Actieve portefeuille beschermingsstrategie. Een strategie ter beperking van drawdowns in het geval van sterk negatieve marktschokken

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Actieve portefeuille beschermingsstrategie. Een strategie ter beperking van drawdowns in het geval van sterk negatieve marktschokken"

Transcriptie

1 Actieve portefeuille beschermingsstrategie Een strategie ter beperking van drawdowns in het geval van sterk negatieve marktschokken Portfolio Management Ostrica BV Juli 2011

2 Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Doel en achtergrond 5 3. Beschermingstrategieën Traditionele strategieën Alternatieve strategieën 8 4. Implementatie Inleiding Strategische implementatie Tactische implementatie Risico s Kredietrisico 5.2 Marktrisico 5.3 Liquiditeitsrisico 6. Simulatie resultaten 19 2

3 1. Inleiding Er zijn diverse manieren om actief in te spelen op veranderende marktomstandigheden binnen een beleggingsportefeuille. Zo kan een lange termijn visie van een asset manager worden opgemaakt uit de strategische asset allocatie en de korte tot middellange termijn visie uit de tactische asset allocatie. Verschillende managers hanteren daarbij verschillende methoden. Ostrica toetst en (dientengevolge) herziet haar strategische visie op jaarbasis gebaseerd op een risico budget allocatie systeem. Voor ieder van de vermogenscategorieën wordt daartoe bepaald wat de potentiële drawdown is voor de komende drie tot vijf jaar. In de basis geldt dat des te groter de kans op een mogelijke grote drawdown in een categorie, des te kleiner de strategische allocatie naar deze categorie binnen een meer risicomijdende portefeuille (en visa versa). De richtlijnen worden aangevuld met bandbreedtes waarbinnen voor de korte tot middellange termijn tactisch kan worden afgeweken. Op kwartaalbasis toetst en herziet Ostrica de gewichten voor de verschillende vermogenscategorieën aan de hand van haar tactische asset allocatie model. Door het bijstellen van de gewichten wordt actief geschoven tussen risicovolle en risicovrije titels. Een dergelijk actief allocatie beleid sluit aan op de vraag vanuit de markt voor beleggingsportefeuilles met een meer absoluut rendement karakter. Beleggers met een gespreide portefeuille, bestaande uit verschillende vermogenscategorieën, verwachten van hun asset manager namelijk een voortijdige actieve sturing uit en naar risicovolle titels naar gelang de marktsituatie. Actieve asset allocatie is een breed bediscussieerd en beschreven onderwerp in de financiële wetenschappelijke wereld. De discussie legt zich veelal toe op de toegevoegde waarde van actieve asset allocatie versus actieve portefeuille selectie. Een van de meest geciteerde studies is die van Brinson, Hood en Beebower (1986), waarin wordt geconcludeerd dat ruim 90% van het totale rendement van een gespreide beleggingsportefeuille kan worden verklaard uit een goed actief asset allocatie proces. In lijn met de visie van Ostrica, nuanceren latere studies deze stelling. Hensel, Ezra, en Ilkiw (1991) en Ibbotson en Kaplan (2000) tonen aan dat het totale rendement van een gespreide beleggingsportefeuille, zoals geanalyseerd in de studie van Brinson et al. (1986), wordt gedomineerd door marktrendement (de beta). Zij splitsen het totale rendement daarom op in 1) marktrendement, 2) rendement als gevolg van een actief asset allocatie proces en 3) rendement als gevolg van een actief portefeuille selectie proces (en 4) interaction effect). Uit de studie van Hensel et al. (1991) en Ibootson en Kaplan (2000) kan worden geconcludeerd, dat het totale rendement van actieve managers voor bijna 75% wordt bepaald door het marktrendement. Met andere woorden, de algemene stijging of daling van de financiële markten. Uit de studie volgt tevens dat de alpha van actieve managers vrijwel even zwaar wordt gedragen door een actief asset allocatie beleid (+/- 20%) als een actief portefeuille selectie proces (+/- 20%) (het saldo betreft een negatieve bijdrage van het interaction effect). Het verleden heeft aangetoond dat de timing van een aanstaande koersval van risicovolle titels niet (altijd) is te voorspellen. Dit in tegenstelling tot de mening van menig technisch analist. Uitgebreide fundamentele en technische analyse weet weliswaar de kans op mogelijke marktstress in te schatten, maar niet met zekerheid voorspellen. Deze onvoorspelbaarheid zorgt voor een dilemma ten aanzien van de mate van tactische sturing. Het blijkt namelijk sub-optimaal om volledig uit risicovolle titels te stappen, wanneer de kans op marktstress hoog lijkt. Weliswaar kan (een deel van) een koersval worden vermeden, maar geregeld blijkt een koersval uit te blijven en/of wordt niet of te laat geprofiteerd van een koersherstel. Een 3

4 actief asset allocatie beleid is dus slechts een deel van de oplossing om beleggingsportefeuilles te beschermen tegen grote drawdowns. In toenemende mate wordt er gezocht naar mogelijkheden om de drawdown van beleggingsportefeuilles verder te beperken. Tot de zomer van 2007 waren het voornamelijk hedgefondsen die daartoe werden opgenomen in portefeuilles. De rendementen zouden ongecorreleerd zijn met traditionele titels (aandelen en obligaties) en een absoluut rendement karakter hebben; een ideale aanvulling binnen een breed gespreide beleggingsportefeuille. In 2008 bleek de belofte van veel hedgefondsen misplaatst. De correlatie met traditionele titels was hoog. De HFRX Global Hedge Fund Index had in 2008 bijvoorbeeld een negatief rendement van ongeveer 25% (enkele sub-indices zelfs 60%). De liquiditeit bleek daarnaast beperkt en de transparantie laag. Een onderzoek door Ibbotson, Chen en Zhu (2011) toont de daadwerkelijke reden van de misplaatste belofte. In het onderzoek ontleden zij het gemiddelde rendement van hedgefondsen tussen 1995 en Het gemiddelde rendement (voor kosten) bedraagt 11,13% en bestaat uit 1) beta (4,70%), 2) alpha (3%) en kosten (3,43%). Met andere woorden, het gemiddelde rendement van hedgefondsen na kosten bestaat voor ruim 60% uit beta (marktrendement). Het is daardoor (achteraf) goed te verklaren dat hedgefondsen in tijden van marktstress met de markt meedalen. Ook het opnemen van laag gecorreleerde vermogenscategorieën is dus slechts een deel van de oplossing om beleggingsportefeuilles te beschermen tegen grote drawdowns. Een alternatieve manier is noodzakelijk. Het alternatief dient transparant, kostenefficiënt en liquide te zijn en bovenal een goed trackrecord te hebben. Deze whitepaper heeft als doel om verschillende actieve beschermingstrategieën te onderzoeken en de resultaten te presenteren. 4

5 2. Doel en achtergrond Historisch gezien is er een parallel te trekken tussen de komende periode en de periode De periode werd (net als nu) gekenmerkt door lage rentestanden en sterke uitslagen in de koersontwikkeling van aandelenindices. In deze periode zijn er elf episodes geweest waarbij de waarde van de S&P 500 meer dan 20% is gedaald. De periode na 1945 werd gekenmerkt door een snelle economische groei en hoge rentevoeten als gevolge van toenemende inflatie. Gedurende deze periode zijn de negatieve ontwikkelingen op de aandelenmarkt als gevolg van economische schokken veelal beperkt gebleven doordat de rente anticipeerde met een daling. Vooral vanaf eind jaren 80 stutte de dalende rente als het ware de aandelenmarkt (zie grafiek 1). Grafiek 1: korte en lange termijn Amerikaanse rente (bron: Bloomberg) Na 1945 zijn er slechts vier episodes geweest waarbij de S&P 500 meer daalde dan 20%. Daarvan vielen er twee in de jaren zeventig als gevolg van een sterk aanbod gestuurde inflatie en twee in het afgelopen decennium als gevolg van vermogensbubbles (internet en huizencrisis). Relatief lage rentes leiden tot vermogensbubbles, die bij het uiteenspatten een sterk negatieve uitwerking hebben op het algemene sentiment en de winstontwikkeling van bedrijven. Het verleden heeft aangetoond dat perioden van marktstress zich slechts beperkt laten voorspellen, maar dat ook een uitstekend beleggingsjaar vooraf moeilijk is te garanderen. Feit is echter wel dat aandelen op de (zeer) lange termijn een rendement hebben behaald van gemiddeld 8% per jaar. Grafiek 2 toont de ontwikkeling van de S&P 500 sinds Grafiek 2: ontwikkeling S&P 500 vanaf 1927 met logaritmische (zwart) en normale (oranje) schaal (bron: Bloomberg) 5

6 Jaren van (sterk) positieve rendementen worden afgewisseld met (sterk) negatieve rendementen. Diverse beleggers hebben in het verleden na een periode van sterke koersval van aandelen, uit angst voor verdere daling, de emotionele beslissing genomen om te verkopen. Hoewel beleggers veelal in aandelen stappen met een lange termijn gedachte, blijkt het emotioneel lastig deze lange termijn doelstelling te behouden, nadat een groot deel van het vermogen in rook is opgegaan als gevolg van een grote koersval. Maar wat is het alternatief voor beleggers met de huidige historisch lage rentestand? Het rendement op spaarrekeningen is op reële basis negatief: de inflatie en de vermogensbelasting eten op dit moment het vermogen op. Ook staatsobligaties uit diverse Westerse landen hebben sinds enige tijd een negatief reëel rendement. Mede ook dankzij China, die haar handelsoverschot onder andere belegt in deze instrumenten en de rente daarmee kunstmatig laag houdt. In theorie worden beleggers daardoor min of meer verplicht om risicovolle titels op te nemen, om zodoende het vermogen qua koopkracht in stand te houden. De recente ervaringen met marktschokken weerhoudt veel beleggers er echter van om die stap te nemen. Naast een actief asset allocatie beleid en het combineren van vermogenscategorieën met een lage correlatie, kan ook het opnemen van een beschermingstrategie de volatiliteit van een beleggingsportefeuille reduceren ten tijde van marktstress. Het doel van het opnemen van een actieve beschermingstrategie is om een sterke vermogensval te beperken zoals deze bijvoorbeeld heeft plaatsgevonden gedurende de periode (uiteenspatten van de internet bubble) en de periode (uiteenspatten van de huizen bubble). De periode liet een ongekende snelle vermogensval zien in alle risicovolle vermogenscategorieën op hetzelfde moment. Hierdoor werd de beoogde diversificatie tussen risicovolle vermogenscategorieën niet bereikt en dit heeft een negatief effect op de gemoedstoestand van een gemiddelde belegger. Door een beleggingsportefeuille op een actieve manier te beschermen kan de vermogensval worden geremd. 6

7 3. Beschermingstrategieën 3.1 Traditionele strategieën De meest eenvoudige en bekende manier om een portefeuille te beschermen tegen een sterke koersval is door middel van het kopen van een put optie. Tegen betaling van een premie, geeft een put optie de koper het recht om een onderliggende waarde tegen een vooraf afgesproken prijs te verkopen. In geval van een sterke koersval heeft de koper dus een instrument in handen dat hem of haar de mogelijkheid geeft om de onderliggende waarde tegen een lage prijs te kopen en tegelijkertijd tegen de vooraf afgesproken hoge prijs te verkopen. Het verschil is de winst of, in andere woorden, de beschermingswaarde. Een bijkomend voordeel is de liquiditeit van opties en de grote diversiteit in het aanbod. De prijs van een put optie is direct gevoelig voor de richting van de aandelenmarkt. Deze gevoeligheid wordt weergegeven door de term delta. De delta geeft de gevoeligheid van een optie weer voor de omvang van de waardeverandering van de onderliggende waarde (bijvoorbeeld een aandelen index). Bij een delta van 0,5 verandert de prijs van de optie met 0,5% bij een 1% verandering in prijs van de onderliggende waarde. De prijs van een optie is ook gevoelig voor indirecte factoren, zoals voor de beweeglijkheid van een onderliggende waarde (vega), de verandering in de rente en het verstrijken van de tijd. De vega geeft de gevoeligheid van de waarde van de optie weer voor de beweeglijkheid (volatiliteit) van een onderliggende waarde. Bij een vega van bijvoorbeeld 0,5 verandert de prijs van de optie met 0,5% indien de beweeglijkheid van de onderliggende waarde met 1% verandert. Een kanttekening bij het gebruik van put opties als beschermingsinstrument is het feit dat de verschillende prijsbepalende factoren van een optie evolueren gedurende de looptijd. De delta daalt (stijgt) bijvoorbeeld naar mate de onderliggende waarde daalt (stijgt) gedurende de looptijd en de vega daalt naar mate de looptijd van de optie verstrijkt. De waarde van een optie reageert dus op verschillende momenten gedurende de looptijd anders op de ontwikkeling van de onderliggende waarde. Bij het uitblijven van een (sterke) daling van de onderliggende waarde, loopt de put optie waardeloos af en vormt de betaalde premie een verliespost. Deze verliespost is historisch gezien zeer hoog. De gemiddelde premie over de periode van 2006 tot 2010 (vijf jaar) van een at-the-money put optie met een looptijd van zes maanden op de S&P 500 index bedraagt 6% (EuroStoxx 50 Index 6,9%). Dit impliceert dus een jaarlijkse premie van 12,00% (13,8%). Concluderend, de potentiële beschermingswaarde van een put optie is gedurende de looptijd niet zuiver en gelijk aan de daling van de onderliggende waarde. Daarnaast wegen de kosten erg zwaar op het rendement van de beleggingsportefeuille. Een put optie is weliswaar een eenvoudig instrument ter uitvoering van een beschermingstrategie, de onzuiverheid maakt een actieve rebalancing strategie noodzakelijk. Het instrument is zonder twijfel het meest geschikt wanneer de timing betreffende een mogelijke sterke daling van een onderliggende waarde perfect kan worden voorspeld. Zoals eerder gezegd is de timing hiervan echter zelden perfect. 7

8 3.2 Alternatieve strategieën Volatiliteit Volatiliteit is de mate waarin de prijs van een onderliggende waarde beweegt. Hoe groter de prijsuitslagen van een onderliggende waarde, hoe moeilijker het wordt om de toekomstige waarde te voorspellen en dus hoe risicovoller de onderliggende waarde wordt geacht te zijn. In stabiele (opgaande) markten is de volatiliteit veelal laag en in tijden van (sterk) dalende markten zien wij vaak een stijging van de volatiliteit. Een sterke koersval van bijvoorbeeld aandelen werd in het verleden altijd vergezeld van pieken in de volatiliteit van aandelen. Om de hoogte van de volatiliteit te meten en te volgen, zijn er diverse transparante indices ontwikkeld. De meest bekende zijn de VIX index (volatiliteit van de S&P 500 Index) en V2X Index (volatiliteit van de EuroStoxx 50 Index). De index toont de implied volatiliteit ofwel de onzekerheid over de ontwikkeling van een onderliggende waarde. In geval van de VIX Index toont het bijvoorbeeld de mate van onzekerheid over de S&P 500 Index voor de komende 30 dagen. De hoogte van de index wordt berekend uit de marktprijzen van een gewogen mandje van kortlopende call en put opties. Volatiliteit laat historisch een negatieve correlatie zien met meer risicovolle vermogenscategorieën. In het crisis jaar 2008 was de VIX Index, naast staatsobligaties, zelfs de enige negatief gecorreleerde index met aandelen. Grafiek 3 toont de koersontwikkeling van verschillende risicovolle vermogenscategorieën met de VIX Index (Bron: BNP Paribas). Tabel 1 toont de correlaties van verschillende risicovolle vermogenscategorieën met de VIX Index. Periode S&P 500 Index -0,60-0,89 EM Index -0,02-0,71 Euro Bond Index -0,71-0,74 HFR Index -0,35-0,87 GSCI Index +0,07-0,20 Grafiek 3: koersontwikkeling van de VIX index en vijf vermogenscategorieën Tabel 1: correlatie van de VIX index met vijf vermogenscategorieën De negatieve correlatie van volatiliteit vormt de aanleiding dat meer beleggers het als een nieuwe vermogenscategorie beginnen te zien. Binnen het spanningsveld van vraag en aanbod is een toenemend aantal instrumenten ontwikkeld dat beleggers toegang geeft tot volatiliteit. 8

9 Om te participeren in de VIX Index zijn future contracten (vanaf 2004), beursgenoteerde optie contracten (vanaf 2006) en Exchange Traded Notes (ETN s; vanaf 2009) beschikbaar. Volatiliteit als beleggingsinstrument wordt breed gedragen door onder andere hedge fondsen, (investment-) banken, pensioenfondsen, traditionele beleggingsinstellingen en (zeer) vermogende particulieren. Grafiek 4 toont de ontwikkeling van de dagelijkse handel in variantie contracten en de openstaande contracten vanaf 2004 toen de Chicago Board Options Exchange deze instrumenten lanceerde. Het aantal verhandelde contracten heeft sinds de start in 2004 een forse toename laten zien. Medio 2011 zijn de dagelijks verhandelde contracten gegroeid tot meer dan en de openstaande contracten zijn de gepasseerd. Deze forse toename toont de interesse bij beleggers om dit instrument in te zetten binnen het beheer van de aan hen toevertrouwde middelen mrt-04 mrt-06 mrt-08 mrt-10 Grafiek 4: dagelijks volume en uitstaande contracten in VIX futures Dagelijks Volume Uitstaande contracten Binnen de context van deze whitepaper wordt onderscheid gemaakt tussen twee vormen van volatiliteit: De gerealiseerde ( realized ) volatiliteit toont de gerealiseerde beweeglijkheid van een onderliggende waarde over een historische periode. Dit is een objectieve meting en wordt volgens een vaste formule berekend op basis van de dagelijkse slotkoersen van de onderliggende waarde. De geïmpliceerde ( implied ) volatiliteit toont de verwachte beweeglijkheid van een onderliggende waarde over een toekomstige periode. Dit is een subjectieve meting en kan worden herleid uit de marktprijs van een reeks aan opties op de onderliggende waarde. De implied volatiliteit is dus in principe alleen beschikbaar voor de onderliggende waarde waarop opties worden verhandeld. De implied volatiliteit van een onderliggende waarde ligt onder normale marktomstandigheden boven de uiteindelijk gerealiseerde volatiliteit. De voornaamste reden hiervoor is dat markten over het algemeen risico-avers zijn. Eenvoudig gezegd, voor het kopen van put opties ter bescherming van een daling van de onderliggende waarde zijn beleggers bereid een extra beschermings- premie (prijs) te betalen in vergelijking met het kopen van call opties. Hoe meer beleggers onzeker zijn over de toekomstige marktontwikkelingen, hoe hoger de vraag naar put opties, hoe hoger de prijs en dus (omdat de prijs van een optie bepalend is voor de hoogte van de implied 9

10 volatiliteit) hoe hoger de implied volatiliteit. Een verandering van de implied volatiliteit vertoont een hoge mate van correlatie met een verandering van de realized volatiliteit. Een toename van de implied volatiliteit zal over het algemeen gepaard gaan met een grimmiger koersverloop van de onderliggende waarde in de toekomst. Dit laatste impliceert dus dat ook de realized volatiliteit toeneemt. Hoewel meer uitzonderlijk; het kan voorkomen dat de realized volatiliteit uiteindelijk boven de implied volatiliteit uitkomt. Dit gebeurt over het algemeen in perioden waarin de onderliggende waarde een onverwachte sterke koersdaling heeft vertoond. (zie grafiek 5). Grafiek 5: implied en realized volatiliteit van de S&P 500 Index Beursgenoteerde instrumenten Een relatief nieuw en populair instrument om te participeren in volatiliteit is de Exchange Traded Note (ETN). Een ETN biedt toegang tot een volatiliteitindex zoals de VIX of de VSTOXX Index. Met een ETN wordt geen directe positie genomen in de volatiliteitindex. De indices zijn namelijk niet direct toegankelijk en belegbaar. Er wordt geparticipeerd in een volatiliteitindex via een future contract. Afhankelijk van de resterende looptijd van de gekozen future, kan het voorkomen dat de prijs van een future anders reageert op een toe- of afname van de onzekerheid dan de volatiliteitindex zelf. Grafiek 6 toont de ontwikkeling van de VIX Index ten opzichte van de VIX generieke future en een VIX ETN uitgegeven door Barclays Bank PLC gedurende Het valt vooral op, dat de VIX ETN ten opzichte van de future sterker in waarde daalt gedurende dezelfde periode. Grafiek 6: koersontwikkeling van de VIX future en een VIX ETN t.o.v. de VIX Index 10

11 Een ETN is schuldpapier, dat wordt uitgegeven door banken en heeft veelal een senior/unsecured/nietachtergestelde status. Dit is qua senioriteit vergelijkbaar met schuldpapier van de diverse gestructureerde producten die financiële instellingen uitgeven. Een ETN heeft veelal een notering aan een beurs waardoor de liquiditeit actief kan worden onderhouden. De structuur van een ETN biedt een mogelijk risico wanneer deze wordt ingezet als beschermingstrategie. Een beschermingstrategie heeft als doel drawdowns van beleggingsportefeuilles te beperken juist ten tijden van een financiële crisis. De vraag is echter wat de bescherming via een ETN waard is. De bescherming wordt immers afgegeven door een bank. Lehman Brothers had gedurende de jaren voorafgaande aan de crisis voor miljarden aan garantieproducten uitgegeven. Deze garantie bleek na het faillissement echter weinig waard. Wanneer in een volgende periode van marktstress wederom aan de kredietwaardigheid van banken wordt getwijfeld, zal dit zeer waarschijnlijkheid een negatief effect hebben op de koers van de ETN. Wat het effect zal zijn van een faillissement van de uitgevende instelling, laat zich raden. ETN s zijn pas na de recente financiële crisis geïntroduceerd, dus de exacte kracht van de bescherming is nog niet in praktijk getoetst Over the counter instrumenten Direct ingaande variantie swap De variantie van een onderliggende waarde heeft een directe relatie met de volatiliteit van een onderliggende waarde. De variantie is namelijk de volatiliteit van de onderliggende waarde in het kwadraat. De variantie heeft zodoende een niet-lineair karakter. Dit in tegenstelling tot de volatiliteit. Een variantie swap is een zogenaamd over-the-counter transactie tussen twee partijen waarbij op een vooraf overeengekomen einde looptijd een variabele (realized) variantie wordt uitgeruild (swapped) met een vaste (implied) variantie. De implied variantie is de strike van de transactie. KOPER betaalt Implied Variantie op einde looptijd Uitbetal KOPER VERKOPER betaalt Realized Variantie op einde looptijd VERKOPER Uitbetaling van een variantie swap op einde looptijd: Nominale Waarde (Realized Volatiliteit 2 Strike Implied Volatiliteit 2 ) De implied volatiliteit is gemiddeld hoger dan de uiteindelijk gerealiseerde volatiliteit. In geval van de S&P 500 Index ligt het verschil over de afgelopen 12 jaar gemiddeld op 3% tot 3,5% per jaar (bron: Credit Suisse; december 2010). Indien extreme marktomstandigheden uitblijven, betaalt de koper van de swap deze premie. De koper is bereid deze premie te betalen, omdat de koper in geval van (extreme) marktstress een (enorme) winst zal realiseren. Immers, in dat geval zal de gerealiseerde volatiliteit namelijk boven de vooraf geobserveerde implied volatiliteit komen. Een variantie swap biedt dus 11

12 bescherming tegen sterke negatieve koersuitslagen. De hoogte van de premie van een variantie swap is echter een punt van aandacht. Uiteraard is de stelling hoe lager, hoe beter van toepassing Uitgestelde variantie swaps Een uitgestelde swap is een transactie die nu weliswaar wordt afgestemd en afgesloten, maar waarbij de startdatum van de variantie swap in de toekomst ligt. Het is dus een identiek instrument aan de variantie swap, zoals beschreven in de vorige paragraaf, met het verschil dat de swap niet direct start. Dit kleine, doch specifieke, verschil heeft enige implicaties, waaronder de manier van waardebepaling van de swap. De waarde van een dergelijke variantie swap wordt namelijk bepaald door de afgestemde implied volatiliteit op de aankoopdatum te vergelijken met de variabele implied volatiliteit op een waarderingsdatum. Nominale Waarde (Implied Volatiliteit 2 op waarderingsdatum Strike Implied Volatiliteit 2 aankoopdatum), waarbij op Implied volatiliteit op waarderingsdatum: kijkt vooruit en toont de verwachting van de toekomstige beweeglijkheid/marktomstandigheid van een onderliggende waarde voor een toekomstige periode op de waarderingsdatum (moment in de toekomst). Strike Implied volatiliteit op aankoopdatum: kijkt vooruit en toont de verwachting van de toekomstige beweeglijkheid/marktomstandigheid van een onderliggende waarde voor een toekomstige periode op het moment van aankoop van de swap. Een groot verschil van een uitgestelde- ten opzichte van een direct ingaande variantie swap, is dat de realized volatiliteit geen invloed heeft op de waardeontwikkeling van de swap. De startdatum van een uitgestelde variantie swap ligt immers in de toekomst. De premie die in de vorige paragraaf werd genoemd is dus niet van toepassing bij een uitgestelde variantie swap. Dit is in het voordeel van de koper van de swap. Er zijn echter meer verschillen. Het tweede verschil heeft betrekking op de vega van een uitgestelde variantie swap. De vega geeft de waardeverandering van de swap per 1% stijging/daling van de implied volatiliteit van een onderliggende waarde weer. Doordat de waarde van de variantie swap tot aan startdatum zich laat berekenen door de strike te vergelijken met de actuele implied volatiliteit (en niet de realized volatiliteit), is de vega constant. Door deze constante vega blijft de omvang van de bescherming tegen een grote koersval (piek in volatiliteit) gedurende de looptijd gelijk. Dit heeft tot gevolg dat er om deze reden geen rebalancing transacties dienen te worden uitgevoerd. Dit heeft een drukkend effect op de transactiekosten die worden gemaakt bij het aan- en verkopen van een swap. Het derde verschil heeft betrekking op de termijnstructuur van volatiliteit. De hoogte van de volatiliteit toont de mate van onzekerheid voor de mogelijke toekomstige ontwikkeling van een onderliggende waarde. Onder rustige marktomstandigheden is de termijnstructuur van volatiliteit positief. Met andere woorden; de korte termijn volatiliteit is lager dan de lange termijn volatiliteit. Dit is logisch, omdat op de 12

13 korte termijn marktspelers een beter verwachtingspatroon hebben over de mogelijke ontwikkeling van een onderliggende waarde dan op de lange termijn. Zie grafiek 7a en 7b voor een voorbeeld van een positieve en een negatieve termijnstructuur. Grafiek 7a: positieve volatiliteit termijnstructuur Grafiek 7b: negatieve volatiliteit termijnstructuur De startdatum van een uitgestelde variantie swap ligt in de toekomst. Bij een positieve termijnstructuur is de implied volatiliteit (de strike) van een uitgestelde dus hoger dan van een direct ingaande variantie swap. Indien de vorm van de termijnstructuur gedurende een zekere periode niet verandert (de marktomstandigheid verandert niet), rolt de implied volatiliteit langs de termijnstructuur omlaag. Dit wordt negatieve rol genoemd. De negatieve rol kan worden gedefinieerd als de beschermingspremie van een uitgestelde variantie swap. De koper van de uitgestelde variantie swap betaalt deze premie. In het geval van de S&P 500 Index, ligt de gemiddelde premie over de afgelopen 12 jaar tussen de 1,10% en 1,50% per jaar. Het valt wellicht op dat de gemiddelde premie lager is dan de beschermingspremie die eerder is gemeld betreffende direct ingaande variantie swaps. Het laatste verschil heeft betrekking op de mate van bescherming in tijden van marktstress. Wanneer een onderliggende waarde sterk in waarde is gedaald (en de volatiliteit daardoor piekt), heeft dat over het algemeen meer impact op de korte- dan op de lange termijn volatiliteit. Immers, de huidige onzekerheid over de nabije toekomst is groter dan de onzekerheid over de verre toekomst. Ten tijden van marktstress stijgt de korte termijn volatiliteit daardoor over het algemeen harder dan de lange termijn volatiliteit. Dit heeft direct gevolgen voor de vorm van de termijnstructuur, die namelijk beweegt van positief naar negatief (van grafiek 7a naar 7b). Dit heeft gevolgen voor de waardeontwikkeling. Hoe langer de uitgestelde periode van een variantie swap, hoe lager de mogelijke waardestijging in geval van marktstress. Het is dus noodzakelijk het kostenvoordeel van een uitgestelde variantie swap af te wegen tegen een mogelijk lagere waarde ontwikkeling ten tijde van marktstress. Hierin dient een optimaal punt te worden gevonden. 13

14 3.3 Conclusie Een bekende traditionele beschermingstrategie is het gebruik van put opties. Put opties zijn relatief eenvoudige instrumenten en in grote omvang en diversiteit beschikbaar. Een groot nadeel is de relatief hoge premie die moet worden betaald. Deze premie kan als verloren worden beschouwd in het geval een sterke marktschok uitblijft. Tevens is de waarde van de optie gedurende de looptijd niet alleen afhankelijk van de delta van de onderliggende waarde, maar zijn er ook indirecte factoren die de waarde kunnen beïnvloeden. Deze indirecte factoren resulteren in een onzuivere waarde ontwikkeling van een put optie gedurende de looptijd en maakt een actieve rebalancing strategie noodzakelijk. Dit heeft gevolgen voor de omvang van de totale transactiekosten. Historisch is volatiliteit negatief gecorreleerd met risicovolle traditionele vermogenscategorieën, vooral in tijden van grote marktschokken. Een negatieve correlatie van een instrument is een noodzakelijk kenmerk om te kunnen dienen als beschermingstrategie. Beleggen in volatiliteit biedt een goed alternatief ten opzichte van traditionele beschermingstrategieën, die zich puur richten op het hedgen van de delta van de onderliggende waarde. Sinds 2004 zijn er diverse mogelijkheden om te beleggen in volatiliteit, waaronder future contracten op volatiliteitindices. ETN s zijn recent ontwikkelde beleggingsinstrumenten die eenvoudig toegang bieden tot deze future contracten voornamelijk voor particuliere beleggingsportefeuilles. Deze instrumenten zijn interessant voor beleggers die niet direct in derivaten kunnen of willen beleggen. ETN s bestaan sinds 2009 en hebben daarmee slechts een beperkt trackrecord. Omdat met het instrument kredietrisico wordt gelopen op de uitgevende bank, is het de vraag hoe krachtig de bescherming werkelijk is ten tijde van financiële crisis. Variantie swaps bieden goede kenmerken om te dienen als beschermingstrategie binnen een portefeuille met risicovolle titels. Er wordt onderscheid gemaakt tussen uitgestelde en direct ingaande variantie swaps. Voornamelijk vanwege de constante vega en de historisch lagere premie heeft de uitgestelde variantie swap betere kenmerken. De mogelijk lagere waardeontwikkeling van de swap in geval van marktstress kan daarbij worden ondervangen door een actief tactisch beleid te voeren. 14

15 Grafiek 8 toont de historische koersontwikkeling van de drie verschillende beschermingstrategieën. Uitgangspunt hierbij is een 3-maands periode die dagelijks wordt doorgerold. Met andere woorden, de grafiek toont de gemiddelde uitbetaling na 3 maanden van de beschermingstrategie alsof die iedere dag zou zijn gestart. Een +25% na 3 maanden betekent dat de beschermingstrategie 25% rendement heeft opgeleverd. Een 4% betekent dat de beschermingstrategie geen rendement heeft opgeleverd, maar 4% premie heeft gekost. Duidelijk wordt dat de put optie beschermingstrategie weliswaar op diverse momenten beter reageert op een koersval van de onderliggende waarde, maar over de lengte van de simulatieperiode gemiddelde een veel hogere premie vergt. De V2X future en de variantie swap (beide een simulatie allocatie van 5%) reageren vergelijkbaar op een koersval van de onderliggende waarde. De premie die daarvoor dient te worden betaald is echter veel lager. Dit maakt deze strategieën aantrekkelijk als bescherming van een portefeuille tegen sterke koersdalingen. Grafiek 8: koersontwikkeling verschillende beschermingstrategieen Gemiddelde kosten per beschermingstrategie per jaar ATM put optie 12,00% - 13,80% Direct ingaand variantie swap 3,00% - 3,50% Uitgestelde variantie swap 1,10% - 1,50% Tabel 2: gemiddelde kosten per jaar per beschermingstrategie 15

16 4. Implementatie 4.1 Inleiding Er zijn wereldwijd diverse mogelijke onderliggende waarden waarop een uitgestelde variantie swap kan worden aangekocht. Het is dus mogelijk om een beschermingstrategie uit te voeren op een wereldwijd gespreide beleggingsportefeuille met risicovolle titels. De S&P 500 en EuroStoxx 50 Index bieden de meest liquide en transparante mogelijkheden. Een goed werkende beschermingstrategie vraagt om een actief, consistent en verantwoord beleid. Een kernvraag is in hoeverre het strategisch of tactisch dient plaats te vinden. Door de veranderde wereldorde is er een situatie ontstaan waarin risicovolle vermogenscategorieën naar verwachting grotere uitslagen zullen laten zien. Het is voornamelijk de lage rentestand die ervoor zorgt dat er geen natuurlijke bescherming meer te verwachten is van obligaties wanneer de economie zich in de toekomst richting een recessieachtig scenario beweegt. Deze situatie, in combinatie met de eerder genoemde parallel van de komende periode met de periode, zien wij reden om een strategische plaats toe te kennen aan een actieve beschermingstrategie. Aangemerkt dient te worden dat de strategie als percentage van de gehele portefeuille wel tactisch gemanaged dient te worden om te komen tot bovengemiddelde resultaten. 4.2 Strategische implementatie De exacte hoogte van de strategische allocatie is afhankelijk van het risicoprofiel van de belegger en de geldende lange termijn visie van de beheerder. Hoe hoger de strategische allocatie naar risicovolle titels, hoe groter de mogelijke drawdown. Het doel van de strategische allocatie is om de drawdown van de beleggingsportefeuille te beperken, het volledige opwaartse potentieel van risicovolle titels te behouden maar de noodzakelijke premie te minimaliseren. Het is vanuit kostenaspect niet optimaal om te streven naar een 100% sluitende bescherming. De strategische allocatie dient bescherming te bieden, gegeven de lange termijn visie van de asset manager op risicovolle titels. Bij een negatieve visie zal de strategische allocatie naar risicovolle titels worden verlaagd en/of naar de beschermingstrategie worden verhoogd. Bij een positieve visie zal de strategische allocatie naar risicovolle titels worden verhoogd en/of naar de beschermingstrategie worden verlaagd. Het streven is om onder normale en stabiele marktomstandigheden met de strategische allocatie de impact van een mogelijke onverwachte koersval van de onderliggende risicovolle titels te reduceren. De beschermingstrategie biedt een balans in de portefeuille: de waarde van de strategie dient sterk te stijgen, wanneer de waarde van de portefeuille sterk daalt. Voor het vaststellen van de strategische allocatie per beleggingsportefeuille is het allereerst noodzakelijk om de gevoeligheid van de portefeuille ten opzichte van de risicovolle titels vast te stellen. Dit wordt de beta van de portefeuille genoemd. Op basis van de beta kan de hoogte van de strategische allocatie worden bepaald. Hoe hoger de allocatie naar risicovolle titels, hoe hoger de beta, hoe hoger de mogelijke drawdown en dus hoe hoger de strategische allocatie naar de beschermingstrategie. Simulatie toont dat, afhankelijk van de marktomstandigheid, een strategische allocatie naar een beschermingstrategie 16

17 toegevoegde waarde biedt voor iedere portefeuille. Een uitzondering hierop vormt een portefeuille met alleen obligaties (risicomijdende titels) of alleen aandelen (risicovolle titels). Een portefeuille die slechts uit risicomijdende titels bestaat, wordt gestuurd op vermogensbehoud en niet op vermogensgroei. Het samenstellen van een portefeuille gebaseerd op vermogensbehoud kan worden vertaald als het mijden van titels die een verhoogde kans hebben verliezen te realiseren. Deze portefeuilles zijn daardoor meer afhankelijk van coupon- en niet van koersrendementen. Een beschermingstrategie toevoegen aan een dergelijke portefeuille werkt als een verzekering op een verzekering. Dit is vanuit kostenoogpunt niet optimaal. Een portefeuille die slechts uit risicovolle titels bestaat zal een zeer hoge beta hebben. Een beschermingstrategie toevoegen aan een portefeuille met 100% risicovolle titels heeft zeer veel toegevoegde waarde. Het is echter de vraag of beleggers met een dergelijk risicozoekend profiel, bereid zijn om een premie te betalen voor enige bescherming. Harry Markowitz (Nobelprijs winnaar en exresearch-associate van Ostrica) is de pionier van de optimale portefeuille theorie en heeft wetenschappelijk aangetoond dat spreiding over verschillende vermogenscategorie de risico-rendement verhouding van een beleggingsportefeuille optimaliseert. Beleggers die streven naar optimalisatie van het rendement, ongecontroleerd voor risico, zullen geneigd zijn 100% van het vermogen te alloceren naar risicovolle titels. 4.3 Tactische implementatie Daar waar strategische beslissingen plaatsvinden met een lange termijn horizon, dienen de tactische beslissingen een meer middellange termijn. Omdat marktomstandigheden periodiek veranderen, is het noodzakelijk om de allocatie naar de beschermingstrategie op reguliere basis bij te sturen. Dit kan ertoe leiden dat er tijdelijk geen allocatie wordt opgenomen, maar ook dat er tijdelijk een hogere allocatie wordt opgenomen. Voor de vaststelling van de tactische allocatie wordt op continue basis het absolute niveau van de volatiliteitindices beoordeeld in combinatie met de steilheid van de termijnstructuur. Hoe lager het absolute niveau en hoe vlakker de termijnstructuur, hoe lager de premie. Volatiliteit heeft van alle vermogenscategorieën, één van de meest sterke vormen van mean-reversion. Dit betekent dat het absolute niveau altijd weer naar zijn lange termijn gemiddelde zal tenderen. Indien het absolute niveau van de volatiliteitindices veel hoger ligt dan het lange termijn gemiddelde, kan worden geconcludeerd, dat de volatiliteit van de onderliggende waarden te sterk is gestegen. Op termijn zal de volatiliteit weer dalen. Deze situatie laat zich beschrijven als een onzekere marktomstandigheid waarbij het aankopen van volatiliteit duur is geworden. Dit is goed voor beleggers die al een allocatie hebben naar volatiliteit, omdat deze beleggers winst kunnen nemen op deze posities. Het verhogen van de allocatie of nieuwe posities aankopen is in deze situatie niet optimaal, omdat de kosten hoog zijn. Beleggers kunnen beter wachten totdat de volatiliteit op termijn weer is gedaald voordat posities worden aangekocht. Indien het absolute niveau van de volatiliteitindices veel lager ligt dan het lange termijn gemiddelde, kan worden geconcludeerd dat de volatiliteit van de onderliggende waarde te sterk is gedaald. Op termijn zal de volatiliteit weer stijgen. Deze situatie laat zich beschrijven als een stabiele marktomstandigheid waarbij het aankopen van volatiliteit goedkoop is geworden. Het verhogen van de allocatie of nieuwe posities aankopen is in deze situatie optimaal, omdat de kosten laag zijn. 17

18 5. Risico s 5.1 Kredietrisico De beschermingstrategie dient zekerheid te bieden in tijden van financiële stress. Kredietrisico op een uitgevende instelling dient daardoor te worden voorkomen. Geadviseerd wordt om de strategie op te nemen in een fonds formaat en niet in een obligatie formaat. Het onderpand van het fonds dient daarbij te worden beoordeeld op kredietwaardigheid. Er zijn fondsen beschikbaar waar het onderpand bestaat uit risicovrije titels. 5.2 Marktrisico De beschermingstrategie kent een zeer hoge hefboom, waardoor de waardeontwikkeling zeer volatiel zal zijn. Het voordeel van de hoge hefboom is dat er relatief weinig kapitaal nodig is om een goede bescherming te bieden tegen een onverwacht zeer grote mate van marktstress. Bij het uitblijven van enige vorm van marktstress zal de allocatie naar de strategie, als onderdeel van de portefeuille, in waarde afnemen. Dit is de premie waarover in dit artikel wordt gesproken. Historisch gezien zal, onder normale marktomstandigheden, de waarde van een 2,50% allocatie gemiddelde met 1% per jaar afnemen. Dit is echter een gemiddelde en afhankelijk van marktomstandigheden. Vooral na een periode van enige marktstress en in geval van een steile termijnstructuur kan de waarde van de allocatie relatief sneller dalen. Het is dus van cruciaal belang dat de strategie regelmatig tactisch wordt gestuurd. 5.3 Liquiditeitrisico Doordat de onderliggende instrumenten niet vrij verhandeld worden, zal er een verhoogd liquiditeitsrisico zijn in tijden van marktstress. De recente historie heeft aangetoond dat marktpartijen die onder druk staan, minder bereid zijn liquiditeit te verstrekken voor dit soort instrumenten. De periode rondom het faillissement van Lehman Brothers heeft aangetoond dat de liquiditeit van de meeste beleggingsinstrumenten binnen korte tijd snel kan opdrogen. Het is daardoor van cruciaal belang, alleen met partijen samen te werken die leidend zijn in het betreffende marktsegment en een goed trackrecord hebben gedurende de afgelopen financiële crisis. Mocht er desondanks een situatie ontstaan dat de liquiditeit in tijden van extreme marktstress wegvalt, dan hoeft dat niet per definitie tot onoverkomelijke problemen te leiden. Immers, de waarde van de strategie zal in een dergelijke situatie desondanks sterk stijgen. Deze waarde kan weliswaar niet direct worden gerealiseerd, de (sterk) opgelopen waarde heeft wel degelijk zijn effect op portefeuilleniveau. De sterke stijging van de beschermingstrategie neutraliseert namelijk (gedeeltelijk) de sterke daling van de risicovolle titels in de portefeuille. 18

19 6. Simulatie resultaten Om aan te tonen dat een beschermingstrategie de rendement-risico verhouding van een beleggingsportefeuille kan optimaliseren, zijn enkele simulatie-voorbeelden uitgewerkt. Diverse beleggingsportefeuilles zijn gedefinieerd, ieder met een ander risicoprofiel. Het effect van het aanvullen van een beleggingsportefeuille met een beschermingstrategie met variantie swap wordt vervolgens gemeten. Zoals eerder beschreven in dit document, dient een portefeuille bescherming een combinatie te zijn van een strategische allocatie en een actief tactisch beheer. De strategische basis allocatie naar de beschermingstrategie is afhankelijk van het risicoprofiel van de beleggingsportefeuille. Voor iedere portefeuille dient afzonderlijk te worden bepaald wat de basis allocatie moet zijn. De basis allocatie is afhankelijk van de gevoeligheid van de portefeuille naar de aandelenmarkt. Wij meten deze gevoeligheid met behulp van de beta van de portefeuille. Hoe hoger de beta, hoe hoger de gevoeligheid van de portefeuille naar de aandelenmarkt en hoe hoger de allocatie naar de beschermingstrategie. De allocatie dient, zoals gezegd, tactisch te worden bijgestuurd. Er zijn perioden waarin het relatief goedkoop is om bescherming te kopen en er zijn perioden waarin het relatief duur is om bescherming te kopen. Tevens zijn er perioden waarin het interessant is om winst te nemen op een bestaande allocatie naar de beschermingstrategie. Het doel is om per portefeuille/risicoprofiel een optimale eenheid te bepalen, waarbij het aantal eenheden periodiek wordt herzien. Door een actief beheer van de beschermingstrategie kan op verschillende momenten in de tijd, de omvang van de belegging in de beschermingstrategie variëren. Ondanks dat de kosten van de gekozen beschermingstrategie onder normale marktomstandigheden al aanmerkelijk lager zijn dan de meeste alternatieven, kan door middel van een tactische sturing nog kostenefficiënter worden belegd. Dit kan ertoe leiden dat er tijdelijk geen allocatie wordt opgenomen, maar ook dat er tijdelijk een hogere allocatie wordt opgenomen. De beslissing om de allocatie te verhogen of te verlagen wordt voornamelijk ingegeven door de steilheid van de termijnstructuur en het absolute niveau van de volatiliteitindices. Beide hebben direct invloed op de hoogte van de kosten van het aanhouden van variantie swaps. Omdat de beschermingstrategie zo kostenefficiënt mogelijk dient te worden uitgevoerd, komt het er in de praktijk op neer dat er meer bescherming zal worden aangekocht wanneer de termijnstructuur relatief vlak is en de absolute waarden van de volatiliteitindices laag zijn. Vaste regels met drempelniveaus voorzien in de aan- en verkoopsignalen. Hiervan dient te worden afgeweken, indien de marktsituatie daarom vraagt. Zo kan op een zeer efficiënte wijze worden belegd in uitgestelde variantie swaps. Op basis van een historische waardeontwikkeling van de beschermingstrategie in combinatie met de historische waardeontwikkeling van de beleggingsprofielen, is de optimale strategische allocatie per profiel bepaald. De beleggingsprofielen die worden onderscheiden worden gedefinieerd als zeer defensief, defensief, gematigd defensief, gematigd offensief en offensief. De verdeling van ieder profiel over de mogelijke vermogenscategorieën is weergegeven in tabel 3. Aangemerkt dient te worden dat de waardeontwikkeling van de verschillende vermogenscategorieën wordt afgeleid van breed 19

20 geaccepteerde marktindices. Voor de waardeontwikkeling van aandelen wordt gekeken naar de MSCI wereld Index. Voor de waardeontwikkeling van converteerbare obligatie wordt gekeken naar de UBS Global Convertible Focus Vanilla index. Voor de waardeontwikkeling van hoogrentende obligaties wordt gekeken naar een combinatie van de JPM High Yield index, de JPM EMBI + en de JPM GBI-EM Global index. Voor de waardeontwikkeling van Investment grade obligaties wordt gekeken naar de ishares Markit iboxx Euro Corporate Bond index. De mogelijk toegevoegde waarde van een actieve asset manager (de alpha van bijvoorbeeld Ostrica) wordt in deze simulatie dus niet meegenomen. Risicoprofiel IG obligaties Hoogrentende obligaties Converteerbare obligaties Aandelen Beta Zeer defensief 55.0% 20.0% 25.0% 0.0% 0.04 Defensief 40.0% 20.0% 20.0% 20.0% 0.14 Gematigd defensief 30.0% 20.0% 20.0% 30.0% 0.21 Gematigd offensief 15.0% 20.0% 20.0% 45.0% 0.32 Offensief 0.0% 15.0% 10.0% 75.0% 0.54 Tabel 3: vijf verschillende beleggingsprofielen De waardeontwikkeling van de beschermingstrategie en de beleggingsprofielen zijn beschikbaar vanaf 9 juli De beschermingstrategie kan zodoende worden gesimuleerd tot bijna 10 jaar terug. Deze 10- jaars periode is belangrijk voor het testen van de strategie, omdat zodoende twee perioden van zeer omvangrijke marktstress worden meegenomen. Dit betreft de IT-bubble van en de recente financiële crisis van Het doel van de simulatie is om per beleggingsprofiel de waardeontwikkeling te optimaliseren, waarbij de standaarddeviatie wordt geminimaliseerd. De strategie dient immers als bescherming, wat zich zou moeten vertalen in een lager risico over de looptijd. De resultaten van de optimalisatie per risicoprofiel, van defensief naar offensief, zijn onderstaand grafisch weergegeven. Per risicoprofiel worden tevens de resultaten getoond voor de subperiode Deze periode werd gekenmerkt door een sterke stijging van de aandelenmarkt. Dit is een belangrijke analyse, omdat deze test hoe de vaste allocatie regels drukken op de rendementen gedurende een periode waarop de bescherming niet nodig blijkt. Zeer defensief profiel 20.00% 18.00% 16.00% 14.00% 12.00% 10.00% 8.00% Zeer defensief profiel % bescherming Zonder bescherming Met bescherming 2,000 1,800 1,600 1,400 1,200 1,600 1,500 1,400 1,300 1,200 Zeer defensief profiel in opgaande markt Zonder bescherming Met bescherming 6.00% 1,000 1, % 2.00% 0.00% ,

21 Defensief profiel 20.00% 18.00% Defensief profiel 16.00% 14.00% % bescherming 12.00% Zonder bescherming 10.00% Met bescherming 8.00% 6.00% 4.00% 2.00% 0.00% 2,000 1,800 1,600 1,400 1,200 1, ,600 1,500 1,400 1,300 1,200 1,100 1, Defensief profiel in opgaande markt Zonder bescherming Met bescherming Gematigd defensief profiel 20.00% 18.00% 16.00% 14.00% 12.00% 10.00% 8.00% Gematigd defensief profiel % bescherming Zonder bescherming Met bescherming 2,000 1,800 1,600 1,400 1,200 1,600 1,500 1,400 1,300 1,200 Zonder bescherming Met bescherming Gematigd defensief profiel in opgaande markt 6.00% 4.00% 2.00% 0.00% 1, ,100 1, Gematigd offensief profiel 20.00% 18.00% 16.00% 14.00% 12.00% 10.00% 8.00% Gematigd offensief profiel % bescherming Zonder bescherming Met bescherming 2,000 1,800 1,600 1,400 1,200 1,600 1,500 1,400 1,300 1,200 Gematigd offensief profiel in opgaande markt Zonder bescherming Met bescherming 6.00% 4.00% 2.00% 1, ,100 1, %

22 Offensief profiel 20.00% 18.00% 16.00% 14.00% Offensief profiel % bescherming 2,000 1,800 1,600 1,600 1,500 1,400 Offensief profiel in opgaande markt Zonder bescherming 12.00% 10.00% 8.00% Zonder bescherming Met bescherming 1,400 1,200 1,300 1,200 Met bescherming 6.00% 4.00% 2.00% 0.00% 1, ,100 1, Deze grafieken tonen, dat een allocatie (volgens vaste regels) naar een beschermingstrategie met variantie swaps over de afgelopen 10 jaar in alle beleggingsprofielen toegevoegde waarde heeft gehad. De licht oranje lijn (profiel met bescherming) ligt in alle beleggingsprofielen boven de donker oranje lijn (profiel zonder bescherming). Bovendien blijven de portefeuilles met bescherming slechts een fractie achter op de portefeuilles zonder bescherming gedurende de periode Tabel 4 toont het cumulatieve rendement en de standaarddeviatie per beleggingsprofiel over de simulatie periode. Er wordt een onderscheid gemaakt tussen de resultaten met en zonder bescherming. Zonder bescherming Met bescherming Risicoprofiel Jaarlijks rendement Risico Jaarlijks rendement Risico Zeer defensief 6.32% 3.60% 7.09% 3.41% Defensief 5.49% 4.95% 6.98% 4.43% Gematigd defensief 5.01% 6.27% 7.02% 5.52% Gematigd offensief 4.26% 8.77% 7.18% 7.65% Offensief 2.29% 14.03% 6.96% 12.26% Tabel 4: overzicht van rendement-risico verhoudingen van de gesimuleerde beleggingsprofielen De simulatieresultaten maken duidelijk dat een beschermingstrategie met variantie swaps van toegevoegde waarde is geweest gedurende de recente financiële crisis. Wat tevens opvalt, is dat de vaste allocatie regels voorkomen dat de kosten van de beschermingstrategie te zwaar drukken op het rendement van de beleggingsprofielen gedurende positieve marktomstandigheden. 22

23 Literatuurlijst Brinson, G.P., Hood, L.R., Beebower, G.L. (1986). Determinants of Portfolio Performance. Financial AnalystsJournal, 42(4), Hensel, C.R., Ezra, D.D., en Ilkiw, J.H. (1991). The Importance of the Asset Allocation Decision. Financial AnalystsJournal, 47(4), Ibbotson, R.G., en Kaplan, P.D. (2000). Does Asset Allocation Policy Explain 40, 90, or 100 Percent of Performance?. Financial Analysts Journal, 56(1), Ibbotson, R.G., Chen, P., en Zhu, K.X. (2011). The ABCs of Hedge Funds: Alphas, Betas, and Costs. Financial Analysts Journal, 67(1),

Risico pariteit -1- 1 Aandelen Wereldwijd Ontwikkelde Markten - MSCI World Index MSCI Daily Net TR World Euro, Aandelen Wereldwijd

Risico pariteit -1- 1 Aandelen Wereldwijd Ontwikkelde Markten - MSCI World Index MSCI Daily Net TR World Euro, Aandelen Wereldwijd Risico pariteit Risico pariteit is een techniek die wordt ingezet om de risico s in een beleggingsportefeuille te reduceren. Sinds 2008 heeft risico pariteit om drie redenen veel aandacht gekregen: 1.

Nadere informatie

Informatie Perlasplan

Informatie Perlasplan Informatie Perlasplan voor de financieel adviseur groei door strategie financieel adviseur 2 perlas groei door strategie Perlas Borgplan, Perlas Kernplan en Perlas Dynamischplan zijn subfondsen van het

Nadere informatie

Risicoprofielen voor Vermogensbeheer A la Carte

Risicoprofielen voor Vermogensbeheer A la Carte Risicoprofielen voor Vermogensbeheer A la Carte Inleiding Onze risicoprofielen 1. Wat is een risicoprofiel? 2. Wat zijn vermogenscategorieën? 3. Welke risicoprofielen gebruiken wij? Uw risicoprofiel 4.

Nadere informatie

Onderbouwing van de rendementsverwachtingen

Onderbouwing van de rendementsverwachtingen Onderbouwing van de rendementsverwachtingen 2013 Portfolio Management Ostrica BV Februari 2013 Rendementsverwachtingen Ostrica 2013 In dit document wordt een onderbouwing gegeven van de rendementsverwachtingen

Nadere informatie

informatie Perlasplan

informatie Perlasplan informatie Perlasplan voor de financieel adviseur groei door strategie Perlas Borgplan, Perlas Kernplan en Perlas Dynamischplan zijn subfondsen van het Perlas Global Active Investment Fund, waarin wordt

Nadere informatie

Onderbouwing van de rendementsverwachtingen 2014

Onderbouwing van de rendementsverwachtingen 2014 Onderbouwing van de rendementsverwachtingen 2014 Portfolio Management Ostrica BV Januari 2014 Rendementsverwachtingen Ostrica 2014 In dit document wordt een onderbouwing gegeven van de rendementsverwachtingen

Nadere informatie

Consumentenbrief beleggingen van. Tielkemeijer & Partners Vermogensbeheer

Consumentenbrief beleggingen van. Tielkemeijer & Partners Vermogensbeheer Consumentenbrief beleggingen van Tielkemeijer & Partners Vermogensbeheer Introductie Een groot aantal brancheorganisaties waaronder DSI, DUFAS, NVB, VBA en VV&A hebben het initiatief genomen om Consumentenbrief

Nadere informatie

Vraag en antwoord: waarom beleggen in staatsobligaties?

Vraag en antwoord: waarom beleggen in staatsobligaties? ING Investment Office Publicatiedatum: 13 maart 2014 Vraag en antwoord: waarom beleggen in staatsobligaties? In onze beleggingsvisie op 2014 ( Visie 2014: minder crisis, meer groei ) kunt u lezen dat we

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering Arthur van der Wal Nieuwegein, 28 september 2006 Agenda < Huidig Mandaat bij ING IM < Performance, Beleid en Vooruitzichten < Financieel Toetsingskader

Nadere informatie

Toelichting beleggingsbeleid Triodos Bank Private Banking

Toelichting beleggingsbeleid Triodos Bank Private Banking Toelichting beleggingsbeleid Triodos Bank Private Banking Heeft u vragen? Neemt u dan telefonisch contact op met Triodos Bank Private Banking via 030 693 65 05. Of stuur een e-mail naar private.banking@triodos.nl.

Nadere informatie

ABN AMRO. verzekeringen. Marktontwikkelingen & vooruitzichten. Portefeuilleverdeling & fondsselectie. Rendement. Profielfonds 3. Tweede kwartaal 2012

ABN AMRO. verzekeringen. Marktontwikkelingen & vooruitzichten. Portefeuilleverdeling & fondsselectie. Rendement. Profielfonds 3. Tweede kwartaal 2012 ABN AMRO verzekeringen Profielfonds 3 Tweede kwartaal 2012 Marktontwikkelingen & vooruitzichten Volgens recente signalen vertoont de mondiale economie tekenen van verzwakking. Tegelijkertijd nemen de risico

Nadere informatie

Exposure vanuit optieposities

Exposure vanuit optieposities Exposure vanuit optieposities ABN AMRO is continue bezig haar dienstverlening op het gebied van beleggen te verbeteren. Eén van die verbeteringen betreft de vaststelling van de zogenaamde exposure (blootstelling)

Nadere informatie

Reverse Exchangeable Notes. Het basisprospectus (d.d. 13 maart 2013) is goedgekeurd door het Bafin, de Duitse regelgever.

Reverse Exchangeable Notes. Het basisprospectus (d.d. 13 maart 2013) is goedgekeurd door het Bafin, de Duitse regelgever. Reverse Exchangeable Notes Het basisprospectus (d.d. 13 maart 2013) is goedgekeurd door het Bafin, de Duitse regelgever. 02 Reverse Exchangeable Notes Reverse Exchangeable Notes Profiteer van een vaste

Nadere informatie

Rendement Certificaten

Rendement Certificaten Rendement Certificaten Een alternatief voor een rechtstreekse belegging in aandelen!* Aantrekkelijk vast rendement, indien de onderliggende waarde boven de rendementgrens blijft handelen Ook kans op een

Nadere informatie

ETF s als bouwblokken voor een goed gespreide portefeuille Kant-en-klaar indexbeleggen

ETF s als bouwblokken voor een goed gespreide portefeuille Kant-en-klaar indexbeleggen ETF s als bouwblokken voor een goed gespreide portefeuille Kant-en-klaar indexbeleggen Vrijdag 22 april 2016 Wie geeft deze presentatie? Martijn Rozemuller Voormalig arbitrage handelaar bij Optiver Oprichter

Nadere informatie

Portefeuilleprofielen

Portefeuilleprofielen Portefeuilleprofielen Rood BANDBREEDTE van de portefeuille Laatste update: 1 oktober 2015 ROOD Minimum Maximum Tactisch Aandelen 80,00% 100,00% 95,00% Obligaties 0,00% 15,00% 0,00% Onroerend Goed 0,00%

Nadere informatie

Essentiële Beleggersinformatie

Essentiële Beleggersinformatie Essentiële Beleggersinformatie Dit document verschaft u essentiële beleggersinformatie aangaande dit fonds. Het is geen marketingmateriaal. De verstrekte informatie is bij wet voorgeschreven en is bedoeld

Nadere informatie

Consumentenbrief inzake beleggingsbeleid. van. LG Partners BV. De vragen èn antwoorden op een rijtje

Consumentenbrief inzake beleggingsbeleid. van. LG Partners BV. De vragen èn antwoorden op een rijtje Consumentenbrief inzake beleggingsbeleid van LG Partners BV De vragen èn antwoorden op een rijtje April 2015 Introductie. In 2014 is een groot aantal brancheorganisaties het initiatief genomen om een Consumentenbrief

Nadere informatie

Vastgoed in ALM context

Vastgoed in ALM context Vastgoed in ALM context april 2010 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 Nieuw uitgevoerde ALM analyses... 4 2.1 Huidige economische basisset... 4 2.2 Direct OG in goed gespreide portefeuille... 5 2.3 Beursgenoteerd

Nadere informatie

Onafhankelijk en rationeel. Professioneel. Transparant en veilig

Onafhankelijk en rationeel. Professioneel. Transparant en veilig Today s Vermogensbeheer Wij verzorgen persoonlijk en onafhankelijk vermogensbeheer voor zowel particulieren als ondernemingen. Op basis van uw specifieke situatie geeft Today s Vermogensbeheer invulling

Nadere informatie

High Risk. Equity Interest Other. ING Metal Index Note

High Risk. Equity Interest Other. ING Metal Index Note High Risk Equity Interest Other ING Metal Index Note 175% participatie in de mogelijke stijging van een metalen-index 60% garantie van de nominale waarde op einddatum Maximum aflossing: 187,50% van de

Nadere informatie

Alles over ETF s deel 2 Van strategie tot portefeuille

Alles over ETF s deel 2 Van strategie tot portefeuille Alles over ETF s deel 2 Van strategie tot portefeuille Dinsdag 10 november 2015 Wie geven deze presentatie? Tycho Schaaf Beleggingsspecialist LYNX Martijn Rozemuller Oprichter en Managing Director Think

Nadere informatie

Online. vermogensbeheer. voor iedereen. Want beleggen kan ook eenvoudig zijn

Online. vermogensbeheer. voor iedereen. Want beleggen kan ook eenvoudig zijn Online vermogensbeheer voor iedereen Want beleggen kan ook eenvoudig zijn MeDirect maakt kwalitatief vermogensbeheer toegankelijk vanaf slechts 10.000 initiële inleg, tegen lage kosten en 24/7 online te

Nadere informatie

EMPEN C REDIT L INKED N OTE

EMPEN C REDIT L INKED N OTE EMPEN C REDIT L INKED N OTE per juli 2011 Profiteer van een aantrekkelijke rente met een beperkt risico Profiteer van een aantrekkelijke rente met een beperkt risico De Europese rente staat momenteel op

Nadere informatie

Presentatie Pensioen voor de ondernemer Loege Schilder

Presentatie Pensioen voor de ondernemer Loege Schilder Presentatie Pensioen voor de ondernemer Loege Schilder Volendam, 18 juni 2014 Beleggen voor Pensioen Regeling -lijfrente/banksparen -pensioen eigen beheer -sparen/beleggen Risico -beweeglijkheid -liquiditeit

Nadere informatie

Robeco Emerging Conservative Equities

Robeco Emerging Conservative Equities INVESTMENT OPPORTUNITY oktober 2013 Voor professionals INTERVIEW MET PORTFOLIO MANAGER PIM VAN VLIET Robeco Emerging Conservative Equities Beleggen in opkomende markten met een lagere kans op grote koersdalingen.

Nadere informatie

Juli 2014. Structured products. Index Garantie Notes. Index Garantie Notes

Juli 2014. Structured products. Index Garantie Notes. Index Garantie Notes Structured products Juli 2014 1 Bij deze brochure hoort een Inlegvel over uw specifieke Note. Het Inlegvel wordt geacht deel uit te maken van deze brochure en geeft de voorwaarden van een specifieke Note.

Nadere informatie

Optie strategieën. Brochure bestemd voor particuliere beleggers INTERMEDIATE. Member of the KBC group

Optie strategieën. Brochure bestemd voor particuliere beleggers INTERMEDIATE. Member of the KBC group Optie strategieën Brochure bestemd voor particuliere beleggers INTERMEDIATE Gepubliceerd door KBC Securities in samen werking met Euronext. p. 2 Index 1. Grafische voorstelling 4 2. Bull strategieën 5

Nadere informatie

Strategy Background Papers

Strategy Background Papers november 2013 Beleggen in vastgoed Huurder of eigenaar, iedereen krijgt in het dagelijkse leven te maken met vastgoed. De meeste eigenaars van een huis zien hun woning meer als een vorm van comfort dan

Nadere informatie

Jaarlijks gemiddeld Cumulatief vanaf 1970 2008 Q2 2008 Q1 2008 Q4 2007 Q3 2007 Q2 2007 Dekkingsgraad (kwartaalultimo) 143% 137% 148% 153% 153%

Jaarlijks gemiddeld Cumulatief vanaf 1970 2008 Q2 2008 Q1 2008 Q4 2007 Q3 2007 Q2 2007 Dekkingsgraad (kwartaalultimo) 143% 137% 148% 153% 153% Kwartaalbericht 2e kwartaal 2008 Dekkingsgraad op 143% Rendement 0,2% in tweede kwartaal Belegd vermogen 86,3 miljard Klein positief resultaat in moeilijke markt In het tweede kwartaal is een totaalrendement

Nadere informatie

Ambassador Investments Fondsen

Ambassador Investments Fondsen Ambassador Investments Fondsen Ambassador Investments Fondsen Vanaf het vierde kwartaal 2013 is het voor beleggers mogelijk te participeren in de beleggingsstijl van Ambassador Investments door zelfstandig

Nadere informatie

Beleggingrisico s. Rendement en risico

Beleggingrisico s. Rendement en risico Beleggingsrisico s Beleggingrisico s Onderstaand tref je de omschrijving aan van de belangrijkste beleggingsrisico s die samenhangen met jouw keuze voor een portefeuilleprofiel. Je neemt een belangrijke

Nadere informatie

INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN

INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN Informatie voor werkgevers Ingangsdatum 1 januari 2016 Als uw werknemer niet kiest voor een gegarandeerde uitkering wordt zijn premie belegd. Dit

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014 Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014 Samenvatting: dalende euro en dalende rente Nominale dekkingsgraad gedaald van 117,4% naar 115,1%

Nadere informatie

Binaire opties termen

Binaire opties termen Binaire opties termen Bij het handelen in binaire opties zijn er termen die bekend of onbekend in de oren klinken. Als voorbereiding is het dan ook handig om op de hoogte te zijn van de verschillende termen

Nadere informatie

het klassieke mandaat Discretionair Vermogensbeheer

het klassieke mandaat Discretionair Vermogensbeheer het klassieke mandaat Discretionair Vermogensbeheer het klassieke mandaat: beleggen in individuele aandelen en/of obligaties beleggen vereist steeds grotere deskundigheid en vraagt steeds meer tijd Als

Nadere informatie

AG Protect + Risk Control Europe 90 / 2. Lancering : 14 september tot en met 30 oktober 2015* *Behoudens vervroegde afsluiting

AG Protect + Risk Control Europe 90 / 2. Lancering : 14 september tot en met 30 oktober 2015* *Behoudens vervroegde afsluiting AG Protect + Risk Control Europe 90 / 2 Lancering : 14 september tot en met 30 oktober 2015* *Behoudens vervroegde afsluiting 1 21/08/2015 Waarom AG Protect + Risk Control Europe 90 / 2? Volgende reeks

Nadere informatie

Online. vermogensbeheer. voor iedereen. Want beleggen kan ook eenvoudig zijn

Online. vermogensbeheer. voor iedereen. Want beleggen kan ook eenvoudig zijn Online vermogensbeheer voor iedereen Want beleggen kan ook eenvoudig zijn MeDirect maakt kwalitatief vermogensbeheer toegankelijk vanaf slechts 5.000 initiële inleg, tegen lage kosten en 24/7 online te

Nadere informatie

ING Soft Commodities Clicker. Profiteer van de mogelijke stijging van de prijs van landbouwgrondstoffen. Ieder halfjaar uw rendement vastclicken

ING Soft Commodities Clicker. Profiteer van de mogelijke stijging van de prijs van landbouwgrondstoffen. Ieder halfjaar uw rendement vastclicken Protection Equity Interest Other Deze brochure is opgesteld voor de aanbieding van deze Note en is na sluiting van de inschrijvingsperiode niet meer geactualiseerd. Voor actuele informatie met betrekking

Nadere informatie

Verklaring van Beleggingsbeginselen. Joachim Aelvoet CBFA

Verklaring van Beleggingsbeginselen. Joachim Aelvoet CBFA Verklaring van Beleggingsbeginselen Joachim Aelvoet CBFA 17 maart 2011 Onderzoek 29 IBP's +/- 4,5 miljard euro vermogen +/- 100.000 aangeslotenen methode: eerste analyse individueel gesprek conclusies

Nadere informatie

Het beleggingsbeleid van Berben s Effectenkantoor

Het beleggingsbeleid van Berben s Effectenkantoor Het beleggingsbeleid van Berben s Effectenkantoor Waarschijnlijk baseert u uw keuze voor een vermogensbeheerder op diverse gronden. Mogelijk heeft u binnen uw netwerk al goede berichten over ons vernomen.

Nadere informatie

Nieuwe inzichten voor ALM analyse naar aanleiding van de krediet crisis

Nieuwe inzichten voor ALM analyse naar aanleiding van de krediet crisis Nieuwe inzichten voor ALM analyse naar aanleiding van de krediet crisis Peter Vlaar Hoofd ALM modellering APG VBA ALM congres 5 november 2009 Agenda Karakteristieken van de kredietcrisis? Hoe kunnen we

Nadere informatie

Oefenopgaven Hoofdstuk 7

Oefenopgaven Hoofdstuk 7 Oefenopgaven Hoofdstuk 7 Opgave 1 Rendement Een beleggingsadviseur heeft de keuze uit de volgende twee beleggingsportefeuilles: Portefeuille a Portefeuille b Verwacht rendement 12% 12% Variantie 8% 10%

Nadere informatie

Hedging strategies. Opties ADVANCED. Member of the KBC group

Hedging strategies. Opties ADVANCED. Member of the KBC group Hedging strategies Opties p. 2 Index 1. Hedging met opties 3 2. Hedging met put opties 4 3. Hedgen met valutaopties 6 Twee valutaoptiecontracten 6 p. 3 Hedging met opties Hedging komt van het Engelse to

Nadere informatie

Generali Beleggingsmogelijkheden Pensioen

Generali Beleggingsmogelijkheden Pensioen 1. Algemene informatie over dit document Waarom krijgt u dit document U krijgt deze informatie omdat u via uw werkgever deelneemt aan een pensioenregeling bij Generali. In uw pensioenregeling staat hoe

Nadere informatie

High Risk. Equity Interest Other. ING Dutch Plus Note

High Risk. Equity Interest Other. ING Dutch Plus Note High Risk Equity Interest Other ING Dutch Plus Note Minimaal 155%* aflossing bij stijgende of beperkt dalende beurzen Bescherming tot 35% koersdaling t.o.v. de startwaarde Profiteer van een mogelijke stijging

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg Beleggingsplan 2011

Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg Beleggingsplan 2011 Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg Beleggingsplan 2011 April 2011 ING Investment Management / ICS Inleiding Jaarlijks stelt het Bestuur van de Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg (Huntsman)

Nadere informatie

Renderen bij een stijgende rente

Renderen bij een stijgende rente ARTIKEL 26 juni 2015 Voor professionele beleggers Renderen bij een stijgende rente Bij stijgende rentes verliezen zowel de verplichtingen als de rentedragende beleggingen van pensioenfondsen waarde. Om

Nadere informatie

Van Stuiver tot Miljardair

Van Stuiver tot Miljardair Van Stuiver tot Miljardair Slim beleggen met een hefboom Rob Stuiver 29 september Programma Het ver-1000 voudigen van uw vermogen in 20 jaar Bouwen van de portefeuille Bouwstenen: Aandelen, Alternatives,

Nadere informatie

Wall Street of niet, dat is de vraag

Wall Street of niet, dat is de vraag Wall Street of niet, dat is de vraag 1. Beleggers hebben geen leuke tijd achter de rug. 2011 was een moeilijk beleggingsjaar. Het begon goed, alsof het ingezet herstel na het bloedbad van 2008/2009 zich

Nadere informatie

Inflatie protectie: risico management of slim beleggen?

Inflatie protectie: risico management of slim beleggen? Inflatie protectie: risico management of slim beleggen? 1. Precies een jaar geleden schreven we over het inflatiefenomeen dat altijd zijn kop opsteekt na periodes van recessie. Onze conclusie was dat nieuwe

Nadere informatie

Supplement J Think iboxx AAA-AA Government Bond Tracker

Supplement J Think iboxx AAA-AA Government Bond Tracker Supplement J Think iboxx AAA-AA Government Bond Tracker Aandelen Serie J in ThinkCapital ETF s N.V. 15 oktober 2012 I. Belangrijke informatie Dit Supplement moet worden gelezen in samenhang met, en maakt

Nadere informatie

UW MENSEN, UW KAPITAAL. Beleggingsinformatie. Vrij beleggen. Life Cycle beleggen. Rendement en risico s. Kosten

UW MENSEN, UW KAPITAAL. Beleggingsinformatie. Vrij beleggen. Life Cycle beleggen. Rendement en risico s. Kosten UW MENSEN, UW KAPITAAL Beleggingsinformatie 2 Life Cycle beleggen Vrij beleggen Rendement en risico s 4 6 8 Kosten 9 Beleggingsinformatie Hoe werkt het beleggingspensioen van Cappital? In de pensioenregeling

Nadere informatie

ALM als basis van Zorgvuldig Beleggen

ALM als basis van Zorgvuldig Beleggen ALM als basis van Zorgvuldig Beleggen Samenhang en voorbeelden Ronald Janssen, Ortec Finance 1 Klant centraal stellen: Doelstelling Managen van de verwachtingen van onze cliënten Hoe kunnen we dat doen?

Nadere informatie

Rendement versus risico:

Rendement versus risico: Rendement versus risico: Een belangrijke keuze! 1. Uw risicoprofiel is de hoeksteen van een goed beleggingsadvies Het gepersonaliseerd beleggingsadvies dat u van KBC krijgt is gebaseerd op uw risicoprofiel.

Nadere informatie

Uitkomen voor de beste resultaten. DB Star Performer

Uitkomen voor de beste resultaten. DB Star Performer Uitkomen voor de beste resultaten DB Star Performer Gestimuleerd rendement Voordelen Hoe het werkt Simulatie aan de hand van historische gegevens geeft consistente resultaten op lange termijn Voordelen

Nadere informatie

Halfjaarbericht eerste helft 1997 ABN AMRO Asset Management TOTAAL BEHEERD VERMOGEN TOEGENOMEN MET 21 PROCENT

Halfjaarbericht eerste helft 1997 ABN AMRO Asset Management TOTAAL BEHEERD VERMOGEN TOEGENOMEN MET 21 PROCENT Amsterdam, 11 juli 1997 Halfjaarbericht eerste helft 1997 ABN AMRO Asset Management TOTAAL BEHEERD VERMOGEN TOEGENOMEN MET 21 PROCENT Totaal vermogen beheerd door ABN AMRO Asset Management wereldwijd in

Nadere informatie

Bouw uw eigen beleggingsportefeuille

Bouw uw eigen beleggingsportefeuille Bouw uw eigen beleggingsportefeuille Joost van Leenders, oktober 2013 Bouw uw eigen beleggigsportefeuille I oktober 2013 I 2 Agenda Strategisch versus tactisch beleggingsbeleid Spreiding, waarom ook alweer?

Nadere informatie

Risico s en kenmerken van beleggen

Risico s en kenmerken van beleggen Risico s en kenmerken van beleggen 1. Risico s en kenmerken in het algemeen Beleggen brengt risico s met zich mee. Vaak geldt: hoe hoger het verwachte rendement, hoe meer risico s. Ook geldt dat in het

Nadere informatie

Optie strategieën. Brochure bestemd voor particuliere beleggers BASIC. Member of the KBC group

Optie strategieën. Brochure bestemd voor particuliere beleggers BASIC. Member of the KBC group Optie strategieën Brochure bestemd voor particuliere beleggers Gepubliceerd door KBC Securities in samen werking met Euronext. p. 2 Index 1. Basisstrategieën 2 2. Voorbeelden van toepassingen 2 3. Grafische

Nadere informatie

De Dynamische Strategie Portefeuille DSP

De Dynamische Strategie Portefeuille DSP De Dynamische Strategie Portefeuille DSP Onderdeel van het beleggingsbeleid van Pensioenfonds UWV 1 Inhoudsopgave Waarom beleggen? 4 Beleggen is niet zonder risico s 4 Strategische beleggingsportefeuille

Nadere informatie

Gestructureerde ProductenWijzer

Gestructureerde ProductenWijzer Gestructureerde ProductenWijzer Producten met gehele of gedeeltelijke hoofdsombescherming U bent mogelijk geïnteresseerd in beleggen in gestructureerde producten. Maar wat zijn gestructureerde producten?

Nadere informatie

Markt voor onderhandse derivaten in korte tijd sterk gekrompen

Markt voor onderhandse derivaten in korte tijd sterk gekrompen Markt voor onderhandse derivaten in korte tijd sterk gekrompen De mondiale markt voor onderhandse derivaten - niet gestandaardiseerd verhandeld op de beurs maar in maatwerk tussen grote partijen - is sinds

Nadere informatie

Vragenlijst risicobereidheid Particulier. Van Amstberg Capital Management

Vragenlijst risicobereidheid Particulier. Van Amstberg Capital Management Vragenlijst risicobereidheid Particulier e situatie Van Amstberg Capital Management Om te komen tot een weloverwogen keuze, welk profiel van Van Amstberg Capital Management het best bij u past, kan onder

Nadere informatie

Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af

Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af Inleiding Door de opkomst van moderne informatie- en communicatietechnologieën is het voor huishoudens eenvoudiger en goedkoper geworden om de vrije besparingen,

Nadere informatie

Essentiële Beleggersinformatie 19 februari 2014

Essentiële Beleggersinformatie 19 februari 2014 Essentiële Beleggersinformatie 19 februari 2014 Dit document verschaft u essentiële beleggersinformatie aangaande dit fonds. Het is geen marketingmateriaal. De verstrekte informatie is bij wet voorgeschreven

Nadere informatie

BNP Paribas Plan Easy Future

BNP Paribas Plan Easy Future Januari 2014 easy future: GEEF JE PLANNEN VORM Q&A BNP Paribas Plan Easy Future 1/Als er geen subfonds beschikbaar is met een looptijd die aansluit bij mijn project, in welk fonds moet ik dan beleggen?

Nadere informatie

Presentatie ALV 2015 IBEV. Volendam, 29 april 2015

Presentatie ALV 2015 IBEV. Volendam, 29 april 2015 Presentatie ALV 2015 IBEV Volendam, 29 april 2015 Wie is Care IS? 2009 2011 2013 2014 2015 Begonnen omdat vermogensbeheer beter kon en moest Geen kick backs, 100% transparant, vermogensbehoud Verhuizing

Nadere informatie

Beursproducten op Futures

Beursproducten op Futures Beursproducten op Futures Inhoud Wat is een future? 05 Beursproducten op futures 06 Waar kan ik de koersen van futures terugvinden? 14 Meer informatie? 14 Disclaimer 15 3 Beursproducten op futures Commerzbank

Nadere informatie

Informatiewijzer. Beleggingsdoelstelling & Risicoprofielen. Today s Tomorrow Morgen begint vandaag

Informatiewijzer. Beleggingsdoelstelling & Risicoprofielen. Today s Tomorrow Morgen begint vandaag Informatiewijzer Beleggingsdoelstelling & Risicoprofielen Today s Tomorrow Morgen begint vandaag Beleggen op een manier die bij u past! Aangenomen mag worden dat beleggen een voor u een hoger rendement

Nadere informatie

Vragenlijst. - in te vullen door financieel adviseur -

Vragenlijst. - in te vullen door financieel adviseur - Vragenlijst - in te vullen door financieel adviseur - Vaststelling risicoprofiel Voor de bepaling van het risicoprofiel dient uw cliënt de volgende acht vragen naar waarheid te beantwoorden. 1. Met welke

Nadere informatie

Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013.

Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013. Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013. Meer informatie vindt u op de website. Beleggingsrendement

Nadere informatie

AG8! Derivatentheorie Les3! Swaps & options. 23 september 2010

AG8! Derivatentheorie Les3! Swaps & options. 23 september 2010 AG8! Derivatentheorie Les3! Swaps & options 23 september 2010 1 Agenda Huiswerk vorige keer Swaps (H7 1 t/m 4) Optie markt (H8) 2 Interest Rate Swaps Een interest rate swap (IRS) is een financieel contract

Nadere informatie

Turbo s. Brochure bestemd voor particuliere beleggers BASIC. Een onderneming van de KBC-groep

Turbo s. Brochure bestemd voor particuliere beleggers BASIC. Een onderneming van de KBC-groep Brochure bestemd voor particuliere beleggers p. 2 Index 1. Hoe werken ze? 3 2. Welke kosten zijn er bij een belegging in Turbo s, Speeders, Sprinters,? 5 3. Wat zijn de voordelen van Turbo s? 5 4. Welke

Nadere informatie

Persbericht. Kwartaalbericht: vierde kwartaal 2011

Persbericht. Kwartaalbericht: vierde kwartaal 2011 Persbericht Kwartaalbericht: vierde kwartaal 2011 Hoofdpunten: Dekkingsgraad van 94% is te laag: aanvullende maatregelen nodig Beschikbaar vermogen stijgt met ruim 11 miljard Door gedaalde rente nemen

Nadere informatie

Informatiedocument Noordam Vermogensbeheer B.V.

Informatiedocument Noordam Vermogensbeheer B.V. Informatiedocument Noordam Vermogensbeheer B.V. INLEIDING U wilt een deel van uw vermogen beleggen, maar mist de kennis en ervaring, zin of tijd om dat zelf te doen. Wij helpen u graag. Bij Noordam Vermogensbeheer

Nadere informatie

Jaarbericht 1996 ABN AMRO Asset Management TOTAAL BEHEERD VERMOGEN TOEGENOMEN MET 39 PROCENT

Jaarbericht 1996 ABN AMRO Asset Management TOTAAL BEHEERD VERMOGEN TOEGENOMEN MET 39 PROCENT Amsterdam, 21 januari 1997 Jaarbericht 1996 ABN AMRO Asset Management TOTAAL BEHEERD VERMOGEN TOEGENOMEN MET 39 PROCENT Totaal vermogen beheerd door ABN AMRO Asset Management wereldwijd in 1996 gegroeid

Nadere informatie

Profiteer van stijgende grondstofprijzen

Profiteer van stijgende grondstofprijzen Profiteer van stijgende grondstofprijzen Profiteer van stijgende grondstofprijzen De prijzen van grondstoffen zijn de afgelopen jaren sterk gestegen. Gedreven door de vraag vanuit China en India zijn met

Nadere informatie

Beleggingsinformatie over

Beleggingsinformatie over Beleggingsinformatie over LifeCycle Beleggen van Bewust Pensioen LifeCycle Beleggen van Bewust Pensioen Visie van vermogensopbouw met LifeCycle Beleggen Over het onderwerp pensioen bestaan veel misverstanden.

Nadere informatie

Rendement versus risico:

Rendement versus risico: Rendement versus risico: Een belangrijke keuze! 1. Uw risicoprofiel is de hoeksteen van een goed beleggingsadvies Het gepersonaliseerd beleggingsadvies dat u van KBC krijgt is gebaseerd op uw risicoprofiel.

Nadere informatie

Koersrisico Het koersrisico is het risico dat uw beleggingen minder waard worden.

Koersrisico Het koersrisico is het risico dat uw beleggingen minder waard worden. KENMERKEN EN RISICO S VAN BELEGGINGEN INHOUDSOPGAVE 1. Kenmerken en risico s in het algemeen 2. Belangrijke risico s 3. Kenmerken en risico s per belegging 4. Overig 1. Kenmerken en risico s in het algemeen

Nadere informatie

Tactische Asset Allocatie

Tactische Asset Allocatie Tactische Asset Allocatie Enno Veerman Volendam, 2 maart 2012 Tactische Asset Allocatie (TAA) Strategische Asset Allocatie (SAA): portefeuille samenstellen op basis van lange-termijn voorspellingen TAA:

Nadere informatie

VERKLARING BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING PENSIOENFONDS AVEBE 19 APRIL 2011

VERKLARING BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING PENSIOENFONDS AVEBE 19 APRIL 2011 VERKLARING BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING PENSIOENFONDS AVEBE 19 APRIL 2011 VERKLARING BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING PENSIOENFONDS AVEBE 1.1 Het beleggingsproces Het beleggingsproces vormt de randvoorwaarden

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015. Samenvatting:

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015. Samenvatting: Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015 Samenvatting: De maandelijkse nominale dekkingsgraad is fors gedaald van 115,4% naar 103,7%. Dit

Nadere informatie

Structured products. Juni 2015. Digital Coupon Notes

Structured products. Juni 2015. Digital Coupon Notes Structured products Juni 2015 Bij deze brochure hoort een Inlegvel over uw specifieke Note. Het Inlegvel wordt geacht deel uit te maken van deze brochure en geeft de voorwaarden van een specifieke Note.

Nadere informatie

Rendement Certificaten

Rendement Certificaten Rendement Certificaten Een alternatief voor een rechtstreekse belegging in aandelen!* Aantrekkelijk vast rendement, indien de onderliggende waarde boven de rendementgrens blijft handelen Ook kans op een

Nadere informatie

Aanpassing Prospectussen Aegon, AEAM en Aegon Paraplu 1 Funds Per 1 augustus 2016

Aanpassing Prospectussen Aegon, AEAM en Aegon Paraplu 1 Funds Per 1 augustus 2016 Aanpassing Prospectussen Aegon, AEAM en Aegon Paraplu 1 Funds Per 1 augustus 2016 Per 1 augustus 2016 voert de beheerder van de Aegon Funds, de AEAM Funds en de Aegon Paraplu 1 Funds, Aegon Investment

Nadere informatie

BELEGGINGSSTATUUT. Stichting Fonds Oncologie Holland. April 2015. Beleggingsstatuut SFOH 30 april 2015, pag. 1

BELEGGINGSSTATUUT. Stichting Fonds Oncologie Holland. April 2015. Beleggingsstatuut SFOH 30 april 2015, pag. 1 BELEGGINGSSTATUUT Stichting Fonds Oncologie Holland April 2015 30 april 2015, pag. 1 Inhoudsopgave I Beleid.... 3 Algemeen 4 Hefbomen 4 Restricties....4 II Middelenverdeling......5 Strategische asset allocatie

Nadere informatie

Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008

Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008 Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008 Hoofdpunten Rendement over eerste helft 2008 is 5,1%. De dekkingsgraad is medio 2008 uitgekomen op 132%. De kredietcrisis eist zijn tol. Vooral aandelen en onroerend

Nadere informatie

Generali beleggingsmogelijkheden pensioen informatie voor de werkgever

Generali beleggingsmogelijkheden pensioen informatie voor de werkgever Generali beleggingsmogelijkheden pensioen informatie voor de werkgever Inhoudsopgave Algemene informatie over dit document 2 1. Zorgvuldig beleggingsbeleid 3 2. Algemene informatie over een pensioen op

Nadere informatie

Update april 2015 Beleggen

Update april 2015 Beleggen Update april 2015 Beleggen Laag, lager, laagst In mijn vorige column schreef ik over de actie van de ECB, die 22 januari jongstleden werd aangekondigd, om maandelijks 60 miljard Euro aan obligaties op

Nadere informatie

de besloten vennootschap Paerel Vermogensbeheer B.V., gevestigd te Amsterdam, hierna te noemen Aangeslotene.

de besloten vennootschap Paerel Vermogensbeheer B.V., gevestigd te Amsterdam, hierna te noemen Aangeslotene. Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 2014-267 d.d. 14 juli 2014 (mr. J.S.W. Holtrop, voorzitter, drs. L.B. Lauwaars RA en J.C. Buiter, leden, mr. I.M.M. Vermeer, secretaris) Samenvatting

Nadere informatie

ABN AMRO. verzekeringen. Marktontwikkelingen & vooruitzichten. Portefeuilleverdeling & fondsselectie. Rendement. Profielfonds 1. Derde kwartaal 2012

ABN AMRO. verzekeringen. Marktontwikkelingen & vooruitzichten. Portefeuilleverdeling & fondsselectie. Rendement. Profielfonds 1. Derde kwartaal 2012 ABN AMRO verzekeringen Profielfonds 1 Derde kwartaal 2012 Marktontwikkelingen & vooruitzichten De plannen van de ECB hebben hun uitwerking op de financiële markten niet gemist. De rente op de obligatiemarkten

Nadere informatie

ONS BELEGGINGSBELEID PAST ONZE BELEGGINGSFILOSOFIE BIJ U?

ONS BELEGGINGSBELEID PAST ONZE BELEGGINGSFILOSOFIE BIJ U? ONS BELEGGINGSBELEID PAST ONZE BELEGGINGSFILOSOFIE BIJ U? Waarschijnlijk baseert u uw keuze voor een vermogensbeheerder op diverse gronden. Mogelijk heeft u binnen uw netwerk al goede berichten over ons

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015. Samenvatting:

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015. Samenvatting: Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015 Samenvatting: De maandelijkse nominale dekkingsgraad is fors gestegen van 105,7% naar 115,4%. Dit komt

Nadere informatie

Marktwaarde per aandeel. Winst per aandeel (WPA)

Marktwaarde per aandeel. Winst per aandeel (WPA) Wat betekent k/boekwaarde (koers/boekwaarde)- of K/B-ratio? Een ratio die de marktwaarde van een aandeel vergelijkt met zijn boekwaarde. De ratio wordt berekend door de actuele slotkoers van het aandeel

Nadere informatie

Participantenvergaderingen AHPF

Participantenvergaderingen AHPF Welkom op de participantenvergadering van het Alpha High Performance Fund (AHPF); Datum: 30 mei 2014 1 Agenda: Opening door de voorzitter; Algemene ontwikkelingen Managed Futures-markten Ontwikkelingen

Nadere informatie