevoerd. De vloeistoffen die voor de ontsmetting gebruikt werden en de materialen die niet ontsmet kunnen worden, vormen radioactief afval. Dit radioactief ontmantelingsafval is grotendeels laagactief en heeft meestal een korte halveringstijd. In België heeft men al ervaring met ontmanteling, bij Eurochemic (de voormalige opwerkingsfabriek op de site van Belgoprocess in Dessel) en bij SCK in Mol, waar de proef-kernreactor BR3 ontmanteld wordt. Dit is het eerste ontmantelingsproject van een drukwater-reactor in Europa. Splijtstof: Splijtstof of kernbrandstof is de energiebron van kerncentrales. In de kernreactor van de centrale wordt de kern van het splijtstof-atoom gesplitst in ten minste twee andere kernen (kernsplijting). Dit gebeurt via een gecontroleerde kettingreactie. De energie die ingesloten is in de kernen komt vrij in de vorm van warmte. Voorbeelden van splijtstoffen zijn uranium-235 en plutonium-239. Verrijkte splijtstoffen: Verrijking is de techniek om het gehalte van een bepaald isotoop in een chemische stof te vergroten. Natuurlijk uranium bijv. bestaat slechts voor 0,72 % uit het gemakkelijk splijtbare isotoop uranium-235. In veel kerncentrales wordt kernbrandstof met een gehalte aan uranium-235 van 3 tot 4 % gebruikt. Via diverse procédés (gasdiffusie, ultracentrifugatie, selectieve opwekking door laser) kan de concentratie van isotoop 235 verhoogd worden, ten opzichte van isotoop 238 die hoofdzakelijk aanwezig is in natuurlijk uranium. Dan spreken we van verrijkt uranium.

12 Verwerken: Het omvormen van radioactief afval in een stabiel eindprodukt dat klaar is voor opslag en/of berging. Men moet daarom het volume ervan reduceren en de radioactiviteit verminderen. Om de juiste verwerkingsmethode te kunnen kiezen, wordt het afval onderverdeeld in categorieën, met elk een andere manier van verwerking. De belangrijkste criteria bij de onderverdeling zijn: niveau van radioactiviteit (hoog - laag - middel), de aard van afval (vast, vloeibaar of gas) en enkele fysische eigenschappen (brandbaar, samendrukbaar...). Conditioneren: Het inkapselen van verwerkt radioactief afval in een stevige, waterbestendige massa (cement, bitumen of glas) waardoor het radioactief afval kan worden vervoerd en opgeslagen, in afwachting van zijn berging. Het doel van conditionering is het afval in te sluiten zodat de radioactieve stoffen zich niet in de biosfeer kunnen verspreiden. Alfastraling: Straling waarbij alfadeeltjes worden uitgezonden. Dit zijn positief geladen deeltjes die door sommige radioactieve stoffen worden uitgezonden. De alfadeeltjes zijn relatief groot en zwaar het zijn heliumatomen bestaande uit twee neutronen en twee protonen. Hierdoor zijn alfastralen niet zeer doordringend en worden ze snel afgeremd. Een blad papier of een luchtlaag van 3 cm volstaan al om alfastraling tegen te houden. Alfadeeltjes worden met een snelheid van km/seconde van de atoomkern weggeslingerd. Alfastraling is wel sterk ioniserend, dit wil zeggen dat ze gemakkelijk wijzigingen aanbrengen in de structuur van de materie waarin ze doordringen. Alfastraling slaat dus gemakkelijk elektronen weg uit de atomen die ze op haar weg tegenkomt, omdat de alfadeeltjes al hun energie afstaan over een klein traject. Betastraling: Sommige onstabiele atoomkernen zenden bètadeeltjes uit: elektronen (negatief geladen) of positronen (positief geladen). Dit zijn lichtere energiedeeltjes: zij worden van de atoomkern weggeslingerd met een snelheid van km/seconde. Bètadeeltjes kunnen worden tegengehouden, bijvoorbeeld door een aluminiumplaat van enkele millimeters dik. Hun reikwijdte in de lucht bedraagt ongeveer 3 meter. Gammastraling: Op zoek naar evenwicht, zenden sommige onstabiele atoomkernen gammastralen uit. Dit zijn stralen van zuivere energie, zonder massa. Zoals alle elektromagnetische golven verplaatsen zij zich met de snelheid van het licht: km/seconde. Gammastraling is van dezelfde aard als licht of röntgenstralen, maar bezit veel meer energie. Gammastraling is zeer doordringend en kan enkel doeltreffend worden geabsorbeerd door zware stoffen zoals ijzer, beton of lood, of ook door een voldoende dikke laag water. De dikte die nodig is om gammastraling af te schermen, kan gaan van enkele centimeters tot enkele meters, afhankelijk van de energie en de intensiteit van de straling. Gammastraling kan honderden meters lucht doorkruisen zonder noemenswaardig te verzwakken. Opslag: Het plaatsen van radioactief afval in een nucleaire installatie waarin het van de biosfeer geïsoleerd is en onder permanente controle staat. Het is een voorlopige toestand, in afwachting van de definitieve berging. Het Belgisch radioactief afval wordt tijdelijk opgeslagen bij Belgoprocess in Dessel. De opslaggebouwen werden zo ontworpen dat ze de mens en het leefmilieu beschermen tegen de mogelijke schadelijke effecten van radioactief afval: hoe actiever het afval, hoe dikker de muren. Bovendien is elk van deze gebouwen uitgerust met de gepaste afscherming en, indien nodig, met systemen voor bediening op afstand. Berging: Het definitief onderbrengen van radioactief afval in een speciaal hiervoor gebouwde structuur. Dit is nodig, want sommige stoffen in het radioactieve afval blijven radioactief gedurende periodes die de levensduur van de opslaggebouwen ruim overtreffen. Daarom bestudeert NIRAS sinds vele jaren welke de mogelijke oplossingen zijn om radioactief afval definitief te isoleren van mens en milieu. Bij berging worden de vaten met het afval zo gestockeerd dat er geen actieve tussenkomst van de toekomstige generaties meer nodig is, zonder nochtans een dergelijke tussenkomst uit te sluiten, mochten zij dit nodig achten. Het radioactief afval in een bergingsinstallatie blijft geïsoleerd van mens en milieu zolang de radioactiviteit niet door natuurlijk verval verzwakt is tot een niveau dat nog maar een fractie vormt van de natuurlijke straling waaraan ieder van ons permanent wordt blootgesteld. In België worden twee bergingssystemen bestudeerd: oppervlakteberging voor laagradioactief en kortlevend afval en diepe (geologische) berging voor middel- en hoogradioactief en langlevend afval. De studies van NIRAS over berging van radioactief afval bevinden zich momenteel nog in een fase van onderzoek en ontwikkeling. Tot nog toe werd in België geen enkele berging gerealiseerd. Diepe berging: Bergingsconcept voor langlevend en/of middel- en hoogactief afval (ook mogelijk voor laagactief en kortlevend afval). Bij diepe berging wordt de bergingsinfrastructuur gebouwd in diepe grondlagen die op een geologische tijdschaal zeer lang stabiel gebleven zijn. Dergelijke lagen bieden op zeer lange termijn genoeg bescherming tegen de mogelijk nadelige gevolgen van ioniserende stralingen. In België voert men onderzoek naar de berging in kleilagen. Elders worden ook graniet- en zoutlagen onderzocht. Oppervlakteberging Dient voor de berging van laagradioactief en kortlevend afval. Bij oppervlakteberging wordt radioactief afval geborgen in betonnen bunkers aan de oppervlakte. Die bunkers worden dan overdekt met verschillende lagen grond en ondoorlatende materialen die extra barrières gaan vormen om binnendringen van water te voorkomen. Zo ontstaat een soort heuvel of tumulus. Opwerking: De kernbrandstof die in kerncentrales gebruikt is, kan verwerkt worden. De nog bruikbare kernbrandstof (uranium en plutonium) kan gescheiden worden van de splijtingsproducten. Dit chemisch proces noemt men opwerking. Het splijtbare product wordt verder verwerkt tot nieuwe kernbrandstof, de splijtingsproducten zijn afval.

13 Radionuclide: Radioactieve nucleïde, of met andere woorden, radioactieve isotoop van een chemisch element. Dus een element met onstabiele kern die spontaan vervalt (desintegreert) en daarbij ioniserende straling uitzendt. Er zijn ongeveer verschillende nucleïden bekend, verdeeld over 112 chemische elementen. Daarvan zijn er meer dan radioactief. Halveringstijd: Zoals een vuur na verloop van tijd dooft, zo gaat het ook met de activiteit van radioactieve stoffen. Telkens als een radioactieve atoomkern energie afgeeft om een beter evenwicht te bereiken tussen zijn aantal protonen en neutronen, verandert hij in een variant, die al dan niet zelf radioactief is. Er rest dus een steeds verder afnemende hoeveelheid van de oorspronkelijke radioactieve stof. Dit uitdoven van radioactiviteit noemt men radioactief verval. De tijd waarin de helft van de radioactieve stof verdwijnt, wordt uitgedrukt met het begrip halveringstijd. Alle radioactieve stoffen hebben een welbepaalde halveringstijd, sommige van maar enkele seconden, andere van duizenden of zelfs miljoenen jaren. Niets of niemand kan hieraan iets veranderen. Een korte halveringstijd is korter dan 30 jaar en een lange halveringstijd is langer dan 30 jaar. Na 10 halveringstijden is de radioactiviteit ongeveer duizend maal zwakker geworden dan in het begin. Bequerel: De eenheid voor de meting van radioactiviteit is de Becquerel, afgekort tot Bq. De Becquerel meet de hoeveelheid straling die een radioactieve stof uitzendt. Eén Becquerel komt overeen met één desintegratie van een radionuclide per seconde. Het water in de oceanen bijvoorbeeld heeft een radioactiviteit van ongeveer 12 Bq per liter. Het menselijk lichaam heeft een gemiddelde radioactiviteit van ongeveer 120 Bq per kilogram.

Nationale instelling voor radioactief afval en verrijkte splijtstoffen. informatiefiche RADIOACTIVITEIT, EEN INLEIDING

Nationale instelling voor radioactief afval en verrijkte splijtstoffen. informatiefiche RADIOACTIVITEIT, EEN INLEIDING Nationale instelling voor radioactief afval en verrijkte splijtstoffen informatiefiche RADIOACTIVITEIT, EEN INLEIDING NIRAS Brussel, 01-01-2001 1. Radioactiviteit en ioniserende straling Alles rondom ons

Nadere informatie

Radioactiviteit werd ontdekt in 1898 door de Franse natuurkundige Henri Becquerel.

Radioactiviteit werd ontdekt in 1898 door de Franse natuurkundige Henri Becquerel. H7: Radioactiviteit Als een bepaalde kern van een element te veel of te weinig neutronen heeft is het onstabiel. Daardoor gaan ze na een zekere tijd uit elkaar vallen, op die manier bereiken ze een stabiele

Nadere informatie

Radioactief afval van de categorieën B en C in een notendop

Radioactief afval van de categorieën B en C in een notendop fiche 1 Radioactief afval van de categorieën B en C in een notendop Wat is radioactief afval van de categorieën B en C precies? Hoe ziet het eruit? Waar komt het vandaan? Wat gebeurt ermee? Op deze vragen

Nadere informatie

Radioactief afval van de categorieën B en C in een notendop

Radioactief afval van de categorieën B en C in een notendop Radioactief afval van de categorieën B en C in een notendop Wat is radioactief afval van de categorieën B en C precies? Hoe ziet het eruit? Waar komt het vandaan? Wat gebeurt ermee? Op deze vragen geeft

Nadere informatie

Stabiliteit van atoomkernen

Stabiliteit van atoomkernen Stabiliteit van atoomkernen Wanneer is een atoomkern stabiel? Wat is een radioactieve stof? Wat doet een radioactieve stof? 1 Soorten ioniserende straling Alfa-straling of α-straling Bèta-straling of β-straling

Nadere informatie

Hoofdstuk 9: Radioactiviteit

Hoofdstuk 9: Radioactiviteit Hoofdstuk 9: Radioactiviteit Natuurkunde VWO 2011/2012 www.lyceo.nl Hoofdstuk 9: Radioactiviteit Natuurkunde 1. Mechanica 2. Golven en straling 3. Elektriciteit en magnetisme 4. Warmteleer Rechtlijnige

Nadere informatie

H8 straling les.notebook. June 11, 2014. Straling? Straling: Wordt doorgelaten of wordt geabsorbeerd. Stralingsbron en straling

H8 straling les.notebook. June 11, 2014. Straling? Straling: Wordt doorgelaten of wordt geabsorbeerd. Stralingsbron en straling Stralingsbron en straling Straling? Bron Soorten straling: Licht Zichtbaarlicht (Kleuren violet tot rood) Infrarood (warmte straling) Ultraviolet (maakt je bruin/rood) Elektromagnetische straling Magnetron

Nadere informatie

1 Uit welke deeltjes is de kern van een atoom opgebouwd? Protonen en neutronen.

1 Uit welke deeltjes is de kern van een atoom opgebouwd? Protonen en neutronen. SO Straling 1 Uit welke deeltjes is de kern van een atoom opgebouwd? Protonen en neutronen. 2 Waaruit bestaat de elektronenwolk van een atoom? Negatief geladen deeltjes, elektronen. 3 Wat bevindt zich

Nadere informatie

Hoofdstuk 5 Straling. Gemaakt als toevoeging op methode Natuurkunde Overal

Hoofdstuk 5 Straling. Gemaakt als toevoeging op methode Natuurkunde Overal Hoofdstuk 5 Straling Gemaakt als toevoeging op methode Natuurkunde Overal 5.1 Straling en bronnen Eigenschappen van straling RA α γ β 1) Beweegt langs rechte lijnen vanuit een bron. 2) Zwakker als ze verder

Nadere informatie

Dosisbegrippen stralingsbescherming. /stralingsbeschermingsdienst SBD-TU/e

Dosisbegrippen stralingsbescherming. /stralingsbeschermingsdienst SBD-TU/e 13 Dosisbegrippen stralingsbescherming 1 13 Ioniserende straling ontvanger stralingsbron stralingsbundel zendt straling uit absorptie van energie dosis mogelijke biologische effecten 2 13 Ioniserende straling

Nadere informatie

Opgave 4 Het atoomnummer is het aantal protonen in de kern. Het massagetal is het aantal protonen plus het aantal neutronen in de kern.

Opgave 4 Het atoomnummer is het aantal protonen in de kern. Het massagetal is het aantal protonen plus het aantal neutronen in de kern. Uitwerkingen 1 protonen en neutronen Opgave negatief positief neutraal positief neutraal Een atoom bevat twee soorten geladen deeltjes namelijk protonen en elektronen. Elk elektron is evenveel negatief

Nadere informatie

Ioniserende straling - samenvatting

Ioniserende straling - samenvatting Ioniserende straling - samenvatting Maak eerst zélf een samenvatting van de theorie over ioniserende straling. Zorg dat je samenvatting de volgende elementen bevat: Over straling: o een definitie van het

Nadere informatie

Hoeveel straling krijg ik eigenlijk? Prof. dr. ir. Wim Deferme

Hoeveel straling krijg ik eigenlijk? Prof. dr. ir. Wim Deferme Hoeveel straling krijg ik eigenlijk? Prof. dr. ir. Wim Deferme 2 Geschiedenis -500 vcr.: ατοµοσ ( atomos ) bij de Grieken (Democritos) 1803: verhandeling van Dalton over atomen 1869: voorstelling van 92

Nadere informatie

Opgave 4 Het atoomnummer is het aantal protonen in de kern. Het massagetal is het aantal protonen plus het aantal neutronen in de kern.

Opgave 4 Het atoomnummer is het aantal protonen in de kern. Het massagetal is het aantal protonen plus het aantal neutronen in de kern. Uitwerkingen 1 Opgave 1 protonen en neutronen Opgave negatief positief neutraal positief neutraal Opgave 3 Een atoom bevat twee soorten geladen deeltjes namelijk protonen en elektronen. Elk elektron is

Nadere informatie

Basiskennis inzake radioactiviteit en basisprincipes van de stralingsbescherming

Basiskennis inzake radioactiviteit en basisprincipes van de stralingsbescherming Basiskennis inzake radioactiviteit en basisprincipes van de stralingsbescherming Nucleair?? Radioactiviteit?? Ioniserende straling!! Wat is dat? Basisprincipes Waar komen we radioactiviteit/ioniserende

Nadere informatie

Naam: Klas: Repetitie Radioactiviteit VWO (versie A)

Naam: Klas: Repetitie Radioactiviteit VWO (versie A) Naam: Klas: Repetitie Radioactiviteit VWO (versie A) Aan het einde van de repetitie vind je de lijst met elementen en twee tabellen met weegfactoren voor het berekenen van de equivalente en effectieve

Nadere informatie

Fysische grondslagen radioprotectie deel 1. dhr. Rik Leyssen Fysicus Radiotherapie Limburgs Oncologisch Centrum

Fysische grondslagen radioprotectie deel 1. dhr. Rik Leyssen Fysicus Radiotherapie Limburgs Oncologisch Centrum Fysische grondslagen radioprotectie deel 1 dhr. Rik Leyssen Fysicus Radiotherapie Limburgs Oncologisch Centrum rik.leyssen@jessazh.be Fysische grondslagen radioprotectie H1: INLEIDING H2: STRALING - RADIOACTIVITEIT

Nadere informatie

Hoofdstuk 1: Radioactiviteit

Hoofdstuk 1: Radioactiviteit Hoofdstuk 1: Radioactiviteit Inleiding Het is belangrijk iets te weten over wat we in de natuurkunde radioactiviteit noemen. Ongetwijfeld heb je, zonder er direct mee in aanraking te zijn geweest, er ergens

Nadere informatie

Bestaand (les)materiaal. Loran de Vries

Bestaand (les)materiaal. Loran de Vries Bestaand (les)materiaal Loran de Vries Database www.adrive.com Email: ldevries@amsterdams.com ww: Natuurkunde4life NiNa lesmateriaal Leerlingenboekje in Word Docentenhandleiding Antwoorden op de opgaven

Nadere informatie

Alfastraling bestaat uit positieve heliumkernen (2 protonen en 2 neutronen) met veel energie. Wordt gestopt door een blad papier.

Alfastraling bestaat uit positieve heliumkernen (2 protonen en 2 neutronen) met veel energie. Wordt gestopt door een blad papier. Alfa -, bèta - en gammastraling Al in 1899 onderscheidde Ernest Rutherford bij de uraniumstraling "minstens twee" soorten: één die makkelijk wordt geabsorbeerd, voor het gemak de 'alfastraling' genoemd,

Nadere informatie

Onderzoeken of het veilig en haalbaar is om radioactief afval te bergen

Onderzoeken of het veilig en haalbaar is om radioactief afval te bergen Onderzoeken of het veilig en haalbaar is om radioactief afval te bergen Radioactief afval is gevaarlijk. Het zendt stralen uit die we niet kunnen zien, voelen, ruiken of horen. Maar die stralen kunnen

Nadere informatie

Straling valt dus buiten de lesstof van de cursus Basisveiligheid (B-VCA)!

Straling valt dus buiten de lesstof van de cursus Basisveiligheid (B-VCA)! BIJLAGE STRALING Deze bijlage is voor personen die de veiligheidscursus - Veiligheid voor Operationeel Leidinggevenden (VOL-VCA) volgen. - 'Veiligheid voor Intercedenten en Leidinggevenden' (VIL-VCU) volgen.

Nadere informatie

STRALINGSBESCHERMING IN HET ZIEKENHUIS versie april 2008 VOORWOORD Deze samenvatting heeft tot doel verpleegkundigen, paramedici en verzorgenden van het Ziekenhuis Oost-Limburg inzicht te helpen krijgen

Nadere informatie

Antwoorden over de technische probleem bij aardwarmte installatie Koekoekspolder

Antwoorden over de technische probleem bij aardwarmte installatie Koekoekspolder Antwoorden over de technische probleem bij aardwarmte installatie Koekoekspolder Wat is het technische probleem? Er is een verstopping in de injectieput ontstaan, hierdoor kunnen er alleen nog maar kleine

Nadere informatie

RADIOACTIEF VERVAL. Vervalsnelheid

RADIOACTIEF VERVAL. Vervalsnelheid /stralingsbeschermingsdienst 8385-I dictaat september 2000 RADIOACTIEF VERVAL Voor een beperkt aantal van nature voorkomende kernsoorten en voor de meeste kunstmatig gevormde nucliden wijkt de neutron/proton

Nadere informatie

Voorbereiding toelatingsexamen arts/tandarts. Fysica: Kernfysica. 25 juli 2015. dr. Brenda Casteleyn

Voorbereiding toelatingsexamen arts/tandarts. Fysica: Kernfysica. 25 juli 2015. dr. Brenda Casteleyn Voorbereiding toelatingsexamen arts/tandarts Fysica: Kernfysica 25 juli 2015 dr. Brenda Casteleyn Met dank aan: Atheneum van Veurne (http://www.natuurdigitaal.be/geneeskunde/fysica/wiskunde/wiskunde.htm),

Nadere informatie

Inleiding stralingsfysica

Inleiding stralingsfysica Inleiding stralingsfysica Historie 1896: Henri Becquerel ontdekt het verschijnsel radioactiviteit 1895: Wilhelm Conrad Röntgen ontdekt Röntgenstraling RadioNucliden: Inleiding Stralingsfysica 1 Wat maakt

Nadere informatie

Radioactiviteit. Jurgen Nijs Brandweer Leopoldsburg 2012 APB Campus Vesta Brandweeropleiding

Radioactiviteit. Jurgen Nijs Brandweer Leopoldsburg  2012 APB Campus Vesta Brandweeropleiding Radioactiviteit Jurgen Nijs Brandweer Leopoldsburg Jurgen.nijs@gmail.com http://youtu.be/h3ym32m0rdq 1 Doel Bij een interventie in een omgeving waar er een kans is op ioniserende straling om veilig, accuraat

Nadere informatie

6.1 Ioniserende straling; eigenschappen en detectie

6.1 Ioniserende straling; eigenschappen en detectie Uitwerkingen opgaven hoofdstuk 6 6.1 Ioniserende straling; eigenschappen en detectie Opgave 1 a Zie figuur 6.1. Figuur 6.1 Als je met het vliegtuig gaat, ontvang je de meeste straling, omdat je je op een

Nadere informatie

Radioactiviteit enkele begrippen

Radioactiviteit enkele begrippen 044 1 Radioactiviteit enkele begrippen Na het ongeval in de kerncentrale in Tsjernobyl (USSR) op 26 april 1986 is gebleken dat er behoefte bestaat de kennis omtrent radioactiviteit voor een breder publiek

Nadere informatie

a Schrijf de eerste vier stappen op. b Waarom kunnen de β s die 234 Pa uitstoot, beter door een laagje plastic dringen dan de β s van

a Schrijf de eerste vier stappen op. b Waarom kunnen de β s die 234 Pa uitstoot, beter door een laagje plastic dringen dan de β s van Toets v-08 Radioactiviteit 1 / 5 1 Protactinium 238 U vervalt in veel stappen tot 206 Pb. a Schrijf de eerste vier stappen op. b Waarom kunnen de β s die 234 Pa uitstoot, beter door een laagje plastic

Nadere informatie

Examentraining 2015. Leerlingmateriaal

Examentraining 2015. Leerlingmateriaal Examentraining 2015 Leerlingmateriaal Vak Natuurkunde Klas 5 havo Bloknummer Docent(en) Blok IV Medische beeldvorming (B2) WAN Domein B: Beeld- en geluidstechniek Subdomein B2: Straling en gezondheid

Nadere informatie

Hoogradioactief afval

Hoogradioactief afval COVRA ALGEMEEN Onze huidige maatschappij produceert miljoenen kubieke meters afval per jaar. Dat is huishoudelijk afval, chemisch afval, ziekenhuisafval, bouw- en sloopafval, en ook radioactief afval.

Nadere informatie

Groep 1 + 2 (klas 5), deel 1 Vraag 1 Vraag 2 Vraag 3 Vraag 4 Vraag 5

Groep 1 + 2 (klas 5), deel 1 Vraag 1 Vraag 2 Vraag 3 Vraag 4 Vraag 5 Groep 1 + 2 (klas 5), deel 1 Meerkeuzevragen + bijbehorende antwoorden aansluitend op hoofdstuk 2 paragraaf 1 t/m 3, Kromlijnige bewegingen (Systematische Natuurkunde) Vraag 1 Bij een horizontale worp

Nadere informatie

21/05/2014. 3. Natuurlijke en kunstmatige radioactiviteit 3.1 3.1. 3.1 Soorten radioactieve straling en transmutatieregels. (blijft onveranderd)

21/05/2014. 3. Natuurlijke en kunstmatige radioactiviteit 3.1 3.1. 3.1 Soorten radioactieve straling en transmutatieregels. (blijft onveranderd) 3. Natuurlijke en kunstmatige radioactiviteit 3.1 Soorten radioactieve straling en transmutatieregels 3.2 Halveringstijd Detectiemethoden voor radioactieve straling 3.4 Oefeningen 3.1 Soorten radioactieve

Nadere informatie

Wisselwerking. van ioniserende straling met materie

Wisselwerking. van ioniserende straling met materie Wisselwerking van ioniserende straling met materie Wisselwerkingsprocessen Energie afgifte en structuurverandering in ontvangende materie Aard van wisselwerking bepaalt het juiste afschermingsmateriaal

Nadere informatie

Huidige toestand van het beheer van radioactief afval in België

Huidige toestand van het beheer van radioactief afval in België Nationale instelling voor radioactief afval en verrijkte splijtstoffen Beheerrapport Huidige toestand van het beheer van radioactief afval in België NIROND 2008-02 N december 2008 ii NIROND 2008-02, december

Nadere informatie

Opgave 3 N-16 in een kerncentrale 2014 II

Opgave 3 N-16 in een kerncentrale 2014 II Opgave 3 N-16 in een kerncentrale 2014 II In de reactor binnen in het reactorgebouw van een kerncentrale komt warmte vrij door kernsplijtingen. Die warmte wordt afgevoerd door het water in het primaire

Nadere informatie

Uitwerkingen opgaven hoofdstuk 5

Uitwerkingen opgaven hoofdstuk 5 Uitwerkingen opgaven hodstuk 5 5.1 Kernreacties Opgave 1 a Zie BINAS tabel 40A. Krypton heeft symbool Kr en atoomnummer 36 krypton 81 = 81 36 Kr 81 0 81 De vergelijking voor de K-vangst is: 36Kr 1e 35X

Nadere informatie

Achtergronden van Straling

Achtergronden van Straling Achtergronden van Straling Door: Frits Versluijs De samensteller van dit overzicht heeft als stralingsdeskundige ruim 30 jaar ervaring opgedaan bij diverse grote Nederlandse instellingen en daardoor ruime

Nadere informatie

PositronEmissieTomografie (PET) Een medische toepassing van deeltjesfysica

PositronEmissieTomografie (PET) Een medische toepassing van deeltjesfysica PositronEmissieTomografie (PET) Een medische toepassing van deeltjesfysica Wat zie je? PositronEmissieTomografie (PET) Nucleaire geneeskunde: basisprincipe Toepassing van nucleaire geneeskunde Vakgebieden

Nadere informatie

Ingekapselde of nietingekapselde. bronnen. bronnen Installatie kl. II 8 uur 8 uur 8 uur 8 uur Installatie kl. III 8 uur 8 uur - -

Ingekapselde of nietingekapselde. bronnen. bronnen Installatie kl. II 8 uur 8 uur 8 uur 8 uur Installatie kl. III 8 uur 8 uur - - Besluit van het Federaal Agentschap voor Nucleaire Controle van XXX 2018 betreffende de opleidingsprogramma's van de verantwoordelijken voor de stralingsbescherming Gelet op het koninklijk besluit van

Nadere informatie

RadioACTIEFiTIJD. Een hedendaagse krant over radioactiviteit

RadioACTIEFiTIJD. Een hedendaagse krant over radioactiviteit RadioACTIEFiTIJD Een hedendaagse krant over radioactiviteit Soorten stralingen Kernenergie We hebben drie verschillende soorten stralingen. We beginnen met de alfastalen. Dit zijn eigenlijk helium-4deeltjes.

Nadere informatie

Straling. Onderdeel van het college Kernenergie

Straling. Onderdeel van het college Kernenergie Straling Onderdeel van het college Kernenergie Tjeerd Ketel, 4 mei 2010 In 1946 ontworpen door Cyrill Orly van Berkeley (Radiation Lab) Nevelkamer met radioactiviteit, in dit geval geladen deeltjes vanuit

Nadere informatie

Atomen met impact. Wat is de rol van URENCO bij de bestrijding van kanker? St. Vechtgenoten 20 februari 2015. Arjan Bos Head of Stable Isotopes

Atomen met impact. Wat is de rol van URENCO bij de bestrijding van kanker? St. Vechtgenoten 20 februari 2015. Arjan Bos Head of Stable Isotopes Atomen met impact Wat is de rol van URENCO bij de bestrijding van kanker? St. Vechtgenoten 20 februari 2015 Arjan Bos Head of Stable Isotopes Introductie Wat zijn stabiele isotopen en wat is verrijking?

Nadere informatie

Registratie-richtlijn

Registratie-richtlijn en IONISERENDE STRALING 1 (508: Ziekten veroorzaakt door ioniserende stralen) Beschrijving van de schadelijke invloed Inwendige bestraling wordt veroorzaakt door opname in het lichaam van positief geladen

Nadere informatie

Kernenergie. Comprendre beter begrijpen

Kernenergie. Comprendre beter begrijpen Comprendre Oktober 2012 VOORWOORD INLEIDING... 6 BEELDVORMING ROND KERNENERGIE... 6 VOOR WIE IS DIT DOCUMENT BESTEMD?... 7 RADIOACTIVITEIT... 8 OORSPRONG VAN RADIOACTIVITEIT... 8 HET VERSCHIJNSEL RADIOACTIVITEIT...

Nadere informatie

Informatiedossier. Terugkeer van gecementeerd afval vanuit Schotland naar België

Informatiedossier. Terugkeer van gecementeerd afval vanuit Schotland naar België Informatiedossier Terugkeer van gecementeerd afval vanuit Schotland naar België Augustus 2012 1 Inhoud 1. DE CONTEXT... 3 1.1. TERUGKEER VAN GECEMENTEERD AFVAL... 3 1.2. BELGISCHE ACTOREN... 3 2. DE BR2-ONDERZOEKSREACTOR...

Nadere informatie

Samenvatting. Blootstelling

Samenvatting. Blootstelling Samenvatting Blootstelling aan ioniserende straling levert risico s voor de gezondheid op. Daar is al veel over bekend, met name over de effecten van kortdurende blootstelling aan hoge doses. Veel lastiger

Nadere informatie

Wetenschappelijke Begrippen

Wetenschappelijke Begrippen Wetenschappelijke Begrippen Isotoop Als twee soorten atoomkernen hetzelfde aantal protonen heeft (en dus van hetzelfde element zijn), maar een ander aantal neutronen (en dus een andere massa), dan noemen

Nadere informatie

Stralingsveiligheid niveau 5

Stralingsveiligheid niveau 5 26-01-2011 1 Stralingsveiligheid niveau 5 René Heerlien, Mieke Blaauw 03-06-2015 26-01-2011 2 Meerdere bronnen ICRP-adviezen International Commission on Radiological Protection onafhankelijke commissie

Nadere informatie

Later heeft men ook nog een ongeladen deeltje met praktisch dezelfde massa als een proton ontdekt (1932). Dit deeltje heeft de naam neutron gekregen.

Later heeft men ook nog een ongeladen deeltje met praktisch dezelfde massa als een proton ontdekt (1932). Dit deeltje heeft de naam neutron gekregen. Atoombouw 1.1 onderwerpen: Elektrische structuur van de materie Atoommodel van Rutherford Elementaire deeltjes Massagetal en atoomnummer Ionen Lading Twee (met een metalen laagje bedekte) balletjes,, die

Nadere informatie

Leids Universitair Medisch Centrum

Leids Universitair Medisch Centrum Leids Universitair Medisch Centrum Afdeling Radiologie drs. Simon van Dullemen stralingsdeskundige Stralingsrisico s: reëel of gezocht? Japan/Fukushima (2011) Aardbeving + tsunami veroorzaakte meer dan

Nadere informatie

1 Bouw van atomen. Theorie Radioactiviteit, Bouw van atomen, www.roelhendriks.eu

1 Bouw van atomen. Theorie Radioactiviteit, Bouw van atomen, www.roelhendriks.eu Radioactiviteit 1 Bouw van atomen 2 Chemische reacties en kernreacties 3 Alfa-, bèta- en gammaverval 4 Halveringstijd van radioactieve stoffen 5 Activiteit van een radioactieve bron 6 Kernstraling: doordringend

Nadere informatie

1 Een lichtbron zendt licht uit met een golflengte van 589 nm in vacuüm.

1 Een lichtbron zendt licht uit met een golflengte van 589 nm in vacuüm. Domein F: Moderne fysica Subdomein: Atoomfysica 1 Een lichtbron zendt licht uit met een golflengte van 589 nm in vacuüm. Bereken de energie van het foton in ev. E = h c/λ (1) E = (6,63 10-34 3 10 8 )/(589

Nadere informatie

- KLAS 5. c) Bereken de snelheid waarmee een elektron vrijkomt als het groene licht op de Rbkathode

- KLAS 5. c) Bereken de snelheid waarmee een elektron vrijkomt als het groene licht op de Rbkathode NATUURKUNDE - KLAS 5 PROEFWERK H7 --- 26/11/10 Het proefwerk bestaat uit 3 opgaven; totaal 32 punten. Opgave 1: gasontladingsbuis (4 p) In een gasontladingsbuis (zoals een TL-buis) zijn het gassen die

Nadere informatie

1 Leerlingproject: Kosmische straling 28 februari 2002

1 Leerlingproject: Kosmische straling 28 februari 2002 1 Leerlingproject: Kosmische straling 28 februari 2002 1 Kosmische straling Onder kosmische straling verstaan we geladen deeltjes die vanuit de ruimte op de aarde terecht komen. Kosmische straling is onder

Nadere informatie

FAQ - Risico op een tekort aan bepaalde isotopen voor medisch gebruik

FAQ - Risico op een tekort aan bepaalde isotopen voor medisch gebruik FAQ - Risico op een tekort aan bepaalde isotopen voor medisch gebruik 1. Wat zijn radio-isotopen? Een radio-isotoop is een atoomkern die niet stabiel is, maar volgens een proces van radioactief verval

Nadere informatie

De Zon. N.G. Schultheiss

De Zon. N.G. Schultheiss 1 De Zon N.G. Schultheiss 1 Inleiding Deze module is direct vanaf de derde of vierde klas te volgen en wordt vervolgd met de module De Broglie of de module Zonnewind. Figuur 1.1: Een schema voor kernfusie

Nadere informatie

Welkomstwoord en inleiding tot de NIRAS Dialogen. Naar een duurzaam beheer van hoogradioactief en langlevend afval

Welkomstwoord en inleiding tot de NIRAS Dialogen. Naar een duurzaam beheer van hoogradioactief en langlevend afval Welkomstwoord en inleiding tot de NIRAS Dialogen Naar een duurzaam beheer van hoogradioactief en langlevend afval Wie is NIRAS en waarom een Afvalplan? NIRAS is de openbare instelling die wettelijk belast

Nadere informatie

technieken - radioprotectie Bart Dehaes

technieken - radioprotectie Bart Dehaes technieken - radioprotectie Bart Dehaes 1 Historiek Eerste ontdekkingen / beschrijving Militaire toepassingen Energie / medische toepassingen PET 2 einde 19 e eeuw 1940 1950 1990 Historiek Medische toepassingen:

Nadere informatie

Ioniserende straling. Straling en gezondheid. Sectie natuurkunde - Thijs Harleman 1

Ioniserende straling. Straling en gezondheid. Sectie natuurkunde - Thijs Harleman 1 Ioniserende straling Straling en gezondheid Sectie natuurkunde - Thijs Harleman 1 Inleiding: Fukushima Het kernongeluk van Fukushima vond plaats in de kerncentrale Fukushima I in Japan, in de dagen volgend

Nadere informatie

Het langetermijnbeheer van hoogradioactief en/of langlevend afval. Mogelijke opties

Het langetermijnbeheer van hoogradioactief en/of langlevend afval. Mogelijke opties Het van hoogradioactief en/of langlevend afval Mogelijke opties Mogelijke opties voor het 2 Nuloptie of status quo: huidige situatie wordt voortgezet Berging in diepe boringen Wachten om geavanceerde nucleaire

Nadere informatie

Fysische grondslagen radioprotectie deel 2. dhr. Rik Leyssen Fysicus Radiotherapie Limburgs Oncologisch Centrum

Fysische grondslagen radioprotectie deel 2. dhr. Rik Leyssen Fysicus Radiotherapie Limburgs Oncologisch Centrum Fysische grondslagen radioprotectie deel 2 dhr. Rik Leyssen Fysicus Radiotherapie Limburgs Oncologisch Centrum rik.leyssen@jessazh.be Fysische grondslagen radioprotectie H1: INLEIDING H2: STRALING - RADIOACTIVITEIT

Nadere informatie

Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Vrijdag 27 mei totale examentijd 3 uur

Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Vrijdag 27 mei totale examentijd 3 uur natuurkunde 1,2 Examen VWO - Compex Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Vrijdag 27 mei totale examentijd 3 uur 20 05 Vragen 1 tot en met 17. In dit deel staan de vragen waarbij de computer

Nadere informatie

De energievallei van de nucliden als nieuw didactisch concept

De energievallei van de nucliden als nieuw didactisch concept De energievallei van de nucliden als nieuw didactisch concept - Kernfysica: van beschrijven naar begrijpen Rita Van Peteghem Coördinator Wetenschappen-Wisk. CNO (Centrum Nascholing Onderwijs) Universiteit

Nadere informatie

Vragen en antwoorden in verband met het mogelijk tekort aan medische radio-isotopen

Vragen en antwoorden in verband met het mogelijk tekort aan medische radio-isotopen Vragen en antwoorden in verband met het mogelijk tekort aan medische radio-isotopen 1. Wat zijn radio-isotopen? Een radio-isotoop is een atoomkern die niet stabiel is, maar volgens een proces van radioactief

Nadere informatie

Gelvorming in afvalvaten opgeslagen bij Belgoprocess in Dessel

Gelvorming in afvalvaten opgeslagen bij Belgoprocess in Dessel Gelvorming in afvalvaten opgeslagen bij Belgoprocess in Dessel Infovergadering 21 januari 2014 Marc Demarche Adjunct directeur-generaal NIRAS Wim Van Laer Algemeen directeur Belgoprocess Nationale instelling

Nadere informatie

Effecten van ioniserende straling

Effecten van ioniserende straling Faculteit Bètawetenschappen Ioniserende Stralen Practicum Achtergrondinformatie Effecten van ioniserende straling Equivalente dosis Het biologisch effect van ioniserende straling of: de schade aan levend

Nadere informatie

Onderzoek op de afdeling Nucleaire Geneeskunde

Onderzoek op de afdeling Nucleaire Geneeskunde Onderzoek op de afdeling Nucleaire Geneeskunde Inleiding In Nederland worden per jaar meer dan honderdduizend mensen verwezen voor een nucleair geneeskundig onderzoek of behandeling. Nucleair geneeskundig

Nadere informatie

Het atoom. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/95481

Het atoom. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/95481 Auteur P.J. Dreef Laatst gewijzigd 07 februari 2017 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres https://maken.wikiwijs.nl/95481 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van Kennisnet. Wikiwijs

Nadere informatie

2.3 Energie uit atoomkernen

2.3 Energie uit atoomkernen 2. Energie uit atoomkernen 2.1 Equivalentie van massa en energie 2.2 Energie per kerndeeltje in een kern 2.3 Energie uit atoomkernen 2.1 Equivalentie van massa en energie Einstein: massa kan worden omgezet

Nadere informatie

Het langetermijnbeheer van hoogradioactief en/of langlevend afval

Het langetermijnbeheer van hoogradioactief en/of langlevend afval Het langetermijnbeheer van hoogradioactief en/of langlevend afval Publieksbrochure Afvalplan www.niras-afvalplan.be 2 Deze brochure gaat over radioactief afval met een hoge stralingsactiviteit en/of een

Nadere informatie

langetermijnoplossing

langetermijnoplossing langetermijnoplossing Een voor het Belgische laag- en middelradioactief kortlevend afval Samen maken we het mogelijk langetermijnoplossing Een voor het Belgische laag- en middelradioactief kortlevend afval

Nadere informatie

Sterrenkunde Ruimte en tijd (3)

Sterrenkunde Ruimte en tijd (3) Sterrenkunde Ruimte en tijd (3) Zoals we in het vorige artikel konden lezen, concludeerde Hubble in 1929 tot de theorie van het uitdijende heelal. Dit uitdijen geschiedt met een snelheid die evenredig

Nadere informatie

Werken vanuit principes voor het beheer van radioactief afval

Werken vanuit principes voor het beheer van radioactief afval Werken vanuit principes voor het beheer van radioactief afval DOELSTELLING EN PRINCIPIËLE AANPAK De algemene doelstelling van radioactief afvalbeheer is zorg te dragen voor het radioactief afval op een

Nadere informatie

Nucleaire Geneeskunde. Wat is Nucleaire Geneeskunde

Nucleaire Geneeskunde. Wat is Nucleaire Geneeskunde Afdeling: Onderwerp: Nucleaire Geneeskunde 1 Voorwoord In Nederland worden per jaar meer dan honderdduizend mensen verwezen voor een nucleair geneeskundig onderzoek of behandeling. Nucleair geneeskundig

Nadere informatie

MOX-FABRIEK van BELGONUCLEAIRE te DESSEL

MOX-FABRIEK van BELGONUCLEAIRE te DESSEL MOX-FABRIEK van BELGONUCLEAIRE te DESSEL Voorstelling van het ontmantelingsproject Dessel, 30 januari 2007 Ontmanteling van de MOX-fabriek Aanwezig voor BELGONUCLEAIRE Achiel DE BACKER directeur personeel

Nadere informatie

Zonnestraling. Samenvatting. Elektromagnetisme

Zonnestraling. Samenvatting. Elektromagnetisme Zonnestraling Samenvatting De Zon zendt elektromagnetische straling uit. Hierbij verplaatst energie zich via elektromagnetische golven. De golflengte van de straling hangt samen met de energie-inhoud.

Nadere informatie

QUARK_5-Thema-01-elektrische kracht Blz. 1

QUARK_5-Thema-01-elektrische kracht Blz. 1 QUARK_5-Thema-01-elektrische kracht Blz. 1 THEMA 1: elektrische kracht Elektriciteit Elektrische lading Lading van een voorwerp Fenomeen: Sommige voorwerpen krijgen een lading door wrijving. Je kan aan

Nadere informatie

Examen VWO. natuurkunde 1,2 Compex. Vragen 1 tot en met 12. In dit deel van het examen staan vragen waarbij de computer niet wordt gebruikt.

Examen VWO. natuurkunde 1,2 Compex. Vragen 1 tot en met 12. In dit deel van het examen staan vragen waarbij de computer niet wordt gebruikt. Examen VWO 2008 tijdvak 1 dinsdag 20 mei totale examentijd 3 uur natuurkunde 1,2 Compex Vragen 1 tot en met 12 In dit deel van het examen staan vragen waarbij de computer niet wordt gebruikt. Bij dit examen

Nadere informatie

Samenvatting, conclusies en aanbevelingen

Samenvatting, conclusies en aanbevelingen Samenvatting, conclusies en aanbevelingen Het gebruik van munitie met verarmd uranium (depleted uranium, DU) in Kosovo en elders op de Balkan heeft in Europa de nodige beroering veroorzaakt. In Nederland

Nadere informatie

Productie van radionucliden

Productie van radionucliden Productie van radionucliden Cursus Stralingshygiëne, niveau 3, Nijmegen Mark van Mierlo, Productie van radionucliden, dia 1 Opbouw van de presentatie 1. Inleiding 2. Soorten radionucliden en gebruik 3.

Nadere informatie

ONTMANTELING DEELTJESVERSNELLER NIKHEF. Advies werkzaamheden ontmanteling EMIN- en PIMU ruimtes

ONTMANTELING DEELTJESVERSNELLER NIKHEF. Advies werkzaamheden ontmanteling EMIN- en PIMU ruimtes ONTMANTELING DEELTJESVERSNELLER NIKHEF Advies werkzaamheden ontmanteling EMIN- en PIMU ruimtes Stichting Laka 28 mei 2013 INHOUDSOPGAVE Inleiding 2 Werkzaamheden bunker 3 Kader: sloop oude Nikhef (1996-2002)

Nadere informatie

Advies over radioactiviteit in levensmiddelen en consumentenproducten ten gevolge van de ramp in Japan

Advies over radioactiviteit in levensmiddelen en consumentenproducten ten gevolge van de ramp in Japan > Retouradres Postbus 19506 2500 CM Den Haag Advies van de directeur bureau Risicobeoordeling & Aan de inspecteur-generaal van de nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit Prinses Beatrixlaan 2 2595 AL Den Haag

Nadere informatie

Geologische berging van radioactief afval in weinig verharde klei

Geologische berging van radioactief afval in weinig verharde klei Geologische berging van radioactief afval in weinig verharde klei Nationale instelling voor radioactief afval en verrijkte splijtstoffen INHOUD Een aanpak met vier pijlers 04 Het beheer van hoogactief

Nadere informatie

RICHTLIJN ZWANGERSCHAP EN IONISERENDE STRALING

RICHTLIJN ZWANGERSCHAP EN IONISERENDE STRALING RICHTLIJN ZWANGERSCHAP EN IONISERENDE STRALING Inleiding Aan het werken met radioactieve stoffen of ioniserende straling uitzendende toestellen zijn risico s verbonden. Het is bij de wet verplicht om personen

Nadere informatie

toelatingsexamen-geneeskunde.be

toelatingsexamen-geneeskunde.be Fysica juli 2009 Laatste update: 31/07/2009. Vragen gebaseerd op het ingangsexamen juli 2009. Vraag 1 Een landingsbaan is 500 lang. Een vliegtuig heeft de volledige lengte van de startbaan nodig om op

Nadere informatie

Bouwtechnologische aspecten van kernreactoren

Bouwtechnologische aspecten van kernreactoren Bouwtechnologische aspecten van kernreactoren J.L. Kloosterman Technische Universiteit Delft Interfacultair Reactor Instituut Mekelweg 15, 2629 JB Delft J.L.Kloosterman@iri.tudelft.nl In een kernreactor

Nadere informatie

40 jaar onderzoek maakt een beleidsbeslissing voor geologische berging van hoogactief en/of langlevend afval mogelijk

40 jaar onderzoek maakt een beleidsbeslissing voor geologische berging van hoogactief en/of langlevend afval mogelijk Persdossier Mol, 20 maart 2015 40 jaar onderzoek maakt een beleidsbeslissing voor geologische berging van hoogactief en/of langlevend afval mogelijk PRACLAY-verwarmingsexperiment is volgende stap in onderzoek

Nadere informatie

Detectietechnieken voor opsporing van nucleair en ander radioactief materiaal

Detectietechnieken voor opsporing van nucleair en ander radioactief materiaal Detectietechnieken voor opsporing van nucleair en ander radioactief materiaal Aliki van Heek 24 maart 2014 Symposium Engineers for nuclear security KIVI-gebouw Den Haag Connectie met NSS Doelstelling NSS:

Nadere informatie

Elementen; atomen en moleculen

Elementen; atomen en moleculen Elementen; atomen en moleculen In de natuur komen veel stoffen voor die we niet meer kunnen splitsen in andere stoffen. Ze zijn dus te beschouwen als de grondstoffen. Deze stoffen worden elementen genoemd.

Nadere informatie

Ronde tafel 28/09/2017: aanpassing reglementair kader medische blootstellingen. Kadering en basisprincipes van het project Medische blootstellingen

Ronde tafel 28/09/2017: aanpassing reglementair kader medische blootstellingen. Kadering en basisprincipes van het project Medische blootstellingen Ronde tafel 28/09/2017: aanpassing reglementair kader medische blootstellingen Kadering en basisprincipes van het project Medische blootstellingen Doelstelling Veiligheidscultuur m.b.t. stralingsbescherming

Nadere informatie

Chemie 4: Atoommodellen

Chemie 4: Atoommodellen Chemie 4: Atoommodellen Van de oude Grieken tot het kwantummodel Het woord atoom komt va, het Griekse woord atomos dat ondeelbaar betekent. Voor de Griekse geleerde Democritos die leefde in het jaar 400

Nadere informatie

Stable Isotopes. Ontwikkelingen bij URENCO Stable Isotopes. Arjan Bos Head of Stable Isotopes URENCO Nederland B.V.

Stable Isotopes. Ontwikkelingen bij URENCO Stable Isotopes. Arjan Bos Head of Stable Isotopes URENCO Nederland B.V. Stable Isotopes Ontwikkelingen bij URENCO Stable Isotopes Arjan Bos Head of Stable Isotopes URENCO Nederland B.V. Introductie Doel van de presentatie: Voorbeeld geven van verschillende toepassingen van

Nadere informatie

Radioactiviteit. Een paar gegevens:

Radioactiviteit. Een paar gegevens: Radioactiviteit Een paar gegevens: 1 MeV = 1,6 10 13 J. In de stralingshygiëne kent men aan -straling een weegfactor 20 toe; aan - en -straling een weegfactor 1. Plutonium-238 zendt -stralen uit. De halveringstijd

Nadere informatie

DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID. Mede namens de Staatssecretaris van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer;

DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID. Mede namens de Staatssecretaris van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer; MINISTERIE VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID AI/IO/BES No. 2004/33964 DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID Mede namens de Staatssecretaris van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening

Nadere informatie

Kernenergie. Hiteq. www.hiteq.org. Technologische ontwikkelingen en de rol van Nederland. Mark Veltman. Domein Technologie

Kernenergie. Hiteq. www.hiteq.org. Technologische ontwikkelingen en de rol van Nederland. Mark Veltman. Domein Technologie centrum van innovatie Hiteq Hiteq, centrum van innovatie, wil komen tot duurzame vernieuwing. Het centrum richt zich daarbij op technische beroepen en opleidingen. Hiteq wil ondernemingen en onderwijsinstellingen

Nadere informatie

Radioactiviteit en Kernfysica. Inhoud:

Radioactiviteit en Kernfysica. Inhoud: Radioactiviteit en Kernfysica Inhoud:. Atoommodel Rutherford Bohr. Bouw van atoomkernen A. Samenstelling B. Standaardmodel C. LHC D. Isotopen E. Binding F. Energieniveaus 3. Energie en massa A. Bindingsenergie

Nadere informatie

Technische informatie bij bestraling

Technische informatie bij bestraling Radiotherapie Technische informatie bij bestraling www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Enkele begrippen... 3 Lineaire versneller... 3 Fotonenstraling... 3 Hoe wordt fotonenstraling opgewekt?... 4 Bundelvorming...

Nadere informatie