Geletterdheid verhogen: belangrijke rol weggelegd voor de bibliotheek Gemeenten kunnen niet om de bibliotheek heen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Geletterdheid verhogen: belangrijke rol weggelegd voor de bibliotheek Gemeenten kunnen niet om de bibliotheek heen"

Transcriptie

1 Geletterdheid verhogen: belangrijke rol weggelegd voor de bibliotheek Gemeenten kunnen niet om de bibliotheek heen Wat is geletterdheid? Geletterdheid omvat luisteren, spreken, lezen, schrijven, gecijferdheid en het gebruiken van alledaagse technologie om te communiceren en om te gaan met informatie. Iemand die laaggeletterd is, beheerst de lees- schrijf-, en digitale vaardigheden onvoldoende om volwaardig mee te kunnen draaien in de samenleving. Hij kan zich minder goed ontwikkelen en minder goed zijn doelen verwezenlijken. Geletterdheid bestaat in gradaties. Slechts een klein percentage van de laaggeletterden is volledig analfabeet. De meesten hebben wel leren lezen en schrijven en hebben wel eens achter een computer gezeten. Maar ze beheersen de vaardigheden niet voldoende om bijvoorbeeld een digitaal formulier in te vullen, een brief van de gemeente te begrijpen of om het schoolrapport of een bijsluiter bij de medicijnen te lezen. Grote diversiteit Nederland heeft anderhalf miljoen laaggeletterden, waarvan er circa 1,1 miljoen behoren tot de potentiële beroepsbevolking jaar. De groep laaggeletterden is divers. Het gaat om vrouwen en mannen, ouderen en jongeren, werkenden en niet-werkenden, mensen met of zonder een beperking, stadsbewoners en mensen op het platteland, allochtonen en autochtonen. Algemeen gesteld zijn vrouwen, ouderen, laagopgeleiden en allochtonen van de 1 e generaties vaker vertegenwoordigd in de groep laaggeletterden. Toch is 73% van de laaggeletterden in Nederland geboren en getogen en kan 7% van de jongeren niet goed genoeg lezen en schrijven. Meerdere oorzaken Achterstand in lezen en schrijven kan op verschillende manier ontstaan. Vrijwel altijd is er sprake van meerdere oorzaken. Algemene leer- en gedragsproblemen zoals een concentratiestoornis, taalzwakte en dyslexie. Er wordt thuis uitsluitend dialect of een andere taal gesproken. De thuisomgeving is taalarm: er wordt niet voorgelezen, er zijn geen boeken, tijdschriften of kranten. Te weinig naar school geweest, bijvoorbeeld door een ziekte, door een reizend bestaan, door spijbelen of voortijdig schoolverlaten. De school heeft onvoldoende aandacht besteed aan de lees- en schrijfachterstand. De lees- en schrijfvaardigheden zijn weggezakt, omdat ze niet of nauwelijks gebruikt worden.

2 Voor wie is het een probleem? Probleem voor laaggeletterden zelf Laaggeletterdheid gaat vaak hand in hand met problemen op het gebied van financiën, gezondheid en welzijn. Daarmee is laaggeletterdheid in de eerste plaats een probleem voor de betrokkene zelf. Gevoel van eigenwaarde Wie een bericht van de zorgverzekeraar, het stembiljet, een brief van school, de website van de gemeente, bewegwijzering of de ondertiteling op televisie niet begrijpt, moet deze informatie mondeling van iemand anders krijgen of heeft hulp nodig bijvoorbeeld bij het invullen van een digitaal formulier. Dit maakt hem afhankelijk en onzeker, wat kan leiden tot een laag gevoel van eigenwaarde. Gezondheid Laaggeletterden hebben vaker gezondheidsproblemen dan niet-laaggeletterden. Ze voelen zich minder gezond en gaan vaker naar de huisarts en het ziekenhuis. De kans op arbeidsongeschiktheid is 3 x groter. Arbeidsmarkt Laaggeletterden komen moeilijker aan een baan. Slechts de helft van de laaggeletterden tot 65 jaar heeft betaald werk. Ze werken bovendien meestal in lagere of elementaire beroepen. Inkomen Veel laaggeletterden moeten leven van een laag inkomen. Ze zijn afhankelijk van een uitkering of hebben slecht betaald werk. In de laagste inkomenscategorie is 32% van de mensen laaggeletterd. Onderwijs Laaggeletterden komen minder goed mee op school. Een kwart van de basisschoolleerlingen verlaat groep 8 met een leesachterstand van 2 jaar. Op de middelbare school en in het vervolgonderwijs verbetert de situatie niet: 25% van de vmbo-leerlingen is laaggeletterd en 30% van de jongeren die opgaan voor mbo-niveau 1 of 2. Ook haken laaggeletterden vaker af. Maar liefst 7% van de voortijdig schoolverlaters kan niet goed lezen en schrijven. Maatschappelijke betrokkenheid Van de laaggeletterden participeert 42% (jonger dan 46 jaar: 37%) in een vereniging (sport, cultuur, politiek enzovoort), bij niet-laaggeletterden is dat 60%. Ongeveer een kwart van de niet-laaggeletterden doet aan vrijwilligerswerk, bij laaggeletterden is dat 14%. Door werkloosheid en inactiviteit is het risico van sociale uitsluiting groot. Integratie Laaggeletterdheid bij allochtonen verhindert een goede integratie. Zij hebben meer moeite met het leren van de Nederlandse taal dan de allochtonen die wel geletterd zijn. Informatie over de Nederlandse samenleving is voor hen minder toegankelijk.

3 Probleem voor de samenleving en de gemeente Dat laaggeletterdheid een probleem is voor de betrokkene zelf mag duidelijk zijn. Maar ook de samenleving ondervindt nadelen van laaggeletterdheid. Zo stelden de onderwijseconomen Wim Groot en Henriëtte Maassen van den Brink in hun rapport Stil vermogen dat laaggeletterdheid de Nederlandse samenleving ieder jaar 537 miljoen euro kost. Als de problematiek niet bestond zou volgens hen op uitkeringen 456 miljoen kunnen worden bespaard, op gezondheidszorg 61 miljoen euro en op het terrein van politie en justitie 19,5 miljoen euro. Het rapport stamt uit 2006, maar de situatie is daarna onder meer door de economische crisis, beslist niet verbeterd. De kosten liggen misschien wel hoger dan in Economie Veel laaggeletterden zijn afhankelijk van een uitkering of ze werken in beroepen met lage salarissen. Bovendien neemt het aandeel laaggeschoolde banen in onze kenniseconomie af. Banen met service- en communicatiecomponent worden juist steeds belangrijker. Mensen met een geringe lees-, schrijf- en digitale vaardigheid lopen daardoor een nog groter risico op werkloosheid. Vergrijzing De komende jaren zullen steeds minder jonge mensen de kosten voor de AOW en de zorg moeten betalen voor steeds meer ouderen. Naarmate er een hoger percentage van de beroepsbevolking werkt, zullen de vergrijzingskosten beter betaalbaar blijven. Mensen die nu inactief, arbeidsongeschikt of werkloos zijn, zullen aangespoord worden (weer) aan de slag te gaan. In deze groep zijn laaggeletterden oververtegenwoordigd. Als hun lees- en schrijfvaardigheden beter worden, verbetert ook hun positie op de arbeidsmarkt. Gezondheidszorg De kosten voor de gezondheidszorg stijgen onrustbarend. Voor een deel is dat toe te schrijven aan de vergrijzing en aan duurdere behandelmethoden en medicijnen. Maar de kosten zijn vooral gestegen doordat de zorgconsumptie sterk toegenomen is in de afgelopen jaren. Laaggeletterden maken meer gebruiken van de gezondheidszorg. Aandacht voor hun situatie kan hun gezondheid en gevoel van welzijn bevorderen. Dat leidt tot minder bezoeken aan huisarts, ziekenhuis en psycholoog. Verantwoordelijkheden gemeente Het zijn de gemeentelijke overheden die het hardst geconfronteerd worden met de economische en maatschappelijke gevolgen van laaggeletterdheid. Zij hebben (en krijgen vanaf 2015 nog meer) verantwoordelijkheden op het gebied van werk, inkomen en welzijn van burgers. Zo verstrekken gemeenten bijstandsuitkeringen en toeslagen aan inwoners die niet in hun eigen levensonderhoud kunnen voorzien. Ze hebben of krijgen verantwoordelijkheden in de begeleiding naar werk van uitkeringsgerechtigden en de maatschappelijke begeleiding van asielgerechtigden. Ze bieden ondersteuning aan mensen met een beperking en hebben een regiefunctie bij de aanpak van armoedeproblemen en schuldhulpverlening. En ze zijn of worden (deels) verantwoordelijk voor Jeugdhulp, het toezicht op het uitvoeren van de Leerplichtwet, de Participatiewet en de Wet Inburgering. Voor gemeenten is het vanuit economisch en welzijnsoogpunt belangrijk dat zoveel mogelijk mensen aan het werk zijn. Het is bovendien hun taak om de burgers die daarbij

4 ondersteuning nodig hebben te helpen. Een deel van de problematiek op het gebied van werk, inkomen en welzijn is toe te schrijven aan een geringe geletterdheid. Gemeenten zijn dan ook steeds vaker actief om laaggeletterden in beeld te krijgen, hen te bereiken en programma s aan te bieden. Op de website van de Stichting Lezen&Schrijven staat een overzicht van activiteiten die verschillende gemeenten in Nederland ondernemen. Brede aanpak is nodig Inzet van verschillende partijen De groep laaggeletterden is heel divers en ook de oorzaken en de problemen die ermee gepaard gaan, zijn verschillend. De aanpak van laaggeletterdheid is daarom complex en ligt niet bij één partij. Toen de toenmalige minister van OCW Marja van Bijsterveld het landelijke Actieplan Laaggeletterdheid lanceerde, benadrukte zij dan ook dat het verhogen van geletterdheid om een individuele en gezamenlijke inzet vraagt van burgers zelf, werkgevers, maatschappelijke organisaties en overheden. Sleutelrol voor bibliotheken Gemeenten die laaggeletterdheid willen aanpakken zullen daarbij willen samenwerken lokale organisaties op het gebied van werk, gezondheid en welzijn zoals UWV, scholen en consultatiebureaus, woningcorporaties en niet in de laatste plaats met de bibliotheken. Bibliotheken zetten zich van oudsher in om maatschappelijk kwetsbare burgers verder te helpen. De bibliotheek heeft bovendien goede mogelijkheden om laaggeletterden te bereiken. Uit onderzoek blijkt dat 29% van de laaggeletterden in 2012 een bibliotheek bezocht. Een deel is lid van de bibliotheek of heeft daar een cursus gevolgd. Die vertrouwdheid is een plus. Door acties via bibliotheken zouden in Nederland zo n laaggeletterden kunnen worden bereikt. Maar er is meer. Bibliotheekmedewerkers kunnen laaggeletterdheid goed herkennen en kunnen zo een rol spelen in het bereiken en bedienen van laaggeletterden. Leesbevordering is bovendien de kern van het bibliotheekwerk. Wie het lezen bevordert, draagt bij aan het voorkomen en bestrijden van laaggeletterdheid. De verbindende schakel Vanwege de landelijke bezuinigingen op inburgering, onderwijs, welzijn en cultuur, komt het educatieve aanbod voor de doelgroep lokaal steeds meer onder druk te staan. Een nieuwe aanpak van laaggeletterdheid is daarom vereist. Deze kenmerkt zich door: ketensamenwerking, actief burgerschap en e-learning. Juist op die terreinen kan de bibliotheek een sleutelrol vervullen en de verbindende schakel zijn die verschillende partijen verbindt in de strijd tegen laaggeletterdheid. Ketensamenwerking Door de krachten van verschillende partijen te bundelen, kan meer gedaan worden. Bibliotheken werken al sinds jaar en dag samen met organisaties op het gebied van onderwijs, zorg en welzijn, werk en inkomen. Ook vanuit haar drie kernfuncties lezen, leren en informeren is de bibliotheek de ideale instelling om gemeente, organisaties, bedrijven en laaggeletterden inhoudelijk te verbinden.

5 Actief burgerschap Veel bibliotheken weten burgers aan te spreken op hun maatschappelijke verantwoordelijkheden en hen te mobiliseren om actief te worden, bijvoorbeeld als taalcoach die deelnemers persoonlijk begeleidt bij het verhogen van hun geletterdheid. E-learning: De bibliotheek biedt een open leeromgeving met hoogwaardige technologie en moderne digitale leermiddelen. Dat vergroot en verbetert de oefenmogelijkheden voor laaggeletterden aanzienlijk. Een prima plaats dus om beter te leren lezen en schrijven. Samenwerking gemeente en bibliotheek Bibliotheken leveren in het verhogen van de geletterdheid vaak al een behoorlijke inzet. Zij bieden bijvoorbeeld taalcoaches, informatie- en adviespunten, leermiddelen, zelfstudiemateriaal, naslagwerken, makkelijke leesboeken, (digitale) oefenprogramma s, cursusruimtes en leesclubs. Vaak werken zij samen met andere instanties zoals UWV en organisaties in onderwijs en welzijn om speciale programma s voor laaggeletterden van de grond te krijgen. Juist omdat de bibliotheek in de strijd tegen laaggeletterdheid zoveel kan betekenen, is zij de gesprekspartner bij uitstek voor een gemeente die dit probleem wil aanpakken. In veel regio s hebben gemeente en bibliotheek elkaar al opgezocht en zijn er gezamenlijke trajecten gestart om de laaggeletterdheid terug te dringen. Op welke terreinen kunnen gemeenten en bibliotheken samenwerken? laaggeletterden bereiken, motiveren en verwijzen (digitale) les- en oefenprogramma s ontwikkelen of inkopen een (digitale) leeromgeving aanbieden cursussen en activiteiten rond leesbevordering organiseren cursussen computervaardigheid en digitale ondersteuning verzorgen een lokaal netwerk laaggeletterdheid opzetten inburgeraars ondersteunen Ook uit het oogpunt van kostenbesparing is een vruchtbare samenwerking tussen gemeente en bibliotheek gewenst. Gemeenten zijn straks niet meer verplicht om taal- en rekenonderwijs voor laaggeletterde volwassenen af te nemen bij een ROC. Het staat hen vrij om in zee te gaan met andere aanbieders. Bibliotheken kunnen hierop inspelen en gemeenten helpen om in tijden van minder middelen toch een goed aanbod te verzorgen. Conclusie Het verhogen van geletterdheid in Nederland wordt steeds belangrijker, de gemeenten krijgen op dat gebied meer verantwoordelijkheden en de bibliotheken zijn hier van oudsher al actief in. Een structurele samenwerking van bibliotheken en gemeenten ligt dan ook voor de hand en vindt in verschillende regio s al plaats. Bibliotheken kunnen in de totstandkoming en invulling van de samenwerking het voortouw nemen en actief de gemeente benaderen om ideeën uit te wisselen. ProBiblio i.s.m. SIOB, Ellie van der Meer,

Stichting Lezen & Schrijven. Paul Mosterd, directeur Marlies Olthuis, themamanager bedrijven

Stichting Lezen & Schrijven. Paul Mosterd, directeur Marlies Olthuis, themamanager bedrijven Stichting Lezen & Schrijven Paul Mosterd, directeur Marlies Olthuis, themamanager bedrijven Educatie Werkt!, Amsterdam 30 september 2011 Stichting Lezen & Schrijven Stichting Lezen & Schrijven initiatief

Nadere informatie

De Bibliotheek; óók partner in het sociale domein

De Bibliotheek; óók partner in het sociale domein De Bibliotheek; óók partner in het sociale domein Laaggeletterden hebben vaker te maken met armoede, Schuldhulp en gezondheidsproblemen. Gemeenten, wijkteams en consulenten Werk en Inkomen zijn zich hier

Nadere informatie

Aandacht voor laaggeletterde ouders. Nynke Okma Stichting Lezen & Schrijven

Aandacht voor laaggeletterde ouders. Nynke Okma Stichting Lezen & Schrijven Aandacht voor laaggeletterde ouders Nynke Okma Stichting Lezen & Schrijven Stichting Lezen & Schrijven Stichting Lezen & Schrijven initiatief van H.K.H. Prinses Laurentien Doel: het voorkomen en verminderen

Nadere informatie

Verankering laaggeletterdheid in gemeentelijk beleid. Soler Berk Stichting Lezen & Schrijven

Verankering laaggeletterdheid in gemeentelijk beleid. Soler Berk Stichting Lezen & Schrijven Verankering laaggeletterdheid in gemeentelijk beleid Soler Berk Stichting Lezen & Schrijven Dinsdag 30 oktober 2012 Stichting Lezen & Schrijven Stichting Lezen & Schrijven initiatief van H.K.H. Prinses

Nadere informatie

Laaggeletterdheid, herkennen & doorverwijzen

Laaggeletterdheid, herkennen & doorverwijzen Laaggeletterdheid, herkennen & doorverwijzen Lydia de Jong, Jorijn Tragter 28 mei 2016 Wie zijn wij? Voorkomen en verminderen van laaggeletterdheid en bevordering van digitale vaardigheid. Actie programma

Nadere informatie

Nederland FACTS & FIGURES. Laaggeletterdheid in. Geletterdheid. VAN DE 1,3 MILJOEN laaggeletterden tussen de 15 en 65 jaar zijn: 65% 35%

Nederland FACTS & FIGURES. Laaggeletterdheid in. Geletterdheid. VAN DE 1,3 MILJOEN laaggeletterden tussen de 15 en 65 jaar zijn: 65% 35% Laaggeletterdheid in Nederland FACTS & Ongeveer 1 op de 9 Nederlanders tussen de 16 en 65 jaar is laaggeletterd. In totaal zijn dat 1,3 miljoen mensen. Van deze groep is 65% autochtoon. Het aantal laaggeletterden

Nadere informatie

CBS: Meer werkende vrouwen op de arbeidsmarkt

CBS: Meer werkende vrouwen op de arbeidsmarkt CBS: Meer werkende vrouwen op de arbeidsmarkt Tussen maart en mei is het aantal mensen met een baan met gemiddeld 6 duizend per maand gestegen. De stijging is volledig aan vrouwen toe te schrijven. Het

Nadere informatie

De integratie van Antillianen in Nederland. Presentatie 9 juni: De Caribische demografie van het Koninkrijk der Nederlanden

De integratie van Antillianen in Nederland. Presentatie 9 juni: De Caribische demografie van het Koninkrijk der Nederlanden De integratie van Antillianen in Nederland Presentatie 9 juni: De Caribische demografie van het Koninkrijk der Nederlanden De integratie van Antillianen in Nederland Willem Huijnk - Wetenschappelijk onderzoeker

Nadere informatie

Nederland FACTS & FIGURES. Laaggeletterdheid in. Geletterdheid. VAN DE 1,3 MILJOEN laaggeletterden tussen de 15 en 65 jaar zijn: 65% 35%

Nederland FACTS & FIGURES. Laaggeletterdheid in. Geletterdheid. VAN DE 1,3 MILJOEN laaggeletterden tussen de 15 en 65 jaar zijn: 65% 35% Laaggeletterdheid in Nederland FACTS & Ongeveer 1 op de 9 Nederlanders tussen de 16 en 65 jaar is laaggeletterd. In totaal zijn dat 1,3 miljoen mensen. Van deze groep is 65% autochtoon. Het aantal laaggeletterden

Nadere informatie

Aanvalsplan laaggeletterdheid en de toekomst van de volwasseneneducatie

Aanvalsplan laaggeletterdheid en de toekomst van de volwasseneneducatie Aanvalsplan laaggeletterdheid en de toekomst van de volwasseneneducatie Ina den Hollander Weert, 19 mei 2011 Kenniscirkel Leven Lang Leren Brabantse en Limburgse bibliotheken Wat is laaggeletterdheid?

Nadere informatie

Geletterdheid in Nederland Actieplan laaggeletterdheid 2012-2015

Geletterdheid in Nederland Actieplan laaggeletterdheid 2012-2015 Geletterdheid in Nederland Actieplan laaggeletterdheid 2012-2015 In dit Actieplan vindt u de plannen van het kabinet om de geletterdheid van de groep laaggeletterden in Nederland verder te bevorderen.

Nadere informatie

i.s.m. Laaggeletterdheid in Rotterdam: een structureel probleem dat vraagt om structurele kennisagenda Een advies 16092011/mvdp-fs-lvdb

i.s.m. Laaggeletterdheid in Rotterdam: een structureel probleem dat vraagt om structurele kennisagenda Een advies 16092011/mvdp-fs-lvdb i.s.m. Laaggeletterdheid in Rotterdam: een structureel probleem dat vraagt om structurele kennisagenda Een advies 16092011/mvdp-fs-lvdb Hieronder volgt een advies voor een kennisagenda laaggeletterdheid

Nadere informatie

Beleidsplan 2014-2018 SITRO

Beleidsplan 2014-2018 SITRO Beleidsplan 2014-2018 SITRO 1 Inleiding... 3 2 Doel... 4 2.1 Doelgroep... 4 2.2 Doelstelling... 4 2.3 Uitgangspunten... 4 3 Organisatie... 5 3.1 Werkzaamheden... 5 3.1.1 Toekomst... 5 3.2 Vermogen en bestuur...

Nadere informatie

tieve En Ect Educa traj

tieve En Ect Educa traj Educatieve trajecten Educatieve trajecten In opdracht van gemeentes verzorgt het ROC Kop van Noord- Holland opleidingen voor volwassenen om participatie in de samenleving of op het werk te vergroten: de

Nadere informatie

Nederland FACTS & FIGURES. Laaggeletterdheid in. Geletterdheid. VAN DE 1,3 MILJOEN laaggeletterden tussen de 15 en 65 jaar zijn: 65% 35%

Nederland FACTS & FIGURES. Laaggeletterdheid in. Geletterdheid. VAN DE 1,3 MILJOEN laaggeletterden tussen de 15 en 65 jaar zijn: 65% 35% Laaggeletterdheid in Nederland FACTS & Ongeveer 1 op de 9 Nederlanders tussen de 16 en 65 jaar is laaggeletterd. In totaal zijn dat 1,3 miljoen mensen. Van deze groep is 65% autochtoon. Het aantal laaggeletterden

Nadere informatie

Subsidieaanvraag Taalhuis Netwerkaanpak tegen laaggeletterdheid

Subsidieaanvraag Taalhuis Netwerkaanpak tegen laaggeletterdheid Subsidieaanvraag Taalhuis Netwerkaanpak tegen laaggeletterdheid 17 oktober 2016 Contactpersoon: Cyril Crutz Directeur-bestuurder 0485-583 500 / 06-27093679 c.crutz@biblioplus.nl www.biblioplus.nl Inleiding

Nadere informatie

Cursussen voor volwassenen

Cursussen voor volwassenen Groningen Drenthe Overijssel 26 2014-2015 Cursussen voor volwassenen www.alfa-college.nl U volgt uw cursus bij het Alfa-college Het Alfa-college is het regionaal opleidingen centrum voor Noorden Oost-Nederland,

Nadere informatie

monitor Marokkaanse Nederlanders in Maassluis bijlage(n)

monitor Marokkaanse Nederlanders in Maassluis bijlage(n) Raadsinformatiebrief (openbaar) gemeente Maassluis Aan de leden van de gemeenteraad in Maassluis Postbus 55 3140 AB Maassluis T 010-593 1931 E gemeente@maassluis.nl I www.maassluis.nl ons kenmerk 2010-4748

Nadere informatie

Niet-westerse allochtonen behoren minder vaak tot de werkzame beroepsbevolking 1) Arbeidsdeelname niet-westerse allochtonen gedaald

Niet-westerse allochtonen behoren minder vaak tot de werkzame beroepsbevolking 1) Arbeidsdeelname niet-westerse allochtonen gedaald 7. Vaker werkloos In is de arbeidsdeelname van niet-westerse allochtonen gedaald. De arbeidsdeelname onder rs is relatief hoog, zes van de tien hebben een baan. Daarentegen werkten in slechts vier van

Nadere informatie

Argumentatiekaart Bibliotheek VANnU Themagroep jeugd

Argumentatiekaart Bibliotheek VANnU Themagroep jeugd Argumentatiekaart Bibliotheek VANnU Themagroep jeugd Onderdeel van toolkit Nieuw Delen 4.e Argumentatiekaart Bibliotheek VANnU Themagroep Jeugd Wanneer je gaat netwerken is het handig om je verhaal scherp

Nadere informatie

De bieb in De buurt 2

De bieb in De buurt 2 De bieb in de buurt 2 Inleiding De bibliotheek is een plek waar kennis, informatie, mooie verhalen en inspiratie voor het oprapen liggen. De bibliotheek dient als trefpunt in de buurt. Het is een plek

Nadere informatie

Meer participatie door taal in Den Haag

Meer participatie door taal in Den Haag Initiatiefvoorstel Meer participatie door taal in Den Haag VVD-fractie Catharina Abels 1 Aanleiding De VVD vindt laaggeletterdheid een belangrijk maatschappelijk probleem. Het ontbreken van basisvaardigheden

Nadere informatie

Voorstel programma educatie

Voorstel programma educatie Voorstel programma educatie 2013 Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Landelijke ontwikkelingen 3. Regio Rivierenland 4. Opdracht ROC Rivor 5. Opleidingsbehoefte per gemeente 6. Voorwaarden cursusaanbod 2013

Nadere informatie

8. Werken en werkloos zijn

8. Werken en werkloos zijn 8. Werken en werkloos zijn In 22 is de arbeidsdeelname van allochtonen niet meer verder gestegen. Onder autochtonen is het aantal personen met werk nog wel licht toegenomen. De arbeidsdeelname onder Surinamers,

Nadere informatie

Fact sheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam. nummer 5 maart 2013

Fact sheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam. nummer 5 maart 2013 Fact sheet nummer 5 maart 2013 Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam Er zijn ruim 133.000 jongeren van 15 tot en met 26 jaar in Amsterdam (januari 2012). Met de meeste jongeren gaat het goed in het onderwijs

Nadere informatie

Computercursus voor laaggeletterden. Klik & Tik en E-TV. Leven Lang Leren pilot, BasisBibliotheek Maasland. Inhoud: Projectplan 2

Computercursus voor laaggeletterden. Klik & Tik en E-TV. Leven Lang Leren pilot, BasisBibliotheek Maasland. Inhoud: Projectplan 2 Computercursus voor laaggeletterden Klik & Tik en E-TV Inhoud: Projectplan 2 Tussentijdse evaluatie (februari 20) 6 Projectplan Computercursus voor laaggeletterden Klik & Tik en E-TV Aanleiding Op 30 maart

Nadere informatie

Project Taalcoaches. 1 januari 2009 31 december 2011. Locatie Moerdijk. Vluchtelingenwerk Brabant-West. Projectvoorstel taalcoaches.

Project Taalcoaches. 1 januari 2009 31 december 2011. Locatie Moerdijk. Vluchtelingenwerk Brabant-West. Projectvoorstel taalcoaches. Locatie Moerdijk VluchtelingenWerk Brabant-West Postbus 173 4250 DD Werkendam Telefoon (0183) 50 90 16 Fax (0183) 50 90 17 afdeling@vluchtelingenwerk.org Project Taalcoaches 1 januari 2009 31 december

Nadere informatie

INBURGEREN IS MEER DAN INBURGERINGEXAMEN HALEN

INBURGEREN IS MEER DAN INBURGERINGEXAMEN HALEN INBURGEREN IS MEER DAN INBURGERINGEXAMEN HALEN Welk aanbod is er voor inburgeraars en doorburgeraars? Een greep uit het aanbod Voor niet-inburgeringsplichtigen (autochtoon en allochtoon) Alfabetisering

Nadere informatie

Welkom bij het VCA Examen

Welkom bij het VCA Examen Welkom bij het VCA Examen Je hebt 2 minuten per vraag stilte tijdens het Examen vereist Vraag 1 Wat is van invloed op het letsel als gevolg van stroomdoorgang door het menselijk lichaam? A. De weg die

Nadere informatie

1. Onderwerp Inzet en aanpak Volwasseneneducatie 2013

1. Onderwerp Inzet en aanpak Volwasseneneducatie 2013 In Holland Rijnland werken samen: Alphen aan den Rijn, Hillegom, Kaag en Braassem, Katwijk, Leiden, Leiderdorp, Lisse, Nieuwkoop, Noordwijk, Noordwijkerhout, Oegstgeest, Rijnwoude, Teylingen, Voorschoten

Nadere informatie

Leren begint bij lezen,

Leren begint bij lezen, Leren begint bij lezen, 1 Het voorkomen van taalachterstanden: een maatschappelijke uitdaging voor Gemeente, Onderwijs en Bibliotheek. 2014_debieb_notitie_v01.indd 1 09-10-14 14:48 Inhoud 2 03 05 06 07

Nadere informatie

Aanval op de uitval. perspectief en actie

Aanval op de uitval. perspectief en actie Aanval op de uitval perspectief en actie Fatma wil fysiotherapeut worden. En dat kan ze ook. Maar ze heeft nog een wel een lange leerloopbaan te gaan. Er kan in die leerloopbaan van alles misgaan waardoor

Nadere informatie

Voorlopige update PwC rapport 2013: Laaggeletterdheid in Nederland kent aanzienlijke maatschappelijke kosten

Voorlopige update PwC rapport 2013: Laaggeletterdheid in Nederland kent aanzienlijke maatschappelijke kosten 24 Voorlopige update PwC rapport 2013: Laaggeletterdheid in Nederland kent aanzienlijke maatschappelijke kosten Maart 2017 PwC is het merk waaronder PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. (KvK 34180285),

Nadere informatie

De bibliotheek actief in het sociale domein. Veranderende wetten en de rol van de bibliotheek daarbij

De bibliotheek actief in het sociale domein. Veranderende wetten en de rol van de bibliotheek daarbij De bibliotheek actief in het sociale domein Veranderende wetten en de rol van de bibliotheek daarbij Programma Wetten op een rij: Wet Langdurige Zorg (Wlz) Wet Maatschappelijke Ondersteuning 2015 (Wmo

Nadere informatie

SOA AIDS congres Een simpele boodschap wel zo fijn voor iedereen

SOA AIDS congres Een simpele boodschap wel zo fijn voor iedereen SOA AIDS congres 2016 Een simpele boodschap wel zo fijn voor iedereen van links naar rechts: Jose Keetelaar projectleider Laaggeletterdheid en Gezondheidsvaardigheden GGD Gelderland Zuid Marjolijn van

Nadere informatie

Zekerheden over een onzeker land

Zekerheden over een onzeker land Zekerheden over een onzeker land Parijs, 27 januari 2012 Paul Schnabel Universiteit Utrecht Demografische feiten 2012-2020 Bevolking 17 miljoen (plus 0,5 miljoen) Jonger dan 20 jaar 3,7 miljoen (min 0,2

Nadere informatie

Conclusie. Over de relatie tussen laaggeletterdheid en armoede. Ingrid Christoffels, Pieter Baay (ecbo) Ineke Bijlsma, Mark Levels (ROA)

Conclusie. Over de relatie tussen laaggeletterdheid en armoede. Ingrid Christoffels, Pieter Baay (ecbo) Ineke Bijlsma, Mark Levels (ROA) Conclusie Over de relatie tussen laaggeletterdheid en armoede Ingrid Christoffels, Pieter Baay (ecbo) Ineke Bijlsma, Mark Levels (ROA) ecbo - De relatie tussen laaggeletterdheid en armoede A 1 conclusie

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 DEN HAAG. laaggeletterdheid. Geachte mevrouw Arib,

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 DEN HAAG. laaggeletterdheid. Geachte mevrouw Arib, De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 DEN HAAG Lange Voorhout 8 Postbus 20015 2500 EA Den Haag T 070 342 43 44 E voorlichting@rekenkamer.nl W www.rekenkamer.nl D A T U M 20

Nadere informatie

Taalcoach in de bieb

Taalcoach in de bieb Taalcoach in de bieb Het mobiliseren en faciliteren van Utrechtse vrijwilligers voor een aanval op laaggeletterdheid in de bibliotheken concept 16/02/12 Samenvatting Utrecht kent ruim 26.000 laaggeletterden.

Nadere informatie

Een leven lang lezen. samen in actie tegen laaggeletterdheid. onderzoek oplossingen samenwerking

Een leven lang lezen. samen in actie tegen laaggeletterdheid. onderzoek oplossingen samenwerking Een leven lang lezen samen in actie tegen laaggeletterdheid onderzoek oplossingen samenwerking 2 Een leven lang lezen samen in actie tegen laaggeletterdheid In deze publicatie: 5 Een leven lang lezen:

Nadere informatie

Minder jongeren zonder startkwalificatie van school

Minder jongeren zonder startkwalificatie van school Minder jongeren zonder startkwalificatie van school 09 Aantal voortijdig schoolverlaters gedaald Lissabondoelstelling om voortijdig schoolverlaten terug te dringen bijna gehaald Meer mannen dan vrouwen

Nadere informatie

Meer (voor)lezen, beter in taal. De Bibliotheek en basisvaardigheden Kunst van Lezen 0-18 jaar

Meer (voor)lezen, beter in taal. De Bibliotheek en basisvaardigheden Kunst van Lezen 0-18 jaar Meer (voor)lezen, beter in taal De Bibliotheek en basisvaardigheden Kunst van Lezen 0-18 jaar Adriaan Langendonk Miniconferentie Flevoland 23 september 2015 de Bibliotheek en basisvaardigheden 1 Inhoud

Nadere informatie

Eigen Kracht 2013 2014 van barrière naar carrière

Eigen Kracht 2013 2014 van barrière naar carrière Eigen Kracht 2013 2014 van barrière naar carrière Projectplan Eigen Kracht - Van barrière naar carrière LEVgroep Penningstraat 55 5701 MZ Helmond Projectperiode 2013 2014 1 1 Inleiding Eigen Kracht is

Nadere informatie

Taal Verrijkt aanbod voor laaggeletterden, inburgeraars en anderstaligen. Bibliotheek Rijn en Venen 2013

Taal Verrijkt aanbod voor laaggeletterden, inburgeraars en anderstaligen. Bibliotheek Rijn en Venen 2013 Taal Verrijkt aanbod voor laaggeletterden, inburgeraars en anderstaligen Bibliotheek Rijn en Venen 2013 Bibliotheek Rijn en Venen 9 vestigingen 5 gemeentes 150.000 inwoners 27.750 bibliotheekleden Collectie:

Nadere informatie

Leven in Leiden: Uitkomsten brainstorm Startbijeenkomst Sociaal Maatschappelijke Structuurvisie. Gemeente Leiden 6 april 2011

Leven in Leiden: Uitkomsten brainstorm Startbijeenkomst Sociaal Maatschappelijke Structuurvisie. Gemeente Leiden 6 april 2011 1. In 2025 is een kwart van de Leidse bevolking 65 jaar of ouder De vergrijzing is op dit moment in Leiden nog beperkt ten opzichte van de andere steden: 12% van de bevolking is 65+. Landelijk is dat nu

Nadere informatie

Cursussen voor volwassenen

Cursussen voor volwassenen Groningen Drenthe Overijssel 25 2012-2013 Cursussen voor volwassenen U volgt uw cursus bij het Alfa-college Het Alfa-college is het regionaal opleidingen centrum voor Noorden Oost-Nederland, met een breed

Nadere informatie

LAAGGELETTERDHEID IN DELFSHAVEN

LAAGGELETTERDHEID IN DELFSHAVEN LAAGGELETTERDHEID IN DELFSHAVEN Uitgevoerd door: CINOP Advies Etil Kohnstamm Instituut Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt (ROA), Maastricht University DEZE FACTSHEETRAPPORTAGE IS ONTWIKKELD

Nadere informatie

Jongeren op de arbeidsmarkt

Jongeren op de arbeidsmarkt Jongeren op de arbeidsmarkt Tanja Traag In 23 was 11 procent van alle jongeren werkloos. Jongeren die geen onderwijs meer volgen, hebben een andere positie op de arbeidsmarkt dan jongeren die wel een opleiding

Nadere informatie

Alle Schiedammers doen mee!

Alle Schiedammers doen mee! Alle mers doen mee! Aanvalsplan laaggeletterdheid 28 2 Gemeente. Afdeling Educatie & Welzijn Alle mers doen mee! Aanvalsplan laaggeletterdheid 28 2 Gemeente Gemeente Cluster Maatschappelijke Ontwikkeling

Nadere informatie

CBS: Meer mensen aan het werk, vooral jongeren

CBS: Meer mensen aan het werk, vooral jongeren CBS: Meer mensen aan het werk, vooral jongeren Het aantal mensen met een baan is de afgelopen drie maanden met gemiddeld 6 duizend per maand toegenomen. Vooral jongeren hadden vaker werk. De beroepsbevolking

Nadere informatie

MBO-instellingen en gemeenten

MBO-instellingen en gemeenten MBO-instellingen en gemeenten Hoe verloopt de samenwerking? Een tabellenrapport MBO-instellingen en gemeenten Hoe verloopt de samenwerking? Een tabellenrapport Opdrachtgever: Ministerie van OCW Utrecht,

Nadere informatie

Rotterdamse schoolverlaters op achterstand

Rotterdamse schoolverlaters op achterstand Relatief zwakke perspectieven voor lager opgeleiden Rotterdamse schoolverlaters op achterstand Arjen Edzes, Marten Middeldorp en Jouke van Dijk - Rijksuniversiteit Groningen. Schoolverlaters in Rotterdam

Nadere informatie

de Bibliotheek en basisvaardigheden Kunst van Lezen 0-18 jaar

de Bibliotheek en basisvaardigheden Kunst van Lezen 0-18 jaar de Bibliotheek en basisvaardigheden Kunst van Lezen 0-18 jaar Jos Debeij Gerlien van Dalen Adriaan Langendonk VNG regionale conferenties 15 en 16 april 2015 de Bibliotheek en basisvaardigheden 1 Inhoud

Nadere informatie

Wetgeving rond participatiesamenleving biedt kansen. voor bibliotheken

Wetgeving rond participatiesamenleving biedt kansen. voor bibliotheken Wetgeving rond participatiesamenleving biedt kansen voor bibliotheken Breng vraag en aanbod bij elkaar en help laaggeletterden vooruit Nederland telt 1,3 miljoen laaggeletterde volwassenen (16-65 jaar).

Nadere informatie

Wat is laaggeletterdheid? Stichting Lezen & Schrijven

Wat is laaggeletterdheid? Stichting Lezen & Schrijven Programma 1. 2. 3. 4. 5. 6. Laaggeletterdheid aanpakken in de zorg Introductie Feiten & cijfers laaggeletterdheid Relatie geletterdheid & gezondheid Aanpak laaggeletterdheid Vragen? Slot (20 min) (20 min)

Nadere informatie

Commissie Samenleving Harderwijk 12 mei 2016

Commissie Samenleving Harderwijk 12 mei 2016 Commissie Samenleving Harderwijk 12 mei 2016 Agenda 1. Welkom 2. Ontwikkelingen 3. Strategienota 4. Digitale vaardigheden 5. Taalvaardigheden (inleiding door Chérif Ait Abderrahman (Stichting Lezen en

Nadere informatie

2513 AA1XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE. Datum 17 augustus 2012 Betreft Kamervragen lid Hamer (PvdA)

2513 AA1XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE. Datum 17 augustus 2012 Betreft Kamervragen lid Hamer (PvdA) > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513 AA1XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4 T 070 333 44 44 F 070

Nadere informatie

Het non-formele bibliotheekaanbod voor volwassenen

Het non-formele bibliotheekaanbod voor volwassenen Het non-formele bibliotheekaanbod voor volwassenen Programma s laagdrempelig Voor veel laaggeletterden is leren en het volgen van formeel of non-formeel onderwijs allerminst een vanzelfsprekend. Zaken

Nadere informatie

Voortijdig schoolverlaters: een kwetsbare groep op de arbeidsmarkt

Voortijdig schoolverlaters: een kwetsbare groep op de arbeidsmarkt : een kwetsbare groep op de arbeidsmarkt Harry Bierings en Robert de Vries Direct nadat zij school hadden verlaten, maar ook nog vier jaar daarna, hebben voortijdig naar verhouding vaak geen baan. Als

Nadere informatie

Inschatting van het risico op laaggeletterdheid per wijk Laaggeletterdheid in Gouda

Inschatting van het risico op laaggeletterdheid per wijk Laaggeletterdheid in Gouda Inschatting van het risico op laaggeletterdheid per wijk Laaggeletterdheid in Gouda ProBiblio, in opdracht van Bibliotheek Gouda 4 september 2016 2 COLOFON Inschatting van het risico op laaggeletterdheid

Nadere informatie

Met een startkwalificatie betere kansen op de arbeidsmarkt

Met een startkwalificatie betere kansen op de arbeidsmarkt Met een startkwalificatie betere kansen op de arbeidsmarkt Ingrid Beckers en Tanja Traag Van alle jongeren die in 24 niet meer op school zaten, had 6 procent een startkwalificatie, wat inhoudt dat ze minimaal

Nadere informatie

CBS: Lichte toename werkenden, minder werklozen

CBS: Lichte toename werkenden, minder werklozen CBS: Lichte toename werkenden, minder werklozen Het aantal mensen met werk is in de periode februari-april met gemiddeld 2 duizend per maand toegenomen. Vooral jongeren en 45-plussers gingen aan de slag.

Nadere informatie

Banenplan voor Emmen D66

Banenplan voor Emmen D66 Banenplan voor Emmen D66 Voorwoord De wereld bevindt zich inmiddels zes jaar in een financiële crisis. De effecten daarvan zijn overal merkbaar. Vooral ook in Emmen. Mensen verliezen hun baan, maken schulden

Nadere informatie

REGIONALE LAAGGELETTERDHEID Gemeente Enschede

REGIONALE LAAGGELETTERDHEID Gemeente Enschede REGIONALE LAAGGELETTERDHEID Gemeente Enschede Uitgevoerd door: Etil Kohnstamm Instituut Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt (ROA), Universiteit Maastricht Datum: 22 september 2015 DEZE FACTSHEETRAPPORTAGE

Nadere informatie

LelyStadsGeluiden. De mening van de jongeren gepeild. School en werk 2007

LelyStadsGeluiden. De mening van de jongeren gepeild. School en werk 2007 LelyStadsGeluiden De mening van de jongeren gepeild School en werk 007 In 007 hebben.37 jongeren meegewerkt aan de jongerenenquête. Het onderzoek had als doel om in kaart te brengen wat jongeren doen,

Nadere informatie

Inwoners van Leiden Opleiding en inkomen

Inwoners van Leiden Opleiding en inkomen Inwoners van Leiden Het aantal inwoners blijft vrijwel stabiel. Relatief jonge en hoogopgeleide bevolking. Tweeverdieners met kleine kinderen en een gemiddeld inkomen verlaten de stad. Meer Leidenaren

Nadere informatie

Uitdagingen in de multiculturele praktijk

Uitdagingen in de multiculturele praktijk 12 uit de praktijk Kernproblemen Uitdagingen in de multiculturele praktijk Vraag een fysiotherapeut die werkzaam is in een achterstandswijk naar zijn ervaringen met allochtone patiënten en de kans is groot

Nadere informatie

Langdurige werkloosheid in Nederland

Langdurige werkloosheid in Nederland Langdurige werkloosheid in Nederland Robert de Vries In 25 waren er 483 duizend werklozen. Hiervan waren er 23 duizend 42 procent langdurig werkloos. Langdurige werkloosheid komt vooral voor bij ouderen.

Nadere informatie

LAAGGELETTERDHEID IN FEIJENOORD

LAAGGELETTERDHEID IN FEIJENOORD LAAGGELETTERDHEID IN FEIJENOORD (excl. Kop van Zuid en Kop van Zuid-Entrepot) Uitgevoerd door: CINOP Advies Etil Kohnstamm Instituut Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt (ROA), Maastricht University

Nadere informatie

Afhankelijk van een uitkering in Nederland

Afhankelijk van een uitkering in Nederland Afhankelijk van een uitkering in Nederland Harry Bierings en Wim Bos In waren 1,6 miljoen huishoudens voor hun inkomen afhankelijk van een uitkering. Dit is ruim een vijfde van alle huishoudens in Nederland.

Nadere informatie

LAAGGELETTERDHEID IN HILLEGERSBERG-SCHIEBROEK

LAAGGELETTERDHEID IN HILLEGERSBERG-SCHIEBROEK LAAGGELETTERDHEID IN HILLEGERSBERG-SCHIEBROEK Uitgevoerd door: CINOP Advies Etil Kohnstamm Instituut Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt (ROA), Maastricht University DEZE FACTSHEETRAPPORTAGE

Nadere informatie

LAAGGELETTERDHEID IN STADSCENTRUM, KOP VAN ZUID EN KOP VAN ZUID-ENTREPOT

LAAGGELETTERDHEID IN STADSCENTRUM, KOP VAN ZUID EN KOP VAN ZUID-ENTREPOT LAAGGELETTERDHEID IN STADSCENTRUM, KOP VAN ZUID EN KOP VAN ZUID-ENTREPOT Uitgevoerd door: CINOP Advies Etil Kohnstamm Instituut Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt (ROA), Maastricht University

Nadere informatie

Hoe gaan we de recessie te lijf met het Participatiebudget?

Hoe gaan we de recessie te lijf met het Participatiebudget? Hoe gaan we de recessie te lijf met het Participatiebudget? Ervaringen van de gemeente Venlo Louis Litjens, Afdelingshoofd afdeling WIZ Vanessa de Rond, Beleidsadviseur arbeidsmarkt WIZ Jaco van Velden,

Nadere informatie

PRODUCTSHEET. Overzicht van programma s voor kwetsbare doelgroepen. Taal- en digitale ondersteuning

PRODUCTSHEET. Overzicht van programma s voor kwetsbare doelgroepen. Taal- en digitale ondersteuning PRODUCTSHEET COLLECTIE & DIENSTEN Overzicht van programma s voor kwetsbare doelgroepen Taal- en digitale ondersteuning ProBiblio heeft voor u de meest gebruikte en laagdrempelige programma s voor taal

Nadere informatie

LAAGGELETTERDHEID IN KRALINGEN-CROOSWIJK

LAAGGELETTERDHEID IN KRALINGEN-CROOSWIJK LAAGGELETTERDHEID IN KRALINGEN-CROOSWIJK Uitgevoerd door: CINOP Advies Etil Kohnstamm Instituut Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt (ROA), Maastricht University DEZE FACTSHEETRAPPORTAGE IS ONTWIKKELD

Nadere informatie

LAAGGELETTERDHEID IN PRINS ALEXANDER

LAAGGELETTERDHEID IN PRINS ALEXANDER LAAGGELETTERDHEID IN PRINS ALEXANDER Uitgevoerd door: CINOP Advies Etil Kohnstamm Instituut Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt (ROA), Maastricht University DEZE FACTSHEETRAPPORTAGE IS ONTWIKKELD

Nadere informatie

Werving tbv Educatieve Trajecten. 19 juni 2013. Drenthe College

Werving tbv Educatieve Trajecten. 19 juni 2013. Drenthe College Werving tbv Educatieve Trajecten 19 juni 2013 Drenthe College Drenthe College - Middelgroot ROC met werkgebied: provincie Drenthe - Ca 650 medewerkers en 8300 studenten - 3 sectoren voor beroepsonderwijs

Nadere informatie

Taal verbindt mensen Wij verbinden mensen met taal Want Taal doet meer dan schrijven, spreken en lezen Het is de sleutel naar een nieuwe toekomst!

Taal verbindt mensen Wij verbinden mensen met taal Want Taal doet meer dan schrijven, spreken en lezen Het is de sleutel naar een nieuwe toekomst! Taal verbindt mensen Wij verbinden mensen met taal Want Taal doet meer dan schrijven, spreken en lezen Het is de sleutel naar een nieuwe toekomst! Taal doet meer In Utrecht wonen meer dan 15.000 volwassenen

Nadere informatie

Eh bril vergeten. Als je niet kunt lezen en schrijven

Eh bril vergeten. Als je niet kunt lezen en schrijven Eh bril vergeten Als je niet kunt lezen en schrijven Plannen van de gemeente Borger-Odoorn voor 2012 Als je niet kunt lezen en schrijven Als je niet kunt lezen en schrijven zijn er veel dingen die je

Nadere informatie

Maatwerk in het MBO. De kosten en baten van zorg in het MBO. Yasmine Hamdan, RebelGroup Advisory

Maatwerk in het MBO. De kosten en baten van zorg in het MBO. Yasmine Hamdan, RebelGroup Advisory Maatwerk in het MBO 17.11 2010 De kosten en baten van zorg in het MBO Yasmine Hamdan, RebelGroup Advisory Ask yourself : If I had only sixty seconds on the stage, what would I absolutely have to say to

Nadere informatie

Werk, inkomen. sociale zekerheid. www.departicipatieformule.nl, versie 2 2013 1

Werk, inkomen. sociale zekerheid. www.departicipatieformule.nl, versie 2 2013 1 Werk, inkomen & sociale zekerheid versie 2013 www.departicipatieformule.nl, versie 2 2013 1 Inleiding... 3 Participatiewet, geplande invoerdatum 1 januari 2014... 4 Wet Wajong (sinds 2010)... 6 Wet Werk

Nadere informatie

Veilig opgroeien in Leeuwarden Factsheet Haulerwijk. bijlage

Veilig opgroeien in Leeuwarden Factsheet Haulerwijk. bijlage Veilig opgroeien in Leeuwarden 2015 bijlage Factsheet Haulerwijk Deze bijlage bevat cijfers op zowel buurtniveau als gemeentelijk- en provinciaal niveau. De cijfers geven inzicht in trends op het gebied

Nadere informatie

Workshop Taal Werkt! 11 september 2014

Workshop Taal Werkt! 11 september 2014 Workshop Taal Werkt! 11 september 2014 Programma Wat is laaggeletterdheid? Laaggeletterdheid binnen het bedrijfsleven Taalvrijwilligers binnen bedrijven Brainstorm Wat is laaggeletterdheid? 5 Feiten &

Nadere informatie

IN OPDRACHT VAN GEMEENTES VERZORGT HET ROC KOP VAN NOORDHOLLAND OPLEIDINGEN VOOR VOLWASSENEN OM PARTICIPATIE IN DE

IN OPDRACHT VAN GEMEENTES VERZORGT HET ROC KOP VAN NOORDHOLLAND OPLEIDINGEN VOOR VOLWASSENEN OM PARTICIPATIE IN DE V N I T T C A C J U A D TR DUCATIV TRAJCTN IN OPDRACHT VAN GMNTS VRZORGT HT ROC KOP VAN NOORDHOLLAND OPLIDINGN VOOR VOLWASSNN OM PARTICIPATI IN D SAMNLVING OF OP HT WRK T VRGROTN: D ZOGNOMD DUCATIV TRAJCTN.

Nadere informatie

Schets van het onderwijsprogramma Route 1, 16+ (begeleid) werk, inburgering

Schets van het onderwijsprogramma Route 1, 16+ (begeleid) werk, inburgering Schets van het onderwijsprogramma, inburgering De leerlingen in route 1 uitstroomprofiel (begeleid) werk, inburgering stromen door naar (begeleid) werk. Dat betekent dat er in het onderwijsprogramma aan

Nadere informatie

straks terug naar nederland?

straks terug naar nederland? straks terug naar nederland? Regel het nu! Informatie en tips voor gedetineerden in buitenlandse gevangenissen Wat doet Bureau Buitenland? Bureau Buitenland is onderdeel van Reclassering Nederland. Wij

Nadere informatie

LAAGGELETTERDHEID IN CHARLOIS

LAAGGELETTERDHEID IN CHARLOIS LAAGGELETTERDHEID IN CHARLOIS Uitgevoerd door: CINOP Advies Etil Kohnstamm Instituut Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt (ROA), Maastricht University DEZE FACTSHEETRAPPORTAGE IS ONTWIKKELD IN

Nadere informatie

Hoofdstuk 8 Kenmerken van de thuisomgeving

Hoofdstuk 8 Kenmerken van de thuisomgeving Hoofdstuk 8 Kenmerken van de thuisomgeving De relatie tussen leesvaardigheid en de ervaringen die een kind thuis opdoet is in eerder wetenschappelijk onderzoek aangetoond: ouders hebben een grote invloed

Nadere informatie

Wat Vraagt de Klant Samenvatting en conclusies

Wat Vraagt de Klant Samenvatting en conclusies Wat Vraagt de Klant Samenvatting en conclusies Het onderzoek in het kort In opdracht van de Stuurgroep Arbeidsadviseur heeft TNO onderzoek verricht naar de informatie- en adviesbehoefte van (potentiële)

Nadere informatie

TAAL: ons een zorg? Laaggeletterdheid in de zorg. Michiel Sträter Stichting Lezen & Schrijven Lions Schiedam sept. 2014

TAAL: ons een zorg? Laaggeletterdheid in de zorg. Michiel Sträter Stichting Lezen & Schrijven Lions Schiedam sept. 2014 TAAL: ons een zorg? Laaggeletterdheid in de zorg Michiel Sträter Stichting Lezen & Schrijven Lions Schiedam sept. 2014 Dit weet u na deze presentatie Taal: ons een zorg? 1. Laaggeletterdheid in de zorg

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA DEN HAAG

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA DEN HAAG >Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Media en Creatieve Industrie Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ

Nadere informatie

Ontwikkelprogramma armoede gemeente Leeuwarden 2014

Ontwikkelprogramma armoede gemeente Leeuwarden 2014 Ontwikkelprogramma armoede gemeente Leeuwarden 2014 Inleiding Uit onze gemeentelijke armoedemonitor 1 blijkt dat Leeuwarden een stad is met een relatief groot armoedeprobleem. Een probleem dat nog steeds

Nadere informatie

IN HET VECHTDAL Actieplan Laaggeletterdheid Gemeente Dalfsen 2008-2009

IN HET VECHTDAL Actieplan Laaggeletterdheid Gemeente Dalfsen 2008-2009 IN HET VECHTDAL Actieplan Laaggeletterdheid Gemeente Dalfsen 2008-2009 Aanvalsplan Laaggeletterdheid Gemeente Dalfsen 1 Inhoudsopgave: 1. Inleiding blz. 3 2. Laaggeletterdheid: omschrijving en ontwikkelingen

Nadere informatie

Ik heb een gesprek met de arts of de arbeidsdeskundige

Ik heb een gesprek met de arts of de arbeidsdeskundige Ik heb een gesprek met de arts of de arbeidsdeskundige Waarom bent u uitgenodigd? Hoe gaat zo n gesprek over uw WIA-, WAO-, WAZ- of Wajong-uitkering? VOOR RE-INTEGRATIE EN TIJDELIJK INKOMEN Werk boven

Nadere informatie

Memo. Aan u wordt gevraagd:

Memo. Aan u wordt gevraagd: Memo Aan : PHO Economie en Werkgelegenheid FoodValley Van : ambtelijke werkgroep volwasseneneducatie Datum : 24 november 2014 Onderwerp : Regionale inzet Volwasseneneducatie 2015 Aanleiding Rond de zomer

Nadere informatie

WERKNEMERS ZELF AAN DE SLAG MET HUN DUURZAME INZETBAARHEID

WERKNEMERS ZELF AAN DE SLAG MET HUN DUURZAME INZETBAARHEID HEALTH WEALTH CAREER MERCER WERKNEMERS- ONDERZOEK SERIES WERKNEMERS ZELF AAN DE SLAG MET HUN DUURZAME INZETBAARHEID DUURZAME INZETBAARHEID PRODUCTIEVE, GEMOTIVEERDE EN GEZONDE WERKNEMERS DIE IN STAAT ZIJN

Nadere informatie

PARTICIPATIEWET. Dag van de uitvoering 19 juni 2014

PARTICIPATIEWET. Dag van de uitvoering 19 juni 2014 PARTICIPATIEWET Dag van de uitvoering 19 juni 2014 Belangrijkste elementen van de Participatiewet 1. Aanscherping Wajong Nieuwe instroom naar gemeente (iedereen boven ca. 20%) Zittend bestand wordt herbeoordeeld,

Nadere informatie

Anja Holwerda Wetenschapper UMCG, Sociale Geneeskunde/Arbeid en Gezondheid

Anja Holwerda Wetenschapper UMCG, Sociale Geneeskunde/Arbeid en Gezondheid 5/15/2014 Lezing Jongeren aan de Onderkant van de Arbeidsmarkt Anja Holwerda Wetenschapper UMCG, Sociale Geneeskunde/Arbeid en Gezondheid A.holwerda01@umcg.nl 050-3638274 1 ParticipatieWet Gemeenten integrale

Nadere informatie

Aanvalsplan Laaggeletterdheid 2013-2017

Aanvalsplan Laaggeletterdheid 2013-2017 Aanvalsplan Laaggeletterdheid 2013-2017 Gemeente Twenterand September 2013 Voorwoord Kunnen lezen en schrijven is in onze geletterde maatschappij pure noodzaak om een prettig leven te kunnen leiden. Veel

Nadere informatie

Jeugdwerkloosheid Nieuw-West

Jeugdwerkloosheid Nieuw-West 1 Jeugdwerkloosheid Factsheet september 2014 Er zijn in ruim 26.000 jongeren in de leeftijd van 15 tot 27 jaar (januari 2014). Veel jongeren volgen een opleiding of hebben een baan. De laatste jaren zijn

Nadere informatie