Radioactiviteit enkele begrippen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Radioactiviteit enkele begrippen"

Transcriptie

1 044 1 Radioactiviteit enkele begrippen Na het ongeval in de kerncentrale in Tsjernobyl (USSR) op 26 april 1986 is gebleken dat er behoefte bestaat de kennis omtrent radioactiviteit voor een breder publiek toegankelijk te maken. In deze aflevering van de Chemische Feitelijkheden wordt onder andere een beschrijving gegeven van de stralingseenheden en -grootheden. Radioactiviteit Radioactiviteit is het vermogen van bepaalde instabiele atoomkernen om straling uit te zenden als gevolg van veranderingen die in deze kernen optreden, zonder dat er een invloed van buiten is. De instabiele kern verliest energie of massa en wordt daardoor, meestal stapsgewijs, stabiel. De kern zendt daarbij ioniserende straling uit. Radioactiviteit is een activiteit van de kern van een atoom. Dit blijkt doordat verwarming, druk, verandering van aggregatietoestand, chemische binding of bestraling met zichtbaar licht geen invloed heeft op het radioactieve proces in een stof. Ioniserende straling Ioniserende straling is een verzamelnaam voor een aantal fysische verschijnselen, waartoe hoogenergetische elektromagnetische golven en geladen en ongeladen kerndeeltjes met een hoge energie behoren. Bij wisselwerking van deze golven of deeltjes met materie treedt in die materie ionisatie op, dat wil zeggen één of meer elektronen van een atoom of molecuul komen vrij, terwijl een positief geladen ion achterblijft. Direct ioniserende straling bestaat uit geladen deeltjes, bijvoorbeeld

2 044 2 Radioactiviteit enkele begrippen elektronen, protonen, alfadeeltjes, die een zo hoge kinetische energie hebben dat ze bij interactie met een elektron in het bestraalde materiaal gemakkelijk voldoende energie kunnen overdragen om een ionisatie te veroorzaken. Indirect ioniserende straling bestaat uit ongeladen deeltjes of uit elektromagnetische straling met een korte golflengte. Ongeladen deeltjes, bijvoorbeeld neutronen, kunnen door interactie met kernen van atomen ioniserende deeltjes vormen. Elektromagnetische straling, bijvoorbeeld röntgenstraling en gammastraling, kan door interacties met elektronen tot produktie van snelle direct ioniserende elektronen leiden. Bronnen van ioniserende straling: heelal: kosmische straling, bestaande uit protonen, elektronen, heliumkernen en zware kernen; radioactieve stoffen: in de natuur voorkomende instabiele kernen die onder uitzending van ioniserende straling een ander radioactief element of een ander stabiel element vormen; ioniserende straling uitzendende toestellen: bijvoorbeeld röntgenbuizen. Belangrijke soorten straling Gammastraling: elektromagnetische straling die door een atoomkern wordt uitgezonden. De golflengte van gammastraling ligt in het traject van tot m. Röntgenstraling: elektromagnetische straling die ontstaat bij de afremming van versnelde elektronen. De golflengte van röntgenstraling ligt in het traject van 10-8 tot m. Alfastraling: heliumkernen bestaande uit 2 protonen en 2 neutronen; alfastraling wordt voornamelijk uitgezonden door zware instabiele kernen, zoals van uraan en radium. Neutronenstraling: neutronen ontstaan bij kernreacties, bijvoorbeeld bij het splijten van zware uraankernen. Betastraling: negatieve betastraling, elektronen, uitgezonden door

3 044 3 een atoomkern waarbij een neutron overgaat in een proton en positieve betastraling, positronen, uitgezonden door een atoomkern waarbij een proton overgaat in een neutron. Halveringstijd Het is niet met zekerheid te zeggen of er in een bepaalde atoomkern van een radioactieve stof op een bepaald moment een verandering, mutatie, optreedt. Wel is er een gelijke kans voor alle kernen van de stof dat dit gebeurt. Daarom neemt de activiteit van een radioactieve stof per tijdseenheid met een vaste fractie af. De halveringstijd geeft de tijd aan waarin de helft van het oorspronkelijk aantal kernen vervalt, en dus ook de tijd waarin de activiteit tot de helft afneemt. Na twee halveringstijden is nog een kwart van de oorspronkelijke activiteit over; na drie halveringstijden een achtste, enz. Voorbeeld: jood-131 heeft een halveringstijd van 8,04 dagen, cesium-137 heeft een halveringstijd van dagen (ca. 30 jaar). Naast de fysische halveringstijd, (T f ), kan nog de biologische halveringstijd, (T b ), worden onderscheiden. Bij inademing of slikken van een radioactieve stof zal die stof worden opgenomen in de normale stofwisseling van het individu. Uiteindelijk zal de stof worden uitgescheiden. Onder de biologische halveringstijd wordt de tijd verstaan waarin de helft van de opgenomen hoeveelheid radioactieve stof is verwijderd. De effectieve halveringstijd, (T eff ), als maat voor de werkelijke snelheid waarmee een radioactieve stof uit een lichaam of orgaan verdwijnt ten gevolge van mutaties en uitscheiding, wordt als volgt berekend: = + T eff T f T b Doordringingsvermogen Het doordringingsvermogen van straling is zowel in weefsel als in afschermingsmateriaal afhankelijk van de soort straling. Direct ioniserende straling heeft in vergelijking met indirect ioniserende straling in het algemeen een geringer doordringingsvermogen. Geladen deeltjes leggen in materie een bepaalde afstand (dracht) af, afhan-

4 044 4 Radioactiviteit enkele begrippen kelijk van hun energie en lading. Een alfadeeltje van 5 MeV heeft in weefsel slechts een dracht van ongeveer 40 µm. Elektronen van 2 MeV hebben in weefsel een dracht van ongeveer 1 cm. Indirect ioniserende straling wordt in beginsel exponentieel verzwakt. De halveringsdikte is gelijk aan 0,693/µ, waarin µ de lineaire verzwakkingscoëfficient van het materiaal is. Met toenemende dikte van het materiaal zal een steeds geringer deel van de straling worden doorgelaten. Voor gamma-, röntgen- en neutronenstraling is de doordringingsdiepte in weefsel in de orde van enige meters. Snelle neutronen worden effectief geabsorbeerd in waterstofhoudend materiaal. De halveringsdikte van water voor 15 MeV neutronen bedraagt circa 6 cm. Activiteit Onder de activiteit van een hoeveelheid radioactieve stof wordt verstaan het aantal kernmutaties dat per tijdseenheid plaatsvindt. De eenheid van activiteit, de becquerel (Bq), komt overeen met één kernmutatie per seconde. De oude eenheid is de curie (Ci). 1 Bq = 2,7x10-11 Ci. Opmerking: het gebruik van de oude eenheden is sedert januari 1986 in strijd met de IJkwet. Exposie Onder de exposie in een bepaald punt wordt verstaan de elektrische lading van één teken, dus positief of negatief, die de elektromagnetische straling per massa-eenheid lucht vrijmaakt. De eenheid van exposie is coulomb/kg lucht (C/kg lucht). De oude eenheid is de röntgen (R). 1 C/kg = 3876 R. Geabsorbeerde dosis Onder de geabsorbeerde dosis in een bepaald medium op een bepaalde plaats verstaat men de hoeveelheid stralingsenergie per eenheid van massa. De eenheid van geabsorbeerde dosis is de gray (Gy). 1 Gy = 1 J/kg. De oude eenheid is de rad. 1 Gy = 100 rad.

5 044 5 Stochastische effecten Onder stochastische effecten worden die effecten van de blootstelling aan straling verstaan waarvan de waarschijnlijkheid van optreden afhankelijk is van de dosis, maar waarvan de ernst van het effect niet wordt bepaald door de grootte van de dosis. Tot de stochastische effecten behoren het optreden van kanker en erfelijke afwijkingen. Een drempeldosis waar beneden het effect niet optreedt, wordt niet aangenomen. Niet-stochastische effecten Onder niet-stochastische effecten worden die effecten van blootstelling aan straling verstaan waarbij de ernst van het effect toeneemt naarmate de dosis groter is. De dosis-effect-relatie wordt gekenmerkt door het bestaan van een drempeldosis waar beneden het effect niet optreedt, of als niet schadelijk wordt ervaren. Voorbeelden van niet-stochastische effecten zijn: huiderytheem (roodheid van de huid), haaruitval, vertroebeling van de ooglens, tijdelijke en blijvende steriliteit. Kwaliteitsfactor Onder de kwaliteitsfactor wordt verstaan een gewichtsfactor aan een stralingssoort toegekend om het verschil in biologisch effect per eenheid van geabsorbeerde dosis tot uitdrukking te brengen. De kwaliteitsfactor, Q, voor fotonen en elektronen is 1 en voor neutronen en alfadeeltjes is Q = 25. Dosisequivalent Het dosisequivalent (H) is het produkt van de geabsorbeerde dosis (D), de kwaliteitsfactor (Q), en het produkt (N) van eventueel andere modificerende factoren (tot nu toe wordt N = 1 genomen), H = DQN. De eenheid van dosisequivalent is de sievert (Sv). De oude eenheid is de rem. 1 Sv = 100 rem.

6 044 6 Radioactiviteit enkele begrippen Effectief dosisequivalent Het effectief dosisequivalent (H E ), is het dosisequivalent, uniform over het gehele lichaam, dat hetzelfde risico op stochastische effecten oplevert als de dosisequivalentbijdragen van diverse organen of weefsels tezamen. Het wordt verkregen door de beschouwde dosisequivalenten, (H T ), met bijpassende weegfactoren (W T ) te vermenigvuldigen en daarna te sommeren. Weegfactoren H E = n W T H T i = 1 H E wordt in sievert (Sv) uitgedrukt De weegfactor W T voor een bepaald orgaan of weefsel T geeft aan de relatieve kans op een fataal stochastisch effect ten gevolge van de betreffende orgaandosis, in verhouding met het fatale stochastische risico ten gevolge van een totale lichaamsbestraling ter grootte van eenzelfde dosisequivalentwaarde. De weegfactoren die door de International Commission on Radiological Protection (ICRP) zijn voorgesteld, zijn: orgaan/weefsel W T geslachtsorgaan 0,25 borstklier 0,15 rood beenmerg 0,12 long 0,12 schildklier 0,03 botoppervlak 0,03 overige weefsels te zamen * 0,30 * W T = 0,06 voor de vijf overige organen of weefsels die de hoogste dosis krijgen.

7 044 7 Risicogetal Onder een risicogetal wordt verstaan de kans op het optreden van een bepaald stochastisch effect per eenheid van dosis (het incidentierisicogetal) of de kans op het overlijden van een door straling geïnduceerd stochastisch effect (het mortaliteitsrisicogetal). De mortaliteitsrisicogetallen voor radiologische werkers zoals gepubliceerd door de ICRP in publicatie 26 zijn: orgaan/weefsel risico per eenheid van dosis (Sv -1 ) borstklier, vrouw rood beenmerg long schildklier botoppervlak overige organen totaal man totaal vrouw Het mortaliteitsrisicogetal voor de long van 20 x 10-4 per Sv betekent dat bij blootstelling aan een dosisequivalent van 1 Sv de kans op het ontstaan van longkanker en het overlijden eraan 20 per bedraagt. De ICRP neemt aan dat het lineariteitsbeginsel geldt. Dit houdt in dat bij blootstelling aan een dosisequivalent van bijvoorbeeld 1 msv de kans op overlijden 20 per bedraagt (of 2 per ), en bij 50 msv (jaarlimietdosis, zie verder) 100 per De sterfte aan longkanker zal zich voordoen in de periode tot wel 40 jaar na de blootstelling. Vergelijk: de sterfte aan longkanker per jaar in Nederland bij mannen is circa 1 per 1000, hiervan is ongeveer 80% aan roken te wijten. Gemiddeld effectief dosisequivalent Hieronder wordt verstaan de som van de effectief-dosisequivalentwaarden van een groep aan straling blootgestelde individuen, gedeeld door het aantal. Het gemiddeld effectief dosisequivalent voor

8 044 8 Radioactiviteit enkele begrippen een lid van de Nederlandse bevolking is ongeveer 2 msv/jaar. Hiertoe dragen bij: natuurlijke stralingsbronnen, met inbegrip van de bijdrage door menselijk handelen: 1,5 msv medische blootstelling (vnl. diagnostiek): 0,4 msv neerslag van radioactieve stoffen (fallout van kernexplosies): 0,01-0,2 msv radioactief afval: 0,01 msv Tsjernobyl eerstkomende jaren: circa 0,06 msv Effecten van ioniserende straling op de mens: ICRP-aanbevelingen De ICRP heeft sinds de jaren dertig haar aanbevelingen voortdurend bijgesteld op grond van de verbeterde wetenschappelijke inzichten ten aanzien van de biologische effecten van straling en het gedrag van de elementen en hun verbindingen in de stofwisseling. De belangrijkste aspecten van de huidige aanbevelingen kunnen als volgt worden samengevat (ICRP, 1977): het beperken van de stralingsbelasting van de bevolking in het algemeen en van radiologische werkers in het bijzonder, is gebaseerd op drie basisprincipes: 1. rechtvaardiging: toepassing van straling of radioactiviteit mag alleen dan geschieden wanneer afweging van de vooren nadelen een aantoonbaar positiever uitslag heeft dan alternatieven; 2. de belasting moet zo laag zijn als redelijkerwijs mogelijk: als de toepassing gerechtvaardigd is, dient deze zodanig plaats te vinden dat de stralingsbelasting zo laag wordt gehouden als redelijkerwijs mogelijk is. Redelijkerwijs houdt in dat een verdere verlaging van het risico niet meer zinvol is met betrekking tot maatschappelijke en economische kosten ; 3. individuele dosislimieten: zelfs wanneer aan de eerste twee voorwaarden is voldaan, is het ongeoorloofd dat bepaalde dosislimieten worden overschreden. Voor radiologische werkers (in Nederland meer dan personen!) is deze dosislimiet 50 msv per jaar; voor zwangere vrouwen is er een extra dosislimiet, het dosisequivalent in de foetus mag

9 044 9 niet meer dan 5 msv bedragen. Voor de overige leden van de bevolking is de limiet 5 msv per jaar; voor langdurige blootstelling van meerdere jaren achtereen geldt een limiet van 1 msv per jaar. het maken van onderscheid tussen stochastische en niet-stochastische effecten. De ICRP-aanbevelingen voor niet-stochastische effecten zijn er op gericht niet-stochastische effecten te voorkomen. De aanbevelingen voor stochastische effecten zijn er op gericht het voorkomen te beperken tot een niveau dat toelaatbaar kan worden geacht. Voor het voorkomen van niet-stochastische effecten geldt voor radiologische werkers een dosislimiet van 0,5 Sv/jaar voor alle organen met uitzondering van de ooglens waarvoor een dosislimiet van 0,15 Sv/jaar is aanbevolen. Voor leden van de bevolking geldt voor niet-stochastische effecten een dosislimiet van een tiende van die voor radiologische werkers. naast uitwendige bestraling wordt grote aandacht besteed aan de inwendige besmetting, waarbij rekening wordt gehouden met het metabolische gedrag van de nucliden en de stralingsgevoeligheid van de verschillende organen. Gevolgen van Tsjernobyl Op 26 april 1986 vond er een ongeval in de kernenergiecentrale in Tsjernobyl plaats. Als gevolg daarvan zijn grote hoeveelheden radioactieve stoffen in het milieu terecht gekomen en over grote delen van Europa verspreid. In Nederland zijn voornamelijk jood-131 en cesium-134 en -137 terecht gekomen. Jood-131 vervalt via bêta- en gammastraling naar het niet-radioactieve edelgas xenon. Cesium vervalt via beta- en gammastraling naar het stabiele isotoop barium. In de eerste week van de besmetting leverde vooral jood-131 problemen op, omdat ongeveer tweederde van de gemeten radioactiviteit op rekening van het jood kwam. Door het fysische verval (halveringstijd 8,04 dagen) was de bijdrage na anderhalve maand minder dan 1%. De activiteit werd toen voornamelijk door cesium-134 en cesium-137 met halveringstijden van respectievelijk 753 dagen en

10 Radioactiviteit enkele begrippen 30,17 jaar, bepaald. De overheidsmaatregelen in mei 1986 (spinazieverbod, graasverbod, schildkliervernietiging) waren er op gericht besmetting met jood-131 te beperken. Het dosisequivalent (voornamelijk door jood-131-besmetting) in mei 1986 wordt geschat op 0,1 msv (10 mrem) voor éénjarige kinderen en op 0,06 msv (6 mrem) voor volwassenen. Het dosisequivalent als gevolg van de cesium-137 besmetting voor de periode na mei 1986 wordt geschat op 0,1 msv per jaar (10 mrem/j) voor éénjarige kinderen en 0,06 msv per jaar (6 mrem/j) voor volwassenen. In de regeling normen radioactiviteit van cesium in eet- en drinkwaren van juni 1986 wordt gesteld dat de maximale activiteit van cesium in melk, melkprodukten en peutervoeding de waarde van 370 Bq/kg niet mag overschrijden, voor overige eet- en drinkwaren is de norm 600 Bq/kg. Een activiteit van 10 Bq/l cesium in melk gedurende één jaar resulteert bij een opname van 0,54 l per dag gedurende één jaar door een éénjarige in een dosisequivalent van 0,018 msv per jaar (1,8 mrem/jaar). In juli 1986 was het gehalte van cesium-137 in koemelk gedaald van ongeveer 21 Bq/l op 4 mei tot waarden beneden 5 Bq/l. In september 1986 was de gemiddelde activiteit van cesium-134 en -137 respectievelijk 0,5 en 1,1 Bq/l. Literatuur Recommendations of the International Commission on Radiological Protection, ICRP Publication 26, Pergamon Press, Oxford, Annals of the ICRP, Vol. 1, no. 3 (1977). Gezondheidsraadrapport 1984/20. Advies inzake stralenbescherming in Nederland. De ICRP-aanbevelingen in de praktijk (1984). Gezondheidsraadrapport 1985/7. Advies inzake de wetenschappelijke onderbouwing van het stralingshygiënisch beleid op basis van de UNSCEAR-77, -82 en BEIR-rapporten (1985). Normstelling bij stralingshygiëne. Publicatie nr. 7 van de Nederlandse Vereniging voor Stralingshygiëne (1986). ICRU. The Quality Factor in Radiation Protection. Interna-

11 tional Commission on Radiation Units and Measurements. Report 40, Bethesda, Md, (1986). februari 1987 Dr. ir. H. B. Kal Radiobiologisch Instituut TNO. Rijswijk

Dosisbegrippen stralingsbescherming. /stralingsbeschermingsdienst SBD-TU/e

Dosisbegrippen stralingsbescherming. /stralingsbeschermingsdienst SBD-TU/e 13 Dosisbegrippen stralingsbescherming 1 13 Ioniserende straling ontvanger stralingsbron stralingsbundel zendt straling uit absorptie van energie dosis mogelijke biologische effecten 2 13 Ioniserende straling

Nadere informatie

Opgave 4 Het atoomnummer is het aantal protonen in de kern. Het massagetal is het aantal protonen plus het aantal neutronen in de kern.

Opgave 4 Het atoomnummer is het aantal protonen in de kern. Het massagetal is het aantal protonen plus het aantal neutronen in de kern. Uitwerkingen 1 protonen en neutronen Opgave negatief positief neutraal positief neutraal Een atoom bevat twee soorten geladen deeltjes namelijk protonen en elektronen. Elk elektron is evenveel negatief

Nadere informatie

Ioniserende straling - samenvatting

Ioniserende straling - samenvatting Ioniserende straling - samenvatting Maak eerst zélf een samenvatting van de theorie over ioniserende straling. Zorg dat je samenvatting de volgende elementen bevat: Over straling: o een definitie van het

Nadere informatie

Hoofdstuk 9: Radioactiviteit

Hoofdstuk 9: Radioactiviteit Hoofdstuk 9: Radioactiviteit Natuurkunde VWO 2011/2012 www.lyceo.nl Hoofdstuk 9: Radioactiviteit Natuurkunde 1. Mechanica 2. Golven en straling 3. Elektriciteit en magnetisme 4. Warmteleer Rechtlijnige

Nadere informatie

Radioactiviteit werd ontdekt in 1898 door de Franse natuurkundige Henri Becquerel.

Radioactiviteit werd ontdekt in 1898 door de Franse natuurkundige Henri Becquerel. H7: Radioactiviteit Als een bepaalde kern van een element te veel of te weinig neutronen heeft is het onstabiel. Daardoor gaan ze na een zekere tijd uit elkaar vallen, op die manier bereiken ze een stabiele

Nadere informatie

Opgave 4 Het atoomnummer is het aantal protonen in de kern. Het massagetal is het aantal protonen plus het aantal neutronen in de kern.

Opgave 4 Het atoomnummer is het aantal protonen in de kern. Het massagetal is het aantal protonen plus het aantal neutronen in de kern. Uitwerkingen 1 Opgave 1 protonen en neutronen Opgave negatief positief neutraal positief neutraal Opgave 3 Een atoom bevat twee soorten geladen deeltjes namelijk protonen en elektronen. Elk elektron is

Nadere informatie

Fysische grondslagen radioprotectie deel 2. dhr. Rik Leyssen Fysicus Radiotherapie Limburgs Oncologisch Centrum

Fysische grondslagen radioprotectie deel 2. dhr. Rik Leyssen Fysicus Radiotherapie Limburgs Oncologisch Centrum Fysische grondslagen radioprotectie deel 2 dhr. Rik Leyssen Fysicus Radiotherapie Limburgs Oncologisch Centrum rik.leyssen@jessazh.be Fysische grondslagen radioprotectie H1: INLEIDING H2: STRALING - RADIOACTIVITEIT

Nadere informatie

Fysische grondslagen radioprotectie deel 1. dhr. Rik Leyssen Fysicus Radiotherapie Limburgs Oncologisch Centrum

Fysische grondslagen radioprotectie deel 1. dhr. Rik Leyssen Fysicus Radiotherapie Limburgs Oncologisch Centrum Fysische grondslagen radioprotectie deel 1 dhr. Rik Leyssen Fysicus Radiotherapie Limburgs Oncologisch Centrum rik.leyssen@jessazh.be Fysische grondslagen radioprotectie H1: INLEIDING H2: STRALING - RADIOACTIVITEIT

Nadere informatie

Bestaand (les)materiaal. Loran de Vries

Bestaand (les)materiaal. Loran de Vries Bestaand (les)materiaal Loran de Vries Database www.adrive.com Email: ldevries@amsterdams.com ww: Natuurkunde4life NiNa lesmateriaal Leerlingenboekje in Word Docentenhandleiding Antwoorden op de opgaven

Nadere informatie

Wisselwerking. van ioniserende straling met materie

Wisselwerking. van ioniserende straling met materie Wisselwerking van ioniserende straling met materie Wisselwerkingsprocessen Energie afgifte en structuurverandering in ontvangende materie Aard van wisselwerking bepaalt het juiste afschermingsmateriaal

Nadere informatie

RICHTLIJN ZWANGERSCHAP EN IONISERENDE STRALING

RICHTLIJN ZWANGERSCHAP EN IONISERENDE STRALING RICHTLIJN ZWANGERSCHAP EN IONISERENDE STRALING Inleiding Aan het werken met radioactieve stoffen of ioniserende straling uitzendende toestellen zijn risico s verbonden. Het is bij de wet verplicht om personen

Nadere informatie

1 Uit welke deeltjes is de kern van een atoom opgebouwd? Protonen en neutronen.

1 Uit welke deeltjes is de kern van een atoom opgebouwd? Protonen en neutronen. SO Straling 1 Uit welke deeltjes is de kern van een atoom opgebouwd? Protonen en neutronen. 2 Waaruit bestaat de elektronenwolk van een atoom? Negatief geladen deeltjes, elektronen. 3 Wat bevindt zich

Nadere informatie

Registratie-richtlijn

Registratie-richtlijn en IONISERENDE STRALING 1 (508: Ziekten veroorzaakt door ioniserende stralen) Beschrijving van de schadelijke invloed Inwendige bestraling wordt veroorzaakt door opname in het lichaam van positief geladen

Nadere informatie

Radioactiviteit. Jurgen Nijs Brandweer Leopoldsburg 2012 APB Campus Vesta Brandweeropleiding

Radioactiviteit. Jurgen Nijs Brandweer Leopoldsburg  2012 APB Campus Vesta Brandweeropleiding Radioactiviteit Jurgen Nijs Brandweer Leopoldsburg Jurgen.nijs@gmail.com http://youtu.be/h3ym32m0rdq 1 Doel Bij een interventie in een omgeving waar er een kans is op ioniserende straling om veilig, accuraat

Nadere informatie

Naam: Klas: Repetitie Radioactiviteit VWO (versie A)

Naam: Klas: Repetitie Radioactiviteit VWO (versie A) Naam: Klas: Repetitie Radioactiviteit VWO (versie A) Aan het einde van de repetitie vind je de lijst met elementen en twee tabellen met weegfactoren voor het berekenen van de equivalente en effectieve

Nadere informatie

Nationale instelling voor radioactief afval en verrijkte splijtstoffen. informatiefiche RADIOACTIVITEIT, EEN INLEIDING

Nationale instelling voor radioactief afval en verrijkte splijtstoffen. informatiefiche RADIOACTIVITEIT, EEN INLEIDING Nationale instelling voor radioactief afval en verrijkte splijtstoffen informatiefiche RADIOACTIVITEIT, EEN INLEIDING NIRAS Brussel, 01-01-2001 1. Radioactiviteit en ioniserende straling Alles rondom ons

Nadere informatie

Hoofdstuk 1: Radioactiviteit

Hoofdstuk 1: Radioactiviteit Hoofdstuk 1: Radioactiviteit Inleiding Het is belangrijk iets te weten over wat we in de natuurkunde radioactiviteit noemen. Ongetwijfeld heb je, zonder er direct mee in aanraking te zijn geweest, er ergens

Nadere informatie

Hoeveel straling krijg ik eigenlijk? Prof. dr. ir. Wim Deferme

Hoeveel straling krijg ik eigenlijk? Prof. dr. ir. Wim Deferme Hoeveel straling krijg ik eigenlijk? Prof. dr. ir. Wim Deferme 2 Geschiedenis -500 vcr.: ατοµοσ ( atomos ) bij de Grieken (Democritos) 1803: verhandeling van Dalton over atomen 1869: voorstelling van 92

Nadere informatie

Groep 1 + 2 (klas 5), deel 1 Vraag 1 Vraag 2 Vraag 3 Vraag 4 Vraag 5

Groep 1 + 2 (klas 5), deel 1 Vraag 1 Vraag 2 Vraag 3 Vraag 4 Vraag 5 Groep 1 + 2 (klas 5), deel 1 Meerkeuzevragen + bijbehorende antwoorden aansluitend op hoofdstuk 2 paragraaf 1 t/m 3, Kromlijnige bewegingen (Systematische Natuurkunde) Vraag 1 Bij een horizontale worp

Nadere informatie

Samenvatting. Blootstelling

Samenvatting. Blootstelling Samenvatting Blootstelling aan ioniserende straling levert risico s voor de gezondheid op. Daar is al veel over bekend, met name over de effecten van kortdurende blootstelling aan hoge doses. Veel lastiger

Nadere informatie

Inleiding stralingsfysica

Inleiding stralingsfysica Inleiding stralingsfysica Historie 1896: Henri Becquerel ontdekt het verschijnsel radioactiviteit 1895: Wilhelm Conrad Röntgen ontdekt Röntgenstraling RadioNucliden: Inleiding Stralingsfysica 1 Wat maakt

Nadere informatie

H8 straling les.notebook. June 11, 2014. Straling? Straling: Wordt doorgelaten of wordt geabsorbeerd. Stralingsbron en straling

H8 straling les.notebook. June 11, 2014. Straling? Straling: Wordt doorgelaten of wordt geabsorbeerd. Stralingsbron en straling Stralingsbron en straling Straling? Bron Soorten straling: Licht Zichtbaarlicht (Kleuren violet tot rood) Infrarood (warmte straling) Ultraviolet (maakt je bruin/rood) Elektromagnetische straling Magnetron

Nadere informatie

IONISERENDE STRALING. Deeltjes-straling

IONISERENDE STRALING. Deeltjes-straling /stralingsbeschermingsdienst SBD 9673 Dictaat 98-10-26, niv. 5 A/B IONISERENDE STRALING Met de verzamelnaam straling bedoelen we vele verschillende verschijningsvormen van energie, die kunnen worden uitgezonden

Nadere informatie

Straling valt dus buiten de lesstof van de cursus Basisveiligheid (B-VCA)!

Straling valt dus buiten de lesstof van de cursus Basisveiligheid (B-VCA)! BIJLAGE STRALING Deze bijlage is voor personen die de veiligheidscursus - Veiligheid voor Operationeel Leidinggevenden (VOL-VCA) volgen. - 'Veiligheid voor Intercedenten en Leidinggevenden' (VIL-VCU) volgen.

Nadere informatie

6.1 Ioniserende straling; eigenschappen en detectie

6.1 Ioniserende straling; eigenschappen en detectie Uitwerkingen opgaven hoofdstuk 6 6.1 Ioniserende straling; eigenschappen en detectie Opgave 1 a Zie figuur 6.1. Figuur 6.1 Als je met het vliegtuig gaat, ontvang je de meeste straling, omdat je je op een

Nadere informatie

Examentraining 2015. Leerlingmateriaal

Examentraining 2015. Leerlingmateriaal Examentraining 2015 Leerlingmateriaal Vak Natuurkunde Klas 5 havo Bloknummer Docent(en) Blok IV Medische beeldvorming (B2) WAN Domein B: Beeld- en geluidstechniek Subdomein B2: Straling en gezondheid

Nadere informatie

Effecten van ioniserende straling

Effecten van ioniserende straling Faculteit Bètawetenschappen Ioniserende Stralen Practicum Achtergrondinformatie Effecten van ioniserende straling Equivalente dosis Het biologisch effect van ioniserende straling of: de schade aan levend

Nadere informatie

RADIOACTIEF VERVAL. Vervalsnelheid

RADIOACTIEF VERVAL. Vervalsnelheid /stralingsbeschermingsdienst 8385-I dictaat september 2000 RADIOACTIEF VERVAL Voor een beperkt aantal van nature voorkomende kernsoorten en voor de meeste kunstmatig gevormde nucliden wijkt de neutron/proton

Nadere informatie

Radioactiviteit. Een paar gegevens:

Radioactiviteit. Een paar gegevens: Radioactiviteit Een paar gegevens: 1 MeV = 1,6 10 13 J. In de stralingshygiëne kent men aan -straling een weegfactor 20 toe; aan - en -straling een weegfactor 1. Plutonium-238 zendt -stralen uit. De halveringstijd

Nadere informatie

Gezondheids effecten. van ioniserende straling. Stralingsbeschermingsdienst SBD-TU/e

Gezondheids effecten. van ioniserende straling. Stralingsbeschermingsdienst SBD-TU/e Gezondheids effecten van ioniserende straling Ioniserende straling bron straling ontvanger zendt straling uit absorptie van energie:dosis mogelijke biologische effecten Opbouw van de celkern Celkern Cel

Nadere informatie

Biologische effecten van ioniserende en niet-ioniserende straling

Biologische effecten van ioniserende en niet-ioniserende straling Inhoudsopgave 01 Ioniserende straling 1 011 Ioniserende elektromagnetische straling 2 012 Straling van radioactieve Deeltjes 3 013 Tijdsconstante en halveringstijd 7 02 Absorptie 9 021 De absorptiewet

Nadere informatie

Opleiding Stralingsdeskundigheid niveau 3 / 4B. Dosimetrie, deel 1. introductie dosisbegrip. W.P. Moerman

Opleiding Stralingsdeskundigheid niveau 3 / 4B. Dosimetrie, deel 1. introductie dosisbegrip. W.P. Moerman Opleiding Stralingsdeskundigheid niveau 3 / 4B Dosimetrie, deel 1 introductie dosisbegrip W.P. Moerman Dosis Meestal: hoeveelheid werkzame stof Inhoud dag 1 dosis kerma exposie dag 2 equivalente dosis

Nadere informatie

- U zou geslaagd zijn als u voor het oefenexamen totaal 66 punten of meer behaalt (dus u moet minimaal 33 vragen juist beantwoorden).

- U zou geslaagd zijn als u voor het oefenexamen totaal 66 punten of meer behaalt (dus u moet minimaal 33 vragen juist beantwoorden). Technische Universiteit Delft Faculteit Technische Natuur Wetenschappen Reactor Instituut Delft Nationaal Centrum voor Stralingsveiligheid Afdeling Opleidingen Delft Oefenexamen 1, Stralingshygiëne deskundigheidsniveau

Nadere informatie

Subtitel (of naam of datum) Inwendige besmetting

Subtitel (of naam of datum) Inwendige besmetting Subtitel (of naam of datum) Stralingsdeskundigheid Titel van presentatie niveau 3 Inwendige besmetting inwendige besmetting deel 1: inwendige besmetting voor dummies risicoanalyse: maximaal toe te passen

Nadere informatie

Antwoorden over de technische probleem bij aardwarmte installatie Koekoekspolder

Antwoorden over de technische probleem bij aardwarmte installatie Koekoekspolder Antwoorden over de technische probleem bij aardwarmte installatie Koekoekspolder Wat is het technische probleem? Er is een verstopping in de injectieput ontstaan, hierdoor kunnen er alleen nog maar kleine

Nadere informatie

Alfastraling bestaat uit positieve heliumkernen (2 protonen en 2 neutronen) met veel energie. Wordt gestopt door een blad papier.

Alfastraling bestaat uit positieve heliumkernen (2 protonen en 2 neutronen) met veel energie. Wordt gestopt door een blad papier. Alfa -, bèta - en gammastraling Al in 1899 onderscheidde Ernest Rutherford bij de uraniumstraling "minstens twee" soorten: één die makkelijk wordt geabsorbeerd, voor het gemak de 'alfastraling' genoemd,

Nadere informatie

"Naar de kern van de materie" legt uit wat radioactiviteit nu eigenlijk is. Er bestaan drie soorten straling.

Naar de kern van de materie legt uit wat radioactiviteit nu eigenlijk is. Er bestaan drie soorten straling. Alles om ons heen is in zekere mate radioactief. Radioactiviteit is een volkomen natuurlijk verschijnsel. Zelfs ons lichaam is licht radioactief. De mens heeft het verschijnsel van de radioactiviteit dus

Nadere informatie

pag 1 / 13 SBD 03-10009-8&9a DOSISBEGRIPPEN VOOR STRALINGSBESCHERMING Chris J. Huyskens

pag 1 / 13 SBD 03-10009-8&9a DOSISBEGRIPPEN VOOR STRALINGSBESCHERMING Chris J. Huyskens 12 /stralingsbeschermingsdienst pag 1 / 13 SBD 03-10009-8&9a DOSISBEGRIPPEN VOOR STRALINGSBESCHERMING Chris J. Huyskens Als het menselijke lichaam aan ioniserende straling wordt blootgesteld, wordt de

Nadere informatie

PositronEmissieTomografie (PET) Een medische toepassing van deeltjesfysica

PositronEmissieTomografie (PET) Een medische toepassing van deeltjesfysica PositronEmissieTomografie (PET) Een medische toepassing van deeltjesfysica Wat zie je? PositronEmissieTomografie (PET) Nucleaire geneeskunde: basisprincipe Toepassing van nucleaire geneeskunde Vakgebieden

Nadere informatie

1 Bouw van atomen. Theorie Radioactiviteit, Bouw van atomen, www.roelhendriks.eu

1 Bouw van atomen. Theorie Radioactiviteit, Bouw van atomen, www.roelhendriks.eu Radioactiviteit 1 Bouw van atomen 2 Chemische reacties en kernreacties 3 Alfa-, bèta- en gammaverval 4 Halveringstijd van radioactieve stoffen 5 Activiteit van een radioactieve bron 6 Kernstraling: doordringend

Nadere informatie

Opgave 3 N-16 in een kerncentrale 2014 II

Opgave 3 N-16 in een kerncentrale 2014 II Opgave 3 N-16 in een kerncentrale 2014 II In de reactor binnen in het reactorgebouw van een kerncentrale komt warmte vrij door kernsplijtingen. Die warmte wordt afgevoerd door het water in het primaire

Nadere informatie

NEDERLANDSE VERENIGING VOOR STRALINGSHYGIËNE. foniserende STRALiNG EN HET BEROEPSRISICO

NEDERLANDSE VERENIGING VOOR STRALINGSHYGIËNE. foniserende STRALiNG EN HET BEROEPSRISICO NEDERLANDSE VERENIGING VOOR STRALINGSHYGIËNE foniserende STRALiNG EN HET BEROEPSRISICO VEEL GESTELDE VRAGEN NVS-PUBLICATIE NR 6 (1985) NEDERLANDSE VERENIGING VOOR STRALINGSHYGIËNE IONISERENDE STRALING

Nadere informatie

Voorbereiding toelatingsexamen arts/tandarts. Fysica: Kernfysica. 25 juli 2015. dr. Brenda Casteleyn

Voorbereiding toelatingsexamen arts/tandarts. Fysica: Kernfysica. 25 juli 2015. dr. Brenda Casteleyn Voorbereiding toelatingsexamen arts/tandarts Fysica: Kernfysica 25 juli 2015 dr. Brenda Casteleyn Met dank aan: Atheneum van Veurne (http://www.natuurdigitaal.be/geneeskunde/fysica/wiskunde/wiskunde.htm),

Nadere informatie

21/05/2014. 3. Natuurlijke en kunstmatige radioactiviteit 3.1 3.1. 3.1 Soorten radioactieve straling en transmutatieregels. (blijft onveranderd)

21/05/2014. 3. Natuurlijke en kunstmatige radioactiviteit 3.1 3.1. 3.1 Soorten radioactieve straling en transmutatieregels. (blijft onveranderd) 3. Natuurlijke en kunstmatige radioactiviteit 3.1 Soorten radioactieve straling en transmutatieregels 3.2 Halveringstijd Detectiemethoden voor radioactieve straling 3.4 Oefeningen 3.1 Soorten radioactieve

Nadere informatie

Uitwerkingen opgaven hoofdstuk 5

Uitwerkingen opgaven hoofdstuk 5 Uitwerkingen opgaven hodstuk 5 5.1 Kernreacties Opgave 1 a Zie BINAS tabel 40A. Krypton heeft symbool Kr en atoomnummer 36 krypton 81 = 81 36 Kr 81 0 81 De vergelijking voor de K-vangst is: 36Kr 1e 35X

Nadere informatie

- KLAS 5. c) Bereken de snelheid waarmee een elektron vrijkomt als het groene licht op de Rbkathode

- KLAS 5. c) Bereken de snelheid waarmee een elektron vrijkomt als het groene licht op de Rbkathode NATUURKUNDE - KLAS 5 PROEFWERK H7 --- 26/11/10 Het proefwerk bestaat uit 3 opgaven; totaal 32 punten. Opgave 1: gasontladingsbuis (4 p) In een gasontladingsbuis (zoals een TL-buis) zijn het gassen die

Nadere informatie

Natuurkunde Klas 5 Utrecht Stedelijk Gymnasium 2014-2015 H10

Natuurkunde Klas 5 Utrecht Stedelijk Gymnasium 2014-2015 H10 Natuurkunde Klas 5 Utrecht Stedelijk Gymnasium 2014-2015 H10 Medische beeldvorming Waar gaan we het over hebben? Ioniserende straling Röntgenfotografie Nucleaire diagnostiek Overige technieken (CT-scan,

Nadere informatie

1 Een lichtbron zendt licht uit met een golflengte van 589 nm in vacuüm.

1 Een lichtbron zendt licht uit met een golflengte van 589 nm in vacuüm. Domein F: Moderne fysica Subdomein: Atoomfysica 1 Een lichtbron zendt licht uit met een golflengte van 589 nm in vacuüm. Bereken de energie van het foton in ev. E = h c/λ (1) E = (6,63 10-34 3 10 8 )/(589

Nadere informatie

Examen VWO. natuurkunde 1,2 Compex. Vragen 1 tot en met 12. In dit deel van het examen staan vragen waarbij de computer niet wordt gebruikt.

Examen VWO. natuurkunde 1,2 Compex. Vragen 1 tot en met 12. In dit deel van het examen staan vragen waarbij de computer niet wordt gebruikt. Examen VWO 2008 tijdvak 1 dinsdag 20 mei totale examentijd 3 uur natuurkunde 1,2 Compex Vragen 1 tot en met 12 In dit deel van het examen staan vragen waarbij de computer niet wordt gebruikt. Bij dit examen

Nadere informatie

Wetenschappelijke Begrippen

Wetenschappelijke Begrippen Wetenschappelijke Begrippen Isotoop Als twee soorten atoomkernen hetzelfde aantal protonen heeft (en dus van hetzelfde element zijn), maar een ander aantal neutronen (en dus een andere massa), dan noemen

Nadere informatie

ICRP International Commission on Radiological Protection

ICRP International Commission on Radiological Protection ICRP International Commission on Radiological Protection Hielke Freerk Boersma Cursus Stralingsdeskundige Niveau 3 10 februari 2015 Cursus stralingsdeskundigheid Niveau 3-2015 2 Overzicht Historie ICRP

Nadere informatie

Radioactiviteit en Kernfysica. Inhoud:

Radioactiviteit en Kernfysica. Inhoud: Radioactiviteit en Kernfysica Inhoud:. Atoommodel Rutherford Bohr. Bouw van atoomkernen A. Samenstelling B. Standaardmodel C. LHC D. Isotopen E. Binding F. Energieniveaus 3. Energie en massa A. Bindingsenergie

Nadere informatie

STRALINGSHYGIËNE KERNMATERIEEL STRALINGSHYGIËNE VOOR DUMMY S [IONISERENDE STRALING EN HET WERKEN MET TRITIUM (LICHT)BRONNEN] Deel 2 BIJ HET OMGAAN MET

STRALINGSHYGIËNE KERNMATERIEEL STRALINGSHYGIËNE VOOR DUMMY S [IONISERENDE STRALING EN HET WERKEN MET TRITIUM (LICHT)BRONNEN] Deel 2 BIJ HET OMGAAN MET Deel 2 STRALINGSHYGIËNE BIJ HET OMGAAN MET KERNMATERIEEL [IONISERENDE STRALING EN HET WERKEN MET TRITIUM (LICHT)BRONNEN] Bevat informatie op het gebied van Stralingshygiëne voor een deskundigheid op niveau

Nadere informatie

Leids Universitair Medisch Centrum

Leids Universitair Medisch Centrum Leids Universitair Medisch Centrum Afdeling Radiologie drs. Simon van Dullemen stralingsdeskundige Stralingsrisico s: reëel of gezocht? Japan/Fukushima (2011) Aardbeving + tsunami veroorzaakte meer dan

Nadere informatie

Aandachtspunten voor het eindexamen natuurkunde vwo

Aandachtspunten voor het eindexamen natuurkunde vwo Aandachtspunten voor het eindexamen natuurkunde vwo Algemeen Thuis: Oefen thuis met Binas. Geef belangrijke tabellen aan met (blanco) post-its. Neem thuis Binas nog eens door om te kijken waar wat staat.

Nadere informatie

Kernenergie. Comprendre beter begrijpen

Kernenergie. Comprendre beter begrijpen Comprendre Oktober 2012 VOORWOORD INLEIDING... 6 BEELDVORMING ROND KERNENERGIE... 6 VOOR WIE IS DIT DOCUMENT BESTEMD?... 7 RADIOACTIVITEIT... 8 OORSPRONG VAN RADIOACTIVITEIT... 8 HET VERSCHIJNSEL RADIOACTIVITEIT...

Nadere informatie

De correcte bewering aankruisen: WAAR FOUT

De correcte bewering aankruisen: WAAR FOUT Warmte en straling De correcte bewering aankruisen: WAAR FOUT - Lichtgolven noemt men ook wel elektromagnetische golven. - Het zichtbaar lichtspectrum is een klein onderdeel van het E.M -spectrum - Rood

Nadere informatie

Later heeft men ook nog een ongeladen deeltje met praktisch dezelfde massa als een proton ontdekt (1932). Dit deeltje heeft de naam neutron gekregen.

Later heeft men ook nog een ongeladen deeltje met praktisch dezelfde massa als een proton ontdekt (1932). Dit deeltje heeft de naam neutron gekregen. Atoombouw 1.1 onderwerpen: Elektrische structuur van de materie Atoommodel van Rutherford Elementaire deeltjes Massagetal en atoomnummer Ionen Lading Twee (met een metalen laagje bedekte) balletjes,, die

Nadere informatie

STRALINGSBESCHERMING IN HET ZIEKENHUIS: Röntgenstralen

STRALINGSBESCHERMING IN HET ZIEKENHUIS: Röntgenstralen STRALINGSBESCHERMING IN HET ZIEKENHUIS: Röntgenstralen 1. Inleiding Deze brochure dient als informatiebrochure voor verpleegkundigen en technologen van het Ziekenhuis Oost- Limburg die starten op een dienst

Nadere informatie

Vraagstuk 1: Bepaling 51 Cractiviteit

Vraagstuk 1: Bepaling 51 Cractiviteit Examen stralingsbescherming deskundigheidsniveau 4A/4B p. 1 Vraagstuk 1: Bepaling 51 Cractiviteit Een bron bestaat uit een dunne laag radioactief 51 Cr. Om de activiteit van de laag te bepalen, wordt het

Nadere informatie

1 Leerlingproject: Kosmische straling 28 februari 2002

1 Leerlingproject: Kosmische straling 28 februari 2002 1 Leerlingproject: Kosmische straling 28 februari 2002 1 Kosmische straling Onder kosmische straling verstaan we geladen deeltjes die vanuit de ruimte op de aarde terecht komen. Kosmische straling is onder

Nadere informatie

IONISERENDE STRALING HAVO

IONISERENDE STRALING HAVO IONISERENDE STRALING HAVO Foton is een opgavenverzameling voor het nieuwe eindexamenprogramma natuurkunde. Foton is gratis te downloaden via natuurkundeuitgelegd.nl/foton Uitwerkingen van alle opgaven

Nadere informatie

Advies over radioactiviteit in levensmiddelen en consumentenproducten ten gevolge van de ramp in Japan

Advies over radioactiviteit in levensmiddelen en consumentenproducten ten gevolge van de ramp in Japan > Retouradres Postbus 19506 2500 CM Den Haag Advies van de directeur bureau Risicobeoordeling & Aan de inspecteur-generaal van de nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit Prinses Beatrixlaan 2 2595 AL Den Haag

Nadere informatie

Kosmische straling: airshowers. J.W. van Holten NIKHEF, Amsterdam

Kosmische straling: airshowers. J.W. van Holten NIKHEF, Amsterdam Kosmische straling: airshowers J.W. van Holten NIKHEF, Amsterdam 1. Kosmische straling. Kosmische straling wordt veroorzaakt door zeer energetische deeltjes die vanuit de ruimte de aardatmosfeer binnendringen

Nadere informatie

Stralingsbeschermingsdienst SBD-TU/e 1

Stralingsbeschermingsdienst SBD-TU/e 1 Zwangerschap en Stralingsbescherming Zwangerschap en Stralingsbescherming inhoud Informatie over mogelijke biologische effecten door blootstelling aan ioniserende straling tijdens deterministische effecten

Nadere informatie

Cursus Stralingsbescherming. op deskundigheidsniveau 5R

Cursus Stralingsbescherming. op deskundigheidsniveau 5R Cursus Stralingsbescherming op deskundigheidsniveau 5R Augustus 2011 Voorwoord Het Erasmus MC beschikt voor het toepassen van bronnen van ioniserende straling over drie Kernenergiewetvergunningen (type:

Nadere informatie

Examen HAVO. tijdvak 1 donderdag 28 mei 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage.

Examen HAVO. tijdvak 1 donderdag 28 mei 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Examen HAVO 2009 tijdvak 1 donderdag 28 mei 13.30-16.30 uur oud programma natuurkunde 1 Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Dit examen bestaat uit 27 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 76 punten

Nadere informatie

Diagnostiek in de nucleaire geneeskunde

Diagnostiek in de nucleaire geneeskunde Diagnostiek in de nucleaire geneeskunde 03-11-2015 door Nanda Louwers-Smulders, Nucleair geneeskundige Elkerliek Ziekenhuis en Catharina Ziekenhuis Nucleaire geneeskunde Wat is nucleaire geneeskunde? Straling

Nadere informatie

Medische Beeldvorming

Medische Beeldvorming Medische Beeldvorming VWO 1 MEDISCHE BEELDVORMING Over deze lessenserie Colofon In deze module worden de natuurkundige principes en technieken uitgelegd die toegepast worden bij het maken van foto s en

Nadere informatie

STRALINGSHYGIËNE. bij RADIOACTIEVE STOFFEN RÖNTGENTOESTELLEN

STRALINGSHYGIËNE. bij RADIOACTIEVE STOFFEN RÖNTGENTOESTELLEN Deel 3 STRALINGSHYGIËNE bij RADIOACTIEVE STOFFEN en RÖNTGENTOESTELLEN W.J. van Gaalen Bevat informatie welke vereist is voor de verantwoordelijke deskundige op het niveau 5 van de Kernenergiewet. SAMENVATTING

Nadere informatie

technieken - radioprotectie Bart Dehaes

technieken - radioprotectie Bart Dehaes technieken - radioprotectie Bart Dehaes 1 Historiek Eerste ontdekkingen / beschrijving Militaire toepassingen Energie / medische toepassingen PET 2 einde 19 e eeuw 1940 1950 1990 Historiek Medische toepassingen:

Nadere informatie

De Zon. N.G. Schultheiss

De Zon. N.G. Schultheiss 1 De Zon N.G. Schultheiss 1 Inleiding Deze module is direct vanaf de derde of vierde klas te volgen en wordt vervolgd met de module De Broglie of de module Zonnewind. Figuur 1.1: Een schema voor kernfusie

Nadere informatie

formules havo natuurkunde

formules havo natuurkunde Subdomein B1: lektriciteit De kandidaat kan toepassingen van het gebruik van elektriciteit beschrijven, de bijbehorende schakelingen en de onderdelen daarvan analyseren en de volgende formules toepassen:

Nadere informatie

Elektromagnetische straling

Elektromagnetische straling Inhoud Elektromagnetische straling... 2 Licht als deeltje... 2 De elektronvolt als alternatieve eenheid voor Joule... 3 Elektronenconfiguratie in een atoom... 4 Atomen in aangeslagen toestand... 5 Absorptie...

Nadere informatie

DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID

DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID MINISTERIE VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID AI/IO/BES No. 2005/25444 DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID Mede namens de Staatssecretaris van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening

Nadere informatie

Cursus Stralingsbescherming

Cursus Stralingsbescherming Cursus Stralingsbescherming op deskundigheidsniveau 5A/5B Augustus 2011 Stralingsbeschermingseenheid Erasmus MC Blz. 0 Voorwoord Het Erasmus MC beschikt voor het toepassen van bronnen van ioniserende straling

Nadere informatie

Gecoördineerd examen stralingsbescherming Deskundigheidsniveau 3

Gecoördineerd examen stralingsbescherming Deskundigheidsniveau 3 Gecoördineerd examen stralingsbescherming Deskundigheidsniveau 3 Nuclear Research and Consultancy Group Technische Universiteit Delft Boerhaave/IRS-stralingsbeschermingscursussen Rijksuniversiteit Groningen

Nadere informatie

RadioACTIEFiTIJD. Een hedendaagse krant over radioactiviteit

RadioACTIEFiTIJD. Een hedendaagse krant over radioactiviteit RadioACTIEFiTIJD Een hedendaagse krant over radioactiviteit Soorten stralingen Kernenergie We hebben drie verschillende soorten stralingen. We beginnen met de alfastalen. Dit zijn eigenlijk helium-4deeltjes.

Nadere informatie

Röntgenstraling. Medische beeldvorming

Röntgenstraling. Medische beeldvorming Röntgenstraling Medische beeldvorming Röntgenstralen dringen in wisselende mate door het menselijke lichaam heen. Ter vergelijking kan zonlicht wel door een vensterglas dringen, maar niet door de spijlen

Nadere informatie

DE MINISTER VAN VOLKSHUISVESTING RUIMTELIJKE ORDENING EN MILIEUBEHEER

DE MINISTER VAN VOLKSHUISVESTING RUIMTELIJKE ORDENING EN MILIEUBEHEER No. 2007/1776-06 DE MINISTER VAN VOLKSHUISVESTING RUIMTELIJKE ORDENING EN MILIEUBEHEER Mede namens de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid; Gezien de aanvraag d.d. 11 juni 2007 van Sectra imaxperts

Nadere informatie

Subtitel (of naam of datum) Inwendige besmetting. Paul Jonkergouw

Subtitel (of naam of datum) Inwendige besmetting. Paul Jonkergouw Subtitel (of naam of datum) Stralingsdeskundigheid itel van presentatie niveau 3 Inwendige besmetting Paul Jonkergouw inwendige besmetting deel 1: inwendige besmetting voor dummies deel 2: wet- en regelgeving

Nadere informatie

Quantummechanica en Relativiteitsleer bij kosmische straling

Quantummechanica en Relativiteitsleer bij kosmische straling Quantummechanica en sleer bij kosmische straling Niek Schultheiss 1/19 Krachten en krachtdragers Op kerndeeltjes werkt de zwaartekracht. Op kerndeeltjes werkt de elektromagnetische kracht. Kernen kunnen

Nadere informatie

Radio-activiteit en straling (grootheden en eenheden)

Radio-activiteit en straling (grootheden en eenheden) Radio-activiteit en straling (grootheden en eenheden) Voordracht uit de 40ste vakantiecursus in drinkwatervoorziening 'Radio-activiteit en de drinkwatervoorziening', gehouden op 7en 8 januari 1988 aan

Nadere informatie

Handboek NBC. Een naslagwerk voor het operationeel kader van de hulpverleningsdiensten

Handboek NBC. Een naslagwerk voor het operationeel kader van de hulpverleningsdiensten Handboek NBC Een naslagwerk voor het operationeel kader van de hulpverleningsdiensten 1 Redactie: Th. Adrichem, M. Duyvis, K. Gerritse, R. Hofman, A. van Leest, G. Pouw. Vormgeving: Nibra, Margriet Elbersen

Nadere informatie

STRALINGSHYGIËNE bij RÖNTGENTOESTELLEN

STRALINGSHYGIËNE bij RÖNTGENTOESTELLEN Deel 4 STRALINGSHYGIËNE bij RÖNTGENTOESTELLEN Bevat informatie over stralingshygiëne voor Een deskundigheid op niveau 6 van de KeW. SAMENVATTING Doelgroep "Stralingshygiëne bij Röntgentoestellen" is bedoeld

Nadere informatie

Uitwerkingen KeCo-selectie SET-D HAVO5 1

Uitwerkingen KeCo-selectie SET-D HAVO5 1 Uitwerkingen KeCo-selectie SET-D HAO5 1 KeCo W.2. (A) In een bekerglas wordt 400 ml water geschonken met een begintemperatuur van 1 C. In het water wordt een dompelaar geplaatst met een vermogen van 90

Nadere informatie

Bijlage bij memo van wethouder J. Helms aan de commissie Economie en Mobiliteit ten behoeve van de vergadering van 22 maart 2011.

Bijlage bij memo van wethouder J. Helms aan de commissie Economie en Mobiliteit ten behoeve van de vergadering van 22 maart 2011. Zendmast Croy Bijlage bij memo van wethouder J. Helms aan de commissie Economie en Mobiliteit ten behoeve van de vergadering van 22 maart 2011. AANVULLENDE INFORMATIE A Eigenschappen en toepassingen van

Nadere informatie

Nucleaire Geneeskunde. Wat is Nucleaire Geneeskunde

Nucleaire Geneeskunde. Wat is Nucleaire Geneeskunde Afdeling: Onderwerp: Nucleaire Geneeskunde 1 Voorwoord In Nederland worden per jaar meer dan honderdduizend mensen verwezen voor een nucleair geneeskundig onderzoek of behandeling. Nucleair geneeskundig

Nadere informatie

Vragen en antwoorden in verband met het mogelijk tekort aan medische radio-isotopen

Vragen en antwoorden in verband met het mogelijk tekort aan medische radio-isotopen Vragen en antwoorden in verband met het mogelijk tekort aan medische radio-isotopen 1. Wat zijn radio-isotopen? Een radio-isotoop is een atoomkern die niet stabiel is, maar volgens een proces van radioactief

Nadere informatie

De kernreactie die in de tekst is beschreven, kan als volgt worden weergegeven:

De kernreactie die in de tekst is beschreven, kan als volgt worden weergegeven: Toetsstof havo 5 et5 volgens PTA: examenjaar 2010/2011 Opgaven en uitwerkingen vind je op www.agtijmensen.nl Stof volgens het PTA: havo5 h4: Elektromagnetisme Niet in 2010-2011 havo5 Opwekking en transport

Nadere informatie

AANGEWENDE TECHNIEKEN: NUCLEAIRE GENEESKUNDE

AANGEWENDE TECHNIEKEN: NUCLEAIRE GENEESKUNDE AANGEWENDE TECHNIEKEN: NUCLEAIRE GENEESKUNDE Inleiding Het principe van radioactiviteit en radioactieve straling werd beschreven op het einde van de negentiende eeuw, maar pas tijdens de tweede wereldoorlog

Nadere informatie

Technische Universiteit

Technische Universiteit SBD 9756a 98-0-28, niv 5 A/B REKENTECHNIEKEN Technische Universiteit Eindhoven Centrum Stralingsbescherming en Dosimetrie Stralingsbeschermingsdienst Inleiding Voor het uitvoeren van berekeningen in het

Nadere informatie

RADIOLOGISCH HANDBOEK HULPVERLENINGSDIENSTEN

RADIOLOGISCH HANDBOEK HULPVERLENINGSDIENSTEN RADIOLOGISCH HANDBOEK HULPVERLENINGSDIENSTEN Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu National Institute for Public Health and the Environment Nuclear Research and Consultancy Group Universitair Medisch

Nadere informatie

Algemeen. Cosmic air showers J.M.C. Montanus. HiSPARC. 1 Kosmische deeltjes. 2 De energie van een deeltje

Algemeen. Cosmic air showers J.M.C. Montanus. HiSPARC. 1 Kosmische deeltjes. 2 De energie van een deeltje Algemeen HiSPARC Cosmic air showers J.M.C. Montanus 1 Kosmische deeltjes De aarde wordt continu gebombardeerd door deeltjes vanuit de ruimte. Als zo n deeltje de dampkring binnendringt zal het op een gegeven

Nadere informatie

STRALINGSBESCHERMING IN HET ZIEKENHUIS versie april 2008 VOORWOORD Deze samenvatting heeft tot doel verpleegkundigen, paramedici en verzorgenden van het Ziekenhuis Oost-Limburg inzicht te helpen krijgen

Nadere informatie

KERNEN & DEELTJES VWO

KERNEN & DEELTJES VWO KERNEN & DEELTJES VWO Foton is een opgavenverzameling voor het nieuwe eindexamenprogramma natuurkunde. Foton is gratis te downloaden via natuurkundeuitgelegd.nl/foton Uitwerkingen van alle opgaven staan

Nadere informatie

Eindexamen natuurkunde 1-2 havo 2001-II

Eindexamen natuurkunde 1-2 havo 2001-II Eindexamen natuurkunde - havo 00-II 4 Antwoordmodel Opgave Fietsdynamo uitkomst: f = 49 Hz (met een marge van Hz) Twee perioden duren 47 6 = 4 ms; voor één periode geldt: T = Dus f = = = 49 Hz. - T 0,5

Nadere informatie

vervolg VEILIG werken in de buurt van antennes

vervolg VEILIG werken in de buurt van antennes ELEKRTOMAGNETISCH SPECTRUM Het elektromagnetische spectrum bevat de volgende frequenties, gerangschikt van uiterst lage tot ultrahoge frequentie: extreem lage frequenties laagfrequente golven radiogolven

Nadere informatie

Zonnestraling. Samenvatting. Elektromagnetisme

Zonnestraling. Samenvatting. Elektromagnetisme Zonnestraling Samenvatting De Zon zendt elektromagnetische straling uit. Hierbij verplaatst energie zich via elektromagnetische golven. De golflengte van de straling hangt samen met de energie-inhoud.

Nadere informatie

FAQ - Risico op een tekort aan bepaalde isotopen voor medisch gebruik

FAQ - Risico op een tekort aan bepaalde isotopen voor medisch gebruik FAQ - Risico op een tekort aan bepaalde isotopen voor medisch gebruik 1. Wat zijn radio-isotopen? Een radio-isotoop is een atoomkern die niet stabiel is, maar volgens een proces van radioactief verval

Nadere informatie