Wadden Sea Fish Haven: Development agenda for fish in the Wadden Sea and overview of species

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Wadden Sea Fish Haven: Development agenda for fish in the Wadden Sea and overview of species"

Transcriptie

1 Vis in de Waddenzee Ontwikkelagenda voor vis in de Waddenzee en overzicht van soorten Wadden Sea Fish Haven: Development agenda for fish in the Wadden Sea and overview of species Inleiding De Waddenzee heeft, zoals vele ondiepe kustzeeën, een ongekende rijkdom aan vis gekend. Een situatie die we in de 21 e eeuw vooral uit de geschiedenisboeken kennen. Maar het fundament is er nog. De Waddenzee vormt met haar geulen en platen, kwelders en overgangen een ideale verblijfen opgroeiplaats voor vis. Een van de programmadoelen van het Programma naar een Rijke Waddenzee (PRW) is komen tot een evenwichtig voedselweb met gezonde populaties standvissen, trekvissen en toppredatoren. Vis profiteert van de rijke Waddenzee voor voedsel en als kraamkamer. Jonge vis vindt voedsel en veiligheid in uitgestrekte mosselbanken en zeegrasvelden. Vissen dragen bij aan het evenwicht in het voedselweb. En de vissen zelf zijn weer een belangrijke voedselbron voor de wadvogels, de zeezoogdieren en niet te vergeten, de mens. De visstand in de Waddenzee is de afgelopen decennia achteruit gegaan. In het voedselweb ontbreken vissoorten, en de grotere individuen (oudere vissen) komen niet of onvoldoende voor. Ook de kraamkamer functie van de Waddenzee voor soorten die vooral op de Noordzee verblijven, zoals schol, staat onder druk. Helaas zijn alle ecologische relaties niet eenduidig. Veel weten we nog niet. Schouders er onder De zorg voor een goede visstand houdt niet op bij landsgrenzen. Daarom is in de laatste trilaterale ministersconferentie over de Waddenzee (februari 2014 te Tønder) hier aandacht aan gegeven. In vervolg daarop heeft de Staatssecretaris van het Ministerie van Economische Zaken, mevrouw Dijksma, in oktober 2014 aandacht gevraagd voor herstel van vispopulaties en voor onderzoek en monitoring. Zij schrijft: Eén van de onderdelen van de Ministeriële Verklaring van Tønder is om te werken aan de verbetering van de visstand. Sinds februari jl. is Nederland voorzitter van de Trilaterale Waddenzee Conferentie. Er is mij veel aan gelegen om dit herstel tot één van de prioriteiten onder mijn Nederlands voorzitterschap te maken. Tijdens de conferentie van Tønder is aan de Wadden Sea Board (WSB) de opdracht mee gegeven verder te werken aan de implementatie van doelstellingen voor vis voor de Duits-Deense- Nederlandse Waddenzee en de kennis over het belang van de Waddenzee voor visbestanden en visbestanden voor het Waddenecosysteem uit te bouwen. PRW heeft voor Nederland deze uitdaging opgepakt, onder meer met deze analyse.

2 Beleidskaders vis Op nationaal (Nederland), trilateraal (Duitsland, Denemarken, Nederland) en internationaal (Europa, wereld) nivo zijn doelstellingen voor visbestanden en mariene ecosystemen geformuleerd. De relevante beleidskaders en hebben zeer hoge abstractieniveau, concretisering is noodzakelijk om er mee aan de slag te kunnen. Natura 2000 werkt aan verbetering in de populaties van fint (Alosa fallax), zeeprik (Petromyzon marinus) en rivierprik (Lampetra fluviatilis). En streeft naar verbetering van de kwaliteit van het leefgebied onder water (H1110A), met de focus op betere vismigratie, veerkrachtige visgemeenschappen en vergroten kraamkamerfunctie. De Kaderrichtlijn Water werkt aan verbetering in kwaliteit en kwantiteit van zeegras-voorkomens, en versterken en uitbreiden van mosselbanken en kwelders, onderdelen van het Waddenecosysteem die van belang zijn als leefgebieden voor de vissen. De Kaderrichtlijn Marien (KRM) is niet van toepassing op de Nederlandse Waddenzee, wel op de Duitse en Deense. Nederland wil de KRM vooral inzetten om doestellingen die onvoldoende worden gedekt door andere afspraken in te vullen. Dit kan voor vis gelden. In trilateraal (D-Dk-NL) verband zijn visdoelstellingen afgesproken. Deze doelstellingen zijn nog niet geïmplementeerd. Het gaat om levensvatbare aantallen, natuurlijke reproductie, gunstige leefomstandigheden, behoud van diversiteit van habitats voor het paaien en het opgroeien van vis en behoud en herstel van migratiemogelijkheden voor vis. Visstrategie als schakel Veel partijen werken hard aan verbetering van leefgebieden en verbindingen voor vissen. Zo wordt op veel locaties langs de Nederlandse Waddenkust gewerkt aan herstel van trekvissen door het herstellen en ontwikkelen van zoet-zout overgangen, zowel kleinere en grote verbindingen. Met de lopende transities naar een duurzame mossel- en garnalenvisserij wordt gewerkt aan herstel van leefgebieden en vermindering van de visserijdruk op het Waddenecosysteem. Daarmee wordt nog niet de vraag opgelost wat op het schaalniveau van de (trilaterale) Waddenzee de verdere mogelijkheden zijn om te werken aan herstel. Daarvoor is zicht nodig op de feitelijke toestand en trends. Ook moet het zicht op de sleutelfactoren, de driving forces, helder worden. Met de onderhavige Visstrategie levert PRW een schakel tussen de genoemde abstracte beleidskaders, de huidige uitvoeringspraktijk en het gewenste zicht op maatregelen. In beeld is gebracht: 1. de doelen voor vis (nationaal, trilateraal, EU) 2. de toestand en trends van de vissen en vispopulaties; 3. de stuurvariabelen ( driving forces ) voor de waargenomen veranderingen 4. voorstellen voor een programma van maatregelen en een kennisagenda Hierbij is dankbaar gebruik gemaakt van de uitgewerkte gegevens (survey-data) van IMARES en NIOZ. Ook konden we gebruik maken van de kennis en informatie die de Waddenvissers hebben over de visstanden. Barbara Rodenburg van de Vaste Vistuig Vissersvereniging Noord (VVVN) heeft

3 een analyse gemaakt van hoe de kennis van vissers gebruikt kan worden in het beheer van de Waddenzee. Toestand en trends Hoe staan we er nu eigenlijk voor met de vis in de Waddenzee. Welke soorten komen er voor, en in welke dichtheden? En hoe maken de vissen gebruik van de ondiepe, beschutte kustzee die de Waddenzee is? In het rapport en de bijlage met de factsheets van 19 vissoorten wordt de huidige stand van de kennis over vissen in de Waddenzee gepresenteerd. Figuur 1. Trends in vispopulaties in de Eems-Dollard, Waddenzee en kustzone (uit Tulp et al., in prep.) IMARES heeft sinds de jaren 70 van de vorige eeuw jaarlijkse een vismonitoring uitgevoerd met een kleine kor in de Waddenzee met als doel het vangen van de kleine vis(soorten). De verschillende gebieden van de Waddenzee laten een vergelijkbare afnemende trend zien als het gaat om de dichtheid aan vis. Alleen in de zuidelijke kustwateren van Nederland is er een toenemende trend. De oorzaak hiervan is niet bekend. Het NIOZ heeft sinds 1960 een fuik staan in het Marsdiep bij Texel. Hierin worden individuen gevangen die de Waddenzee in en uit zwemmen. Wiskundig analyse van de gegevens laat zien dat er twee trends zijn. De blauwe trend is gecorreleerd met verhoogde water temperatuur, het verdwijnen van habitats in de kustzone (zandsuppleties, zandwinning en visserij) en verhoogde predatie door toppredatoren. De rode trend is gecorreleerd met grootschalige hydro-dynamische processen. De grootste achteruitgang wordt gezien bij de mariene juvenielen van soorten zoals schol en kabeljauw die de Waddenzee gebruiken in de jonge levensstadia. De estuariene standvissen (residenten) laten meestal een toenemend of gelijkblijvende trend zien. Zie Figuur 2 hieronder.

4 Figuur 2. Trends in verschillende groepen vissen in de Waddenzee en kustzone tussen 1970 en De gemiddelde lengte van vissen zoals schol, bot en wijting is in de afgelopen 40 jaar afgenomen. Merk op dat de y-as (biomassa per ha.) verschilt per decade. Stuurvariabelen Het is alleen mogelijk om voor een aantal soorten de oorzaken voor de veranderingen te verklaren. Bijvoorbeeld, voor schol is gebleken dat de ondiepe Waddenzee ongunstig is voor groei in warme jaren en dat de individuen naar dieper en koeler water zich verplaatsen. De waargenomen trends voor alle vissoorten correleren met grootschalige processen zoals klimaat, zandsuppleties en zandwinning en predatie. Ook visserij heeft een effect als het gaat om habitat, bijvangst en veranderingen in de voedselweb. Deze drukfactoren gelden ook buiten de Waddenzee, wat vooral van belang is als het gaat over vissen die niet hun hele levenscyclus in de Waddenzee doorbrengen. Het ontbreken van verklaringen bepaalt voor een deel de ontwikkelagenda voor de komende tijd. Voorstellen voor maatregelen Uit de analyses van IMARES en NIOZ komt naar voren dat het zeer lastig is om maatregelen op praktijkschaal te benoemen die leiden tot herstel van vispopulaties in de Waddenzee. Er is niet genoeg inzicht in hoe de sturende krachten doorwerken op soorten en op het voedselweb. Gedetailleerd onderzoek waarbij de fysiologische eigenschappen van de soorten wordt onderzocht in een combinatie met veld-experimenten en laboratoriumonderzoek is nodig om dergelijk herstelmaatregelen te kunnen formuleren. Een ontwikkeltraject dat gelijk op kan gaan met een dialoog over in hoeverre de vispopulatie een handje helpen opportuun is. Want de vissen van de Waddenzee zijn een onderdeel in een groter geheel. Over de interacties en de doorwerking van maatregelen in het geheel van het voedselweb is nog veel onduidelijk. Er worden wel een aantal maatregelen voorgesteld die de randvoorwaarden van het ontwikkelen van vispopulaties kunnen verbeteren.

5 Verbeteren van de mogelijkheden voor vismigratie tussen zoet- en zoutwater, van lokaal tot bovenregionaal, en inclusief herstel van brakwaterzones; Aanpassingen voor klimaat zorgen voor diepe, koele gebieden zodat de vissen ook in warmer jaren zich kunnen ophouden in de Waddenzee; Verminderen van visserijeffecten zoals bijvangst van kleine vissen en visserijdruk op de Noordzee; Zandsuppleties: de hersteltijd van de bodemfauna onderdeel maken van de optimalisatie van de herhalingscycli; Natuurlijke dynamiek van het ecosysteem de kans blijven geven zodat het systeem veerkrachtiger is en kan blijven, wat het voedselweb en de visgemeenschap weer ten goede zal komen. Hiervoor is het wellicht nodig delen van de wadbodem op cruciale plaatsen met rust te laten om de natuurlijke dynamiek haar gang te laten gaan. Onderzoeksagenda Er is nog weinig bekend over de sleutelprocessen, de drivers, die het voorkomen van de vissoorten bepaalt. De voorgestelde onderzoeksagenda stelt een aantal fundamentele vragen en gaat vooral over procesonderzoek. Er zijn negentien onderzoeksvragen geformuleerd die gaan over: Onderzoek naar de ruimtelijke schaal van de belangrijkste ecologische processen Voedselweb interacties zoals predator-prooi relaties en de interactie tussen pelagische- en demersale soorten Analyse van belangrijke leefgebieden en de ontwikkeling ervan over tijd Analyse van historisch data die kan helpen bij het begrijpen van de veranderingen in aantallen en verspreiding van soorten Hoe de fysiologische eigenschappen van de verschillende soorten hun voorkomen beïnvloed. In het algemeen wordt geadviseerd een soorts-specifieke aanpak te kiezen waarbij de levenscyclus van de soort centraal staat en de sleutelprocessen voor het voorkomen van de soort in de Waddenzee kunnen worden geïdentificeerd. Een dergelijke swimway aanpak kent zijn analogie in de succesvolle flyway aanpak voor wadvogels. Conclusies en aanbevelingen Het algemeen beeld van de vissoorten in de Waddenzee is dat er een achteruitgang is sinds de jaren 80 van de vorige eeuw. De oorzaken zijn onduidelijk, maar verhoogde water temperatuur, het verdwijnen van geschikte leefgebieden (door onder meer zandsuppleties, zandwinning en visserij) en de toename van predatie door toppredatoren spelen waarschijnlijk een rol. De grootste achteruitgang wordt gezien bij de mariene juvenielen soorten zoals schol en kabeljauw die de Waddenzee inkomen in de jonge levensstadia. De standvissen laten meestal een toenemend of gelijkblijvende trend zien. Het is vanuit de wetenschap alleen mogelijk om voor een aantal soorten de oorzaken voor de veranderingen te verklaren.

6 Deze studie laat zien dat er nog lacunes in kennis zijn als het gaat om de visgemeenschap in de Waddenzee. Er is weinig inzicht in het voorkomen en de dichtheden van de pelagische soorten zoals ansjovis en zandspiering, soorten die een belangrijke rol hebben in de voedselketen. Herstel van de mogelijkheden voor vismigratie en brakwaterzones zullen niet alleen de trekvissen, maar ook andere soorten die brakwater nodig hebben zoals bot en haring, ten goede komen. Het is van belang om te weten hoe belangrijk de Waddenzee is in de levenscyclus van de verschillende vissoorten om te kunnen komen tot maatregelen. Een dergelijk swimway aanpak wordt aanbevolen, waarbij de soorten apart onderzocht worden om te bepalen welk rol de Waddenzee speelt in hun voorkomen en dichtheden. Dit is ook van belang omdat het waarschijnlijk is dat processen en activiteiten buiten de Waddenzee (Noordzee, rivieren) mogelijk grote effecten hebben op de soorten in de Waddenzee zelf. Belangrijke leefgebieden voor vissen zijn verdwenen. Deels door verzanding en verondieping van de Waddenzee, deels door menselijke activiteiten op de wadbodem zoals zandsuppleties, geulbeheer en visserij. Een historische analyse van de veranderingen in leefgebieden, gecombineerd met case studies van niet commerciële soorten zoals schar, zou informatie kunnen opleveren voor het ontwikkelen van maatregelen voor habitatherstel. De vissers hebben veel informatie en expertise over vis en de waargenomen veranderingen. Het is zaak om een veilig omgeving te creëren waarin de uitwisseling van kennis gebruikt wordt om zowel de visstand als de visserij te ondersteunen.

v a n b r o n t o t m o n d i n g

v a n b r o n t o t m o n d i n g V i s m i g r a t i e... v a n b r o n t o t m o n d i n g vrije vismigratie van bron tot monding De Noordzee werd ooit geroemd vanwege zijn rijke visstand. Steden werden gesticht en de visserij floreerde.

Nadere informatie

... Hoe ziet een Rijke Noordzee eruit?

... Hoe ziet een Rijke Noordzee eruit? ... Hoe ziet een Rijke Noordzee eruit? Samen voor een gezonde zee!... Stichting De Noordzee is de onafhankelijke natuur- en milieuorganisatie die zich inzet voor een duurzaam gebruik van de Noordzee en

Nadere informatie

Reviewdocument Programmaplan Naar een Rijke Waddenzee 2015-2018. Voedselweb & Biobouwers Versie tafels _15.02.10

Reviewdocument Programmaplan Naar een Rijke Waddenzee 2015-2018. Voedselweb & Biobouwers Versie tafels _15.02.10 Reviewdocument Programmaplan Naar een Rijke Waddenzee 2015-2018 Voedselweb & Biobouwers Versie tafels _15.02.10 0. Inleiding In 2010 stelden de samenwerkende partners van het Programma naar een rijke Waddenzee

Nadere informatie

Het streefbeeld voor 2030

Het streefbeeld voor 2030 STREEFBEELD 2030 Het streefbeeld voor 2030 In dit hoofdstuk schetsen we wat we in het Programma Naar een rijke Waddenzee als streefbeeld willen hanteren. Oftewel, wat wordt bedoeld wanneer we proberen

Nadere informatie

Vissen in het IJsselmeer. Romke Kats

Vissen in het IJsselmeer. Romke Kats Vissen in het IJsselmeer Romke Kats Functies IJsselmeer Water Transport Recreatie Visserij Natuur Vissen in het IJsselmeer Historie Ecologie Voedselketen IJsselmeer algen, vissen, mosselen, waterplanten,

Nadere informatie

Kennis inventarisatie natuurlijke klimaatbuffer Zeegrasherstel Waddenzee

Kennis inventarisatie natuurlijke klimaatbuffer Zeegrasherstel Waddenzee Kennis inventarisatie natuurlijke klimaatbuffer Zeegrasherstel Waddenzee Januari 2014 Contacten Josje Fens, Fens@waddenvereniging.nl, t. 0517 493 663 Luca van Duren, Luca.vanDuren@deltares.nl, t. 088 3358

Nadere informatie

Vismigratie Afsluitdijk

Vismigratie Afsluitdijk Vismigratie Afsluitdijk Ben Griffioen Erwin Winter, Olvin van Keeken, Betty van Os, Marco Lohman, Tjerk en Marinus van Malsen (WON 1),Tomasz Zawadovski, Svenja Schönlau Diadrome vis intrek via afsluitdijk

Nadere informatie

Programma naar een Rijke Waddenzee

Programma naar een Rijke Waddenzee Programma naar een Rijke Waddenzee n Symposium Waddenacademie Kees van Es Inhoud presentatie 1. Aanleiding, opdracht en context 2. De mosseltransitie in het kort Kennisvragen 3. Streefbeeld: Wijze van

Nadere informatie

Functioneren van het voedselweb in het Eems estuarium onder gemiddelde en extreme omstandigheden

Functioneren van het voedselweb in het Eems estuarium onder gemiddelde en extreme omstandigheden Functioneren van het voedselweb in het Eems estuarium onder gemiddelde en extreme omstandigheden Victor N. de Jonge, november 2013 Het Eems estuarium vormt ecologisch gezien één groot geheel, maar dat

Nadere informatie

Rijke Zee. Een bruisende toekomst voor de Waddenzee

Rijke Zee. Een bruisende toekomst voor de Waddenzee Rijke Zee Een bruisende toekomst voor de Waddenzee Coalitie Wadden Natuurlijk, januari 2009 Inleiding Wingebied of natuurgebied? Over de toekomst van de Waddenzee zijn stevige discussies gevoerd. Eind

Nadere informatie

WIE EET WAT OP HET WAD

WIE EET WAT OP HET WAD Waddenzee De prachtige kleuren, de zilte geuren en de geluiden van de vele vogels, maken de Waddenzee voor veel mensen tot een geliefd gebied. Maar niet alleen mensen vinden het fijn om daar te zijn, voor

Nadere informatie

Noordzeedagen. Kennis Beleid Beheer Wind op Zee

Noordzeedagen. Kennis Beleid Beheer Wind op Zee Noordzeedagen Kennis Beleid Beheer Wind op Zee Kader Ecologie en Cumulatie (KEC): cumulatieve effecten van offshore windparken op vogels, vleermuizen en zeezoogdieren in de zuidelijke Noordzee Maarten

Nadere informatie

Meervoudig ruimtegebruik op zee

Meervoudig ruimtegebruik op zee Windturbineparken en aquacultuur Theo Reijs, senior adviseur Kader Ontwerp Nationaal Waterplan (min V&W, coördinerend), en daarbinnen Ontwerp Beleidsnota Noordzee (dec 2008) afstemming tussen gebruikers

Nadere informatie

Ik en de EU Workshop 1. Marieke Verweij (ProSea) Bruinisse 1 maart 2014

Ik en de EU Workshop 1. Marieke Verweij (ProSea) Bruinisse 1 maart 2014 Ik en de EU Workshop 1 Marieke Verweij (ProSea) Bruinisse 1 maart 2014 Welkom! Richard Martens 2 Wie ik ben 3 Even voorstellen Wie ben je Type bedrijf Wat verwacht je van deze workshop(s)? (Wat hoop je

Nadere informatie

provinsje fryslân provincie fryslân b rj,

provinsje fryslân provincie fryslân b rj, - 1 Ons provinsje fryslân provincie fryslân b rj, postbus 20120 8900 hm leeuwarden tweebaksmarkt 52 telefoon: (058) 292 59 25 telefax: (058) 292 51 25 -t J Statenfractie Partij voor de Dieren T.a.v. mevrouw

Nadere informatie

Natuurcompensatie Voordelta

Natuurcompensatie Voordelta Natuurcompensatie Voordelta Ervaringen met gebiedsbescherming in een ondiepe kustzone Mennobart van Eerden Job van den Berg Aanleiding De natuurcompensatie in de Voordelta als gevolg van de aanleg en aanwezigheid

Nadere informatie

Netje is een meid! Vrolijke meid, uit een vissersdorp!

Netje is een meid! Vrolijke meid, uit een vissersdorp! Netje is een meid! Vrolijke meid, uit een vissersdorp! Haring! Verse haring! Wie maakt me los! Ik heb verse haring! Ha... ja, nou heb ik jullie aandacht, hè? Sorry, ik ben uitverkocht. Vandaag geen haring

Nadere informatie

Werkprotocol visbemonsteringen FF-wet

Werkprotocol visbemonsteringen FF-wet Visserij Service Nederland sterk in viswerk Werkprotocol visbemonsteringen FF-wet Bemonstering, vaststellen ecologisch effect, aanvragen ontheffing Opgesteld: Januari 2012 Update februari 2014 Visserij

Nadere informatie

Orientatieavond VBC-Veluwe 7 oktober 2010. Andre Nooteboom (heemraad)

Orientatieavond VBC-Veluwe 7 oktober 2010. Andre Nooteboom (heemraad) Orientatieavond VBC-Veluwe 7 oktober 2010 Andre Nooteboom (heemraad) Doelstellingen avond Elkaar meenemen in oprichtingsproces VBC-Veluwe Zorgen voor draagvlak en enthousiasme Kennis en informatie overdracht

Nadere informatie

Wat kies jij voor de Waddenzee?

Wat kies jij voor de Waddenzee? Wat kies jij voor de Waddenzee? Marjolijn Christianen 1 Source: Esri, DigitalGlobe, GeoEye, i-cubed, Earthstar Geographics, CNES/Airbus DS, USDA, USGS, AEX, Getmapping, Aerogrid, IGN, IGP, swisstopo, and

Nadere informatie

Wat beweegt de Bruinvis? Mardik Leopold

Wat beweegt de Bruinvis? Mardik Leopold Wat beweegt de Bruinvis? Mardik Leopold IMARES This side of paradise, 30-08-2015, Haren Even voorstellen: een mini-walvis Voordelen van klein zijn: Ontlopen van competitie Hogere productie en dus reproductie

Nadere informatie

VISSTANDSONDERZOEK OP DE LEIEMEANDER TE WEVELGEM, 2003. West-Vlaanderen Burg 2B B-8000 Brugge. Duboislaan 14 B-1560 Hoeilaart-Groenendaal

VISSTANDSONDERZOEK OP DE LEIEMEANDER TE WEVELGEM, 2003. West-Vlaanderen Burg 2B B-8000 Brugge. Duboislaan 14 B-1560 Hoeilaart-Groenendaal VISSTANDSONDERZOEK OP DE LEIEMEANDER TE WEVELGEM, 2003 Sven Vrielynck (1) en Gerlinde Van Thuyne (2) (1) Provinciale Visserijcommissie West-Vlaanderen Burg 2B B-8000 Brugge (2) Instituut voor Bosbouw en

Nadere informatie

Het WADDENSLEUTELS project

Het WADDENSLEUTELS project Het WADDENSLEUTELS project Han Olff University of Groningen Photo H. Olff WADDENSLEUTELS project Bijdrage leveren aan betere bescherming en herstel van het waddenzee voedselweb? WADDENSLEUTELS project!

Nadere informatie

Pionierprogramma Thema Visserij, Waddenfonds 2012-2013

Pionierprogramma Thema Visserij, Waddenfonds 2012-2013 Pionierprogramma Thema Visserij, Waddenfonds 2012-2013 Inleiding In het Waddengebied worden verschillende vormen van visserij bedreven: garnalenvisserij, schaal- en schelpdiervisserij en in beperktere

Nadere informatie

Bewoners. Noordzee. Introductie. Als de Noordzee een paspoort zou hebben dan zou het er zo uitzien:

Bewoners. Noordzee. Introductie. Als de Noordzee een paspoort zou hebben dan zou het er zo uitzien: Gemiddelde: diepte 94 meter Oppervlak: 572.000 km2 Bodem: hoofdzakelijk zand Bewoners van de Noordzee Introductie Als de Noordzee een paspoort zou hebben dan zou het er zo uitzien: De Noordzee is natuurlijk

Nadere informatie

Ik ben Corrie nagel. Schipper eigenaar van het vissersschip HA31. Ik ben bestuurslid van visserijvereniging Ons Belang uit Harlingen.

Ik ben Corrie nagel. Schipper eigenaar van het vissersschip HA31. Ik ben bestuurslid van visserijvereniging Ons Belang uit Harlingen. BELEVING ALS GARNALENVISSER 1 Ik ben Corrie nagel. Schipper eigenaar van het vissersschip HA31 Ik ben bestuurslid van visserijvereniging Ons Belang uit Harlingen. Ik werk ook mee in het Europese onderzoek

Nadere informatie

Alain Dillen Klaar Meulebrouck Agentschap voor Natuur en Bos

Alain Dillen Klaar Meulebrouck Agentschap voor Natuur en Bos Voorstel tot herstelplan voor de visstand in de Boven-Schelde naar aanleiding van de vissterfte in september 2012 AGENTSCHAP VOOR NATUUR EN BOS Alain Dillen Klaar Meulebrouck Agentschap voor Natuur en

Nadere informatie

Samen werken aan waterkwaliteit. Voor schoon, voldoende en veilig water

Samen werken aan waterkwaliteit. Voor schoon, voldoende en veilig water Samen werken aan waterkwaliteit Voor schoon, voldoende en veilig water D D Maatregelenkaart KRW E E N Z D E Leeuwarden Groningen E E W A IJSSELMEER Z Alkmaar KETELMEER ZWARTE WATER MARKER MEER NOORDZEEKANAAL

Nadere informatie

MOSSELBANKEN IN DE WADDENZEE

MOSSELBANKEN IN DE WADDENZEE MOSSELBANKEN IN DE WADDENZEE Functies - Wadden ecosysteem Filter feeders en waterkwaliteit; slib Biodepositie en stabiliteit van substraat; kustbescherming Morfologische landschappelijke eenheid in systeem

Nadere informatie

Pagina 1. VRAGEN EN ANTWOORDEN AANLANDPLICHT - BASISSET Bijgewerkt op: 25 november 2014

Pagina 1. VRAGEN EN ANTWOORDEN AANLANDPLICHT - BASISSET Bijgewerkt op: 25 november 2014 VRAGEN EN ANTWOORDEN AANLANDPLICHT - BASISSET Bijgewerkt op: 25 november 2014 In dit document wordt antwoord gegeven op een aantal veel gestelde vragen over de aanlandplicht. Aan de publicatie kunnen geen

Nadere informatie

Maatregelverkenning. Economie en Ecologie in balans. Petra Dankers 08 november 2013

Maatregelverkenning. Economie en Ecologie in balans. Petra Dankers 08 november 2013 Maatregelverkenning Economie en Ecologie in balans Petra Dankers 08 november 2013 Kader Eerste bijeenkomst Programma Rijke Waddenzee in juni veel maatregelen geidentificeerd Royal HaskoningDHV heeft in

Nadere informatie

Aanbeveling 6: Stimuleer behoud en herstel biodiversiteit in eigen land

Aanbeveling 6: Stimuleer behoud en herstel biodiversiteit in eigen land Aanbeveling 6: Stimuleer behoud en herstel biodiversiteit in eigen land De Taskforce Biodiversiteit & Natuurlijke Hulpbronnen adviseert: Stimuleer in eigen land reeds gestelde doelen voor het behoud en

Nadere informatie

Biobouwers Het fundament onder kustecosystemen. Tjisse van der Heide Radboud Universiteit Nijmegen & Rijksuniversiteit Groningen

Biobouwers Het fundament onder kustecosystemen. Tjisse van der Heide Radboud Universiteit Nijmegen & Rijksuniversiteit Groningen Biobouwers Het fundament onder kustecosystemen Tjisse van der Heide Radboud Universiteit Nijmegen & Rijksuniversiteit Groningen Een biobouwer is een organisme dat zijn omgeving sterk verandert Jones

Nadere informatie

Helder water door quaggamossel

Helder water door quaggamossel Helder water door quaggamossel Kansen en risico s Een nieuwe mosselsoort, de quaggamossel, heeft zich in een deel van de Rijnlandse wateren kunnen vestigen. De mossel filtert algen en zwevend stof uit

Nadere informatie

Informatiebijeenkomst concept-beheerplan Natura 2000 Lauwersmeer

Informatiebijeenkomst concept-beheerplan Natura 2000 Lauwersmeer Informatiebijeenkomst concept-beheerplan Natura 2000 Lauwersmeer 1 Programma Welkom door Douwe Hollenga, voorzitter van de stuurgroep - Wat is Natura 2000 - Waar staan we: wat is geweest en wat komt Toelichting

Nadere informatie

11 BELANGRIJKE REDENEN WAAROM RECREATIEVE KIEW- EN WARRELNETTEN MOETEN VERBODEN WORDEN IN BELGIE

11 BELANGRIJKE REDENEN WAAROM RECREATIEVE KIEW- EN WARRELNETTEN MOETEN VERBODEN WORDEN IN BELGIE 11 BELANGRIJKE REDENEN WAAROM RECREATIEVE KIEW- EN WARRELNETTEN MOETEN VERBODEN WORDEN IN BELGIE 1. Dankzij de Habitatrichtlijn van de Europese Unie is de bruinvis een beschermde soort die onder het strengste

Nadere informatie

Bijlage 1.3 Bodemdaling in het Eems-Dollardgebied in relatie tot de morfologische ontwikkeling

Bijlage 1.3 Bodemdaling in het Eems-Dollardgebied in relatie tot de morfologische ontwikkeling Bijlage 1.3 Bodemdaling in het Eems-Dollardgebied in relatie tot de morfologische ontwikkeling........................................................................................ H. Mulder, RIKZ, juni

Nadere informatie

Beleef de. Bouwsteen voor het uitvoeringsprogramma

Beleef de. Bouwsteen voor het uitvoeringsprogramma Beleef de waddenzee! Bouwsteen voor het uitvoeringsprogramma waddenfonds 2014-2017 1 Dicht bij mijn hart waar een eiland is, klein land aan de zee. Luistert het nauw dat het helder is, zo fluistert de

Nadere informatie

Duurzaam werken op zee

Duurzaam werken op zee Sarah Smith Tropen & Tropisch Belangrijke mariene ecosystemen Mangroven Zeegras Koraal Kwetsbaarheid Tropen: de gebieden rondom de evenaar tussen de keerkringen. www. commons.wikimedia.org Tropisch klimaat:

Nadere informatie

Lesbrief. biologie NATUUR EN MILIEU OPDRACHT 1 - MAASVLAKTE 2

Lesbrief. biologie NATUUR EN MILIEU OPDRACHT 1 - MAASVLAKTE 2 Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - VWO NATUUR EN MILIEU De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per schip in Rotterdam binnen.

Nadere informatie

De KNAW: 1.Geleerdenplatform. 1.Adviesorgaan van de overheid. 1.Koepelorganisatie voor zo n 20 onderzoeksinstituten

De KNAW: 1.Geleerdenplatform. 1.Adviesorgaan van de overheid. 1.Koepelorganisatie voor zo n 20 onderzoeksinstituten De KNAW: 1.Geleerdenplatform 1.Adviesorgaan van de overheid 1.Koepelorganisatie voor zo n 20 onderzoeksinstituten ! " # $ % # # $& # $ ' & #!$ % %' ' #"! " ( 30 Juli 2008: Waddenacademie opgericht (in

Nadere informatie

MINISTERIE VAN EZ T.A.V.IR. H.R. OFFRINGA POSTBUS 20401 2500 EK DEN HAAG. Afdeling Vis. Geachte heer Offringa,

MINISTERIE VAN EZ T.A.V.IR. H.R. OFFRINGA POSTBUS 20401 2500 EK DEN HAAG. Afdeling Vis. Geachte heer Offringa, Postbus 68 1970 AB IJmuiden MINISTERIE VAN EZ T.A.V.IR. H.R. OFFRINGA POSTBUS 20401 2500 EK DEN HAAG Afdeling Vis ONDERWERP Beperkingen zeebaars Geachte heer Offringa, POSTADRES Postbus 68 1970 AB IJmuiden

Nadere informatie

Ontwikkeling van het Waddengebied in tijd en ruimte

Ontwikkeling van het Waddengebied in tijd en ruimte Inauguratiesymposium, 1-2 december 2008, Leeuwarden Ontwikkeling van het Waddengebied in tijd en ruimte Dr. Hessel Speelman Dr. Albert Oost Dr. Hanneke Verweij Dr. Zheng Bing Wang Thema s in tijd en ruimte

Nadere informatie

Natuurlijk vissen op de Waddenzee

Natuurlijk vissen op de Waddenzee 19 november 2007 Natuurlijk vissen op de Waddenzee advies over duurzame Waddenzeevisserij ADVIES 2007/04 a a n b i e d i n g s b r i e f a a n b i e d i n g s b r i e f Samenvating 1 Inleiding 2 Waar

Nadere informatie

Boodschap uit Gent voor Biodiversiteit na 2010

Boodschap uit Gent voor Biodiversiteit na 2010 Boodschap uit Gent voor Biodiversiteit na 2010 Belgisch voorzitterschap van de Europese Unie: Conferentie over Biodiversiteit in een veranderende wereld 8-9 september 2010 Internationaal Conventiecentrum

Nadere informatie

Adviescomité SEA. Is er al dan niet een strategische milieubeoordeling (SEA) vereist voor het ontwerp beleidsplannen mariene beschermde gebieden?

Adviescomité SEA. Is er al dan niet een strategische milieubeoordeling (SEA) vereist voor het ontwerp beleidsplannen mariene beschermde gebieden? Directoraat-generaal Leefmilieu EUROSTATION Blok II 2 e verdieping Victor Hortaplein 40, bus 10 B 1060 BRUSSEL www.environment.fgov.be Secretariaat van het Adviescomité SEA: Sabine WALLENS t: + 32 2 524

Nadere informatie

Onderhandelingen met Europees Parlement en Europese Raad 1 januari 2013 Nieuw GVB van kracht

Onderhandelingen met Europees Parlement en Europese Raad 1 januari 2013 Nieuw GVB van kracht Op weg naar de Herziening Stichting de Noordzee streeft naar een rijke Noordzee, welke een bron is van verse vis en schelpdieren, die op een verantwoorde manier worden gevangen. Het Gemeenschappelijke

Nadere informatie

Vogelmonitoring Natuurcompensatie Maasvlakte II

Vogelmonitoring Natuurcompensatie Maasvlakte II Vogelmonitoring Natuurcompensatie Maasvlakte II 1. (o.a.) Ruben Fijn, Theo Boudewijn, Job de Jong, Camiel Heunks, Robert Jan Jonkvorst, Peter van Horssen *, Martin Poot ** 2. (o.a.) Wouter Courtens, Hilbran

Nadere informatie

Directorate-General for Research

Directorate-General for Research Directorate-General for Research WORKING PAPER NL INTERACTIE TUSSEN ZEEHONDEN EN COMMERCIËLE VISSERIJ IN HET NOORDOOSTELIJK DEEL VAN DE ATLANTISCHE OCEAAN - SAMENVATTING - PROVISIONAL VERSION Fisheries

Nadere informatie

INFOfiche Langetermijnstrategie en Planning 2007

INFOfiche Langetermijnstrategie en Planning 2007 INFOfiche Langetermijnstrategie en Planning 2007 Instituut voor Landbouw en Visserijonderzoek Eenheid: Dier - Visserij Ankerstraat 1 B-8400 Oostende, België Tel.: +32 59 342250 Fax: +32 59 330629 www.dvz.be

Nadere informatie

De Noordzee HET ONTSTAAN

De Noordzee HET ONTSTAAN De Noordzee De Noordzee is de zee tussen Noorwegen, Groot-Brittannië, Frankrijk, België, Nederland, Duitsland en Denemarken. De Noordzee is een ondiepe (30-200 m) randzee van de Atlantische oceaan met

Nadere informatie

Over deze nieuwsbrief

Over deze nieuwsbrief Paul Klaassen Over deze nieuwsbrief NIEUWSBRIEF 6 april 2011 Op 4 maart 2010 gaf Minister Gerda Verburg van LNV samen met de voorzitter van het RCW, Commissaris van de Koningin John Jorritsma, het startsein

Nadere informatie

Zandhonger. Kerend Tij Innovatie Competitie Hydrodynamische innovatie van de stormvloedkering Oosterschelde. 19 september 2002

Zandhonger. Kerend Tij Innovatie Competitie Hydrodynamische innovatie van de stormvloedkering Oosterschelde. 19 september 2002 Zandhonger Kerend Tij Innovatie Competitie Hydrodynamische innovatie van de stormvloedkering Oosterschelde 19 september 2002 Zandhonger, Gaat de Oosterschelde kopje onder? De Deltawerken veranderden de

Nadere informatie

TIENPUNTENPLAN DE NEDERLANDSE NOORDZEEVISSERIJ

TIENPUNTENPLAN DE NEDERLANDSE NOORDZEEVISSERIJ TIENPUNTENPLAN DE NEDERLANDSE NOORDZEEVISSERIJ Tweede Kamerfractie ChristenUnie Arie Slob 22 januari 2011 TIENPUNTENPLAN VOOR DE NEDERLANDSE NOORDEEVISSERIJ Het gaat gelukkig beter met de visbestanden

Nadere informatie

80597ddb-6939-48b8-b238-e40d818d7a77 1/5

80597ddb-6939-48b8-b238-e40d818d7a77 1/5 1. Vraagnummer 2010Z03358. Vragen van de leden Jacobi en Boelhouwer (beiden PvdA) aan de minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en de staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat over grootschalige

Nadere informatie

Voordelta Een bijzondere zee

Voordelta Een bijzondere zee Voordelta Een bijzondere zee Voordelta Een bijzondere zee Wist je dat de Voordelta, de zee voor de Zeeuwse en Zuid-Hollandse eilanden, een bijzonder natuurgebied is? Terwijl je geniet op het strand, gaan

Nadere informatie

Maatlat vissen in estuaria KRW watertype O2

Maatlat vissen in estuaria KRW watertype O2 Maatlat vissen in estuaria; KRW watertype O2 Maatlat vissen in estuaria KRW watertype O2 juni 2008 Projectnummer P2008-86 Jan Kranenbarg (RAVON) & Zwanette Jager (RWS Waterdienst) 1 Reptielen Amfibieën

Nadere informatie

E C O L O G I E Ecologie Factoren die invloed hebben op het milieu: Niveaus van de ecologie:

E C O L O G I E Ecologie Factoren die invloed hebben op het milieu: Niveaus van de ecologie: E C O L O G I E Ecologie = wetenschap die bestudeert waarom bepaalde planten en dieren ergens in een bepaald milieu voorkomen en wat de relaties zijn tussen organismen en dat milieu Factoren die invloed

Nadere informatie

WILD CAUGHT METHODOLOGY

WILD CAUGHT METHODOLOGY WILD CAUGHT METHODOLOGY ILVO Visserij en Aquatische Productie gebruikt voor het beoordelen van wild gevangen vis op vlak van duurzaamheid de Wild Caught Methodology. Deze internationale methode werd in

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Agro en Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL

Bijlage VMBO-GL en TL Bijlage VMBO-GL en TL 2009 tijdvak 1 biologie CSE GL en TL Bijlage met informatie. 913-0191-a-GT-1-b De Waddenzee - Informatie Lees eerst informatie 1 tot en met 7 en beantwoord dan vraag 40 tot en met

Nadere informatie

Nederland leeft met vismigratie.

Nederland leeft met vismigratie. Nederland leeft met vismigratie. Naar een gestroomlijnde aanpak van de vismigratieproblematiek in Nederland Rapport: VA2007_33 Opgesteld in opdracht van: Directoraat Generaal Water, Unie van Waterschappen

Nadere informatie

Verzilting van zoete wateren: Verlies of winst voor de aquatische natuur?

Verzilting van zoete wateren: Verlies of winst voor de aquatische natuur? Verzilting van zoete wateren: Verlies of winst voor de aquatische natuur? Ralf Verdonschot 26 juni 2014 ralf.verdonschot@wur.nl Inhoud 1. Wat maakt de levensgemeenschap van brakke wateren waardevol? 2.

Nadere informatie

ID PASSEPORT POISSON

ID PASSEPORT POISSON ID VISPASPOORT ID PASSEPORT POISSON Kies bewust! Motivatie Compass duurzaamheidfiches Om u te helpen bewuste keuzes te maken aangaande uw voeding, heeft Compass, in samenwerking met zijn partners, een

Nadere informatie

Mariene Strategie voor het Nederlandse deel van de Noordzee 2012-2020, Deel 2 KRM-monitoringprogramma

Mariene Strategie voor het Nederlandse deel van de Noordzee 2012-2020, Deel 2 KRM-monitoringprogramma Mariene Strategie voor het Nederlandse deel van de Noordzee 2012-2020, Deel 2 KRM-monitoringprogramma Mariene Strategie voor het Nederlandse deel van de Noordzee 2012-2020, Deel 2 KRM-monitoringprogramma

Nadere informatie

Vissen op reis. Over de problemen van migrerende vissen

Vissen op reis. Over de problemen van migrerende vissen Vissen op reis Over de problemen van migrerende vissen Migrerende vissen Net als bij vogels zijn er ook vissen die trekken. Zalmen, zeeforellen, houtingen en een aantal andere soorten groeien op in zee,

Nadere informatie

Léven in de Wadden. Beheer- en ontwikkelingsplan Waddengebied DEEL A

Léven in de Wadden. Beheer- en ontwikkelingsplan Waddengebied DEEL A Léven in de Wadden Beheer- en ontwikkelingsplan Waddengebied DEEL A Het is een gezamenlijk durven benoemen om vervolgens (Verdrag) Overeenkomst dat de werkelijkheid van dat Verdragen opent de deur voor

Nadere informatie

Bij eb droogvallende slikwadden en zandplaten (H1140) Verkorte naam: Slik- en zandplaten. 1. Status. 2. Kenschets

Bij eb droogvallende slikwadden en zandplaten (H1140) Verkorte naam: Slik- en zandplaten. 1. Status. 2. Kenschets Bij eb droogvallende slikwadden en zandplaten (H1140) Verkorte naam: Slik- en zandplaten 1. Status Habitatrichtlijn Bijlage I (inwerkingtreding 1994). 2. Kenschets Beschrijving: Dit habitat betreft ondiepe

Nadere informatie

Ecologische monitoring

Ecologische monitoring Ecologische monitoring Op dit deel van de website staan de monitoringsgegevens die Eco-Niche heeft verzameld voor de jaarlijkse ecologische monitoring van de Meeslouwerplas. Gegevens over vissen, vogels,

Nadere informatie

Inventarisatie beschermde vissoorten Vreeland

Inventarisatie beschermde vissoorten Vreeland Inventarisatie beschermde vissoorten Vreeland Rapport: VA2008_11 Opgesteld in opdracht van: Tijhuis Ingenieurs BV Maart, 2008 door: R. Caldenhoven Statuspagina Statuspagina Titel: Inventarisatie beschermde

Nadere informatie

Werkprogramma Waddenacademie. juli 2014 januari 2016

Werkprogramma Waddenacademie. juli 2014 januari 2016 Werkprogramma Waddenacademie juli 2014 januari 2016 Mei 2014 Inhoud 1. Inleiding 2. Uitgangspunten 3. Werkprogramma juli 2014 januari 2016 Foto omslag: Robert-Jan Geerts 1. Inleiding De Waddenacademie

Nadere informatie

Natura 2000 gebied 10 Oudegaasterbrekken, Fluessen en omgeving

Natura 2000 gebied 10 Oudegaasterbrekken, Fluessen en omgeving Natura 2000 gebied 10 Oudegaasterbrekken, Fluessen en omgeving (Zie leeswijzer) Kenschets Natura 2000 Landschap: Status: Site code: Beschermd natuurmonument: Beheerder: Provincie: Gemeente: Oppervlakte:

Nadere informatie

BIJLAGE Nadere toelichting op de projecten die meegaan in het Rijkscontract

BIJLAGE Nadere toelichting op de projecten die meegaan in het Rijkscontract BIJLAGE Nadere toelichting op de projecten die meegaan in het Rijkscontract Deze bijlage geeft een overzicht van de projecten waar DNA aan werkt. Op de website www.deafsluitdijk.nl is meer informatie te

Nadere informatie

De visserij. Frank Beens Groep 7

De visserij. Frank Beens Groep 7 De visserij Frank Beens Groep 7 Inhoud Inleiding Hoofdstukken 1. Geschiedenis 2. Waar wordt op gevist? 3. De Genemuider vissers 4. De visafslag 5. Vis is gezond 6. Vragen Eigen mening Bronvermelding Inleiding

Nadere informatie

Rapport vissterfte op de Boezingegracht augustus 2013

Rapport vissterfte op de Boezingegracht augustus 2013 Rapport vissterfte op de Boezingegracht augustus 2013 Kristof Vlietinck Beleidsthemabeheerder Visserij Agentschap voor Natuur en Bos Centrale Diensten Ferrarisgebouw Koning Albert II-laan 20 bus 8 te 1000

Nadere informatie

Verslag startsymposium Waddensleutels

Verslag startsymposium Waddensleutels Verslag startsymposium Waddensleutels Blokhuispoort Leeuwarden, woensdag 20 oktober De dagvoorzitter Wilfred Alblas (Regiodirecteur Noord Vereniging Natuurmonumenten) heet de ongeveer 50 aanwezigen van

Nadere informatie

DUURZAAM EN DYNAMISCH. Advies van de Beleidsadviesgroep EVA II inzake het toekomstig beleid voor de schelpdiervisserij

DUURZAAM EN DYNAMISCH. Advies van de Beleidsadviesgroep EVA II inzake het toekomstig beleid voor de schelpdiervisserij DUURZAAM EN DYNAMISCH Advies van de Beleidsadviesgroep EVA II inzake het toekomstig beleid voor de schelpdiervisserij Juni 2004 Inleiding De Beleidsadviesgroep EVA II (BAG) is in juni 2003 door minister

Nadere informatie

Enquête waterplanten en sportvisserij

Enquête waterplanten en sportvisserij Sportvisserij Nederland Leijenseweg 115, 37 AD Bilthoven T. -584 www.sportvisserijnederland.nl Rapport (exclusief bijlagen) Enquête waterplanten en sportvisserij Omvang van het probleem en probleemlocaties

Nadere informatie

Hoe werkt een bestandsschatting?

Hoe werkt een bestandsschatting? Hoe werkt een bestandsschatting? Inhoud Waarom deze brochure?...3 Wat is een bestandsschatting?...3 Waarom een bestandsschatting?...3 De bestandsschatting in drie stappen (tong)...4 (1) Het vangstsucces

Nadere informatie

MARIENE DUURZAAMHEID IN EEN TIJD VAN VERANDERENDE OCEANEN EN ZEEËN

MARIENE DUURZAAMHEID IN EEN TIJD VAN VERANDERENDE OCEANEN EN ZEEËN MARIENE DUURZAAMHEID IN EEN TIJD VAN VERANDERENDE OCEANEN EN ZEEËN EASAC, Samenvatting Inleiding Oceanen en zeeën zijn essentiële onderdelen van de biosfeer. Mariene duurzaamheid en de menselijke samenleving

Nadere informatie

Onderwerp: Voorlopige resultaten doortrekmetingen vislift H&Z polder Datum: 24-6-2013 Kenmerk: 20121066/not02 Status: Definitief Opsteller: J.

Onderwerp: Voorlopige resultaten doortrekmetingen vislift H&Z polder Datum: 24-6-2013 Kenmerk: 20121066/not02 Status: Definitief Opsteller: J. Aan: P.C. Jol Onderwerp: Voorlopige resultaten doortrekmetingen vislift H&Z polder Datum: 24-6-2013 Kenmerk: 20121066/not02 Status: Definitief Opsteller: J. Hop Inleiding Omstreeks begin mei 2013 is de

Nadere informatie

Gebiedswijzer De Bruuk

Gebiedswijzer De Bruuk Programmatische Aanpak Stikstof Gebiedswijzer De Bruuk Nederland heeft ruim 160 natuurgebieden aangewezen als Natura 2000-gebied. Samen met de andere landen van de Europese Unie werkt Nederland zo aan

Nadere informatie

Morfologie kwelders en. platen Balgzand

Morfologie kwelders en. platen Balgzand Morfologie kwelders en platen Balgzand Autonome ontwikkeling Hoogwatervluchtplaatsen Werkdocument RIKZ/AB - 99.607x ir. B.B. van Marion December 1999 Samenvatting In het kader van het project GRADIËNTEN

Nadere informatie

BIJLAGE 1: RAPPORTAGE VAN HET PILOT-PROJECT CCTV TOEZICHT AANLANDPLICHT PELAGISCHE DIEPVRIESVAARTUIGEN (Uitgevoerd door de NVWA in 2014/2015)

BIJLAGE 1: RAPPORTAGE VAN HET PILOT-PROJECT CCTV TOEZICHT AANLANDPLICHT PELAGISCHE DIEPVRIESVAARTUIGEN (Uitgevoerd door de NVWA in 2014/2015) BIJLAGE 1: RAPPORTAGE VAN HET PILOT-PROJECT CCTV TOEZICHT AANLANDPLICHT PELAGISCHE DIEPVRIESVAARTUIGEN (Uitgevoerd door de NVWA in 2014/2015) Inleiding Van 1 augustus 2014 tot en met 28 februari 2015 is

Nadere informatie

Biodiversiteit in Vlaanderen: de cijfers

Biodiversiteit in Vlaanderen: de cijfers Biodiversiteit in Vlaanderen: de cijfers Myriam Dumortier Natuurrapport www.natuurindicatoren.be www.nara.be www.inbo.be Haalt Vlaanderen de 2010-doelstelling? Biodiversiteit Verstoringen/bedreigingen

Nadere informatie

Remote sensing in perspectief. Van kenniscyclus naar beleidscyclus. Roeland Allewijn. Rijksinstituut voor Kust en Zee

Remote sensing in perspectief. Van kenniscyclus naar beleidscyclus. Roeland Allewijn. Rijksinstituut voor Kust en Zee Remote sensing in perspectief Van kenniscyclus naar beleidscyclus Roeland Allewijn Rijksinstituut voor Kust en Zee Van jonge onderzoeker naar iets oudere manager De informatie- en kenniscyclus Van RS data

Nadere informatie

Een rijk wad bij Texel. Natuurvisie De Schorren en Vlakte van Kerken 2015-2033

Een rijk wad bij Texel. Natuurvisie De Schorren en Vlakte van Kerken 2015-2033 Een rijk wad bij Texel Natuurvisie De Schorren en Vlakte van Kerken 2015-2033 Inhoud Voorwoord 5 Samenvatting 6 1 De Waddenzee 9 1.1 Het Wadden-ecosysteem 9 Ontstaanswijze 10 Natuurlijke processen 11 Habitats

Nadere informatie

Situatieschets visserij Schelde estuarium (2000)

Situatieschets visserij Schelde estuarium (2000) Situatieschets visserij Schelde estuarium (2000) Deze nota biedt een situatieschets van de visserij en het gevoerde beleid voor het Schelde estuarium (Zeeschelde en Westerschelde). Ingegaan wordt op kansen

Nadere informatie

Projectteam Afsluitdijk Rijkswaterstaat Dienst IJsselmeergebied Postbus 600 8200 AP LELYSTAD. Betreft: Reactie visies Afsluitdijk

Projectteam Afsluitdijk Rijkswaterstaat Dienst IJsselmeergebied Postbus 600 8200 AP LELYSTAD. Betreft: Reactie visies Afsluitdijk Projectteam Afsluitdijk Rijkswaterstaat Dienst IJsselmeergebied Postbus 600 8200 AP LELYSTAD Harlingen, 27 februari 2009 Betreft: Reactie visies Afsluitdijk Kenmerk: AW/09014 Geacht projectteam Afsluitdijk,

Nadere informatie

De Nieuwe Afsluitdijk. Notitie Reikwijdte en Detailniveau Vismigratierivier Afsluitdijk

De Nieuwe Afsluitdijk. Notitie Reikwijdte en Detailniveau Vismigratierivier Afsluitdijk De Nieuwe Afsluitdijk Notitie Reikwijdte en Detailniveau Vismigratierivier Afsluitdijk De Nieuwe Afsluitdijk Notitie Reikwijdte en Detailniveau Vismigratierivier Afsluitdijk referentie projectcode status

Nadere informatie

Lesbrief. biologie NATUUR EN MILIEU OPDRACHT 1 - MAASVLAKTE 2

Lesbrief. biologie NATUUR EN MILIEU OPDRACHT 1 - MAASVLAKTE 2 Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - VMBO NATUUR EN MILIEU De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per schip in Rotterdam binnen.

Nadere informatie

Is zandhonger in de Oosterschelde slecht voor vissen?

Is zandhonger in de Oosterschelde slecht voor vissen? Is zandhonger in de Oosterschelde slecht voor vissen? Eindrapport RIKZ Middelburg Grontmij AquaSense Amsterdam, 4 juli 2007 Pagina 2 van 46 Verantwoording Titel : Is zandhonger in de Oosterschelde slecht

Nadere informatie

MODDERBAD Over de ecologie van het Wad

MODDERBAD Over de ecologie van het Wad MODDERBAD Over de ecologie van het Wad Katja Philippart Waddenacademie, Koninklijk NIOZ & Universiteit Utrecht Volksuniversiteit Fryslân, Leeuwarden, 17 februari 2015 Ecological monitoring in the Ems-Dollard

Nadere informatie

IMARES Wageningen UR. Natura 2000-doelen in de Noordzeekustzone. Van doelen naar opgaven voor natuurbescherming. Robbert Jak, Jacqueline Tamis

IMARES Wageningen UR. Natura 2000-doelen in de Noordzeekustzone. Van doelen naar opgaven voor natuurbescherming. Robbert Jak, Jacqueline Tamis Natura 2000-doelen in de Noordzeekustzone Van doelen naar opgaven voor natuurbescherming Robbert Jak, Jacqueline Tamis Rapport C050/11 IMARES Wageningen UR Institute for Marine Resources & Ecosystem Studies

Nadere informatie

NATIONALE AAL MANAGEMENTSPLANNEN BINNEN DE EU

NATIONALE AAL MANAGEMENTSPLANNEN BINNEN DE EU NATIONALE AAL MANAGEMENTSPLANNEN BINNEN DE EU De paling, een mythe waarover nog maar weinig bekend is. Een inventarisatie februari 2011 Pagina 1 van 8 NEDERLAND Door de aanwezigheid van te weinig data,

Nadere informatie

Ontwikkelingen van vis en visserij in de Nederlandse Waddenzee

Ontwikkelingen van vis en visserij in de Nederlandse Waddenzee Ingrid Tulp, Paddy Walker & Loes Bolle Ontwikkelingen van vis en visserij in de Nederlandse Waddenzee Voor veel vissoorten is de Waddenzee een belangrijk opgroeigebied. Voor veel andere soorten vormt de

Nadere informatie

De SWNM Natura 2000 voor Dummies

De SWNM Natura 2000 voor Dummies De SWNM Natura 2000 voor Dummies 20 Vragen en antwoorden over de Nederlandse invulling van Europees Natuurbeleid Stichting Wetenschappelijk Natuur en Milieubeleid (www.swnm.nl) 26-09-2011 De Stichting

Nadere informatie

VISSERIJ VISSERIJ. Pim Vugteveen Lucien Hanssen. Radboud Universiteit IWWR - Afdeling Milieukunde. Nijmegen DEEL A - INVENTARISATIE

VISSERIJ VISSERIJ. Pim Vugteveen Lucien Hanssen. Radboud Universiteit IWWR - Afdeling Milieukunde. Nijmegen DEEL A - INVENTARISATIE VISSERIJ VISSERIJ DEEL A - INVENTARISATIE Pim Vugteveen Lucien Hanssen Radboud Universiteit IWWR - Afdeling Milieukunde Nijmegen VERSIE 20120201 FEB 12 INHOUDSOPGAVE 1 INLEIDING... 3 2 CODEBOEK... 4 3

Nadere informatie

De Waddenzee als werelderfgoed - veel gestelde vragen

De Waddenzee als werelderfgoed - veel gestelde vragen De Waddenzee als werelderfgoed - veel gestelde vragen Werelderfgoed Wat is een werelderfgoed? "Een object, plek of gebied met natuur en/of cultuurhistorische waarden die uniek zijn in onze wereld en van

Nadere informatie

Overwinterende zee-eenden in het Belgische deel van de Noordzee:

Overwinterende zee-eenden in het Belgische deel van de Noordzee: Overwinterende zee-eenden in het Belgische deel van de Noordzee: hoeveel, waar en vooral WAAROM? Zwarte zee-eend - Yves Adams - Vilda Al sinds 1967 worden overwinterende zee-eenden (zwarte en grote zee-eend)

Nadere informatie