... Hoe ziet een Rijke Noordzee eruit?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "... Hoe ziet een Rijke Noordzee eruit?"

Transcriptie

1 ... Hoe ziet een Rijke Noordzee eruit?

2 Samen voor een gezonde zee!... Stichting De Noordzee is de onafhankelijke natuur- en milieuorganisatie die zich inzet voor een duurzaam gebruik van de Noordzee en een gezonde zee vol vis, dolfijnen en ander leven. 02

3 Hoe ziet een Rijke Noordzee eruit? 1. Inleiding Een streefbeeld kan je op verschillende manieren bepalen. Je kunt kijken hoe een ongestoord zeegebied er nu uitziet. Dat kan je vergelijken met de rest van de zee. Of je bekijkt hoe de zee er vroeger uitzag, voordat de mens er intensief gebruik van maakte. Het lastige met de Noordzee is dat er al eeuwenlang intensief gebruik gemaakt wordt van de zee en dat historische gegevens er nauwelijks zijn. We weten niet precies hoe een ongestoorde natuurlijke Noordzee eruitziet of eruitzag. Er zijn 10 natuurgebieden op de Noordzee 1.1 Geen wildernis natuur Stichting De Noordzee wil niet terug naar vroeger of naar wildernis natuur waar niets mag. Stichting De Noordzee wil een stabiele natuur, waarvan op een duurzame manier gebruik gemaakt kan worden. Daarom denken we dat het nodig is om bepaalde activiteiten uit gevoelige gebieden te weren. Zo krijgt de natuur de kans om zich te herstellen. Ook krijgen we dan inzicht in hoe de natuur zich kan ontwikkelen. Stichting De Noordzee wil naar een ecosysteem dat gezonder en veerkrachtiger is dan nu. Een ecosysteem dat zich kan herstellen van ons gebruik en mee kan veren met een veranderend klimaat. Daarbij gaat het niet specifiek om het bepalen welke soort waar moet voorkomen. Het gaat juist om het scheppen van randvoorwaarden, zodat we vervolgens de natuur haar gang laten gaan. Een Rijke Noordzee, dat ziet er als volgt uit. 1.2 Een Rijke Noordzee bruist van het leven De Noordzee bruist. Door de golven en getijdenstroming, maar vooral van het leven. In de gezonde Noordzee leven plankton, bodemdieren, vissen, vogels en zeezoogdieren allemaal in een dynamisch evenwicht met elkaar. De Noordzee kenmerkt zich door een hoge natuurlijke variatie, maar kan natuurlijke schommelingen goed aan. De hele Noordzeekustzone is een plek waar veel voedsel is voor vogels die broeden langs de kust, voor vogels die tijdens de voorjaars- of herfsttrek komen rusten en eten en voor vogels die er overwinteren. Vogels komen 03

4 hier aan hun trekken door concentraties van kokkels, strandschelpen en vis. Zeehonden en bruinvissen zijn er regelmatig te zien. Ook buiten de kustzone, verder op zee, is er een rijk dierenleven met veel verschillende kleine en grote vissen. Zeevogels en zeezoogdieren - zoals bruinvissen, witsnuitdolfijnen en dwergvinvissen - maken gebruik van de uitgestrekte ruimte. Ze komen af op de voedselrijke gebieden, zoals het Friese Front; een gebied waar verschillende waterstromingen samenkomen. Ver op zee zijn er ook gebieden die zich door specifieke kenmerken onderscheiden van de omgeving. Zoals de ondiepere zandbank, die Doggersbank heet, en de Klaverbank, waar in tegenstelling tot de zandbodem van de Noordzee juist grind en stenen liggen. 2. Menselijke activiteiten Een gezonde Noordzee heeft veel te bieden voor mensen. Zo kan iedereen genieten van de weidsheid, frisse zeelucht, fraaie en schone zandstranden en natuurlijk het schone water. Recreanten kunnen de Noordzee boven en onderwater beleven. Ook is de Noordzee belangrijk voor transport van goederen door schepen met zo min mogelijk emissies. Dagelijks varen 900 schepen op het Nederlandse deel van de Noordzee De Noordzee is een bron van verse vis en schelpdieren, die op een verantwoorde manier worden gevangen. In de Noordzee wordt bewust omgegaan met de bodem. Zandwinning voor kustverdediging vindt plaats op zo n manier dat de effecten zowel in ruimte als tijd zo beperkt mogelijk zijn. Kwetsbare bodems worden met rust gelaten, waardoor structuren op de bodem en natuurlijke riffen kunnen ontstaan, met een afwisselend bodemleven. Ook is er ruimte op zee voor ander gebruik, zoals voor windenergie en aquacultuur. Wel onder strikte voorwaarden zodat het de Noordzeenatuur niet schaadt. De verschillende gebruiksvormen zijn goed op elkaar afgestemd en vormen geen risico voor de natuur of elkaar. Nergens op zee veroorzaken de activiteiten, alleen of samen, een blijvende verstoring van het ecosysteem. 3. Biodiversiteit en voedselketens In de Rijke Noordzee is er een rijke biodiversiteit. De omstandigheden in de Noordzee zorgen ervoor dat gevoelige en langlevende dieren, zoals haaien en zeezoogdieren, een kans krijgen om zich voort te planten. De biodiversiteit zorgt voor een stabiel ecosysteem dat natuurlijke variaties goed aankan. 04

5 3.1 Bodemdieren Bepaalde bodemdieren zijn behalve als voedsel van groot belang voor de bodemsamenstelling. Oester- en mosselbanken bijvoorbeeld zorgen voor harde ondergrond waar ook andere dieren, zoals anemonen op kunnen leven. Burchtenkreeftjes zorgen met hun complexe gangen dat zuurstof dieper in de bodem komt, waardoor andere bodemdieren dieper in de bodem kunnen leven. Schelpkokerwormen maken met hun kokers van zand en stukjes schelp een zanderige bodem steviger, met meer mogelijkheden voor andere dieren. Kwetsbare bodems worden niet verstoord door menselijke activiteiten. 3.2 Vispopulaties Vissen vormen een belangrijke schakel in een gezond ecosysteem, als prooi en jager. In de Noordzee komen verschillende grote en kleine soorten voor. Binnen vispopulaties is er een gevarieerde leeftijdsopbouw die belangrijk is voor de voortplanting; veel jonge vis en ook oude, grote exemplaren. Vissen kunnen hun maximale lengte en leeftijd bereiken. Kwetsbare, langlevende en langzaam voortplantende vissoorten als haaien en roggen krijgen ook een kans in de Noordzee. Vissen die hun eitjes afzetten, zoals haring, hebben plekken waar ze niet verstoord worden. Ook vissen die hun eitjes aan het water afgeven, zoals schol en kabeljauw, hebben genoeg tijd en ruimte om dat te kunnen doen. De eitjes en larven komen met de waterstromen in geschikte kraamkamers terecht, waar ze verder groeien en ook als belangrijk voedsel dienen voor andere dieren. Er zwemmen 200 soorten vis in de Noordzee 3.3 Zeevogels Zeevogels kunnen succesvol broeden en met voldoende voedsel hun jongen grootbrengen. Trekvogels en overwinteraars vinden genoeg ruimte en voedsel. Vogels die over de Noordzee trekken bereiken hun eindbestemming zonder onoverkomelijke problemen. 3.4 Zeezoogdieren Zeezoogdieren maken ongehinderd gebruik van de hele Noordzee. Ze hebben genoeg voedsel en gebieden waar ze rustig hun jongen krijgen. Ze hebben geen last van geluid van menselijke activiteiten of van vervuiling. 3.5 Voedselketen Fytoplankton vormt de basis van het voedselweb in de Noordzee. Het fytoplankton groeit van licht en nutriënten. De nutriënten zijn er in de juiste verhouding, zodat plaagalgen zo min mogelijk voorkomen. Het fytoplankton dient als voedsel voor zoöplankton, dat weer gegeten wordt door vissen en zeezoogdieren. Diverse bodemdieren eten ook een deel van het plankton. Via deze schakels komt het voedsel in het mariene voedselweb terecht. 05

6 Het voedselweb wordt niet verstoord door menselijke activiteiten, maar wordt gereguleerd op een natuurlijke manier. Dat gebeurt door de beschikbaarheid van voedsel aan de ene kant en aan de andere kant door de hoeveelheid die wordt opgegeten door grotere dieren. 4. Zeebodemintegriteit De bruinvis is een toppredator die bovenaan de voedselketen staat De zeebodem is gevarieerd, zodat er veel verschillende dieren op, in en boven kunnen leven. Vissen en andere dieren zoals kreeften kunnen er schuilplaatsen en voedsel vinden. Diepte, stroomsnelheid, geologisch verleden en bodemdieren bepalen hoe de bodem eruitziet: of er bijvoorbeeld fijn zand aan de oppervlakte ligt, grind, stenen of veenbanken. Deze factoren samen vormen de basis voor het voorkomen van soorten en leefgebieden. Het is één van de randvoorwaarden voor een gezond ecosysteem met een natuurlijke diversiteit. 5. Vervuiling De basis voor een gezonde Noordzee ligt in de omgevingskenmerken, zoals water, bodem, nutriënten. Water en bodem moeten schoon zijn. Dit betekent dat er niet te veel nutriënten in het water zitten, die kunnen zorgen voor overmatige algengroei. Ook komen er geen afval en vervuilende stoffen, zoals zware metalen en plastics, in het water terecht. Hierdoor komen vervuilende stoffen ook niet in het mariene voedselweb terecht. 6. Onderwatergeluid In de Rijke Noordzee is er veel natuurlijk geluid. Het geluid van menselijke activiteiten vormt geen belemmering voor zeedieren. Foto s: Stichting De Noordzee, W. Strietman, H. Offringa, M. Vestjens, R. Offermans, U. van Dongen (coverfoto), F. Staes, S. Dyksen, C. Kuyvenhoven, W. Willekens, K. Kouwenoord, istockphoto 06

7

8 Stichting De Noordzee (North Sea Foundation) Drieharingstraat BH Utrecht the Netherlands P: +31 (0) F: +31 (0) E: W: Samen voor een gezonde zee noordzee.nl/steun

Bewoners. Noordzee. Introductie. Als de Noordzee een paspoort zou hebben dan zou het er zo uitzien:

Bewoners. Noordzee. Introductie. Als de Noordzee een paspoort zou hebben dan zou het er zo uitzien: Gemiddelde: diepte 94 meter Oppervlak: 572.000 km2 Bodem: hoofdzakelijk zand Bewoners van de Noordzee Introductie Als de Noordzee een paspoort zou hebben dan zou het er zo uitzien: De Noordzee is natuurlijk

Nadere informatie

Lesbrief. biologie NATUUR EN MILIEU OPDRACHT 1 - MAASVLAKTE 2

Lesbrief. biologie NATUUR EN MILIEU OPDRACHT 1 - MAASVLAKTE 2 Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - VMBO NATUUR EN MILIEU De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per schip in Rotterdam binnen.

Nadere informatie

Lesbrief. biologie NATUUR EN MILIEU OPDRACHT 1 - MAASVLAKTE 2

Lesbrief. biologie NATUUR EN MILIEU OPDRACHT 1 - MAASVLAKTE 2 Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - VWO NATUUR EN MILIEU De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per schip in Rotterdam binnen.

Nadere informatie

Mens, natuur & milieu

Mens, natuur & milieu Mens, natuur & milieu Lesbrief Biologie. In dit thema ga je aan de gang met opdrachten die gaan over de ontwikkelingen in het havengebied en de gevolgen voor natuur en milieu. Deze opdracht is een lesbrief

Nadere informatie

Voedselweb van strand en zee

Voedselweb van strand en zee Spel Doel: Materialen: Groepsgrootte: Duur: De leerlingen leren dat verschillende zeedieren en planten van elkaar afhankelijk zijn, doordat ze elkaar eten. Alle dieren en planten zijn met elkaar verbonden,

Nadere informatie

Lees eerst informatie 1 tot en met 7 en beantwoord dan vraag 40 tot en met 52. Bij het beantwoorden van die vragen kun je de informatie gebruiken.

Lees eerst informatie 1 tot en met 7 en beantwoord dan vraag 40 tot en met 52. Bij het beantwoorden van die vragen kun je de informatie gebruiken. De Waddenzee Lees eerst informatie 1 tot en met 7 en beantwoord dan vraag 40 tot en met 52. Bij het beantwoorden van die vragen kun je de informatie gebruiken. 2p 40 In de informatie worden biotische en

Nadere informatie

LEERLINGENBLAD VAN:... NAAR DE HAAIEN! DOE-HET-ZELF LES BASISONDERWIJS GROEP 7 & 8 EEN WERELD VOL WATER

LEERLINGENBLAD VAN:... NAAR DE HAAIEN! DOE-HET-ZELF LES BASISONDERWIJS GROEP 7 & 8 EEN WERELD VOL WATER LEERLINGENBLAD VAN:...... DOE-HET-ZELF LES BASISONDERWIJS GROEP 7 & 8 EEN WERELD VOL WATER 2 EEN WERELD VOL WATER Als je vanuit de ruimte naar de aarde kijkt zie je heel veel blauw. Dat komt omdat onze

Nadere informatie

Voordelta Een bijzondere zee

Voordelta Een bijzondere zee Voordelta Een bijzondere zee Voordelta Een bijzondere zee Wist je dat de Voordelta, de zee voor de Zeeuwse en Zuid-Hollandse eilanden, een bijzonder natuurgebied is? Terwijl je geniet op het strand, gaan

Nadere informatie

3 Voedselweb van het wad

3 Voedselweb van het wad Spel Doel: De leerlingen leren dat verschillende waddieren en planten van elkaar afhankelijk zijn, doordat ze elkaar eten. Alle dieren en planten zijn met elkaar verbonden, in een voedselweb. Materialen:

Nadere informatie

DE BRUINVIS. Kleinste walvisachtige van ons grootste natuurgebied, de Noordzee

DE BRUINVIS. Kleinste walvisachtige van ons grootste natuurgebied, de Noordzee DE BRUINVIS Kleinste walvisachtige van ons grootste natuurgebied, de Noordzee Bruinvis paspoort Lengte Gewicht Leeftijd Groepsgrootte 1-10 Voedsel vrouw ± 1,60 m man ± 1,45 m vrouw ± 60 kg man ± 50 kg

Nadere informatie

THEMA 2 ALLES WAT LEEFT. LES 1 Ecosystemen en voedselketens. Deze les gaat over: Bij dit thema horen ook: Ecosysteem de Noordzee Voedselketens

THEMA 2 ALLES WAT LEEFT. LES 1 Ecosystemen en voedselketens. Deze les gaat over: Bij dit thema horen ook: Ecosysteem de Noordzee Voedselketens Powered by ESA NEMO NSO SPACE EXPO WNF THEMA 2 ALLES WAT LEEFT LES 1 Ecosystemen en voedselketens Deze les gaat over: Ecosysteem de Noordzee Voedselketens Bij dit thema horen ook: Les 2 Exoten in Nederland

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL

Bijlage VMBO-GL en TL Bijlage VMBO-GL en TL 2009 tijdvak 1 biologie CSE GL en TL Bijlage met informatie. 913-0191-a-GT-1-b De Waddenzee - Informatie Lees eerst informatie 1 tot en met 7 en beantwoord dan vraag 40 tot en met

Nadere informatie

Voedselweb van strand en zee

Voedselweb van strand en zee Spel Doel: Materialen: Groepsgrootte: Duur: De leerlingen leren zeedieren en planten (organismen) kennen en leren wie wie eet. - Voor elke leerling een kaart met een plaatje van een zeedier, of -plant

Nadere informatie

De Waddenzee - Informatie

De Waddenzee - Informatie De Waddenzee - Informatie Lees eerst informatie 1 tot en met 7 en beantwoord dan vraag 40 tot en met 52. Bij het beantwoorden van die vragen kun je de informatie gebruiken. Informatie 1 De Waddenzee R

Nadere informatie

Wadden. Wat eet ik vanavond? Spelcircuit - quiz. VO onderbouw

Wadden. Wat eet ik vanavond? Spelcircuit - quiz. VO onderbouw Wadden VO onderbouw Wat eet ik vanavond? Spelcircuit - quiz Doel: Materialen: De leerlingen maken kennis met het wad, de dieren en planten die er leven en ondervinden wie wie eet. - Foto wadpierenhoopje

Nadere informatie

De Noordzee HET ONTSTAAN

De Noordzee HET ONTSTAAN De Noordzee De Noordzee is de zee tussen Noorwegen, Groot-Brittannië, Frankrijk, België, Nederland, Duitsland en Denemarken. De Noordzee is een ondiepe (30-200 m) randzee van de Atlantische oceaan met

Nadere informatie

WIE EET WAT OP HET WAD

WIE EET WAT OP HET WAD Waddenzee De prachtige kleuren, de zilte geuren en de geluiden van de vele vogels, maken de Waddenzee voor veel mensen tot een geliefd gebied. Maar niet alleen mensen vinden het fijn om daar te zijn, voor

Nadere informatie

Kreeftachtigen hebben meestal kleine ogen, waar ze maar weinig mee zien. Ze kunnen wel bijzonder goed ruiken.

Kreeftachtigen hebben meestal kleine ogen, waar ze maar weinig mee zien. Ze kunnen wel bijzonder goed ruiken. Kreeftachtigen Er zijn veel verschillende soorten kreeftachtigen. Van ieder soort leven er vaak zeer grote aantallen in zee. Kreeftachtigen zijn bijvoorbeeld de roeipootkreeftjes, de zeepissebedden en

Nadere informatie

Les met werkblad - biologie

Les met werkblad - biologie Les met werkblad - biologie Doel: Leerlingen hebben na de deze les een idee hoe het is om te wadlopen. Ze weten wat ze onderweg tegen kunnen komen. Materialen: - Werkblad 5: Wadlopen - Platte bak (minimaal

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL

Bijlage VMBO-GL en TL Bijlage VMBO-GL en TL 2016 tijdvak 2 biologie CSE GL en TL Deze bijlage bevat informatie. GT-0191-a-16-2-b Koraalriffen Lees eerst informatie 1 tot en met 7 en beantwoord dan vraag 42 tot en met 54. Bij

Nadere informatie

Over haaien, vissen en bruinvissen. Leerlingen ontdekken het verschil tussen hondshaaien, bruinvissen en vissen.

Over haaien, vissen en bruinvissen. Leerlingen ontdekken het verschil tussen hondshaaien, bruinvissen en vissen. VO Werkblad Doel: Leerlingen ontdekken het verschil tussen hondshaaien, bruinvissen en vissen. Materialen: - Werkblad 3: - Potlood - Filmpjes: Dolfijnen, bruinvissen en vissen. De filmpjes zijn te vinden

Nadere informatie

Bijlage VMBO-KB. biologie CSE KB. tijdvak 2. Deze bijlage bevat informatie. KB-0191-a-16-2-b

Bijlage VMBO-KB. biologie CSE KB. tijdvak 2. Deze bijlage bevat informatie. KB-0191-a-16-2-b Bijlage VMBO-KB 2016 tijdvak 2 biologie CSE KB Deze bijlage bevat informatie. KB-0191-a-16-2-b Koraalriffen Lees eerst informatie 1 tot en met 7 en beantwoord dan vraag 42 tot en met 50. Bij het beantwoorden

Nadere informatie

DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN VOEDSELKWALITEIT,

DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN VOEDSELKWALITEIT, De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 's-gravenhage 3 september 2008 08-LNV-96 DN. 2008/3031 8 oktober 2008 Brief Stichting De Noordzee en Wereld Natuurfonds 1 Geachte

Nadere informatie

Schatten. noordzee. In deze handleiding vindt u een toelichting op de 4 lessen:

Schatten. noordzee. In deze handleiding vindt u een toelichting op de 4 lessen: Docentenhandleiding lessenserie Schatten van de noordzee Het lespakket Schatten van de Noordzee is gebaseerd op de 3 delige documentaire serie van Stichting De Noordzee en Feller Media. Het pakket bestaat

Nadere informatie

DE GEWONE ZEEHOND. Huiler

DE GEWONE ZEEHOND. Huiler DE GEWONE ZEEHOND Huiler Je gelooft het bijna niet als je in die mooie zwarte ogen kijkt, maar een gewone zeehond is een echt roofdier. Zijn scherpe tanden en gestroomlijnde lichaam zijn perfect voor het

Nadere informatie

GEWONE ZEEHOND. Huiler

GEWONE ZEEHOND. Huiler GEWONE ZEEHOND Huiler Je zou het bijna niet geloven, maar een gewone zeehond is een echt roofdier! De zeehond is met zijn gestroomlijnde lichaam, speciale neus en handige snorharen helemaal aangepast op

Nadere informatie

Drie massagraven voor de Nederlandse kust

Drie massagraven voor de Nederlandse kust Nederlandse kust biologie van Learning by Action en Stichting De Noordzee deze les werd mogelijk gemaakt door het Prins Bernard Cultuurfonds Doel Materialen Vak Niveau Duur Werkwijze De leerlingen kunnen

Nadere informatie

Duurzaam werken op zee

Duurzaam werken op zee Sarah Smith Tropen & Tropisch Belangrijke mariene ecosystemen Mangroven Zeegras Koraal Kwetsbaarheid Tropen: de gebieden rondom de evenaar tussen de keerkringen. www. commons.wikimedia.org Tropisch klimaat:

Nadere informatie

Kijk uit! Pas OP! LEERlingenblad van:... speurles. basisonderwijs groep 4, 5 & 6

Kijk uit! Pas OP! LEERlingenblad van:... speurles. basisonderwijs groep 4, 5 & 6 LEERlingenblad van:... Kijk uit! Pas OP! speurles basisonderwijs groep 4, 5 & 6 weetje Professoren hebben uitgerekend dat er op de aarde 1.386.000.000.000.000.000.000 liter water is. 2 Kijk uit! Loop jij

Nadere informatie

Helder water door quaggamossel

Helder water door quaggamossel Helder water door quaggamossel Kansen en risico s Een nieuwe mosselsoort, de quaggamossel, heeft zich in een deel van de Rijnlandse wateren kunnen vestigen. De mossel filtert algen en zwevend stof uit

Nadere informatie

Naut, Thema 2; Planten en dieren

Naut, Thema 2; Planten en dieren Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Paula Klijnstra 07 december 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/92832 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van Kennisnet.

Nadere informatie

Effecten van toenemende warmte en CO 2 op het leven in zee

Effecten van toenemende warmte en CO 2 op het leven in zee Effecten van toenemende warmte en CO 2 op het leven in zee Jack Middelburg Universiteit Utrecht Darwin Centrum voor Biogeologie Netherlands Earth System Science Centre 21 Oktober 2014 KNAW Oceaan in hoge

Nadere informatie

Naut, Thema 2; Planten en dieren

Naut, Thema 2; Planten en dieren Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Paula Klijnstra 07 December 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/92832 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

WERKBUNDEL SEAFRONT ZEEBRUGGE Niveau 2 (3-6 de leerjaar)

WERKBUNDEL SEAFRONT ZEEBRUGGE Niveau 2 (3-6 de leerjaar) GEBOUW 1 1. De cyclus van water 1.1 Vul de volgende tekst aan. Maak gebruik van onderstaande woorden: rivieren wolken zee regen afkoeling zon beken ondergronds wind 1. Water verdampt door de warmte van

Nadere informatie

Koppel kuifeenden. Kuifeenden

Koppel kuifeenden. Kuifeenden 42 Ecologie en natuurfuncties Het IJsselmeergebied is een uniek natuurgebied van (inter-)nationale betekenis. Het is een van de zee afgesloten, benedenstrooms gelegen, zoet laaglandmeer met een relatief

Nadere informatie

Beach Clean-up 2013. Naam: Klas: Mentor: Vakgroep Biologie (2013-2014) Penta college CSG Scala Rietvelden

Beach Clean-up 2013. Naam: Klas: Mentor: Vakgroep Biologie (2013-2014) Penta college CSG Scala Rietvelden Beach Clean-up 2013 Naam: Klas: Mentor: Vakgroep Biologie (2013-2014) Penta college CSG Scala Rietvelden Inhoudsopgave Inleiding 3 1. De zee: een bron van plezier 4 2. Eten en gegeten worden 5 3. Vervuiling

Nadere informatie

Wadden Sea Fish Haven: Development agenda for fish in the Wadden Sea and overview of species

Wadden Sea Fish Haven: Development agenda for fish in the Wadden Sea and overview of species Vis in de Waddenzee Ontwikkelagenda voor vis in de Waddenzee en overzicht van soorten Wadden Sea Fish Haven: Development agenda for fish in the Wadden Sea and overview of species Inleiding De Waddenzee

Nadere informatie

PlanMER/PB Structuurvisie Wind op Zee Resultaten beoordeling Natuur. Windkracht14 22 januari 2014 Erik Zigterman

PlanMER/PB Structuurvisie Wind op Zee Resultaten beoordeling Natuur. Windkracht14 22 januari 2014 Erik Zigterman PlanMER/PB Structuurvisie Wind op Zee Resultaten beoordeling Natuur Windkracht14 22 januari 2014 Erik Zigterman Korte historie 2009: Nationale Waterplan! 2 windenergiegebieden aangewezen! Borssele en IJmuiden

Nadere informatie

Introductie Natuurversterking in windparken Wind op zee na 2035

Introductie Natuurversterking in windparken Wind op zee na 2035 Agenda Introductie Floris v. Hest (SDN) Natuurversterking in windparken Keuzemenu natuurversterking in windparken Guido Schild 10.10-10.20 Stellingen natuur in windparken (interactieve sessie) Tinka Murk

Nadere informatie

wrakken Introductie Scheepvaartroutes op de Noordzee

wrakken Introductie Scheepvaartroutes op de Noordzee Scheeps wrakken Introductie De Noordzee is een van de drukst bevaren zeeën ter wereld. In het Nederlandse deel alleen al varen 340 schepen per dag (dus 124100 per jaar!). En dat is nog afgezien van de

Nadere informatie

NatuurKrant. Dolfijnen en walvissen in de Noordzee Enkele walvissen en dolfijnen in de Noordzee. Geluid. Zwemmen. Bruinvis. Witsnuitdolfijn.

NatuurKrant. Dolfijnen en walvissen in de Noordzee Enkele walvissen en dolfijnen in de Noordzee. Geluid. Zwemmen. Bruinvis. Witsnuitdolfijn. Noordzee~ NatuurKrant E e n u i t g a v e v a n S t i c h t i n g d e N o o r d z e e w w w. n o o r d z e e. n l M. DE BOER / WDCS Zwemmen er dolfijnen in de Noordzee? Bestaan er vogels die bijna altijd

Nadere informatie

Voedselketen & ecosysteem

Voedselketen & ecosysteem SEA LIFE voor scholen Voedselketen & ecosysteem 6-11 jaar Zelf aan de slag Deze handleiding geeft u extra informatie over belangrijke aquaria binnen SEA LIFE Scheveningen en kan gebruikt worden om meer

Nadere informatie

Standpunt over duurzame vis en kwaliteit - Ondersteund door alle leden van het campagneteam Duurzame vis op de kaart

Standpunt over duurzame vis en kwaliteit - Ondersteund door alle leden van het campagneteam Duurzame vis op de kaart Standpunt over duurzame vis en kwaliteit - Ondersteund door alle leden van het campagneteam Duurzame vis op de kaart De volgende organisatie maken deel uit van het campagneteam: Wereld Natuur Fonds (WNF),

Nadere informatie

Uitsterven of wegwezen

Uitsterven of wegwezen Klimaatverandering 7 en 8 5 Uitsterven of wegwezen Voedselwebspel Doelen Begrippen Materialen Duur De leerlingen: kennen een aantal oorzaken waardoor dieren uitsterven of verdwijnen, waaronder de klimaatverandering.

Nadere informatie

11 BELANGRIJKE REDENEN WAAROM RECREATIEVE KIEW- EN WARRELNETTEN MOETEN VERBODEN WORDEN IN BELGIE

11 BELANGRIJKE REDENEN WAAROM RECREATIEVE KIEW- EN WARRELNETTEN MOETEN VERBODEN WORDEN IN BELGIE 11 BELANGRIJKE REDENEN WAAROM RECREATIEVE KIEW- EN WARRELNETTEN MOETEN VERBODEN WORDEN IN BELGIE 1. Dankzij de Habitatrichtlijn van de Europese Unie is de bruinvis een beschermde soort die onder het strengste

Nadere informatie

Rijke Zee. Een bruisende toekomst voor de Waddenzee

Rijke Zee. Een bruisende toekomst voor de Waddenzee Rijke Zee Een bruisende toekomst voor de Waddenzee Coalitie Wadden Natuurlijk, januari 2009 Inleiding Wingebied of natuurgebied? Over de toekomst van de Waddenzee zijn stevige discussies gevoerd. Eind

Nadere informatie

Voedselweb en voedselketen

Voedselweb en voedselketen Informatie: Moeilijkheid:**** Tijdsduur: *** Een plant groeit, dieren eten die plant op, die dieren worden weer opgegeten door andere dieren, die dieren gaan weer dood, het dier wordt weer opgeruimd door

Nadere informatie

Lessuggesties: Ecosysteem, voedselketen en vervuiling

Lessuggesties: Ecosysteem, voedselketen en vervuiling Lessuggesties Lessuggesties: Ecosysteem, voedselketen en vervuiling Handleiding docent Tijdsduur 60 minuten Kerndoelen 4, 40 en 41 Benodigdheden Werkblad Ecosysteem en werkblad vervuiling Filmpje ecosysteem

Nadere informatie

voor de Nederlandse kust

voor de Nederlandse kust Introductie Drie massagraven voor de Nederlandse kust In de Noordzee liggen zo n tienduizend scheepswrakken en ieder wrak is bijzonder. Waarom zijn de schepen gezonken? Oorlog? Brand? Een aanvaring? Elk

Nadere informatie

In deze brochure vind je meer informatie over ons scholenaanbod voor het voortgezet onderwijs

In deze brochure vind je meer informatie over ons scholenaanbod voor het voortgezet onderwijs In deze brochure vind je meer informatie over ons scholenaanbod voor het voortgezet onderwijs Buitenprogramma s op Texel De natuur op Texel is het hele jaar door een belevenis. Zeehonden kijken, sleepnetvissen

Nadere informatie

Er beweegt wat op zee. Een marien ruimtelijk plan voor onze Noordzee

Er beweegt wat op zee. Een marien ruimtelijk plan voor onze Noordzee Er beweegt wat op zee Een marien ruimtelijk plan voor onze Noordzee 82 INHOUD Een zee van bedrijvigheid...3 Een marien ruimtelijk plan?...4 Natuurbescherming...6 Energie, kabels en pijpleidingen...8 Scheepvaart,

Nadere informatie

Pinguïns. Inhoud. Waarom de naam? Bouw van een pinguïn

Pinguïns. Inhoud. Waarom de naam? Bouw van een pinguïn Pinguïns Inhoud Waarom de naam? bouw van een pinguïn leefgebied wat eet een pinguïn? paartijd, eieren leggen, broeden en jongen grootbrengen soorten nawoord literatuurlijst Waarom de naam? Sommige soorten

Nadere informatie

1. Rare tenen. Heel wat dieren die in en op het water leven zoals. eenden, meeuwen, otters hebben zwemvliezen

1. Rare tenen. Heel wat dieren die in en op het water leven zoals. eenden, meeuwen, otters hebben zwemvliezen Al deze dieren hebben zwemvliezen. Wie is wie? Zet de juiste naam bij het juiste dier (meeuw, otter, eidereend). 1. Rare tenen Wild Wonders of Europe /Orsolya Haarberg / WWF Heel wat dieren die in en op

Nadere informatie

Leerlijn Waddenzeeschool Voortgezet onderwijs

Leerlijn Waddenzeeschool Voortgezet onderwijs Leerlijn Waddenzeeschool Voortgezet onderwijs Algemene doelen Waddenzeeschool Zoveel mogelijk scholieren in aanraking brengen met het Waddengebied, zowel op school als op het wad, om zo het draagvlak voor

Nadere informatie

ZEEHONDEN informatiepakket

ZEEHONDEN informatiepakket ZEEHONDEN informatiepakket In Nederland leven zeehonden in de Noordzee en de Waddenzee. Als je met de boot naar een van de eilanden gaat, kan je ze op de zandbanken zien liggen. Op de zandbanken worden

Nadere informatie

INHOUD. 3 Inhoud. 4 Inleiding. 5 Koraalrif. 7 Bonaire. 8 Saba. 9 Molukken. 10 Groot Barrière Rif. 11 Bescherming / bedreiging.

INHOUD. 3 Inhoud. 4 Inleiding. 5 Koraalrif. 7 Bonaire. 8 Saba. 9 Molukken. 10 Groot Barrière Rif. 11 Bescherming / bedreiging. Naam: Datum: 2 3 INHOUD Pagina: Onderwerp: 3 Inhoud 4 Inleiding 5 Koraalrif 7 Bonaire 8 Saba 9 Molukken 10 Groot Barrière Rif 11 Bescherming / bedreiging 12 Boekenlijst 4 INLEIDING Ik heb als onderwerp

Nadere informatie

Lesbrief BIJZONDERE SCHATTEN OPDRACHT 1 - SCHATGRAVEN IN DE NOORDZEE

Lesbrief BIJZONDERE SCHATTEN OPDRACHT 1 - SCHATGRAVEN IN DE NOORDZEE Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - VMBO BIJZONDERE SCHATTEN De haven van Rotterdam wordt te klein. Voor de in- en uitvoer van goederen is meer ruimte nodig in de haven. Daarom komt er een uitbreiding

Nadere informatie

Lesbrief. aardrijkskunde DUURZAAM PRODUCEREN OPDRACHT 1 - DUURZAAMHEID

Lesbrief. aardrijkskunde DUURZAAM PRODUCEREN OPDRACHT 1 - DUURZAAMHEID Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - VMBO DUURZAAM PRODUCEREN De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per schip in Rotterdam binnen.

Nadere informatie

Tussenresultaten De Zandmotor: Aanjager van innovatief kustonderhoud

Tussenresultaten De Zandmotor: Aanjager van innovatief kustonderhoud Tussenresultaten 2011-2015 De Zandmotor: Aanjager van innovatief kustonderhoud De Zandmotor In 2011 is voor de kust van Ter Heijde en Kijkduin De Zandmotor aangelegd: een grote kunstmatige zandbank in

Nadere informatie

College 5. Exoten, Zoogdieren, Wadvogels

College 5. Exoten, Zoogdieren, Wadvogels College 5 Exoten, Zoogdieren, Wadvogels Programma 8 oktober 2015 Introductie Wadbiologie, het wad geomorfologie 15 oktober 2015 Fytoplankton en zeegras 29 oktober 2015 Schelpdieren en borstelwormen, filteraars

Nadere informatie

Vissen in het IJsselmeer. Romke Kats

Vissen in het IJsselmeer. Romke Kats Vissen in het IJsselmeer Romke Kats Functies IJsselmeer Water Transport Recreatie Visserij Natuur Vissen in het IJsselmeer Historie Ecologie Voedselketen IJsselmeer algen, vissen, mosselen, waterplanten,

Nadere informatie

Galápagos-eilanden. Inleiding. Inhoudsopgave. 1. Algemeen

Galápagos-eilanden. Inleiding. Inhoudsopgave. 1. Algemeen Galápagos-eilanden Inleiding Ik wil mijn spreekbeurt graag houden over de Galápagos-eilanden. De Galápagos-eilanden liggen in de Stille Oceaan en zijn heel bijzonder omdat er dieren en planten leven die

Nadere informatie

Advanced Open Water Diver. Naturalist

Advanced Open Water Diver. Naturalist Advanced Open Water Diver Naturalist ONDERWATER NATURALIST Introductie Menselijk waarnemen Verantwoordelijke (inter)acties Introductie Definitie Een naturalist is iemand die ervaren is in biologie (aandacht:

Nadere informatie

Duurzame garnalenvisserij VOF Koster

Duurzame garnalenvisserij VOF Koster Duurzame garnalenvisserij VOF Koster WR 3 Noordster van VOF Koster en duurzaamheid De maatschap VOF Koster van Dirk en Wilma Koster vist met de WR3 Noordster op garnalen, vanaf het historische visserseiland

Nadere informatie

Dossiernummer: 23-10-2013 Projectnummer:

Dossiernummer: 23-10-2013 Projectnummer: Bijlagen bij verordening subsidies natuurvriendelijke oevers en vispaaiplaatsen 2014: 1. Inrichtingseisen natuurvriendelijke oevers en vispaaiplaatsen; 2. Richtlijnen voor natuurvriendelijk onderhoud.

Nadere informatie

l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n SPREEKBEURT AXOLOTL AMFIBIEËN OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN

l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n SPREEKBEURT AXOLOTL AMFIBIEËN OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n SPREEKBEURT AXOLOTL AMFIBIEËN OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN WE HEBBEN DE BELANGRIJKSTE INFORMATIE OVER DE AXOLOTL BIJ

Nadere informatie

De Dender ontspringt in... en mondt uit in de... in de stad... Deze stad dankt zijn naam hieraan.

De Dender ontspringt in... en mondt uit in de... in de stad... Deze stad dankt zijn naam hieraan. De Dender ontspringt in... en mondt uit in de... in de stad... Deze stad dankt zijn naam hieraan. Dit werkblad en volgend werkblad worden in de klas gemaakt, voor dat ze op stap gaan en de Dender van dichtbij

Nadere informatie

NAAR DE HAAIEN! LEERKRACHTENBLAD GROEP 7 & 8 DOE-HET-ZELF LES INFORMATIE VOORAF BEZOEKADVIES INHOUD TOTALE PAKKET

NAAR DE HAAIEN! LEERKRACHTENBLAD GROEP 7 & 8 DOE-HET-ZELF LES INFORMATIE VOORAF BEZOEKADVIES INHOUD TOTALE PAKKET LEERKRACHTENBLAD GROEP 7 & 8 DOE-HET-ZELF LES INFORMATIE VOORAF Het doel van het les is de leerlingen op een leuke manier kennis te laten maken met het rijke leven in oceanen en zeeën. Daarbij leren de

Nadere informatie

LEVENSGEMEEN SCHAPPEN

LEVENSGEMEEN SCHAPPEN LEVENSGEMEEN SCHAPPEN 1 E e n e i g e n h u i s, e e n p l e k o n d e r d e z o n Waarom groeien er geen klaprozen op het sportveld? Waarom leven er geen kwallen in de IJssel? Kunnen struisvogels wel

Nadere informatie

Ontwerp Mariene Strategie voor het Nederlandse deel van de Noordzee , Deel 1

Ontwerp Mariene Strategie voor het Nederlandse deel van de Noordzee , Deel 1 Ontwerp Mariene Strategie voor het Nederlandse deel van de Noordzee 2012-2020, Deel 1 Samenvatting Aanleiding Kaderrichtlijn Mariene Strategie De Europese Kaderrichtlijn Mariene Strategie (KRM, 2008) verplicht

Nadere informatie

wat vind jij? Bruinvismysterie Waarom spoelen bruinvissen aan op het strand? > 05

wat vind jij? Bruinvismysterie Waarom spoelen bruinvissen aan op het strand? > 05 Noor dzee wat vind jij? natuurkrant Coastwatch editie 8 Resultaten, fotowedstrijd en reportages > 07 Kabeljauw Wat bedreigt deze zeerovers? > 02 Jan-van-gent Gespot op de radar > 03 Bruinvismysterie Waarom

Nadere informatie

Het streefbeeld voor 2030

Het streefbeeld voor 2030 STREEFBEELD 2030 Het streefbeeld voor 2030 In dit hoofdstuk schetsen we wat we in het Programma Naar een rijke Waddenzee als streefbeeld willen hanteren. Oftewel, wat wordt bedoeld wanneer we proberen

Nadere informatie

Eén jaar Zandmotor. Natuurontwikkelingen op een dynamisch stukje Nederland. Augustus 2012. Foto s en tekst: Leo Linnartz, ARK Natuurontwikkeling

Eén jaar Zandmotor. Natuurontwikkelingen op een dynamisch stukje Nederland. Augustus 2012. Foto s en tekst: Leo Linnartz, ARK Natuurontwikkeling Natuurontwikkelingen op een dynamisch stukje Nederland Augustus 2012 Foto s en tekst: Leo Linnartz, ARK Natuurontwikkeling Luchtfoto s: Joop van Houdt, Rijkswaterstaat Inleiding In juli 2011 was de Zandmotor

Nadere informatie

Duurzaam werken op zee EINDOPDRACHT CURSUS. Versie: 14 september 2013 Geert Froma Pagina 1 van 6

Duurzaam werken op zee EINDOPDRACHT CURSUS. Versie: 14 september 2013 Geert Froma Pagina 1 van 6 EINDOPDRACHT CURSUS Versie: 4 september 203 Geert Froma Pagina van 6 Eindopdracht. Beschrijving opdracht 2. Procedure/tijdschema/beoordeling 3. Kies een marien gebied (inclusief vragen) 4. Kies een dier-

Nadere informatie

QUIZ: HOE KOM IK DE WINTER DOOR????

QUIZ: HOE KOM IK DE WINTER DOOR???? QUIZ: HOE KOM IK DE WINTER DOOR???? WAAROM BEVRIEZEN ZADEN NIET? 1. Ze zitten diep onder de grond, waar het niet vriest. 2. Ze bevatten veel vet. 3. Ze bevriezen wel, maar daar kunnen ze wel tegen. WAAR

Nadere informatie

Op zoek naar walvissen in de Oosterschelde

Op zoek naar walvissen in de Oosterschelde Op zoek naar walvissen in de Oosterschelde Het leefgebied van de bruinvis De bruinvis is de kleinste en ook de meest voorkomende walvisachtige in de Noordzee en Waddenzee. In de Oosterschelde is de bruinvis

Nadere informatie

wat vind jij? Opruimacties Onder én boven water afval opruimen > 06 Plastic soep

wat vind jij? Opruimacties Onder én boven water afval opruimen > 06 Plastic soep Noor dzee wat vind jij? natuurkrant Coastwatch resultaten Wat lag er in 2009 langs de kust? > 07 editie 6 Plastic soep Jesse vertelt alles over deze ongezonde soep in zee > 02 Een buik vol plastic Lees

Nadere informatie

Vierde werkbijeenkomst. 22 januari 2014 Kantine Visafslag, Scheveningen. Noordzee 2050 gebiedsagenda 1

Vierde werkbijeenkomst. 22 januari 2014 Kantine Visafslag, Scheveningen. Noordzee 2050 gebiedsagenda 1 Vierde werkbijeenkomst Noordzee 2050 Gebiedsagenda 22 januari 2014 Kantine Visafslag, Scheveningen Noordzee 2050 gebiedsagenda 1 het stokvisje van de dag Het thema meervoudig multifunctioneel ruimtegebruik

Nadere informatie

IMARES Wageningen UR. Natura 2000-doelen in de Noordzeekustzone. Van doelen naar opgaven voor natuurbescherming. Robbert Jak, Jacqueline Tamis

IMARES Wageningen UR. Natura 2000-doelen in de Noordzeekustzone. Van doelen naar opgaven voor natuurbescherming. Robbert Jak, Jacqueline Tamis Natura 2000-doelen in de Noordzeekustzone Van doelen naar opgaven voor natuurbescherming Robbert Jak, Jacqueline Tamis Rapport C050/11 IMARES Wageningen UR Institute for Marine Resources & Ecosystem Studies

Nadere informatie

inhoud Wat zijn haaien? Algemene vinformatie Superieure eigenschappen Haaientanden Een maaltijd scoren Is de kust veilig? Sociaal leven Op schaal

inhoud Wat zijn haaien? Algemene vinformatie Superieure eigenschappen Haaientanden Een maaltijd scoren Is de kust veilig? Sociaal leven Op schaal Haai ahoi! inhoud 6 8 10 12 14 16 18 20 22 24 26 28 30 32 34 36 Wat zijn haaien? Algemene vinformatie Superieure eigenschappen Haaientanden Een maaltijd scoren Is de kust veilig? Sociaal leven Op schaal

Nadere informatie

Diepzee. Blok 1 De Rijke Zee. Robbert Jak. Dag 3, 29 oktober 2013. Duurzaam werken op Zee

Diepzee. Blok 1 De Rijke Zee. Robbert Jak. Dag 3, 29 oktober 2013. Duurzaam werken op Zee Diepzee Blok 1 De Rijke Zee Robbert Jak Dag 3, Duurzaam werken op Zee > 200 m diepte, tot 11 km Voorbij continentale plat Verschillende zones Verschillende ecosystemen! Duurzaam werken op zee 2 www.ngu.no

Nadere informatie

Piramidetocht. Namen: Colofon. Uitgave 2015 Nationaal Park Weerribben-Wieden Veldopdrachten:

Piramidetocht. Namen: Colofon. Uitgave 2015 Nationaal Park Weerribben-Wieden  Veldopdrachten: Colofon Uitgave 2015 Nationaal Park Weerribben-Wieden www.np-weerribbenwieden.nl Piramidetocht Veldopdrachten: Life & Nature centrum de RietNymf Illustraties: Femke van Gent Vormgeving: Ontwerpbureau Lood

Nadere informatie

THEMA 2 ALLES WAT LEEFT. LES 3 Biodiversiteit. Deze les gaat over: Bij dit thema horen ook: Biodiversiteit rondom de school

THEMA 2 ALLES WAT LEEFT. LES 3 Biodiversiteit. Deze les gaat over: Bij dit thema horen ook: Biodiversiteit rondom de school Powered by ESA NEMO NSO SPACE EXPO WNF THEMA 2 ALLES WAT LEEFT LES 3 Biodiversiteit Deze les gaat over: Biodiversiteit rondom de school Bij dit thema horen ook: Les 1 Ecosystemen en voedselketens Les 2

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Soortendiversiteit Fytoplankton. Populatie zoutwatervissen. Structuur fytoplankton. Primaire productie.

Inhoudsopgave. Soortendiversiteit Fytoplankton. Populatie zoutwatervissen. Structuur fytoplankton. Primaire productie. Inhoudsopgave Soortendiversiteit Fytoplankton Populatie zoutwatervissen Structuur fytoplankton Primaire productie Toppredatoren Soortendiversiteit macrozoöbentos Populatie kust- en zeevogels Indicatorsoort

Nadere informatie

Foto Sytske Dijksen. Haaien en roggen terug in de Noordzee!

Foto Sytske Dijksen. Haaien en roggen terug in de Noordzee! Foto Sytske Dijksen Haaien en roggen terug in de Noordzee! Christiaan van Sluis, Stichting de Noordzee: Haaien en roggen horen in de Noordzee. Helaas gaat het met veel van deze soorten niet goed. Sommige

Nadere informatie

Stichting De Noordzee Drieharingstraat BH Utrecht. T

Stichting De Noordzee Drieharingstraat BH Utrecht. T Stichting De Noordzee Drieharingstraat 25 3511 BH Utrecht T 030 2340016 info@noordzee.nl www.noordzee.nl FRISSEZEEWIND 2 Visie van de natuur- en milieuorganisaties op de ontwikkeling van windturbineparken

Nadere informatie

Gedrag. 6-11 jaar. Zelf aan de slag. Andere beschikbare onderwerpen

Gedrag. 6-11 jaar. Zelf aan de slag. Andere beschikbare onderwerpen SEA LIFE voor scholen Gedrag 6-11 jaar Zelf aan de slag Deze handleiding geeft u informatie over de meest bijzondere dieren in SEA LIFE Scheveningen. Door de belangrijkste punten over het gedrag van bepaalde

Nadere informatie

Natuurgebieden in de Noordzee Gewone heremietkreeft

Natuurgebieden in de Noordzee Gewone heremietkreeft Noordzee~ NatuurKrant Een uitgave van Stichting de Noordzee voorjaar 00 www.noordzee.nl Wel eens in de Noordzee gezwommen? Weet je eigenlijk wel met wie je dan het bad gedeeld hebt? Vast niet. De meeste

Nadere informatie

Voedselweb en -keten vmbo-b12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Voedselweb en -keten vmbo-b12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 09 June 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/62387 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

De zee wat denk je zelf? Eerste kennismaking met zee d.m.v. ludieke quiz. Deze kan vragen en discussies oproepen over de zee.

De zee wat denk je zelf? Eerste kennismaking met zee d.m.v. ludieke quiz. Deze kan vragen en discussies oproepen over de zee. Strand en zee VO onderbouw 1 De zee wat denk je zelf? Quiz Doel: Materialen: Groepsgrootte: Duur: Eerste kennismaking met zee d.m.v. ludieke quiz. Deze kan vragen en discussies oproepen over de zee. Muziek

Nadere informatie

In de ecologie bestudeert men de relatie tussen de organismen en het milieu waar ze voorkomen.

In de ecologie bestudeert men de relatie tussen de organismen en het milieu waar ze voorkomen. Samenvatting Thema 3: Ecologie Basisstof 1 In de ecologie bestudeert men de relatie tussen de organismen en het milieu waar ze voorkomen. Waarom leeft het ene dier hier en het andere dier daar? Alle organismen

Nadere informatie

Info voor de leerling

Info voor de leerling INFORMATIE BUNDEL Info voor de leerling Beste leerling, Mijn naam is Rocky! Ik ben een zeeleeuw en woon in SEA LIFE. Dit pakket zal je helpen om je spreekbeurt vlotter en makkelijker te laten verlopen.

Nadere informatie

Titel van de presentatie 11-07-2012 16:24

Titel van de presentatie 11-07-2012 16:24 2 in relatie tot het grondwater Inhoud van de presentatie Geologische opbouw ondergrond Zeeland Opeenvolging van verschillende lagen Ontstaanswijze Sedimenteigenschappen Indeling ondergrond in watervoerende

Nadere informatie

5. Hoe komt het dat de brulkikker niet meer in Nederland voorkomt?

5. Hoe komt het dat de brulkikker niet meer in Nederland voorkomt? Lesbrief Help, een brulkikker! Wat weet je al? 1. Welke namen zijn genoemd voor deze kikker? 2. Wat eet deze kikker? 3. Waar komt deze kikker van oorsprong vandaan? 4. Hoe is deze kikker in Nederland gekomen?

Nadere informatie

Drie massagraven voor de Nederlandse kust

Drie massagraven voor de Nederlandse kust Drie massagraven voor de Nederlandse kust biologie van Learning by Action en Stichting De Noordzee deze les werd mogelijk gemaakt door het Prins Bernard Cultuurfonds Drie massagraven voor de Nederlandse

Nadere informatie

Habitat & Aanpassingen

Habitat & Aanpassingen SEA LIFE voor scholen Habitat & Aanpassingen 6-11 jaar Zelf aan de slag Deze handleiding geeft u de informatie over de belangrijkste aquaria in SEA LIFE Scheveningen met betrekking tot het onderwerp Habitat

Nadere informatie

E C O L O G I E Ecologie Factoren die invloed hebben op het milieu: Niveaus van de ecologie:

E C O L O G I E Ecologie Factoren die invloed hebben op het milieu: Niveaus van de ecologie: E C O L O G I E Ecologie = wetenschap die bestudeert waarom bepaalde planten en dieren ergens in een bepaald milieu voorkomen en wat de relaties zijn tussen organismen en dat milieu Factoren die invloed

Nadere informatie

Een vis met vleugels. Dit is een uitgave van: Strandweg 13 (boulevard) 2586 JK Den Haag 070-3542100. www.sealife.nl

Een vis met vleugels. Dit is een uitgave van: Strandweg 13 (boulevard) 2586 JK Den Haag 070-3542100. www.sealife.nl Een vis met vleugels Dit is een uitgave van: Strandweg 13 (boulevard) 2586 JK Den Haag 070-3542100 www.sealife.nl 1 Roggen zijn rare snuiters Stel je eens voor. Je ligt met je neus en mond in het zand

Nadere informatie

Een quickscan van de mogelijkheden voor windmolenparken vanuit ecologisch perspectief

Een quickscan van de mogelijkheden voor windmolenparken vanuit ecologisch perspectief Een quickscan van de mogelijkheden voor windmolenparken vanuit ecologisch perspectief Een quickscan van de mogelijkheden voor windmolenparken vanuit ecologisch perspectief TC Prins Deltares, 2008 Opdrachtgever:

Nadere informatie

Naverwerking BosStratEgo s

Naverwerking BosStratEgo s Naverwerking BosStratEgo s Leerdoelen: Leerlingen kunnen de wet van eten en gegeten worden illustreren aan de hand van minstens twee met elkaar verbonden voedselketens. Leerlingen kunnen illustreren dat

Nadere informatie