V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O. NEWSLETTER September 2011

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O. NEWSLETTER September 2011"

Transcriptie

1 Tel.: Fax: Newsletter V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER September EDITORIAL 2.ECONOMIE Economische verwachting 2011: Krimp van 0,7% Resultaten IMF 2011 Art.IV consultatie Goedkeuring Staten Belastingplan RAPPORTEN World Economic Forum: Lijst meest concurrerende landen in de wereld (Nieuwe) Wetgeving 5.ECONOMISCHE INDICATOREN 1.EDITORIAL Uit recente analyses en publicaties van hoog aangeschreven lokale instituten zoals de Centrale Bank van Curaçao en St. Maarten, het Centraal Bureau voor de Statistiek, het Ministerie van Financiën, de Raad van Advies van Curaçao en het Curaçaose Economenplatform blijkt dat de financieel en sociaal-economische situatie waarin Curaçao momenteel verkeerd aanleiding vormt voor de nodige bezorgdheid. Er is onder meer sprake van stagnatie van de economische groei en zelf krimp, daling van het ondernemersvertrouwen, dreigende verslechtering van de overheidsfinanciën, invoeren van maatregelen en doorvoeren van aanpassingen die mogelijkerwijs in strijd zijn met het gelijkheidsbeginsel en integriteitsbepalingen. De bevindingen van de lokale experts worden bevestigd door onder meer het IMF die naar aanleiding van het in september 2011 Artikel IV uitgevoerd consultatie onderzoek in haar preliminiray verslag melding maakt van marginale economische groei, hoge werkeloosheid, grote tekorten op de lopende rekening als gevolg van hoge kredietverlening, verslechtering van de concurrentiepositie en het op niet consistente en adequate wijze doorberekenen van de stijgende wereldmarktprijzen van olie en voedselproducten. Ook is in opdracht van de Koninkrijksregering een aanvang gemaakt met een onderzoek inzake het integriteitsgebeuren op Curaçao. Voornoemde instellingen hebben zich niet alleen bezig gehouden met het analyseren van de situatie maar hebben ook aanbevelingen gedaan om de gesignaleerde problemen succesvol te kunnen aanpakken. Samengevat komen deze puntsgewijs neer op: - Macro economische stabiliteit; - Efficient functionerende en flexibele markten; 1

2 - Sterke vermindering van de bureaucratie / lage administratieve barrieres; - Modernisering en versimpeling van het belastingstelsel; - Naleven en stimuleren principes van good public en corporate governance ; - Verdere stimulering en ontwikkeling deviezengenererende sectoren; - Aanpak hoge kredietverlening; - Stimuleren en versterken dialoog met de sociale partners; Uit reacties van de Regering kan worden afgeleid dat zij het niet eens is met hetgeen de lokale en internationale instituten naar voren hebben gebracht. In de optiek van de Regering is geen sprake van economische terugval laat staan krimp. Integendeel de economie groeit en de Minister President is zelf van oordeel dat de inhoud van het preliminary IMF rapport niet anders opgevat kan worden dan een pluim voor het door zijn kabinet gevoerd financieel en sociaal-economisch beleid. Wie heeft het nu bij het rechte eind? De experts of de Regering? In ieder geval kan geconstateerd worden dat het verhaal van de Regering niet of nauwelijks is onderbouwd, terwijl maatregelen die genomen zijn, wellicht met uitzondering van aanpassing van de belastingwetgeving, precies tegenovergesteld zijn als die welke de experts aanbevelen. Concrete voor beelden hiervan zij onder meer de arbeidsmarkt, die met het aannemen van de 80/20 regeling, eerder zal verstarren dan worden geflexibiliseerd. Idem t.a.v. aanzien van de productenmarkt waar sprake is van uitbreiding van de makutu in plaats van stimuleren van de concurrentie. Het gevolg van deze maatregelen is meer bureaucratie in plaats van minder. Van de acht hierboven genoemde aanbevelingen heeft de Regering vooralsnog één overgenomen. Een stap vooruit en zeven achteruit levert per saldo een achteruitgang op. Het is te hopen dat de Regering deze simpele rekensom inziet om vervolgens tot de conclusie te komen dat aanpassing van haar beleid (dringend) noodzakelijk is. 2.ECONOMIE Economische verwachting 2011: krimp van 0,7% Uit het jaarverslag 2010 van de Centrale Bank van Curaçao en St.Maarten dat eind augustus 2011 is gepubliceerd, blijkt dat de verwachte economische groei van 0,7% niet te zijn gehaald. In 2010 bedroeg de groei 0,1%. Ten opzichte van 2009 toen sprake was van een krimp van 0,5%, is dit een verbetering. Dit moeizame herstel komt grotendeels voor rekening van een stijging van de overheidsbestedingen. De overheidsconsumptie nam toe als gevolg van hogere uitgaven aan goederen en diensten vanwege de ontmanteling van de Nederlandse Antillen. De overheidsinvesteringen namen toe door uitvoering van de zgn.sei projecten. Sectorale data wijzen uit dat de productie in de meeste sectoren van de economie is gedaald. De krimp van de productie was het sterkst in de sector industrie grotendeels veroorzaakt door afname van de toegevoegde waarde van de raffinaderij die in 2010 als gevolg van stroomstoringen grotendeels kwam stil te liggen. De bouwsector vertoonde een verdere achteruitgang vanwege het uitblijven van grote investeringsprojecten. 2

3 De activiteiten in de sector groot en kleinhandel namen in 2010 af hoewel minder sterk als in Op Curaçao was dit te wijten aan vermindering van activiteiten in de Vrije Zone. De transport, opslag en communicatie sector vertoonde in 2010 een achteruitgang als gevolg van tegenvallende resultaten in de havens en olieoverslag en opslagactiviteiten. In de sector hotels en restaurants was er sprake van verdere daling van activiteiten zij het minder dan in 2009 het geval was. Op Curaçao was met name de terugval van het aantal toeristen uit Venezuela merkbaar. De sector zakelijke dienstverlening en onroerend goed vertoonde in 2010 een herstel. De financiële dienstverlenende sector registreerde een toename van de toegevoegde waarde als gevolg van eenstijging van zowel de lokale als internationale dienstverlening. Onderstaande tabel geeft een cijfermatig overzicht van de economische ontwikkelingen in de diverse sectoren in de afgelopen jaren. Ontwikkeling reële GDP sectoren in % uitgedrukt Sectoren L.V.V. en mijnbouw Industry Utiliteit 0.3 3, ,0 0.4 Bouw Groot en Kleinhandel Restaurants & hotels Transport en communicatie ,0-1 Financiële dienstverlening Zakelijke dienstverlening Private huishoudens Overige Totaal private sector 2.2 3, Overheidssector GDP De marginale economische groei in 2010 heeft niet geresulteerd in een toename van de werkgelegenheid. Het werkeloosheidspercentage van de Ned. Antillen steeg in 2010 naar 10,4%. In 2009 bedroeg dit percentage 10%. De inflatie nam in 2010 toe ten opzichte van Als gevolg van de stijging van de wereldmarkt prijzenvan olie en voedsel nam de inflatie toe van 1,6% in 2009 naar 2,8% in Als gevolg van het met Nederland overeengekomen schuldsaneringsproces verbeterde de overheidsfinanciën in Er sprake van een overschot op kasbasis gezamenlijke 3

4 overheden van ANG 773 ( in 2009 bedroeg deze ANG 762 miljoen). Als gevolg van deze ontwikkeling verbeterde de schuldquota. Bedroeg deze eind 2008 nog 82%, eind 2010 was deze afgenomen naar 32% van het BBP. De betalingbalans vertoonde voor het tiende opeenvolgende jaar een overschot. De lopende rekening verslechterde in 2010 aanzienlijk ten opzichte van In 2010 was er sprake van een tekort van ANG miljoen terwijl in 2009 het tekort 609 ANG bedroeg. Het tekort op de lopende werd voornamelijk gefinancierd door een sterke toestroom van buitenlaands kapitaal vertaalt in directe investeringen ( aankoop onroerend goed door niet-ingezeten en toename verplichtingen van lokale bedrijven aan buitenlandse moedermaatschappijen) en de netto opbouw van schulden in het buitenland ( overname resterende hoofdsom uitstaande schuldtitels van de Ned. Antillen door Nederland, repatriëring van buitenlandse fondsen door lokale financiële instellingen, netto afname vanbuitenlandse banktegoeden van lokale bedrijven en netto toename van handselskredieten ontvangen uit het buitenland) Deze ontwikkeling resulteerde in een gemiddelde import dekking van 4,3 maanden ruim boven de internationale norm van 3 maanden. De CBSC verwachtingen voor 2011 zijn somber. Er wordt geen economische groei verwacht maar een krimp van 0,7%. In een positiever scenario zal de economie met slechts 0,1% groeien terwijl in een pessimistisch scenario sprake zal zijn van een krimp van 1,5%. Het IMF voorspelt dat de Caribische regio na een krimp van 0.2% in 2010, in 2011 met 2% zal groeien. Curaçao die een veel lagere schuldquote heeft, loopt ten opzichte van de regio duidelijk achter. Kennelijk spreekt het gevoerd beleid van de regering investeerders onvoldoende aan. Hierin zullen wijzigingen doorgevoerd moeten worden om het vertrouwen te herstellen. Resultaten IMF 2011 Artikel IV Consultatie onderzoek In het kader van het zgn. periodieke Artikel IV Consultatie onderzoek heeft het Internationaal Monetaire Fonds (IMF) recent een bezoek afgelegd aan Curçao en onderzoek verricht. Uit het preliminary verslag welke op 19 september 2011 is gepubliceerd, komt het IMF tot het volgend oordeel: Curaçao wordt geconfronteerd met een aantal serieuze problemen die grote inspaningen vereisen om duurzaam opgelost te kunnen worden.er is sprake van marginale economische groei, hoge werkeloosheid en een snel vergrijzende bevolking. De tekorten op de lopende rekening van de betalingsbalans nemen toe. In 2010 bedroeg het tekort 25,5% van het BBP, substantieel hoger dan het historisch gemiddelde welke 3,5% bedraagt. Deze ontwikkeling duidt op verslechtering van de concurrentiepositie, hoge kredietverlening en inadequate doorberekening van de stijgende wereldmarktprijzen van olie en voedselproducten. Door het IMF worden de volgende maatregelen voorgesteld om voornoemde problemen succesvol aan te kunnen pakken: 4

5 - Fiskaal: afronden van het fiscaal aanpassingsprogramma gebaseerd op verlagen van de directe(wb en IB) en verhogen van de indirecte belastingen (OB). Idem ten aanzien van het herstructureren van het sociale verzekeringsstelsel in het bijzonder de onderdelen gezondheidszorg en pensioenen. Daarnaast is vermindering van de overheidsuitgaven met 2-3% van het BBP noodzakelijk om het tekort op de lopende rekening van de betalingsbalans te verminderen. - Markten: deze moeten geflexibiliseerd worden. In het bijzonder de arbeids- en productenmarkt. Met betrekking tot de productenmarkt moet concurrentie worden bevorderd en de prijzenverordening worden afgeschaft en vervangen worden door de wet economische mededinging. Prijzen van olieproducten dienen maandelijks te worden aangepast aan de internationale markttarieven. - Bureaucratie: vermindering hiervan is noodzakelijk. - Monetair: vermindering van de kredietverlening, versoepeling van investerings/beleggingsregeling financiële instellingen en opzetten van een deposito garantieregeling voor spaarders. - Relatie Sociale Partners: versterken van de dialoog met de sociale partners en regelmatige consultatie zal bijdragen aan het succesvol implementeren van het aanpassingsprogramma. Goedkeuring Staten Belastingplan 2011 De Staten van Curaçao heeft op 15 september 2011 het Belastingplan 2011 behandeld en met een meerderheid goedgekeurd. Dit pakket van maatregelen vormt de eerste stap in het realiseren van de fiscale doelstellingen welke de Regering in 2014 voor ogen heeft. Dit belastingplan is gericht op verbetering van het investeringsklimaat door verlaging van de directe belastingen en verschuiving naar indirecte belastingen waardoor een bredere heffingsbasis wordt verkregen.wereldwijd wordt deze trend gevolgd. Zo daalde het gemiddelde tarief van de winstbelasting van 32,5% in 2000 tot 25,5% in Ook in de regio manifesteert deze trend. Zo heeft Aruba het winstbelastingtarief verlaagd van 35% naar 28% en Barbados van 40% naar 25%. Dezelfde tendens is zichtbaar op het gebied van de loon- en inkomstenbelasting. Om de concurrentiepositie van Curaçao te verbeteren is het volgens de Regering dan ook van groot belang dat de fiscale wetgeving grondig wordt herzien. Via zichtbare verschuiving van directe naar indirecte belastingen, een vergaande vereenvoudiging van compliance en controle wordt voor zowel het bedrijfsleven als de overheid administratieve lastenverlichting bereikt alsmede een structuur waarbij de lastendruk evenwichtiger wordt verdeeld doordat meer belastingplichtigen bij gaan dragen. De inhoud van het Belastingplan 2011 kan in het kort als volgt worden samengevat: Wijzigingen in de algemene landsverordening Landsbelasting - invoering transparante vennootschap - invoering inkeerregeling - invoering kassaregistratiesysteem 5

6 - beroepsmogelijkheid bij het gerecht in eerste aanleg bij internationale bijstandsverlening Wijzigingen in de landsverordening op de Inkomstenbelasting - aanpassing inkomensschijven en belastingtarieven (verlaging van ongeveer 4,5%) - invoering bijzondere tarieven inkeerregeling Wijzigingen in de Landsverordening op de Winstbelasting - verlaging WB tarief naar 27,5% ( was 34,5%) - invoering optieregeling belaste SPF en Trust van 10% - goedkeuring terugwerkende kracht voor de SPF Wijzigingen in de Landsverordening Omzetbelasting - verhoging OB tarief naar 6% (was 5%) - uitbreiding ondernemersbegrip i.v.m. verhuur tweede woning - aanpassing plaats van dienst bij buitenlandse dienstverrichters en verleggingsregeling - vrijstelling verhuur onroerende zaken aan particulieren (permanente bewoning) - inperking kleine ondernemersregeling - hestellen tijdvak kalenderjaar - invoering tijdvak kalenderjaar bij exploitatie vermogensbestanddelen - invoering overgangsbepalingen Wijziging in de Landsverordening invordering - aansprakelijkheidsbepaling i.v.m. invoering transparante vennootschap Wijziging in de Landsverordening heffing bijzonder invoerrecht op benzine - verlaging accijns op benzine tot ANG 47,25 per hectoliter ( was ANG 63,-) Wijzigingen in de Landverordeningen AOV en AWW - invoering premievrije voet met inkomensafhankelijke korting ( 6% over minus 33,8% van premie inkomsten) - verhoging jaarlijkse premieloongrens naar ANG ,- Intrekken Eilandsverordening heffing van opcenten - opcenten komen te vervallen Inwerkingtreding De wijzigingen in de IB, WB, OB en premieheffing sociale verzekeringen gaan in per 1 januari Overige wijzigingen zullen op een bij landsbesluit nader te bepalen datum in werking treden. De wijziging inzake de SPF werkt terug tot 1 januari Redactioneel commentaar: De richting welke de Regering gekozen heeft om tot modernisering en concurrerender maken van het belastingstelsel te komen, wordt volledig door de VBC onderschreven. Al jaren wordt gepleit voor een verschuiving van de directe naar indirecte belastingen, invoeren van competitieve inkomsten en winstbelastingtarieven en versimpelen van het stelsel. Het is een goede zaak dat een begin wordt gemaakt met dit proces. In het kader van creëeren van maatschappelijk draagvlak voor de acceptatie en uitvoering van dit plan is het jammer dat de betrokkenheid van de sociale partners in de voorbereidingsfase niet optimaal geweest is. 6

7 Het feit dat het belastingplan 2011 pas in 2012 in werking zal treden, met andere woorden een jaar vertraging, duidt evenwel niet op urgentie en/of daadkracht van de regering. Dit valt te betreuren omdat de actuele staat waarin de Curaçaose economie zich bevindt dringend impulsen nodig heeft om investeringen en daarmede economische groei te stimuleren. Immers er is sprake van krimp terwijl de economische vooruitzichten niet duiden op echt herstel. Het is te hopen dat de regering lessen hieruit trekt en de urgentie gaat inzien om het investeringsklimaat snel aantrekkelijk te maken. Hoewel de voorgestelde verlaging van de directe belastingen in 2012 een stap in de goede richting is moeten de aanpassingen als matig worden geclassificeerd met name als deze met de ontwikkelingen in regio worden vergeleken. Zo gaat het WB tarief op Curaçao in 2012 van 34,5% naar 27,5%. Op de BES eilanden is deze verlaagd van 34,5% naar 0% terwijl Barbados van 40% naar 25% is gereduceerd. Ook de verlaging van de IB tarieven is matig ( zo gaat het hoogste tarief van 49,4% naar 49%). Ter compensatie van de verlaging van de directe belastingen gaat het OB tarief van 5% naar 6% met behoud van cumulatie. Volgens de memorie van toelichting zal de combinatie van verlaging van de directe belastingen en verhogen van het OB tarief ertoe leiden dat alle inkomenstrekkerstrekkers erop vooruit zullen gaan. Er zal sprake zijn van nominale koopkrachtverbetering van tussen de 0,3% en 5,1% afhankelijk van de inkomensgroep waarin men valt. Het is te hopen dat deze deze berekeningen correct zijn en in de praktijk inderdaad tot verbetering van de reëele koopkracht zullen leiden. Volgens experts zal de groep die per jaar verdient op achteruitgaan. Reparatie voor deze groep lijkt gewenst. Om de WB en IB tarieven substantieel en duurzaam te kunnen verlagen en daardoor de economie competitiever te maken is het noodzakelijk dat de overheidsuitgaven structureel worden verminderd. Op deze wijze ontstaat ruimte om de belastingtarieven duurzaam te verlagen en de koopkracht te kunnen garanderen.concrete opties hiertoe zijn onder andere het doorvoeren van bezuinigingen in de gezondheidszorg (aanpak PP gebeuren, eigen bijdrage), herstructureren van het overheidsapparaat, invoeren verbod politieke benoemingen en het marktconform maken van pensioen en wachtgeldregelingen bestuurders. In het belastingplan 2011 wordt echter met geen woord gerept over aanpak van de overheidsuitgaven. Dit is een ernstige omissie. Het belastingplan 2011 geeft tot slot nog aanleiding tot het maken van de volgende kanttekeningen: - Het verlagen van de accijnzen op benzine strookt niet met het uitgangspunt verschuiven van de directe belastingen naar indirecte. Hier is sprake van inconsistent beleid. - Het verhogen van het OB tarief van 5% naar 6% met handhaving van cumulatie betekent voortzetten van het beleid van concurrentieverstoring en schenden van het beginsel dat belastingen neutraal moeten werken. Een gemiste kans. 7

8 Het is te hopen dat de regering de opgelopen vertraging om het belastingstelsel competitiever en te versimpelen snel inloopt waardoor Curaçao met de rest van de regio kan concurreren. De toegezegde belofte om het WB tarief naar 20%, het IB tarief naar 35% te verlagen en de cumulatie bij het OB gebeuren af te schaffen moet worden ingewilligd. Niet nakomen hiervan zal het vertrouwen ernstig schaden. 3.RAPPORTEN Lijst meest concurrerende landen ter wereld, World Econonic Forum De World Economic Forum heeft recent de lijst van meest concurrerende landen ter wereld periode gepubliceerd. Deze lijst is op basis van de Global Competitiveness Index (GCI) samengesteld. De GCI is een samengestelde index welke uit 12 concurrentie pilaren bestaat. Concurrentie is een set van instituties, beleid en factoren welke het productiviteitsniveau van een land determineren. De 12 pilaren die volgens de World Economic Forum de concurrentie van een land determineren zijn: - Instituties. Het betreft hier onder meer het juridisch en administratief kader waar binnen de overheid, bedrijven en individuen in wisselwerking met elkaar staan om inkomsten en rijkdom in de economie te generen. De kwaliteit en soliditeit van de instituties zijn bepalend voor de concurrentie en groeikracht. Naast het legale framewerk speelt ook het optreden en de houding van de overheid ten opzichte van het fungeren van markten en het managen van de overheidsfinanciën een grote rol. Bureaucratie, transparantie en behoorlijk en deugdelijk bestuur zijn bepalend voor het vertrouwen en het verloop van het economisch ontwikkelingsproces. - Infrastructuur. Uitgebreide, goed ontwikkelde en efficiënte infrastructuur vormt een essentieel onderdeel voor een evenwichtige en gezonde economische groei. Het bevordert de toegang tot markten, de integratie van regio s en verlaagt de transportkosten voor zowel de bedrijven als de werknemers. Onder infrastructuur moet niet alleen gedacht worden aan het fysieke gebeuren zoals wegen, zee en luchthaven en treinverbindingen maar ook aan een modern en goed functionerende utiliteit stelsel (elektra en water) alsmede een uitgebreide en solide telecommunicatie netwerk. - Macro economische stabiliteit. Hieronder wordt evenwichtige overheidsfinanciën verstaan alsmede beheersbare inflatie. - Gezondheidszorg. Een gezonde beroepsbevolking is van vitaal belang voor de concurrentiepositie van een land. Slechte gezondheidszorg leidt tot hoge kosten en lage productiviteit. - Adequaat onderwijs en trainingen. Kwalitatief goed onderwijs en trainingen zijn van cruciaal belang om productiviteit te verbeteren en duurzame economische groei te bewerkstelligen. - Efficiënt werkende goederen en dienstenmarkt. Optimale productie en allocatie van producten en diensten wordt verkregen bij marken waar vraag en aanbod 8

9 goed op elkaar zijn afgestemd. Gezonde concurrentie en minimale overheidsinterventie zijn voorwaarden die hiertoe bijdragen. Protectie werkt verstorend en leidt tot vermindering van economische groei. - Efficiënt werkende arbeidsmarkt. De arbeidsmarkt dient de nodige flexibiliteit te omvatten opdat het mogelijk wordt dat werknemers snel en tegen lage kosten van baan kunnen wisselen en ingezet kunnen worden. - Efficiënt werkende kapitaalmarkt. Een goed en effectief werkende financiële sector is van essentieel belang voor een juiste allocatie van fondsen alsmede het beschikbaar stellen van kapitaal ter financiering van investeringen. Adequate supervisie ter bescherming van de spaarders en investeerders is eveneens een vereiste alsmede het feit dat banken transparant moeten zijn en het vertrouwen niet mogen beschamen. - Beschikbaarheid van techniek. Met name geldt dit voor informatie en communicatie technologie (ICT). - Grootte van de markt. Om economies of scales te realiseren speelt de omvang van de markt een rol. Hierbij gaat het niet alleen om de locale markt maar buitenlandse markten vervullen steeds vaker een belangrijke functie. Internationale handel en export zijn hierbij de voorname vehikels die ontwikkeld moeten worden. - Kwaliteit van het bedrijven en zaken netwerk. De kwaliteit van bedrijven en het zaken netwerk meer in het bijzonder de wijze van opereren en de toegepaste strategieën bepalen mede de concurrentiekracht en sterkte van het land. - Innovatie. Vernieuwingen en meegaan met de tijd is van essentieel belang voor behoud en verbetering van de concurrentiepositie. Investeringen in research en development is van cruciaal belang. De 12 concurrentie pilaren moeten niet als losse op zich zelfstaande elementen worden gezien maar zijn nauw aan elkaar gerelateerd. Zo is het bijvoorbeeld niet mogelijk om innovatie van de grond te krijgen als er geen instituten zijn die auteursrechten beschermen en waar onderwijs en training op een laag pitje staat. Uit de GCI lijst welke uit 142 landen bestaat blijkt dat Zwitserland, Singapore en Zweden wereldwijd de top drie plaatsen bezetten van meest concurrerende landen. Opvallend is de verdere terugval van de USA naar plaats 5. In werd nog de 2 de plaats bezet na Zwitserland. Haiti en Chad staan op de laatste twee plaatsen genoteerd. In de Caribische regio staat Puerto Rico het hoogst genoteerd (35 ste plaats) gevolgd door Barbados ( 42 ste plaats), en Trinidad and Tobago (81 ste plaats). Voor verdere details vide bijgevoegde GCI lijst. 9

10 10

11 4.(Nieuwe)Wetgeving Beknopt overzicht recente (initiatief) wetsvoorstellen/aanpassingen op sociaaleconomisch gebied welke door de Regering dan wel als initiatief ontwerp van de Staten aan de wetgevende macht ter behandeling zijn aangeboden en waar de SER advies over dient uit te brengen (periode augustus 2011 t/m september 2011). In de betreffende verslagperiode zijn er geen verzoeken van de Regering bij de SER ingediend ter advisering. 5.ECONOMIC INDICATORS Foreign Exchange Position (x mln) : Aug 2011 : NAƒ 2,668 Aug 2010 : NAƒ 2,913 Consumer Price Index (Oct 2006 = 100) July 2011 :117,7 July 2010 :114.6 Change : 2,7% Average inflation past 12 months : 2,0% Population and Employment Curaçao : Total population 138, ,642 Employed population 56,582 56,535 Unemployed population 6,045 6,486 Labor Force 62,627 63,021 Unemployment rate 10.3% 12.4% GDP Curaçao (x mln) Private consumption ( x mln) Private investments (x mln) Export of goods & services (x mln) Imports of goods & services (x mln) Stay over tourism no of visitors : July 2011 year to date :219,007 July 2010 year to date: 190,217 Change : 15% 11

12 Cruise tourism no. of passengers : July 2011 year to date : 245,617 July 2010 year to date : 228,859 Change: 7% Stay over nights July 2011 year to date: 1,858,660 July 2010 year to date: 1,642,965 Change: 13% Occupancy rate Hotels June 64,00% 65,68% Average YTD 75,11% 70,84% Shipping : Jan - Aug 2011 Jan - Aug 2010 Freight Tanker Cruise Others Jan-June 2011 Jan-June 2010 Cargo movements, metric tons Unloaded 310, ,882 Loaded 112, ,200 June 2011 * June 2010 Total companies Commercial Register Local 16,471 17,078 International 22,604 21,344 Total 39, *As per January 1, 2010 the Chamber of Commerce Curaçao makes use of one single register for both corporate legal entities as well as foundations Source: Centrale Bank van Curaçao en Sint Maarten, Central Bureau of Statistics, Curaçao Tourism Development Foundation, Curaçao Port Authority, MEO, CHATA, Chamber of Commerce Curaçao 12

13 13

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER MAART 2011

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER MAART 2011 Tel.: 461-1210 Fax: 461-5422 Newsletter V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O info@vbc.an www.vbc.an 1.EDITORIAL 2.ECONOMIE Belastingplan 2011 80-20 regeling 3.RAPPORTEN CHATA Policy

Nadere informatie

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER SEPTEMBER 2014

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER SEPTEMBER 2014 Tel.: 461-1210 Fax: 461-5422 Newsletter V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER SEPTEMBER 2014 1.EDITORIAL 2.ECONOMIE (Sociaal-Economisch) Beleid Regering 2014/2015 Begroting

Nadere informatie

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER JANUARI 2015

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER JANUARI 2015 1 Tel.: 461-1210 Fax: 461-5422 Newsletter V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER JANUARI 2015 1.EDITORIAL 2.ECONOMIE Stand van zaken ontwikkeling toeristische sector Curaçao

Nadere informatie

Verslag van de president

Verslag van de president Verslag van de president De matige groei van de wereldeconomie zette zich voort in het tweede kwartaal van 2016 als gevolg van een groeivertraging in de hoogontwikkelde landen. In de opkomende economieën

Nadere informatie

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER AUGUSTUS 2014

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER AUGUSTUS 2014 Tel.: 461-1210 Fax: 461-5422 Newsletter V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER AUGUSTUS 2014 1.EDITORIAL 2.ECONOMIE Ontwikkelingen betalingsbalans 2013 Landsverordening

Nadere informatie

Economische ontwikkelingen in 2013 en vooruitzichten voor 2014

Economische ontwikkelingen in 2013 en vooruitzichten voor 2014 PERSBERICHT NR. 2013-009 Curaçao Economische ontwikkelingen in 2013 en vooruitzichten voor 2014 Na de economische krimp van 0,1% in 2012, neemt naar verwachting het reële Bruto Binnenlands Product van

Nadere informatie

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER MAART 2014

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER MAART 2014 Tel.: 461-1210 Fax: 461-5422 Newsletter V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER MAART 2014 1.EDITORIAL 2.ECONOMIE Beëindiging Aanwijzing en hoe nu verder? Resultaten Conjunctuur

Nadere informatie

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER FEBRUARI 2012

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER FEBRUARI 2012 Tel.: 461-1210 Fax: 461-5422 Newsletter V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O info@vbc.an www.vbc.an NEWSLETTER FEBRUARI 2012 1.EDITORIAL 2.ECONOMIE Stand van zaken Strategisch Toeristen

Nadere informatie

De conclusies van het IMF betreffende de betalingsbalans en het monetair beleid zijn onderverdeeld in drie aspecten:

De conclusies van het IMF betreffende de betalingsbalans en het monetair beleid zijn onderverdeeld in drie aspecten: SAMENVATTING BELANGRIJKSTE CONCLUSIES IN HET RAPPORT D.D. 19 SEPTEMBER 2011 NAAR AANLEIDING VAN DE BESPREKINGEN IN HET KADER VAN DE 2011 ARTIKEL IV CONSULTATIES VAN HET IMF 1. HOOFDTHEMA Het belangrijkste

Nadere informatie

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER JULI 2012

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER JULI 2012 Tel.: 461-1210 Fax: 461-5422 Newsletter V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O info@vbc.an www.vbc.an NEWSLETTER JULI 2012 1.EDITORIAL 2.ECONOMIE Ontwikkelingen betalingsbalans 2011

Nadere informatie

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER OKTOBER 2015

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER OKTOBER 2015 Tel.: 461-1210 Fax: 461-5422 Newsletter V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O 1.EDITORIAL 2.ECONOMIE NEWSLETTER OKTOBER 2015 Ontwerp landsverordening niet toekennen van de bezoldiging

Nadere informatie

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER NOVEMBER 2015

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER NOVEMBER 2015 Tel.: 461-1210 Fax: 461-5422 Newsletter V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER NOVEMBER 2015 1.EDITORIAL 2.ECONOMIE Stand van zaken overheidsfinanciën 3 e kwartaal 2015

Nadere informatie

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER APRIL 2015

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER APRIL 2015 Tel.: 461-1210 Fax: 461-5422 Newsletter V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER APRIL 2015 1.EDITORIAL 2.ECONOMIE Aanpassing Tax- Holiday wetgeving Stand van zaken Overheidsfinanciën

Nadere informatie

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER AUGUSTUS 2013

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER AUGUSTUS 2013 Tel.: 461-1210 Fax: 461-5422 Newsletter V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER AUGUSTUS 2013 1.EDITORIAL 2.ECONOMIE Ontwikkelingen Betalingsbalans 2012 Convenant bevorderen

Nadere informatie

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER JULI 2015

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER JULI 2015 Tel.: 461-1210 Fax: 461-5422 Newsletter V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER JULI 2015 1.EDITORIAL 2.ECONOMIE Performance Curaçao economy 2014 and expected developments

Nadere informatie

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER AUGUSTUS 2012

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER AUGUSTUS 2012 Tel.: 461-1210 Fax: 461-5422 Newsletter V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O info@vbc.an www.vbc.an NEWSLETTER AUGUSTUS 2012 1.EDITORIAL 2.ECONOMIE Resultaten seminar Economen Platform

Nadere informatie

Economische effecten van een verlaging van de administratieve lasten

Economische effecten van een verlaging van de administratieve lasten CPB Notitie Datum : 7 april 2004 Aan : Projectdirectie Administratieve Lasten Economische effecten van een verlaging van de administratieve lasten 1 Inleiding Het kabinet heeft in het regeerakkoord het

Nadere informatie

Statistisch Magazine Internationale economische ontwikkelingen in de periode 2010 tot en met 2012

Statistisch Magazine Internationale economische ontwikkelingen in de periode 2010 tot en met 2012 Internationale economische ontwikkelingen in de periode 2010 tot en met 2012 Inleiding Lorette Ford De economische ontwikkeling van een land kan door middel van drie belangrijke economische indicatoren

Nadere informatie

Sense of urgency; Hervormingen; Impact.

Sense of urgency; Hervormingen; Impact. Sense of urgency; Hervormingen; Impact. Sense of urgency Korte termijn: financiële tekorten (2011) algemene ouderdomsvoorziening: ca. 100 mln/ jr schommelfonds uitgeput in 2013; ziektekostenverzekering:

Nadere informatie

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER JANUARI 2011

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER JANUARI 2011 Tel.: 461-1210 Fax: 461-5422 Newsletter V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O info@vbc.an www.vbc.an NEWSLETTER JANUARI 2011 1.EDITORIAL 2.ECONOMIE Verwachte economische groei Curaçao

Nadere informatie

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER JULI 2013

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER JULI 2013 Tel.: 461-1210 Fax: 461-5422 Newsletter V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER JULI 2013 1.EDITORIAL 2.ECONOMIE Krimp economie Curaçao met 0,1% in 2012 Financiële Management

Nadere informatie

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER APRIL 2011

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER APRIL 2011 Tel.: 461-1210 Fax: 461-5422 Newsletter V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O info@vbc.an www.vbc.an NEWSLETTER APRIL 2011 1.EDITORIAL 2.ECONOMIE Kanttekeningen bij Regeerprogramma

Nadere informatie

VERSLAG VAN DE PRESIDENT. Algemene beschouwing

VERSLAG VAN DE PRESIDENT. Algemene beschouwing VERSLAG VAN DE PRESIDENT Algemene beschouwing Gedurende 2010 heeft de wereldeconomie zich verder hersteld van de hevige recessie, die was veroorzaakt door de internationale financiële crisis. Het hersteltempo

Nadere informatie

Welvaart en groei. 1) Leg uit wat welvaart inhoudt. 1) De mate waarin mensen in hun behoefte kunnen voorzien. 2) Waarmee wordt welvaart gemeten?

Welvaart en groei. 1) Leg uit wat welvaart inhoudt. 1) De mate waarin mensen in hun behoefte kunnen voorzien. 2) Waarmee wordt welvaart gemeten? 1) Leg uit wat welvaart inhoudt. 2) Waarmee wordt welvaart gemeten? 3) Wat zijn negatief externe effecten? 4) Waarom is deze maatstaf niet goed genoeg? Licht toe. 1) De mate waarin mensen in hun behoefte

Nadere informatie

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER NOVEMBER 2017

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER NOVEMBER 2017 Tel.: 461-1210 Fax: 461-5422 Newsletter V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER NOVEMBER 2017 1.EDITORIAL 2.ECONOMIE Begroting Curaçao 2018 Impact CNSJF op de Curaçaose economie

Nadere informatie

ECONOMISCHE ONTWIKKELINGEN IN 2016 EN VOORUITZICHTEN VOOR 2017

ECONOMISCHE ONTWIKKELINGEN IN 2016 EN VOORUITZICHTEN VOOR 2017 ECONOMISCHE ONTWIKKELINGEN IN 2016 EN VOORUITZICHTEN VOOR 2017 Voorwoord Volgens voorlopige cijfers is de economische groei in Curaçao in 2016 nihil geweest (0,0%), nadat een groei van 0,3% in 2015 werd

Nadere informatie

Domein E: Ruilen over de tijd. fransetman.nl

Domein E: Ruilen over de tijd. fransetman.nl Domein E: Ruilen over de tijd Rente : prijs van tijd Nu lenen: een lagere rente Nu sparen: een hogere rente Individuele prijs van tijd: het ongemak dat je ervaart Algemene prijs van tijd: de rente die

Nadere informatie

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER NOVEMBER 2014

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER NOVEMBER 2014 Tel.: 461-1210 Fax: 461-5422 Newsletter V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER NOVEMBER 2014 1.EDITORIAL 2.ECONOMIE Voorstellen aanpassingen IB, WB, SB, LB, ALL en invoering

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 vwo 2006-II

Eindexamen economie 1-2 vwo 2006-II 4 Beoordelingsmodel Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 Een voorbeeld van een juiste berekening

Nadere informatie

De financiële crisis: en de Nederlandse Antillen

De financiële crisis: en de Nederlandse Antillen De financiële crisis en de Nederlandse Antillen Presentatie door Eric Matto Bank van de Nederlandse Antillen voor het seminar De financiële crisis: oorzaken, gevolgen en aanpak 2 september 2009 Blijven

Nadere informatie

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER MAART 2012

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER MAART 2012 Tel.: 461-1210 Fax: 461-5422 Newsletter V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O info@vbc.an www.vbc.an NEWSLETTER MAART 2012 1.EDITORIAL 2.ECONOMIE Cft: Goedkeuring Begroting Curaçao

Nadere informatie

De financiële crisis vanuit de. Miriam Gonzalez Executive Director Centrale Bank van Aruba

De financiële crisis vanuit de. Miriam Gonzalez Executive Director Centrale Bank van Aruba De financiële crisis vanuit de Caribische invalshoek 4 november 2010 0 Miriam Gonzalez Executive Director Centrale Bank van Aruba Structuur van de presentatie Effecten financiële crisis voor het Caribisch

Nadere informatie

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)!

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Vragen aangeduid met een * toetsen in het bijzonder het inzicht en toepassingsvermogen. Deze vragenreeksen zijn vrij beschikbaar.

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 vwo 2005-II

Eindexamen economie 1-2 vwo 2005-II 4 Beoordelingsmodel Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 Een voorbeeld van een juist antwoord

Nadere informatie

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER OKTOBER 2014

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER OKTOBER 2014 Tel.: 461-1210 Fax: 461-5422 Newsletter V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER OKTOBER 2014 1.EDITORIAL 2.ECONOMIE Brandbrief VBC aan regering over stand van zaken economie

Nadere informatie

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER JULI 2011

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER JULI 2011 Tel.: 461-1210 Fax: 461-5422 Newsletter V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O info@vbc.an www.vbc.an NEWSLETTER JULI 2011 1.EDITORIAL 2.ECONOMIE Economische groei Curaçao 2010: 0,1%

Nadere informatie

Economische ontwikkelingen in 2014 en vooruitzichten voor 2015

Economische ontwikkelingen in 2014 en vooruitzichten voor 2015 Economische ontwikkelingen in 2014 en vooruitzichten voor 2015 Curaçao De economie van Curaçao is in 2014 naar verwachting met 0,5% % gekrompen ten opzichte van 2013. De krimp is daarmee iets kleiner dan

Nadere informatie

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER APRIL 2014

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER APRIL 2014 Tel.: 461-1210 Fax: 461-5422 Newsletter V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER APRIL 2014 1.EDITORIAL 2.ECONOMIE Voorspelling MEO Economische groei 2014 Jaarverslag CFT

Nadere informatie

Miljoenennota door René Boon

Miljoenennota door René Boon Miljoenennota door René Boon .. .. .. .. .. ... .. Conclusies: Herstel Nederlandse economie, maar wel kwetsbaar In 2015 komen overheidsfinanciën in rustiger vaarwater terecht Toch nog groot tekort, circa

Nadere informatie

Examen HAVO. Economie 1

Examen HAVO. Economie 1 Economie 1 Examen HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 21 juni 13.30 16.00 uur 20 00 Dit examen bestaat uit 31 vragen. Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel punten met een goed

Nadere informatie

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER DECEMBER 2014

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER DECEMBER 2014 Tel.: 461-1210 Fax: 461-5422 Newsletter V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER DECEMBER 2014 1.EDITORIAL 2.ECONOMIE Aanpassing Minimumlonen 2015 Voorstel inkorten AOV/AWW

Nadere informatie

Eindexamen economie vwo II

Eindexamen economie vwo II Beoordelingsmodel Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 maximumscore 2 Voorbeelden van een

Nadere informatie

CBS: Lichte toename werkenden, minder werklozen

CBS: Lichte toename werkenden, minder werklozen CBS: Lichte toename werkenden, minder werklozen Het aantal mensen met werk is in de periode februari-april met gemiddeld 2 duizend per maand toegenomen. Vooral jongeren en 45-plussers gingen aan de slag.

Nadere informatie

Als de lonen dalen, dalen de loonkosten voor de producent. Hetgeen kan betekenen dat de producent niet overgaat tot mechanisatie/automatisering.

Als de lonen dalen, dalen de loonkosten voor de producent. Hetgeen kan betekenen dat de producent niet overgaat tot mechanisatie/automatisering. Top 100 vragen. De antwoorden! 1 Als de lonen stijgen, stijgen de productiekosten. De producent rekent de hogere productiekosten door in de eindprijs. Daardoor daalt de vraag naar producten. De productie

Nadere informatie

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER OKTOBER 2012

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER OKTOBER 2012 Tel.: 461-1210 Fax: 461-5422 Newsletter V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER OKTOBER 2012 1.EDITORIAL 2.ECONOMIE Financiële situatie Curaçao anno oktober 2012 Stand van

Nadere informatie

A 2017 N 80 PUBLICATIEBLAD. De Minister van Economische Ontwikkeling,

A 2017 N 80 PUBLICATIEBLAD. De Minister van Economische Ontwikkeling, A 2017 N 80 PUBLICATIEBLAD MINISTERIËLE REGELING MET ALGEMENE WERKING van de 19 de september 2017 ter uitvoering van artikel 2, eerste lid, van de Prijzenverordening 1961 1 (Regeling basispremie wettelijke

Nadere informatie

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER NOVEMBER 2011

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER NOVEMBER 2011 Tel.: 461-1210 Fax: 461-5422 Newsletter V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O info@vbc.an www.vbc.an NEWSLETTER NOVEMBER 2011 1.EDITORIAL 2.ECONOMIE Advies Commissie Oudedagsvoorziening

Nadere informatie

HAAGSE MONITOR RECESSIECIJFERS januari 2010

HAAGSE MONITOR RECESSIECIJFERS januari 2010 Pagina // Bijlage HAAGSE MONITOR RECESSIECIJFERS uari Deze monitor geeft zowel prognoses als gerealiseerde cijfers weer. Het vaststellen van gerealiseerde cijfers kost tijd, maar worden, zodra deze bekend

Nadere informatie

Resultaten Conjunctuurenquete 1e helft 2014

Resultaten Conjunctuurenquete 1e helft 2014 Resultaten Conjunctuurenquete 1e helft 214 Willemstad, Maart 214 Inleiding In juni 214 zijn in het kader van de conjunctuurenquête (CE) de bedrijven benaderd met vragenlijsten op Curaçao. Doel van deze

Nadere informatie

ONDERWERP PRESENTATIE IS EEN STELSELWIJZIGING IN BELANG VAN U ALS DEELNEMER? GENOEMDE ONTWIKKELINGEN / PROBLEMEN OM ONS PENSIOEN STELSEL TE WIJZIGEN

ONDERWERP PRESENTATIE IS EEN STELSELWIJZIGING IN BELANG VAN U ALS DEELNEMER? GENOEMDE ONTWIKKELINGEN / PROBLEMEN OM ONS PENSIOEN STELSEL TE WIJZIGEN ONDERWERP PRESENTATIE IS EEN STELSELWIJZIGING IN BELANG VAN U ALS DEELNEMER? GENOEMDE ONTWIKKELINGEN / PROBLEMEN OM ONS PENSIOEN STELSEL TE WIJZIGEN 1 GEVOLGEN DEMOGRAFISCHE ONTWIKKELINGEN 2 REKENRENTE,

Nadere informatie

Rijksbelastingen 0n verdubbeld en vergroend

Rijksbelastingen 0n verdubbeld en vergroend 08 Rijksbelastingen 0n verdubbeld en vergroend Laurens Cazander Publicatiedatum CBS-website: 3 februari 2009 Den Haag/Heerlen, 2009 Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken * = voorlopig cijfer x =

Nadere informatie

Gezinnen. Overheid. Bedrijven. Buitenland

Gezinnen. Overheid. Bedrijven. Buitenland Hoofdstuk 2 Basisinzichten Opgave 1 NBP fk 990 S = 120 Gezinnen Bg = 50 C = 820 Overheid NBPov = 90 Indir. Bel. = 70 Cov = 50 Iov = 10 NBPb = 900 Bedrijven I = 110 X = 910 M = 930 Buitenland B NBPfk Bg

Nadere informatie

Eindexamen havo economie oud programma 2012 - I

Eindexamen havo economie oud programma 2012 - I Opgave 1 Beleggingen leiden tot inkomensverschillen Aangetrokken door voorspoedige ontwikkelingen op de effectenbeurs, zijn in een land de mensen steeds meer gaan beleggen in aandelen en obligaties. Mede

Nadere informatie

I. Algemene beschouwingen

I. Algemene beschouwingen STATEN VAN CURACAO ZITTING 2010-2011 ------------------------------------------------------------------------ LANDSVERORDENING van de tot wijziging van de Algemene landsverordening Landsbelastingen 1,

Nadere informatie

Eindexamen economie 1 havo 2000-I

Eindexamen economie 1 havo 2000-I Opgave 1 Meer mensen aan de slag Het terugdringen van de werkloosheid is in veel landen een belangrijke doelstelling van de overheid. Om dat doel te bereiken, streeft de overheid meestal naar groei van

Nadere informatie

Rente de prijs van tijd. Als rente hoger is dan de opofferingskosten individuele prijs van tijd niet lenen maar sparen

Rente de prijs van tijd. Als rente hoger is dan de opofferingskosten individuele prijs van tijd niet lenen maar sparen Rente de prijs van tijd. Als rente hoger is dan de opofferingskosten individuele prijs van tijd niet lenen maar sparen Ruilen over de tijd Intertemporele substitutie Bedrijven lenen geld om te investeren

Nadere informatie

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER JANUARI 2014

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER JANUARI 2014 Tel.: 461-1210 Fax: 461-5422 Newsletter V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER JANUARI 2014 1.EDITORIAL 2.ECONOMIE Economische vooruitzichten 2014 en ontwikkelingen 2013

Nadere informatie

jul/09 mei/09 jun/09 sep/09 sep/08 jan/09 feb/09 mrt/09 jun/09 aug/09 sep/09 aug/09

jul/09 mei/09 jun/09 sep/09 sep/08 jan/09 feb/09 mrt/09 jun/09 aug/09 sep/09 aug/09 HAAGSE MONITOR ECONOMISCHE RECESSIE 7 Deze monitor geeft zowel prognoses als gerealiseerde cijfers weer. Het vaststellen van gerealiseerde cijfers kost tijd, maar worden, zodra deze bekend zijn, in de

Nadere informatie

DOMEIN E: RUILEN OVER DE TIJD. Module 4 Nu en later

DOMEIN E: RUILEN OVER DE TIJD. Module 4 Nu en later DOMEIN E: RUILEN OVER DE TIJD Module 4 Nu en later Inflatie Definitie: stijging van het algemeen prijspeil Gevolgen van inflatie koopkracht neemt af Verslechtering internationale concurrentiepositie Bij

Nadere informatie

Modelscenario s (deel II)

Modelscenario s (deel II) Turistika Dienst Economische Zaken Modelscenario s 2005-2012 (deel II) Amsterdam/Willemstad mei 2006 1 Turistika 2005-2012 1 2 3 4 5 6 Doelstellingen workshop Doelstellingen project Turistika I/O analyse:

Nadere informatie

Kredietverlening aan Nederlandse bedrijven loopt terug

Kredietverlening aan Nederlandse bedrijven loopt terug Het Nederlandse bedrijfsleven is in sterke mate afhankelijk van bancaire kredietverlening. De groei van de zakelijke kredietverlening is in de tweede helft van 28 vertraagd. Dit hangt grotendeels samen

Nadere informatie

Persbericht. Huishoudens verliezen koopkracht in Centraal Bureau voor de Statistiek

Persbericht. Huishoudens verliezen koopkracht in Centraal Bureau voor de Statistiek Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB04-112 15 juli 2004 9.30 uur Huishoudens verliezen koopkracht in 2003 In 2003 is het reëel beschikbaar inkomen van huishoudens voor het eerst in tien jaar

Nadere informatie

A 2012 N 13 PUBLICATIEBLAD

A 2012 N 13 PUBLICATIEBLAD A 2012 N 13 PUBLICATIEBLAD LANDSBESLUIT, HOUDENDE ALGEMENE MAATREGELEN, van de 7 de februari 2012 houdende wijziging van het Eilandsbesluit toekenning toelage aan ouderdomspensioengerechtigden 1 In overweging

Nadere informatie

A 2012 N 18 (G.T.) PUBLICATIEBLAD

A 2012 N 18 (G.T.) PUBLICATIEBLAD A 2012 N 18 (G.T.) PUBLICATIEBLAD LANDSBESLUIT van de 7 de maart 2012 no. 12/1758, houdende vaststelling van de geconsolideerde tekst van de Landsverordening ter bevordering van grondontwikkeling. DE GOUVERNEUR

Nadere informatie

Inkomsten en uitgaven van de landsoverheid Curaçao in 2014

Inkomsten en uitgaven van de landsoverheid Curaçao in 2014 Inkomsten en uitgaven van de landsoverheid Curaçao in 2014 Inleiding Joyce Mahabali De inkomsten van de overheid zijn de gelden die de overheid binnenkrijgt, overheidsuitgaven zijn de gelden die de overheid

Nadere informatie

A 2014 N 33 PUBLICATIEBLAD

A 2014 N 33 PUBLICATIEBLAD A 2014 N 33 PUBLICATIEBLAD LANDSBESLUIT, HOUDENDE ALGEMENE MAATREGELEN, van de 10 de april 2014 strekkende tot instelling van een economische zone te Mahuma (Landsbesluit instelling E- Zone Mahuma 2012)

Nadere informatie

Derde kwartaal Conjunctuurenquête Nederland. Nederland totaal

Derde kwartaal Conjunctuurenquête Nederland. Nederland totaal Derde kwartaal 2013 Conjunctuurenquête Nederland Inhoud rapport COEN in het kort Economisch klimaat Omzet Export Personeelssterkte Investeringen Winstgevendheid Toelichting De Conjunctuurenquête Nederland

Nadere informatie

Research NL. Economic outlook 3e kwartaal 2010 Nederland

Research NL. Economic outlook 3e kwartaal 2010 Nederland Research NL Economic outlook 3e kwartaal 2010 Nederland Herstel economie zet aarzelend door Economische situatie Huishoudens zijn nog steeds terughoudend met hun consumptie en bedrijven zijn terughoudend

Nadere informatie

A 2014 N 106 PUBLICATIEBLAD

A 2014 N 106 PUBLICATIEBLAD A 2014 N 106 PUBLICATIEBLAD MINISTERIËLE REGELING MET ALGEMENE WERKING, van de 16 de december 2014 houdende toepassing van artikel 13, eerste lid, van de Landsverordening minimumlonen (PB 1972, no. 110)

Nadere informatie

UITWERKING TOELICHTING OP DE ANTWOORDEN VAN HET EXAMEN 2002-I VAK: ECONOMIE 1,2

UITWERKING TOELICHTING OP DE ANTWOORDEN VAN HET EXAMEN 2002-I VAK: ECONOMIE 1,2 TOELICHTING OP DE ANTWOORDEN VAN HET EXAMEN 2002-I VAK: ECONOMIE 1,2 NIVEAU: EXAMEN: HAVO 2001-II De uitgever heeft ernaar gestreefd de auteursrechten te regelen volgens de wettelijke bepalingen. Degenen

Nadere informatie

Groei of krimp? bij Pincode 5e ed. 4GT Hoofdstuk 7 en 4K Hoofdstuk 5 aanvullend lesmateriaal n.a.v. vernieuwde syllabus EC/K/5A: 2

Groei of krimp? bij Pincode 5e ed. 4GT Hoofdstuk 7 en 4K Hoofdstuk 5 aanvullend lesmateriaal n.a.v. vernieuwde syllabus EC/K/5A: 2 Groei of krimp? bij Pincode 5e ed. 4GT Hoofdstuk 7 en 4K Hoofdstuk 5 aanvullend lesmateriaal n.a.v. vernieuwde syllabus EC/K/5A: 2 Als je moet kiezen welk plaatje je op je cijferlijst zou willen hebben,

Nadere informatie

Economie in 2015 Kans of kater?

Economie in 2015 Kans of kater? Economie in 2015 Kans of kater? Nico Klene Economisch Bureau Doorwerth 6 november 2014 Wat verwacht ú: - kans? - kater? 2 Opbouw - Buitenland: mondiale groei houdt aan - Nederland 3 VS: groei weer omhoog

Nadere informatie

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER APRIL 2013

V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER APRIL 2013 Tel.: 461-1210 Fax: 461-5422 Newsletter V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER APRIL 2013 1.EDITORIAL 2.ECONOMIE Stand van zaken Curaçaose economie 3 e kwartaal 2012 IMF:

Nadere informatie

Overheid en economie

Overheid en economie Overheid en economie Overheid en economie Het aandeel van de overheid in de economie, de overheid als actor en de overheid op regionaal niveau, een verkenning Inleiding Het begrip economische groei komt

Nadere informatie

Resultaten conjunctuurenquête 1 e halfjaar 2015

Resultaten conjunctuurenquête 1 e halfjaar 2015 Resultaten conjunctuurenquête 1 e halfjaar 2015 Inleiding Chris M. Jager In mei en juni 2015 zijn in het kader van de conjunctuurenquête (CE) een groot aantal bedrijven benaderd met vragenlijsten. Doel

Nadere informatie

Financiële bijlage D66-verkiezingsprogramma

Financiële bijlage D66-verkiezingsprogramma Financiële bijlage D66-verkiezingsprogramma D66 staat garant voor een solide financieel beleid, dat ruimte biedt voor investeringen in de kwaliteit van de samenleving en economische dynamiek. Het verkiezingsprogramma

Nadere informatie

Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Woensdag 26 mei 13.30 16.30 uur

Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Woensdag 26 mei 13.30 16.30 uur Economische wetenschappen 1 en recht Examen VWO Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Woensdag 26 mei 13.30 16.30 uur 19 99 Dit examen bestaat uit 34 vragen. Voor elk vraagnummer is aangegeven

Nadere informatie

Stand van zaken Modernisering van Wetgeving voor verbetering van het Investeringsklimaat:

Stand van zaken Modernisering van Wetgeving voor verbetering van het Investeringsklimaat: Paramaribo, 28 oktober 2014 Stand van zaken Modernisering van Wetgeving voor verbetering van het Investeringsklimaat: Suriname is door de World Economic Forum geclassificeerd als een Efficiency Driven

Nadere informatie

van mening dat de oplossing van de Wul-problematiek voor militairen een verantwoordelijkheid is van het hele kabinet;

van mening dat de oplossing van de Wul-problematiek voor militairen een verantwoordelijkheid is van het hele kabinet; Moties ingediend gedurende het VAO WUL (29-01-2013) Motie Knops: nr. 50 (33400-X) overwegende dat de effecten van invoering van de Wet uniformering loonbegrip voor militairen onredelijk uitvallen, omdat

Nadere informatie

Instituut voor de nationale rekeningen

Instituut voor de nationale rekeningen Instituut voor de nationale rekeningen 2015-02-17 Links: Publicatie BelgoStat Online Algemene informatie Broos herstel in 2013 na krimp in 2012 in Brussel en Wallonië; verdere groeivertraging in 2013 in

Nadere informatie

Debt Sustainability Analysis (DSA)

Debt Sustainability Analysis (DSA) BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD Suriname Debt Management Office Debt Sustainability Analysis (DSA) Een analyse naar de kwetsbaarheid van de Surinaamse Staatsschuld in 2014-2018 Malty Dwarkasing Sarajane Omouth

Nadere informatie

A 2011 N 72 PUBLICATIEBLAD IN NAAM DER KONINGIN! De Gouverneur van Curaçao,

A 2011 N 72 PUBLICATIEBLAD IN NAAM DER KONINGIN! De Gouverneur van Curaçao, A 2011 N 72 PUBLICATIEBLAD LANDSVERORDENING van de 21 ste december 2011 tot wijziging van de Algemene landsverordening Landsbelastingen 1, de Landsverordening op de inkomstenbelasting 1943 2, de Landsverordening

Nadere informatie

CRB CCR SR/LVN Conclusies van de sociale gesprekspartners op basis van de documentatienota Macro economische context

CRB CCR SR/LVN Conclusies van de sociale gesprekspartners op basis van de documentatienota Macro economische context CRB 2016-0510 SR/LVN 03.02.2016 Conclusies van de sociale gesprekspartners op basis van de documentatienota Macro economische context 2 CRB 2016-0510 Overzicht groei sinds 1996 Onder invloed van de conjuncturele

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 havo 2007-II

Eindexamen economie 1-2 havo 2007-II Beoordelingsmodel Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 maximumscore 2 Een antwoord waaruit blijkt dat

Nadere informatie

61e Ondernemerspanel. MKB-Nederland TNS NIPO

61e Ondernemerspanel. MKB-Nederland TNS NIPO 61e Ondernemerspanel MKB-Nederland TNS NIPO 61e Ondernemerspanel MKB-Nederland TNS NIPO Samenvatting van de resultaten van het 61 e panelonderzoek onder ondernemers in het midden- en kleinbedrijf door

Nadere informatie

Aa n De minister van Financien van Curac;ao. Contactpersoon Telefoonnummer Telefoon ( + 172 1) 543033 1 Sylvia Bijl (Cft) +5999 461 9081

Aa n De minister van Financien van Curac;ao. Contactpersoon Telefoonnummer Telefoon ( + 172 1) 543033 1 Sylvia Bijl (Cft) +5999 461 9081 Aa n De minister van Financien van Curac;ao o en Sint Maarten Adres kantoor Curacao De Rouvilleweg 39 Willemstad, C ura ~ ao Tel efoon ( + 5999 ) 461908 1 Telefa x (+5999) 46 19088 Adres kantoor Sint Ma

Nadere informatie

Examen HAVO. economie. tijdvak 2 woensdag 23 juni 13.30-16.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen HAVO. economie. tijdvak 2 woensdag 23 juni 13.30-16.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen HAVO 2010 tijdvak 2 woensdag 23 juni 13.30-16.00 uur economie tevens oud programma economie 1,2 Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 27 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Examen HAVO. economie. tijdvak 1 woensdag 16 mei 13.30-16.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen HAVO. economie. tijdvak 1 woensdag 16 mei 13.30-16.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen HAVO 2012 tijdvak 1 woensdag 16 mei 13.30-16.00 uur oud programma economie Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 28 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 60 punten te behalen.

Nadere informatie

College financieel toezicht Curaçao en Sint Maarten

College financieel toezicht Curaçao en Sint Maarten College financieel toezicht Curaçao en Sint Maarten Aan De minister van Financiën van Sint Maarten Adres kantoor Curaçao De Rouvilleweg 39 Willemstad, Curaçao Telefoon (+5999)4619081 Telefaxk (+5999) 4619088

Nadere informatie

ECONOMISCHE ONTWIKKELINGEN IN 2017 EN VOORUITZICHTEN VOOR 2018

ECONOMISCHE ONTWIKKELINGEN IN 2017 EN VOORUITZICHTEN VOOR 2018 ECONOMISCHE ONTWIKKELINGEN IN 2017 EN VOORUITZICHTEN VOOR 2018 Voorwoord Volgens voorlopige cijfers is het reële BBP in de monetaire unie van Curaçao en Sint Maarten in 2017 gekrompen, doordat de activiteiten

Nadere informatie

Hierbij zend ik u de antwoorden op de vragen van de leden Hachchi en Koolmees. over de nieuwe belastingregels van de BES eilanden.

Hierbij zend ik u de antwoorden op de vragen van de leden Hachchi en Koolmees. over de nieuwe belastingregels van de BES eilanden. > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Directie Douane en Verbruiksbelastingen Korte Voorhout 7 2511 CW Den Haag

Nadere informatie

Domein E: Concept Ruilen over de tijd

Domein E: Concept Ruilen over de tijd 1. Het bruto binnenlands product is gestegen met 0,9%. Het inflatiepercentage bedraagt 2,1%. Bereken de reële groei van het BBP. 2. Waarmee wordt het inflatiepercentage gemeten? 3. Lees de onderstaande

Nadere informatie

Samenvatting Twente Index 2016

Samenvatting Twente Index 2016 Samenvatting Twente Index 2016 Kijk voor regionale en lokale data op www.twenteindex.nl INLEIDING De Twente Index wordt door Kennispunt Twente samengesteld in opdracht van de Twente Board. De Board wil

Nadere informatie

Tabel 1: Economische indicatoren (1)

Tabel 1: Economische indicatoren (1) Tabel 1: Economische indicatoren (1) Grootte van de Openheid van de Netto internationale Saldo op de lopende rekening (% economie (in economie (Export + BBP per hoofd, nominaal (EUR) BBP per hoofd, nominaal,

Nadere informatie

Statistisch Bulletin. Jaargang 71 2015 17

Statistisch Bulletin. Jaargang 71 2015 17 Statistisch Bulletin Jaargang 71 2015 17 23 april 2015 Inhoud 1. Arbeid en sociale zekerheid 3 CBS: Meer mensen aan het werk, vooral jongeren 3 Werkloze beroepsbevolking 4 2. Inkomen en bestedingen 5 Vertrouwen

Nadere informatie

Examen VWO. economie. Voorbeeldopgaven Phillipscurve. voorbeeldopgaven Phillipscurve

Examen VWO. economie. Voorbeeldopgaven Phillipscurve. voorbeeldopgaven Phillipscurve Examen VWO 2017 Voorbeeldopgaven Phillipscurve economie voorbeeldopgaven Phillipscurve Opgave 1 Langs de glijbaan omhoog? Met het uitbreken van de kredietcrisis in 2008 ondervonden veel banken wereldwijd

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 vwo 2005-I

Eindexamen economie 1-2 vwo 2005-I 4 Beoordelingsmodel Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 Een voorbeeld van een juist antwoord is: Een

Nadere informatie