V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER FEBRUARI 2012

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER FEBRUARI 2012"

Transcriptie

1 Tel.: Fax: Newsletter V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER FEBRUARI EDITORIAL 2.ECONOMIE Stand van zaken Strategisch Toeristen Masterplan Besluitenlijst Raad van Ministers financieel gezondmaken AOV Fonds 3.RAPPORTEN Forse daling arbeidsproductiviteit Curaçao periode (Nieuwe)Wetgeving 5.ECONOMISCHE INDICATOREN 1.EDITORIAL Wil Curaçao haar huidige welvaartsniveau handhaven en verbeteren dan is, gezien het open karakter van de economie, het noodzakelijk dat sprake is van een gezonde concurrentiepositie. Om de grote importen te kunnen financieren is het een conditio sine qua non om te kunnen beschikken over een duurzame en sterke export sector. Hier manifesteert zich de importantie van een competitieve concurrentiepositie. Hoe aantrekkelijker deze is hoe groter de garantie op export van diensten en goederen. Uit onder meer de ontwikkelingen op de betalingsbalans kan worden afgeleid dat de Curaçaose economie al een tijdje te kampen heeft met een trend van verslechtering van haar concurrentiepositie. De grote tekorten op de lopende rekening duiden er onder meer op dat de export sector niet optimaal is. De uitvoer van diensten en goederen hapert. Dit zijn duidelijke indicaties dat Curaçaose producten en diensten te duur zijn voor het buitenland. Curaçaos concurrentiepositie voldoet niet (meer) aan de eisen die de internationale markt stelt om op competitieve wijze deel te nemen aan het mondiale handelsgebeuren. De recente publicatie van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) inzake dalende arbeidsproductiviteit in Curaçao in de periode bevestigt deze neerwaartse trend. Helaas zijn er signalen dat ook na 2008 (nog) geen structurele verbeteringen gaande zijn. Integendeel, het thans door de Regering gevoerd economisch beleid tendeert eerder in de richting van verergering van de situatie: - De costs of doing business nemen eerder toe dan af (verhogen minimumlonen, kostprijsverhogende belastingen, utiliteitstarieven etc ) en alles wijst in de richting van een explosie van de kosten van het sociale verzekeringsstelsel ( toename 1

2 premies en loongrenzen ZV, AOV, AVBZ) die de voordelen van de lichte verlaging van de directe belastingen geheel zullen mitigeren. - Het verder verstarren van de arbeidsmarkt via onder meer het aankondigen van invoering van de zgn 80/20 regeling, afschaffen van kortlopende arbeidscontracten, aanscherpen LTU/LAV regelingen, handhaven van de ontslagwet, carentsdagen etc. Deze ontwikkeling heeft grote impact op de arbeidsethos die alsmaar verslechtert en hierdoor direct minder positieve gevolgen heeft voor de arbeidsproductiviteit. - Het ontbreken van gericht beleid om het niveau van het onderwijs te verbeteren; - Het voeren van een anti parlementair democratisch beleid (o.a. monddood maken van de oppositie) - Het voeren van een anti private ondernemers beleid door deze onder meer te bejegenen als parasieten en aasgieren, terwijl het juist deze entiteiten zijn die zich inzetten voor de export van goederen en diensten. De combinatie van dalende arbeidsproductiviteit, toenemende costs of doing business en verkeerd flankerend handelen is een receptuur die tot verslechtering van de concurrentiepositie leidt. De negatieve gevolgen hiervan openbaren zich steeds meer in de vorm van verlies aan arbeidsplaatsen, dalende inkomsten, vermindering van deviezen kortom verminderde economische groei en afnemend vertrouwen in de Curaçaose economie. Handhaven van het huidige welvaartsniveau en/of verbetering hiervan zal alleen lukken indien het (overheids)beleid wordt aangepast. Dit zal gericht moeten zijn op verbetering van de concurrentiepositie. Concrete maatregelen die genomen zullen moeten worden zijn stijging van de arbeidsproductiviteit via het verbeteren van het niveau van het onderwijs, flexibilisering van de arbeidsmarkt, verlaging van de overheidsuitgaven waardoor de (bedrijfs)kosten kunnen worden verminderd, deugdelijk bestuur en garantie van de rechtszekerheid om zodoende het vertrouwen te herstellen waardoor productieve investeringen worden gestimuleerd. Het belang van een gezonde en aantrekkelijke (internationale)concurrentiepositie kan niet genoeg worden benadrukt. 2.ECONOMIE Stand van zaken Strategisch Toeristisch Masterplan In opdracht van de Curaçao Toeristen Bureau (CTB) en met inbreng en medewerking van locale stakeholders, waaronder de CHATA, hebben de Britse consultants bureaus Halcrow en CHL in 2009 het Strategisch Toeristisch Masterplan (STM) voor Curaçao opgesteld. Hoewel er een aanvang gemaakt is met de uitvoering van dit plan heeft het op kabinet aangetreden kabinet MFK/PS/MAN het STM nog immer niet geaccordeerd. Volgens de Minister van Economische Ontwikkeling is het STM niet ambitieus genoeg en moet het plan aangevuld worden met een aantal elementen als zakelijk-, koopmedische, en educatie toerisme alsmede de Canadese markt. 2

3 Op basis van de resultaten van het vorige toeristisch masterplan dat zich kenmerkte door een forse groei van gemiddeld 14% per jaar en toename aandeel van het toerisme in het Bruto Binnenlands Product (BBP) van 10,5% in 2004 naar 18,5% in 2009, zijn in het STM een tweetal groei scenario s (A en B) uitgewerkt. Cijfermatig laten deze zich als volgt samenvatten: Tabel 1 Groei scenario STM , verblijf toerisme Groei scenario A Groei scenario B Aantal toeristen 366, , , , ,000 Overnachtingen 2,696,000 4,397,500 5,497,500 3,800,000 4,731,500 Benodigd aant Kamers 5,139 7,965 9,500 7,030 8,550 Aantal vliegstoelen 1,113,000 1,330,200 1,579,200 1,230,100 1,438,200 Aantal werknemers 6,473 10,076 11,966 8,817 10,706 Marketing uitgaven benodigd, mln ANG Bron: Halcrow/CHL Tabel 2 Groei scenario STM , Cruise toerisme Scenarios in A B Aantal toeristen 423, , ,000 Cruise calls Gem aantal tourist per schip 1,808 2,000 1,890 Bron: Halcrow/CHL 3

4 Tabel 3 Groei scenario s STM , mln ANG Totale groei in % Gem jaarlijkse groei in % Scenario A Inkomsten 594 1, Bijdrage aan BBP 950 1, BBP 5,080 6, Aandeel toerisme in BBP (%) Scenario B Inkomsten Bijdrage aan BBP 950 1, BBP 5,080 5, Aandeel toerisme in BBP (%) Bron: Halcrow/CHL Uit de cijfers blijkt dat ingezet wordt op de trend welke zich in de periode heeft gemanifesteerd. Een gemiddelde jaarlijkse groei van derhalve meer dan 10%. In scenario A zal de groei van het toerisme in 2014 zijn verdubbeld. De bijdrage van het toerisme aan het Bruto Binnenlands Product van Curaçao zal bijna 30% gaan bedragen. In 2009 bedroeg deze ongeveer 18%. Om deze doelstelling te kunnen realiseren zal het aantal kamers, overnachtingen en vliegstoelen nagenoeg eveneens moeten verdubbelen. Dit zal ook het geval zijn ten aanzien van het aantal benodigd gekwalificeerd personeel. Scenario B gaat uit van een iets lagere groei. Een zeer ambitieus plan gericht op forse groei. De vraag die opkomt is of dit plan ook daadwerkelijk verwezenlijkt gaat worden. Na twee jaar is het wellicht goed om even na te gaan hoe het plan er voor staat en wat de stand van zaken is. Op grond van beschikbare cijfers ziet het plaatje anno februari 2012 er als volgt uit: 4

5 Tabel 4 Voorlopige gerealiseerde en geextrapoleerde cijfers verblijf toerisme Aant Verblijfstoerist ytd 366, , ,297 Scenario A extrapolatie 366, , ,000 Scenario B extrapolatie 366, , ,000 Overnachtingen ytd 2,696,000 2,894,900 3,183,500 Scenario A extrapolatie 2,696,000 3,070,000 3,500,000 Scenario B extrapolatie 2,696,000 3,000,000 3,300,000 Marketing expenditures 25,000,000 25,000,000 25,000,000 Scenario A extrapolatie 25,000,000 35,000,000 45,000,000 Scenario B extrapolatie 25,000,000 32,000,000 37,000,000 Met betrekking tot het verblijfstoerisme blijkt dat de in het STM geprojecteerde groei cijfers (nog) niet worden gehaald. Met name is scenario A te ambitieus en hoog gegrepen. Scenario B biedt meer perspectief. Hoewel de gerealiseerde groei cijfers nog achter blijven ten opzichte van de geprognostiseerde, is de groei in 2011 t.o.v met 14% hoopgevend. Indien dit groeitempo zich in 2012 voortzet dan bestaat er een gerede kans dat het voor 2012 geprognosticeerde mid term aantal van toeristen wel wordt gehaald en dat daarmee zicht ontstaat om scenario B te verwezenlijken ( toersiten per 2014). Dit zou een prestatie van formaat zijn. Een gemiddelde groei percentage van 9% per jaar is uitstekend. Het commentaar van de Minister dat het STM niet ambitieus is kan tegen deze achtergrond niet worden onderschreven. De Minister zou een belangrijke bijdrage kunnen leveren aan de groei door zich in te spannen om het marketing budget te verhogen. Immers in zowel 2010 als 2011 was er ten opzichte van de in het STM geprognostiseerde bedragen sprake van stagnatie van deze middelen. Tabel 5 Voorlopig gerealiseerde en geëxtrapoleerde cijfers cruise toerisme Aantal Cruise toeristen ytd 432, , ,497 Scenario A extrapolatie 432, , ,000 Scenario B extrapolatie 423, , ,400 Ten aanzien van het cruise toerisme ziet het er naar uit dat de geprojecteerde groei aantallen niet binnen de gestelde periode gehaald zullen worden. Verbetering van het produkt b.v. bouw van een tweede megapier zou wellicht snel hierin een positieve verandering kunnen brengen. 5

6 Financieel gezondmaken AOV fonds, besluiten Raad van Ministers d.d. 20 jan 2012 Het besef bij de Regering dat het AOV fonds structureel financieel gezond gemaakt moet worden is volkomen terecht. Immers het AOV fonds kampt met grote tekorten en de vooruitzichten zien er bij continuering van bestaand beleid niet positief uit. Er moeten maatregelen worden genomen om hierin verandering te brengen. De vraag die thans rijst is of de besluiten welke de Regering afgekondigd heeft en de maatregelen die 6

7 men voornemens is te gaan nemen tot het beoogde resultaat zullen leiden. Deze besluiten geven aanleiding tot het plaatsen van de volgende kanttekeningen: - De pensioengerechtigde leeftijdgrens wordt opgetrokken naar 65 jaar. Er is sprake van een beperkte overgangsregeling. Zo wordt per een uittreedleeftijd ingevoerd. Personen die op die datum 57 jaar of jonger zijn gaan met 65 jaar met AOV pensioen. 58 Plussers gaan bij het bereiken van de leeftijd van 60 jaar met AOV pensioen. Gezien de toestand waarin het AOV fonds zich bevindt, valt er hier vanuit een financieel-economische invalshoek veel voor te zeggen. Ergo, in het kader van financieel gezondmaken van het AOV fonds valt er niet te ontkomen om de pensioengerechtigde leeftijd te verhogen. Anders is de vraag of het sociaal, maatschappelijk gewenst is en of het juridisch mogelijk is. Kan bij voorbaat een uittreedleeftijd worden vastgesteld terwijl er hiertoe geen wettelijke basis bestaat? Zo te oordelen zal dan het beginsel met terugwerkende kracht worden toegepast op de groep personen die na de 58 jarige leeftijd behalen. Komt met deze praktijk de rechtszekerheid van deze groep niet in het geding? - Er zijn meer onderdelen die juridische vragen oproepen: kan bij een volksverzekering als de AOV het instrument differentie in zowel premies, indexering van uitkeringen als tarieven worden toegepast? Hoe verhoudt dit tot het gelijkheidsbeginsel? - In het besluit van de Raad van Ministers wordt gesteld dat de (jaar) loongrens van ANG per 1 januari 2012 verdwijnt. In december 2011 is echter bekend gemaakt dat de loongrens per 1 jan 2012 ang zal gaan bedragen. Welk bedrag is correct? - Idem t.a.v. van de AOV normuitkering die vastgesteld is op ANG 818 terwijl per 1 januari 2012 bekend gemaakt is dat de AOV uitkering ANG 834 zal bedragen. - De AOV uitkering wordt verhoogd naar ANG 1000 per maand voor hen die alleen een AOV pensioen ontvangen. Dit wordt uit Landskas ( belastingen) betaald. Voor hoe lang? Een koppel ( echtpaar of samenwonenden) die beiden alleen AOV pensioen ontvangen zullen samen 2 x 1000 per maand ontvangen. Dit is meer dan het bestaansminimumloon. Is dit de bedoeling? - Een zeer belangrijke voorwaarde om het AOV fonds structureel financieel te verbeteren betreft een duurzame economische groei van 2-3,5% per jaar. Echter uit onderstaande tabel blijkt dat de Curaçaose economie in de afgelopen 15 jaar gemiddeld een groei van amper 0.07% per jaar vertoonde. In de afgelopen 23 jaar bedroeg de jaarlijkse gemiddelde groei 1,13% als gevolg van de relatief hoge groeicijfers in de eind jaren tachtig en beginjaren negentig. Op basis van deze historische reeks ziet het er niet naar uit dat de vereiste duurzame groei van 2-3,5% de komende jaren gehaald gaat worden. Wat dan? - Degenen die een aanvullend pensioen hebben, hebben hiertoe een contract afgesloten met een pensioenfonds en/of verzekeringsbedrijf. In deze contracten is veelal de 60 of 62 jarige leeftijd als einddatum opgenomen. Wat gaat er met deze contracten gebeuren? Als deze personen op het overeengekomen tijdstip met pensioen gaan dan zullen zij tot hun 65 jarige leeftijd de AOV moeten missen dan wel genoegen moeten nemen met een forse korting. Is dit de bedoeling? Zijn werkgevers verplicht personen waarmee afgesproken is dat bij het bereiken van 7

8 de 60 jarige leeftijd met pensioen in dienst te houden tot het bereiken van de 65 jarige leeftijd. Moeten zij voor deze periode pensioenpremie voldoen? - Per 1 juli 2012 dient de Ministerraad te beschikken over een uitgewerkt voorstel ter invoering van een verplicht pensioen inclusief inwerkingstredingsdatum. Een aantal vragen die hierbij rijzen zijn hoe de samenstelling van de Commissie die zich hiermee gaat belasten eruit zal zien, aantonen dat dit voorstel financieeleconomisch haalbaar is en hoe de structuur van dit stelsel er uit zal zien. Zal er sprake van een centralistisch model met één uitvoerder of een marktmodel waarbij meerdere met elkaar concurrerende pensioenentiteiten de uitvoering voor hun rekening zullen nemen? Samenvattend kan worden gesteld dat de besluiten van de Raad van Ministers om het AOV fonds structureel gezond te maken veel juridische en financieel-economische vragen oproept waardoor het allesbehalve zeker is dat de besluiten van de Raad van Ministers tot het beoogde doel zullen leiden. Niet aan de indruk kan worden ontkomen dat de Raad van Ministers overhaast en weinig doordacht te werk is gegaan. Er zullen nog heel wat maatregelen en besluiten genomen moeten worden. Een van de voornaamste onderdelen betreft het realiseren van structurele economische groei van minimaal 2-3% per jaar. Hoe gaat dat geschieden in een situatie waar sprake is van gebrek aan vertrouwen en voeren van een beleid gericht op het verhogen van AOV uitkeringen, heffen van hogere premies en opschroeven van de loongrens waardoor de costs of doing business alleen maar hoger (verslechtering van de concurrentiepositie) wordt zonder dat daartegenover verbetering van de arbeidsproductiviteit staat? Zou de aandacht zich niet meer dienen te richten op het verbeteren van het niveau van het onderwijs, training en her en bijscholing waardoor de kans op werk kan worden vergroot? Zou het voeren van een actief immigratiebeleid niet bijdragen tot het verbeteren van de dependency ratio? Kortom er zal nog heel wat moeten gebeuren om tot een structureel financieel gezond AOV fonds te komen. Tabel Reële Eco groei Curaçao als % BBP

9 RAPPORTEN Forse daling gemiddelde arbeidsproductiviteit Curaçao periode Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) heeft recent de meest actuele data en ontwikkelingen over de arbeidsproductiviteit die zich in de Curaçaose economie manifesteren bekend gemaakt. Het betreft de periode 2003 tot en met Arbeidsproductiviteit wordt door het CBS gedefinieerd als bruto togevoegde waarde (btw) per werkende in constante prijzen ( na correctie inflatie). Arbeidsproductiviteit vormt een belangrijke indicator voor de welvaart van een land. Een economie met een hoge arbeidsproductiviteit impliceert dat het land ook een hoog bruto binnenlands product heeft per capita en derhalve een hoog welvaartsniveau. Uit de gepubliceerde cijfers van het CBS blijkt dat de arbeidsproductiviteit in de periode fors gedaald is, zowel in lopende als constante prijzen. Bedroeg in 2003 de gemiddelde arbeidsproductiviteit in constante prijzen Naƒ per werkende in 2008 is deze tot NAƒ afgenomen. Voor verdere details vide onderstaande tabel 1. Als gevolg hiervan was de gemiddelde jaarlijkse groei van de arbeidsproductiviteit over de periode negatief ( - 4.1%) De bedrijfstakken met de hoogste arbeidsproductiviteit voor de periode 2007 te weten financiële dienstverlening en nutsbedrijven werden in 2008 met een sterke achteruitgang geconfronteerd. De mondiale financiële crisis en de sterke fluctuaties van wereldmarktprijzen voor olie zijn hiervan de voornaamste oorzaken. Door deze ontwikkelingen is de totale arbeidsproductiviteit in 2008 beduidend lager dan in 2007 en ook in vergelijking met de jaren daarvoor. Een belangrijke component van de bruto toegevoegde waarde per werkende betreft de beloning voor geleverde arbeid ofwel de loonkosten. Uit onderstaande tabel 3 blijkt dat de volgende ontwikkelingen zich in de periode hebben voortgedaan: 9

10 - De gemiddelde loonkosten in constante prijzen zijn gedaald van NAƒ in 2003 naar Naƒ in In lopende prijzen was er sprake van een stijging van bijna vijf duidend gulden per werkende. - De loonkosten zijn het hoogst in de sector financiële dienstverlening gevolgd door nutsbedrijven en transport en communicatie. De sterke daling van de arbeidsproductiveit in met name de financiële dienstverlenende sector en nutsbedrijven van respectievelijk -86,7% en 26,7 % in 2008 t.o.v heeft niet geleid tot (snelle) aanpassing van het niveau van de lonen. Het is te hopen dat 2008 een uitzonderlijk jaar ten aanzien van forse daling van de arbeidsproductiviteit was en dat de jaren daarna deze zich heeft weten te herstellen. Dalende arbeidsproductiviteit en toenemende costs of doing business dragen namelijk niet bij tot verbetering van de concurrentiepositie en daarmee het investeringsklimaat van Curaçao. 10

11 11

12 4.(Nieuwe)Wetgeving Beknopt overzicht van recente (initiatief) wetsvoorstellen/aanpassingen op sociaaleconomisch gebied welke door de Regering dan wel als initiatief ontwerp van de Staten aan de wetgevende macht ter behandeling zijn aangeboden en waar de SER advies over dient uit te brengen (periode januari 2012 t/m februari 2012). In de betreffende verslagperiode zijn de volgende verzoeken van de Regering bij de SER ingediend ter advisering; - Ontwerp indexeringsregelingen 2010 inzake de ZV, OV, AOV en AWW - Ontwerp-indexeringsregelingen 2011 inzake de ZV, OV, AOV en AWW en premie aanpasasingen AOV en AWW regeling. 5.ECONOMIC INDICATORS Foreign Exchange Position (x mln) : Jan 2012 : NAƒ 2,160 Jan 2011 : NAƒ 2,987 Consumer Price Index (Oct 2006 = 100) Jan 2012 :119,3 Jan 2011 :115,3 Change : 3,2% Average inflation past 12 months : 2,4% Population and Employment Curaçao : Total population 138, ,642 Employed population 56,582 56,535 Unemployed population 6,045 6,486 Labor Force 62,627 63,021 Unemployment rate 10.3% 12.4% GDP Curaçao (x mln) Private consumption ( x mln) Private investments (x mln) Export of goods & services (x mln) Imports of goods & services (x mln)

13 Stay over tourism no of visitors : Nov 2011 year to date : 352,417 Nov 2010 year to date: 309,312 Change : 14% Cruise tourism no. of passengers : Nov 2011 year to date : 311,366 Nov 2010 year to date : 328,413 Change: - 5% Stay over nights Nov 2011 year to date: 2,884,371 Nov 2010 year to date: 2,622,886 Change: 10% Occupancy rate Hotels December 75,56% 69,39% Average YTD 76,18% 71,71% Shipping : Jan - Aug 2011 Jan - Aug 2010 Freight Tanker Cruise Others Jan-June 2011 Jan-June 2010 Cargo movements, metric tons Unloaded 310, ,882 Loaded 112, ,200 Jan 2012 Jan 2011 Total companies Commercial Register Local 22,546 21,691 International 15,916 16,703 Total 38, Source: Centrale Bank van Curaçao en Sint Maarten, Central Bureau of Statistics, Curaçao Tourism Development Foundation, Curaçao Port Authority, MEO, CHATA, Chamber of Commerce Curaçao 13

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER JANUARI 2015

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER JANUARI 2015 1 Tel.: 461-1210 Fax: 461-5422 Newsletter V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER JANUARI 2015 1.EDITORIAL 2.ECONOMIE Stand van zaken ontwikkeling toeristische sector Curaçao

Nadere informatie

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER MAART 2014

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER MAART 2014 Tel.: 461-1210 Fax: 461-5422 Newsletter V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER MAART 2014 1.EDITORIAL 2.ECONOMIE Beëindiging Aanwijzing en hoe nu verder? Resultaten Conjunctuur

Nadere informatie

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER APRIL 2011

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER APRIL 2011 Tel.: 461-1210 Fax: 461-5422 Newsletter V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O info@vbc.an www.vbc.an NEWSLETTER APRIL 2011 1.EDITORIAL 2.ECONOMIE Kanttekeningen bij Regeerprogramma

Nadere informatie

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER NOVEMBER 2015

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER NOVEMBER 2015 Tel.: 461-1210 Fax: 461-5422 Newsletter V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER NOVEMBER 2015 1.EDITORIAL 2.ECONOMIE Stand van zaken overheidsfinanciën 3 e kwartaal 2015

Nadere informatie

Sense of urgency; Hervormingen; Impact.

Sense of urgency; Hervormingen; Impact. Sense of urgency; Hervormingen; Impact. Sense of urgency Korte termijn: financiële tekorten (2011) algemene ouderdomsvoorziening: ca. 100 mln/ jr schommelfonds uitgeput in 2013; ziektekostenverzekering:

Nadere informatie

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER APRIL 2015

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER APRIL 2015 Tel.: 461-1210 Fax: 461-5422 Newsletter V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER APRIL 2015 1.EDITORIAL 2.ECONOMIE Aanpassing Tax- Holiday wetgeving Stand van zaken Overheidsfinanciën

Nadere informatie

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER NOVEMBER 2017

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER NOVEMBER 2017 Tel.: 461-1210 Fax: 461-5422 Newsletter V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER NOVEMBER 2017 1.EDITORIAL 2.ECONOMIE Begroting Curaçao 2018 Impact CNSJF op de Curaçaose economie

Nadere informatie

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER AUGUSTUS 2012

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER AUGUSTUS 2012 Tel.: 461-1210 Fax: 461-5422 Newsletter V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O info@vbc.an www.vbc.an NEWSLETTER AUGUSTUS 2012 1.EDITORIAL 2.ECONOMIE Resultaten seminar Economen Platform

Nadere informatie

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER MAART 2012

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER MAART 2012 Tel.: 461-1210 Fax: 461-5422 Newsletter V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O info@vbc.an www.vbc.an NEWSLETTER MAART 2012 1.EDITORIAL 2.ECONOMIE Cft: Goedkeuring Begroting Curaçao

Nadere informatie

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER JULI 2015

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER JULI 2015 Tel.: 461-1210 Fax: 461-5422 Newsletter V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER JULI 2015 1.EDITORIAL 2.ECONOMIE Performance Curaçao economy 2014 and expected developments

Nadere informatie

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER DECEMBER 2014

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER DECEMBER 2014 Tel.: 461-1210 Fax: 461-5422 Newsletter V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER DECEMBER 2014 1.EDITORIAL 2.ECONOMIE Aanpassing Minimumlonen 2015 Voorstel inkorten AOV/AWW

Nadere informatie

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER NOVEMBER 2011

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER NOVEMBER 2011 Tel.: 461-1210 Fax: 461-5422 Newsletter V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O info@vbc.an www.vbc.an NEWSLETTER NOVEMBER 2011 1.EDITORIAL 2.ECONOMIE Advies Commissie Oudedagsvoorziening

Nadere informatie

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER AUGUSTUS 2013

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER AUGUSTUS 2013 Tel.: 461-1210 Fax: 461-5422 Newsletter V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER AUGUSTUS 2013 1.EDITORIAL 2.ECONOMIE Ontwikkelingen Betalingsbalans 2012 Convenant bevorderen

Nadere informatie

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER AUGUSTUS 2014

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER AUGUSTUS 2014 Tel.: 461-1210 Fax: 461-5422 Newsletter V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER AUGUSTUS 2014 1.EDITORIAL 2.ECONOMIE Ontwikkelingen betalingsbalans 2013 Landsverordening

Nadere informatie

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER JULI 2012

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER JULI 2012 Tel.: 461-1210 Fax: 461-5422 Newsletter V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O info@vbc.an www.vbc.an NEWSLETTER JULI 2012 1.EDITORIAL 2.ECONOMIE Ontwikkelingen betalingsbalans 2011

Nadere informatie

Statistisch Magazine Internationale economische ontwikkelingen in de periode 2010 tot en met 2012

Statistisch Magazine Internationale economische ontwikkelingen in de periode 2010 tot en met 2012 Internationale economische ontwikkelingen in de periode 2010 tot en met 2012 Inleiding Lorette Ford De economische ontwikkeling van een land kan door middel van drie belangrijke economische indicatoren

Nadere informatie

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER JULI 2013

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER JULI 2013 Tel.: 461-1210 Fax: 461-5422 Newsletter V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER JULI 2013 1.EDITORIAL 2.ECONOMIE Krimp economie Curaçao met 0,1% in 2012 Financiële Management

Nadere informatie

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER JANUARI 2011

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER JANUARI 2011 Tel.: 461-1210 Fax: 461-5422 Newsletter V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O info@vbc.an www.vbc.an NEWSLETTER JANUARI 2011 1.EDITORIAL 2.ECONOMIE Verwachte economische groei Curaçao

Nadere informatie

Economische effecten van een verlaging van de administratieve lasten

Economische effecten van een verlaging van de administratieve lasten CPB Notitie Datum : 7 april 2004 Aan : Projectdirectie Administratieve Lasten Economische effecten van een verlaging van de administratieve lasten 1 Inleiding Het kabinet heeft in het regeerakkoord het

Nadere informatie

Willemstad, mei Resultaten Conjunctuurenquête 2016

Willemstad, mei Resultaten Conjunctuurenquête 2016 Willemstad, mei 2017 Resultaten Conjunctuurenquête 2016 Inhoudsopgave Inleiding... 2 Methodologie... 3 Resultaten conjunctuurenquête... 5 1.1 Investeringsbelemmeringen en bevorderingen... 5 1.2 Concurrentiepositie...

Nadere informatie

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER MAART 2011

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER MAART 2011 Tel.: 461-1210 Fax: 461-5422 Newsletter V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O info@vbc.an www.vbc.an 1.EDITORIAL 2.ECONOMIE Belastingplan 2011 80-20 regeling 3.RAPPORTEN CHATA Policy

Nadere informatie

Resultaten conjunctuurenquête 1 e halfjaar 2015

Resultaten conjunctuurenquête 1 e halfjaar 2015 Resultaten conjunctuurenquête 1 e halfjaar 2015 Inleiding Chris M. Jager In mei en juni 2015 zijn in het kader van de conjunctuurenquête (CE) een groot aantal bedrijven benaderd met vragenlijsten. Doel

Nadere informatie

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER OKTOBER 2012

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER OKTOBER 2012 Tel.: 461-1210 Fax: 461-5422 Newsletter V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER OKTOBER 2012 1.EDITORIAL 2.ECONOMIE Financiële situatie Curaçao anno oktober 2012 Stand van

Nadere informatie

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER SEPTEMBER 2014

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER SEPTEMBER 2014 Tel.: 461-1210 Fax: 461-5422 Newsletter V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER SEPTEMBER 2014 1.EDITORIAL 2.ECONOMIE (Sociaal-Economisch) Beleid Regering 2014/2015 Begroting

Nadere informatie

A 2014 N 106 PUBLICATIEBLAD

A 2014 N 106 PUBLICATIEBLAD A 2014 N 106 PUBLICATIEBLAD MINISTERIËLE REGELING MET ALGEMENE WERKING, van de 16 de december 2014 houdende toepassing van artikel 13, eerste lid, van de Landsverordening minimumlonen (PB 1972, no. 110)

Nadere informatie

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER OKTOBER 2016

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER OKTOBER 2016 Tel.: 461-1210 Fax: 461-5422 Newsletter V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER OKTOBER 2016 1.EDITORIAL 2.ECONOMIE Begroting Curaçao 2017 Stand van zaken toerisme t/m 1

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 vwo 2003-II

Eindexamen economie 1-2 vwo 2003-II 4 Antwoordmodel Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 Een voorbeeld van een juist antwoord

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 vwo 2005-II

Eindexamen economie 1-2 vwo 2005-II 4 Beoordelingsmodel Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 Een voorbeeld van een juist antwoord

Nadere informatie

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER OKTOBER 2014

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER OKTOBER 2014 Tel.: 461-1210 Fax: 461-5422 Newsletter V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER OKTOBER 2014 1.EDITORIAL 2.ECONOMIE Brandbrief VBC aan regering over stand van zaken economie

Nadere informatie

Groei of krimp? bij Pincode 5e ed. 4GT Hoofdstuk 7 en 4K Hoofdstuk 5 aanvullend lesmateriaal n.a.v. vernieuwde syllabus EC/K/5A: 2

Groei of krimp? bij Pincode 5e ed. 4GT Hoofdstuk 7 en 4K Hoofdstuk 5 aanvullend lesmateriaal n.a.v. vernieuwde syllabus EC/K/5A: 2 Groei of krimp? bij Pincode 5e ed. 4GT Hoofdstuk 7 en 4K Hoofdstuk 5 aanvullend lesmateriaal n.a.v. vernieuwde syllabus EC/K/5A: 2 Als je moet kiezen welk plaatje je op je cijferlijst zou willen hebben,

Nadere informatie

Economische ontwikkelingen in 2013 en vooruitzichten voor 2014

Economische ontwikkelingen in 2013 en vooruitzichten voor 2014 PERSBERICHT NR. 2013-009 Curaçao Economische ontwikkelingen in 2013 en vooruitzichten voor 2014 Na de economische krimp van 0,1% in 2012, neemt naar verwachting het reële Bruto Binnenlands Product van

Nadere informatie

Resultaten Conjunctuurenquete 1e helft 2014

Resultaten Conjunctuurenquete 1e helft 2014 Resultaten Conjunctuurenquete 1e helft 214 Willemstad, Maart 214 Inleiding In juni 214 zijn in het kader van de conjunctuurenquête (CE) de bedrijven benaderd met vragenlijsten op Curaçao. Doel van deze

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 havo 2007-I

Eindexamen economie 1-2 havo 2007-I 4 Beoordelingsmodel Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 maximumscore 2 twee van de volgende voorbeelden

Nadere informatie

2. Globale analyse 2015

2. Globale analyse 2015 2. Globale analyse 2015 2.1. Tekort 2015 We zien dat de economie aantrekt. Dat zien we ook terug in Enschede. We nemen groei en dynamiek waar van bedrijven op de toplocaties (met name Kennispark en de

Nadere informatie

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER JANUARI 2014

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER JANUARI 2014 Tel.: 461-1210 Fax: 461-5422 Newsletter V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER JANUARI 2014 1.EDITORIAL 2.ECONOMIE Economische vooruitzichten 2014 en ontwikkelingen 2013

Nadere informatie

Rijksbelastingen 0n verdubbeld en vergroend

Rijksbelastingen 0n verdubbeld en vergroend 08 Rijksbelastingen 0n verdubbeld en vergroend Laurens Cazander Publicatiedatum CBS-website: 3 februari 2009 Den Haag/Heerlen, 2009 Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken * = voorlopig cijfer x =

Nadere informatie

Guardian Group Fatum Pensioen en Bedrijvendag 27 Mei 2016 Steven Martina President & CEO Guardian Group Fatum

Guardian Group Fatum Pensioen en Bedrijvendag 27 Mei 2016 Steven Martina President & CEO Guardian Group Fatum Guardian Group Fatum Pensioen en Bedrijvendag 27 Mei 2016 Steven Martina President & CEO Guardian Group Fatum TAKING CARE OF GENERATIONS!!! HET BELANG VAN HET SOCIAAL ZEKERHEIDSSTELSEL HET BELANG

Nadere informatie

De conclusies van het IMF betreffende de betalingsbalans en het monetair beleid zijn onderverdeeld in drie aspecten:

De conclusies van het IMF betreffende de betalingsbalans en het monetair beleid zijn onderverdeeld in drie aspecten: SAMENVATTING BELANGRIJKSTE CONCLUSIES IN HET RAPPORT D.D. 19 SEPTEMBER 2011 NAAR AANLEIDING VAN DE BESPREKINGEN IN HET KADER VAN DE 2011 ARTIKEL IV CONSULTATIES VAN HET IMF 1. HOOFDTHEMA Het belangrijkste

Nadere informatie

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER JULI 2011

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER JULI 2011 Tel.: 461-1210 Fax: 461-5422 Newsletter V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O info@vbc.an www.vbc.an NEWSLETTER JULI 2011 1.EDITORIAL 2.ECONOMIE Economische groei Curaçao 2010: 0,1%

Nadere informatie

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 1 Toelichting op het jaarverslag In het Jaarverslag 2013 legt het pensioenfonds uitgebreid verantwoording af over de ontwikkelingen, besluiten en gebeurtenissen

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 havo 2004-I

Eindexamen economie 1-2 havo 2004-I 4 Beoordelingsmodel Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 Een voorbeeld van een juist antwoord

Nadere informatie

Statistisch Bulletin. Jaargang 71 2015 35

Statistisch Bulletin. Jaargang 71 2015 35 Statistisch Bulletin Jaargang 71 2015 35 27 augustus 2015 Inhoud 1. Arbeid en sociale zekerheid 3 Werkloosheid verder gedaald 3 Werkloze beroepsbevolking 4 2. Inkomen en bestedingen 5 Consumenten zijn

Nadere informatie

Eindexamen economie havo I

Eindexamen economie havo I Opgave 1 Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. 1 Voorbeeld van een juiste berekening: 47,5 27,5 100% = 72,73% 27,5

Nadere informatie

AFKONDIGINGSBLAD VAN SINT MAARTEN

AFKONDIGINGSBLAD VAN SINT MAARTEN AFKONDIGINGSBLAD VAN SINT MAARTEN Jaargang 2015 No. 29 Regeling van de Minister van Volksgezondheid, Sociale Ontwikkeling en Arbeid tot vaststelling van het minimumuurloon in verband met de aanpassing

Nadere informatie

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O. NEWSLETTER September 2011

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O. NEWSLETTER September 2011 Tel.: 461-1210 Fax: 461-5422 Newsletter V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O info@vbc.an www.vbc.an NEWSLETTER September 2011 1.EDITORIAL 2.ECONOMIE Economische verwachting 2011:

Nadere informatie

Dé Bank voor de Sociale Verzekeringen.

Dé Bank voor de Sociale Verzekeringen. DE PENSIOENEN, TOESLAG, PREMIEPERCENTAGES, LOONGRENZEN, PREMIE- INKOMENSGRENZEN, EN BIJDRAGE VAN DE SOCIALE VERZEKERINGEN 2014 WEDUWEN- EN WEDUWNAARSPENSIOEN: OUDERDOMSPENSIOEN: t/m 39 jaar NAf. 400,-

Nadere informatie

Voorbeeldcasussen workshop DELFI-tool t.b.v. de LWEO Conferentie 2016. Auteurs: Íde Kearney en Robert Vermeulen

Voorbeeldcasussen workshop DELFI-tool t.b.v. de LWEO Conferentie 2016. Auteurs: Íde Kearney en Robert Vermeulen Voorbeeldcasussen workshop DELFI-tool t.b.v. de LWEO Conferentie 2016. Auteurs: Íde Kearney en Robert Vermeulen De voorbeelden in de casussen zijn verzonnen door de auteurs en komen niet noodzakelijkerwijs

Nadere informatie

Artikelen. Cao-lonen 2005, de definitieve gegevens. Nathalie Peltzer

Artikelen. Cao-lonen 2005, de definitieve gegevens. Nathalie Peltzer Cao-lonen, de definitieve gegevens Nathalie Peltzer In zijn de cao-lonen per uur, inclusief bijzondere beloningen, met,7 procent gestegen. In stegen de caolonen nog met, procent. Sinds 98 is de cao-loon-stijging

Nadere informatie

4 Enkele kanttekeningen bij het voornemen van de minister

4 Enkele kanttekeningen bij het voornemen van de minister 4 Enkele kanttekeningen bij het voornemen van de minister Cyclische werkloosheid en WW-uitkeringen Uit gegevens van het UWV blijkt dat hoewel cyclische arbeid (en daarmee cyclische werkloosheid) eigenlijk

Nadere informatie

Statistisch Bulletin. Jaargang 71 2015 13

Statistisch Bulletin. Jaargang 71 2015 13 Statistisch Bulletin Jaargang 71 2015 13 26 maart 2015 Inhoud 1. Arbeid en sociale zekerheid 3 CBS: Werkloosheid gedaald door afname beroepsbevolking 3 Werkloze beroepsbevolking 1) 5 2. Inkomen en bestedingen

Nadere informatie

Vergelijking tussen sectoren (In (Aandeel procenten) arbeidsplaatsen in procenten)

Vergelijking tussen sectoren (In (Aandeel procenten) arbeidsplaatsen in procenten) Staat van 2014 Sectorstructuur In welke sectoren is sterker vertegenwoordigd dan het s gemiddelde? Zakelijke diensten (16,5%), Informatie en Communicatie (6,5%), Financiële instellingen (4,5%) Vergelijking

Nadere informatie

AFKONDIGINGSBLAD VAN SINT MAARTEN

AFKONDIGINGSBLAD VAN SINT MAARTEN AFKONDIGINGSBLAD VAN SINT MAARTEN Jaargang 2016 No. 43 Landsbesluit, houdende algemene maatregelen, van 4 augustus 2016 tot wijziging van de dagloongrenzen voor 2015, genoemd in de Landsverordening ongevallen

Nadere informatie

Turistika Modelscenario s s

Turistika Modelscenario s s Turistika Modelscenario s s 2005-2012 Amsterdam/Willemstad oktober 2005 1 Turistika 2005-2012 1 2 3 4 5 6 Doelstellingen workshop Doelstellingen project Turistika Databronnen Structuur model vraagzijde

Nadere informatie

Eindexamen economie vwo II

Eindexamen economie vwo II Beoordelingsmodel Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 maximumscore 2 Voorbeelden van een

Nadere informatie

Domein E: Ruilen over de tijd. fransetman.nl

Domein E: Ruilen over de tijd. fransetman.nl Domein E: Ruilen over de tijd Rente : prijs van tijd Nu lenen: een lagere rente Nu sparen: een hogere rente Individuele prijs van tijd: het ongemak dat je ervaart Algemene prijs van tijd: de rente die

Nadere informatie

Modelscenario s (deel II)

Modelscenario s (deel II) Turistika Dienst Economische Zaken Modelscenario s 2005-2012 (deel II) Amsterdam/Willemstad mei 2006 1 Turistika 2005-2012 1 2 3 4 5 6 Doelstellingen workshop Doelstellingen project Turistika I/O analyse:

Nadere informatie

Examen VWO. economie. Voorbeeldopgaven Phillipscurve. voorbeeldopgaven Phillipscurve

Examen VWO. economie. Voorbeeldopgaven Phillipscurve. voorbeeldopgaven Phillipscurve Examen VWO 2017 Voorbeeldopgaven Phillipscurve economie voorbeeldopgaven Phillipscurve Opgave 1 Langs de glijbaan omhoog? Met het uitbreken van de kredietcrisis in 2008 ondervonden veel banken wereldwijd

Nadere informatie

Code Red Scenario voor zorgontwikkeling in de huidige crisis. Amsterdam, 20 april 2009

Code Red Scenario voor zorgontwikkeling in de huidige crisis. Amsterdam, 20 april 2009 Code Red Scenario voor zorgontwikkeling 2009-2014 in de huidige crisis Amsterdam, 20 april 2009 Vraag Antwoord 1 Zijn de nieuwe maatregelen voldoende om de financiële consequenties van de huidige economische

Nadere informatie

Zakelijke dienstverlening

Zakelijke dienstverlening Zakelijke dienstverlening Trends, Ontwikkelingen, Cijfers & Prognoses Juni 16 Economisch Bureau Nederland Kasper Buiting Senior sector econoom 3376 kasper.buiting@nl.abnamro.com Inhoud Onderwerp Pag Kernpunten

Nadere informatie

SVb Seguridad pa Aruba su comunidad

SVb Seguridad pa Aruba su comunidad SVb Seguridad pa Aruba su comunidad Creandoclaridad, treciendotrankilidad Op weg naar een betaalbare AOV Presentatie Dialogo Social 2013 Eagle, November 2013 1 Inhoud 1. Inleiding: het belang van de AOV

Nadere informatie

A 2017 N 80 PUBLICATIEBLAD. De Minister van Economische Ontwikkeling,

A 2017 N 80 PUBLICATIEBLAD. De Minister van Economische Ontwikkeling, A 2017 N 80 PUBLICATIEBLAD MINISTERIËLE REGELING MET ALGEMENE WERKING van de 19 de september 2017 ter uitvoering van artikel 2, eerste lid, van de Prijzenverordening 1961 1 (Regeling basispremie wettelijke

Nadere informatie

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER FEBRUARI 2014

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER FEBRUARI 2014 Tel.: 461-1210 Fax: 461-5422 Newsletter V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER FEBRUARI 2014 1.EDITORIAL 2.ECONOMIE Reparatiewetgeving Basis Verzekering Ziektekosten Productontwikkeling

Nadere informatie

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Midden-Holland, augustus 2017

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Midden-Holland, augustus 2017 Nieuwsflits Arbeidsmarkt Midden-Holland, augustus 2017 Daling WW-uitkeringen in Midden-Holland minder sterk In augustus blijft het aantal lopende WW-uitkeringen in Midden-Holland nagenoeg gelijk. Van alle

Nadere informatie

Toerisme in Caribisch Nederland 2016

Toerisme in Caribisch Nederland 2016 Paper Toerisme in Caribisch Nederland 216 Juli 217 CBS Centraal Bureau voor de Statistiek Losse elektronische publicatie, 1 Inhoud 1. Bonaire 3 1.1 Samenvatting 216 3 1.2 Toeristen per vliegtuig 4 1.3

Nadere informatie

Perscommuniqué. Het Federaal Planbureau evalueert de gevolgen van de duurdere dollar en de hogere olieprijzen voor de Belgische economie

Perscommuniqué. Het Federaal Planbureau evalueert de gevolgen van de duurdere dollar en de hogere olieprijzen voor de Belgische economie Federaal Planbureau Economische analyses en vooruitzichten Perscommuniqué Brussel, 15 september 2000 Het Federaal Planbureau evalueert de gevolgen van de duurdere dollar en de hogere olieprijzen voor de

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 vwo 2007-II

Eindexamen economie 1-2 vwo 2007-II Beoordelingsmodel Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 maximumscore 1 0,15 0,12 100% = 25%

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Werkgelegenheid commerciële sector daalt. Minder banen in industrie en zakelijke dienstverlening

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Werkgelegenheid commerciële sector daalt. Minder banen in industrie en zakelijke dienstverlening Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB02-196 26 september 2002 9.30 uur Werkgelegenheid commerciële sector daalt Voor het eerst sinds 1994 is het aantal banen van werknemers in commerciële bedrijven

Nadere informatie

Debt Sustainability Analysis (DSA)

Debt Sustainability Analysis (DSA) BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD Suriname Debt Management Office Debt Sustainability Analysis (DSA) Een analyse naar de kwetsbaarheid van de Surinaamse Staatsschuld in 2014-2018 Malty Dwarkasing Sarajane Omouth

Nadere informatie

De financiële crisis vanuit de. Miriam Gonzalez Executive Director Centrale Bank van Aruba

De financiële crisis vanuit de. Miriam Gonzalez Executive Director Centrale Bank van Aruba De financiële crisis vanuit de Caribische invalshoek 4 november 2010 0 Miriam Gonzalez Executive Director Centrale Bank van Aruba Structuur van de presentatie Effecten financiële crisis voor het Caribisch

Nadere informatie

5.6 Het Nederlands hoger onderwijs in internationaal perspectief

5.6 Het Nederlands hoger onderwijs in internationaal perspectief 5.6 Het s hoger onderwijs in internationaal perspectief In de meeste landen van de is de vraag naar hoger onderwijs tussen 1995 en 2002 fors gegroeid. Ook in gaat een steeds groter deel van de bevolking

Nadere informatie

solidariteit van jong met oud, of ook omgekeerd?

solidariteit van jong met oud, of ook omgekeerd? Bijdrage prof. dr. Kees Goudswaard / 49 Financiering van de AOW: solidariteit van jong met oud, of ook omgekeerd? Deze vraag staat centraal in de bij drage van bijzonder hoogleraar Sociale zekerheid prof.

Nadere informatie

HAAGSE MONITOR RECESSIECIJFERS januari 2010

HAAGSE MONITOR RECESSIECIJFERS januari 2010 Pagina // Bijlage HAAGSE MONITOR RECESSIECIJFERS uari Deze monitor geeft zowel prognoses als gerealiseerde cijfers weer. Het vaststellen van gerealiseerde cijfers kost tijd, maar worden, zodra deze bekend

Nadere informatie

Pensioennieuwsbrief AC Rijksvakbonden. Februari 2012. Ferry Pereboom Angelique Kansouh

Pensioennieuwsbrief AC Rijksvakbonden. Februari 2012. Ferry Pereboom Angelique Kansouh Pensioennieuwsbrief AC Rijksvakbonden Ferry Pereboom Angelique Kansouh Februari 2012 De AC Rijksvakbonden zijn een initiatief van NCF, Juvox, VPW en VCPS Inhoudsopgave 0. Voorwoord......... 3 1. Lage dekkingsgraad

Nadere informatie

Gemiddelde looptijd werkloosheidsuitkeringen nog geen jaar

Gemiddelde looptijd werkloosheidsuitkeringen nog geen jaar Gemiddelde looptijd werkloosheidsuitkeringen nog geen Ton Ferber In de jaren 1992 2001 was de gemiddelde looptijd van een WWuitkering elf maanden. Van de 4,3 miljoen beëindigde uitkeringen was de gemiddelde

Nadere informatie

Conjunctuurbarometer van de Nationale Bank van België

Conjunctuurbarometer van de Nationale Bank van België Conjunctuurbarometer van de Nationale Bank van België Oktober 212 1 1 - -1-1 -2-2 -3-3 22 23 24 2 26 27 28 29 21 211 212 Seizoengezuiverde en afgevlakte reeks Seizoengezuiverde brutoreeks De conjunctuurbarometer

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Parnassusplein 5 T 070 333

Nadere informatie

Een economische perspectief op Limburg in 2015. Prof. Dr. Piet Pauwels Universiteit Hasselt

Een economische perspectief op Limburg in 2015. Prof. Dr. Piet Pauwels Universiteit Hasselt Een economische perspectief op Limburg in 2015 Prof. Dr. Piet Pauwels Universiteit Hasselt 0 De welvaart in Limburg 2001 welvaartskloof met Vlaanderen 15% 2011 welvaartskloof met Vlaanderen 20% Om de kloof

Nadere informatie

BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD. Suriname Debt Management Office. Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2012

BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD. Suriname Debt Management Office. Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2012 BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD Suriname Debt Management Office Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2012 Een vooruitblik op de schuld, de schuldenlastbetalingen in 2013-2045

Nadere informatie

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER FEBRUARI 2013

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER FEBRUARI 2013 Newsletter V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O Tel.: 461-1210 Fax: 461-5422 info@vbcuracao.com NEWSLETTER FEBRUARI 2013 1.EDITORIAL 2.ECONOMIE Invoering Basis Verzekering Ziektekosten

Nadere informatie

Extra informatie pensioenverlaging

Extra informatie pensioenverlaging Extra informatie pensioenverlaging Wat is de invloed van de verlaging op mijn netto pensioen? Als u nog niet met pensioen bent, kunnen we u nu niet zeggen hoe uw netto pensioen

Nadere informatie

Houdbaarheid. Albert van der Horst

Houdbaarheid. Albert van der Horst Houdbaarheid Albert van der Horst Vergrijzing => dalend EMU-saldo => houdbaarheidstekort 4 2 0-2 -4-6 % gdp Sustainability gap: 4½% gdp -8 2010 2020 2030 2040 2050 2060 sustainable primary balance primary

Nadere informatie

BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD. Suriname Debt Management Office. Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2014

BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD. Suriname Debt Management Office. Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2014 BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD Suriname Debt Management Office Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2014 Sarajane Marilfa Omouth Paramaribo, juni 2015 1. Inleiding De totale

Nadere informatie

Economie. Arbeidsmarkt. Domein markt en domein goede tijden, slechte tijden

Economie. Arbeidsmarkt. Domein markt en domein goede tijden, slechte tijden Economie Arbeidsmarkt Domein markt en domein goede tijden, slechte tijden ETMF, STAI oktober 2014 Opgave 1 (havo 2002-1 ec1 opg 6) Kunnen de premies lager? Alle werknemers betalen verplicht premies voor

Nadere informatie

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het tweede kwartaal gestegen van 15.941 miljoen naar 16.893 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013).

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het tweede kwartaal gestegen van 15.941 miljoen naar 16.893 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013). Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2014 129,5%, een toename van 0,9%-punt ten opzichte van 31 maart 2014. Over de eerste zes maanden steeg de marktwaardedekkingsgraad

Nadere informatie

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER APRIL 2014

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER APRIL 2014 Tel.: 461-1210 Fax: 461-5422 Newsletter V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER APRIL 2014 1.EDITORIAL 2.ECONOMIE Voorspelling MEO Economische groei 2014 Jaarverslag CFT

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 vwo 2005-I

Eindexamen economie 1-2 vwo 2005-I 4 Beoordelingsmodel Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 Een voorbeeld van een juist antwoord is: Een

Nadere informatie

Bijna 3 miljard euro begrotingsoverschot in 2016

Bijna 3 miljard euro begrotingsoverschot in 2016 Bijna 3 miljard euro begrotingsoverschot in 2016 De overheid behaalde in 2016 een begrotingsoverschot van 2,9 miljard euro. Dit is 0,4 procent van het bruto binnenlands product (bbp). Een jaar eerder was

Nadere informatie

Welvaart en groei. 1) Leg uit wat welvaart inhoudt. 1) De mate waarin mensen in hun behoefte kunnen voorzien. 2) Waarmee wordt welvaart gemeten?

Welvaart en groei. 1) Leg uit wat welvaart inhoudt. 1) De mate waarin mensen in hun behoefte kunnen voorzien. 2) Waarmee wordt welvaart gemeten? 1) Leg uit wat welvaart inhoudt. 2) Waarmee wordt welvaart gemeten? 3) Wat zijn negatief externe effecten? 4) Waarom is deze maatstaf niet goed genoeg? Licht toe. 1) De mate waarin mensen in hun behoefte

Nadere informatie

Conjunctuur enquête. Technologische Industrie Nederland

Conjunctuur enquête. Technologische Industrie Nederland Conjunctuur enquête Technologische Industrie Nederland Gunstig beeld met internationale onzekerheden Het CBS kopt donderdag 16 februari dat het ondernemersvertrouwen in Nederland nog nooit op zo n hoog

Nadere informatie

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Haaglanden en Zuid-Holland Centraal, augustus 2017

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Haaglanden en Zuid-Holland Centraal, augustus 2017 Nieuwsflits Arbeidsmarkt Haaglanden en Zuid-Holland Centraal, augustus 2017 Daling WW-uitkeringen vlakt af In augustus blijft het aantal lopende WW-uitkeringen in Haaglanden en Zuid- Holland Centraal nagenoeg

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2010 2011 32 428 Derde aanpassing van wetten in verband met de nieuwe staatsrechtelijke positie van Bonaire, Sint Eustatius en Saba als openbaar lichaam

Nadere informatie

S A M E N V A T T I N G

S A M E N V A T T I N G 5 6 Samenvatting Adviesaanvraag, opvattingen kabinet In dit advies reageert de SER op een drietal voorgenomen maatregelen van het kabinet om de toetredingsvoorwaarden van de WW aan te scherpen. Het betreffen:

Nadere informatie

Verslag van de president

Verslag van de president Verslag van de president De matige groei van de wereldeconomie zette zich voort in het tweede kwartaal van 2016 als gevolg van een groeivertraging in de hoogontwikkelde landen. In de opkomende economieën

Nadere informatie

Overheid en economie

Overheid en economie Overheid en economie Overheid en economie Het aandeel van de overheid in de economie, de overheid als actor en de overheid op regionaal niveau, een verkenning Inleiding Het begrip economische groei komt

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Inkomen huishoudens gecorrigeerd voor inflatie licht gedaald. Meer inkomen uit vermogen en pensioen

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Inkomen huishoudens gecorrigeerd voor inflatie licht gedaald. Meer inkomen uit vermogen en pensioen Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB06-074 13 juli 2006 9.30 uur Uitgaven huishoudens hoger dan inkomsten De Nederlandse economie is in 2005 met 1,5 procent gegroeid. Het voor inflatie gecorrigeerde

Nadere informatie

jul/09 mei/09 jun/09 sep/09 sep/08 jan/09 feb/09 mrt/09 jun/09 aug/09 sep/09 aug/09

jul/09 mei/09 jun/09 sep/09 sep/08 jan/09 feb/09 mrt/09 jun/09 aug/09 sep/09 aug/09 HAAGSE MONITOR ECONOMISCHE RECESSIE 7 Deze monitor geeft zowel prognoses als gerealiseerde cijfers weer. Het vaststellen van gerealiseerde cijfers kost tijd, maar worden, zodra deze bekend zijn, in de

Nadere informatie

Keuzeonderwerp. Keynesiaans model. Gesloten /open economie zonder/met overheid met arbeidsmarkt. fransetman.nl

Keuzeonderwerp. Keynesiaans model. Gesloten /open economie zonder/met overheid met arbeidsmarkt. fransetman.nl Keuzeonderwerp Keynesiaans model Gesloten /open economie zonder/met overheid met arbeidsmarkt Vraag op de goederenmarkt Alleen gezinnen en bedrijven kopen op de goederenmarkt. C = 0,6 Y Aa = 4 mln mensen

Nadere informatie

1)Waaruit bestaat de vraag op de Werkenden en arbeidsmarkt? (openstaande)vacatures. 2)Noem een ander woord voor Werkenden werkgelegenheid.

1)Waaruit bestaat de vraag op de Werkenden en arbeidsmarkt? (openstaande)vacatures. 2)Noem een ander woord voor Werkenden werkgelegenheid. 1 1)Waaruit bestaat de vraag op de arbeidsmarkt? 2)Noem een ander woord voor werkgelegenheid. 3)Wie vragen arbeid? 4)Met welk woord wordt het aanbod van arbeid ook aangeduid? 5)Geef de omschrijving van

Nadere informatie