Een levensloopregeling voor software

Transcriptie

1 Een levensloopregelng voor Neuwe benaderng - en nformatebevelgng De gebruker van een nformatesysteem streeft naar contnuïtet. De ongestoorde werkng van s hervoor essenteel. Maar wat weet de gebruker van zjn? Relevante nformate voor rscobeheer bevndt zch n de levensloop van de. Henr Hensen en Jan-Wllem Oordt 10 Transport ondernemng Zonderomweg s een mddelgrote speler op de uterst competteve logsteke markt. De ondernemng heeft acht medewerkers op kantoor de fulltme bezg zjn om op de meest effcënte maner gebruk te maken van het wagenpark. Daarvoor gebruken ze al meer dan ten jaar een complex pakket. Oot aangeschaft als standaard, maar ntussen al dverse keren aangepast met maatwerk om n te spelen op de behoeften van het bedrjf. De aanpassngen worden utgevoerd door een ZZP er de s aanbevolen door de oorspronkeljke ontwerper, de het pakket overgens vjf jaar geleden verkocht heeft aan een systeemhus. Dt systeemhus heeft het pakket ntussen utgefaseerd en pleegt geen onderhoud meer. De ZZP er s al maanden ut de roulate vanwege ernstge famleproblemen. Vorge week s ontdekt dat transporten verkeerd zjn geleverd en dat dt komt door problemen met de -ntegrtet. Trest record Deze fcteve casus s geen onbekende stuate n nformatcaland. Voor de betrokken transportondernemng s het een horrorscenaro. Bj we moet de ondernemng aankloppen om zo snel mogeljk een oplossng te vnden voor deze bedrjfskrtsche problemen? Wat zjn de technsche en jurdsche haken en ogen? Een snelle overgang naar een ander pakket s utgesloten. Daarvoor s het hudge pakket te complex geworden en te specfek gercht op de maner van werken van de transportondernemng. Dat we het her net hebben over een denkbeeldge stuate, wordt bewezen door het treste record dat de ICT-branche n 2013 vestgde. In de eerste helft van 2013 nam het aantal fallssementen met vjftg procent toe ten opzchte van dezelfde perode vorg jaar. Daarmee was dt de bedrjfstak met de meeste fallssementen. Een fallete ontwkkelaar/leverancer betekent op zjn mnst een ondudeljke stuate wat betreft de ontwkkelng en onderhoud van de waarvan je als bedrjf een gebrukerslcente hebt. En n het ergste geval s de (en daarmee de mogeljkhed het pakket te onderhouden en verder te ontwkkelen) onberekbaar geworden. Informatebevelgng en bedrjfscontnuïtet Organsates worden steeds afhankeljker van hun bedrjfskrtsche nformatesystemen. Software s het belangrjkste onderdeel van dat systeem. Het s de verantwoordeljkhed van de gebruker om de contnuïtet van het gebruk van zjn essentële velg te stellen. Maar wat weet de gebruker van zjn? Veel van de levensloop daarvan speelt zch buten zjn blkveld af. En meestal s hj daarn ook weng

2 Samenvattng De verantwoordeljkhed van de gebruker voor de contnuïtet van zjn nformatesysteem staat haaks op de beperkte kenns van zjn en zjn beperkte beschkkngsmacht. De gebruker heeft hulp nodg van een Trusted Thrd Party, de dankzj multdscplnare kenns en ervarng n staat s om de gebruker zoveel mogeljk zekerhed te verschaffen. ontwkkelng testen confgureren toevoegen veroudert neuwe door stand functonaltet technek technsche onderhoud ondersteunng gebruker mgreert naar neuwe oplossng Fguur 1. Voorbeeld van technsche gebeurtenssen n de levensloop van de ontstaan vastleggen ntellectueel egendom bnnen ondernemng regstrate extern contracten met toeleverancers contracten met gebruker lcenteverstrekkng overdracht beëndgng fnancële verplchtngen Fguur 2. Voorbeeld van jurdsche gebeurtenssen n de levensloop van de geïnteresseerd. Zolang het werkt, werkt het. Voor de felloze werkng vertrouwt hj op zjn leverancer, al dan net ondersteund door een onderhoudscontract of een vergaande SLA. Maar s de leverancer zelf wel volledg op de hoogte van alle ns en outs van zjn product? En dan bedoelen we net alleen technsch, maar ook jurdsch en bedrjfseconomsch. Van we en wat s hj op zjn beurt weer afhankeljk voor onderhoud en ontwkkelng van de pakketten? De begrppen lfe cycle en applcaton lfe cycle zjn n de wereld bekend. Maar ze hebben vooral betrekkng op de technsche kant. De levensloop van bestrjkt echter een veel breder gebed. Deze s n te delen n dre ljnen. De eerste ljn betreft de gebeurtenssen de vooral een technsch karakter hebben. Deze loopt vanaf de ontwkkelng va confgurate en onderhoud naar het toevoegen van neuwe functonaltet rchtng verouderng en utendeljk naar de mgrate door de gebruker van een neuwe oplossng. Ze als voorbeeld fguur 1. Een opvallend probleem dat zch op het technsche vlak afspeelt, s het ontbreken van goede documentate bj de ontwkkelaar. Omdat veel gebrukers met verouderde besturngssystemen en ondersteunende programmatuur werken, s de brukbaarhed van de zch steeds verder ontwkkelende bj het ontbreken van adequate documentate n het gedng. De tweede ljn wordt gevormd door de jurdsche gebeurtenssen. Het ontstaan van het, de ntellectuele egendom, contracten met toeleverancers en gebrukers en dergeljke. Fguur 2 schetst een mogeljke tjdsljn. 11

3 »Bj dynamsche wordt voortdurend gekeken naar de levensloop van «Voorbeelden van jurdsche voetangels en klemmen zjn er te over. Denk aan de mede ontwkkeld wordt met Open Source-bronnen, zonder dat de drecte van het ontwkkelbedrjf daarvan op de hoogte s. Of aan de ondudeljkhed over het omdat er slechts mondelnge afspraken zjn tussen de hus en externe ontwkkelaars. Ook de doorverkoop van lcentes bevndt zch n een ngewkkeld woud van wetgevng en jursprudente. Tot slot, als derde ljn, heeft een bedrjfseconomsche waarde. Dat geldt zowel voor de leverancer als voor de gebruker. Ook daar s sprake van een tjdsljn. Ze als voorbeeld fguur 3. Om enkele voorbeelden te noemen van problemen n de bedrjfseconomsche tjdsljn: het komt geregeld voor dat de ontwkkelaar of -leverancer een pandrecht heeft gevestgd ten behoeve van de bank zonder dat de gebrukers hervan op de hoogte zjn. Herbj kan de stuate ontstaan dat een bank het recht krjgt om de van de ontwkkelaar te verkopen, als deze ontwkkelaar zjn betalngsverplchtngen net nakomt, met alle contnuïtetsrsco s voor de gebruker tot gevolg. Het gebeurt ook regelmatg dat s verkocht worden aan de concurrent. Deze kan daarna stoppen met het onderhoud om zjn egen sterker n de markt te kunnen zetten Dynamsche levensloop De gebeurtenssen n de levensloop van de van zjn vaak het gevolg van het handelen of nalaten van de ontwkkelaar/leverancer, soms n samenwerkng met de gebruker. De levenscyclus verschlt echter voor de leverancer en voor de gebruker. Dat verschl komt pregnant naar voren n de verplchtngen de op de gebruker rusten n verband met zjn verantwoordeljkhed voor de opgebouwde gegevensbestanden. Denk daarbj aan fscale wetgevng en bewaarplcht. End of lfe van s voor de gebruker én de leverancer net hetzelfde begrp en het vndt op verschllende momenten plaats. Verder zjn er allerle externe factoren de de levensloop van een beïnvloeden. Denk aan weten regelgevng en voortschrjdende nzchten n wetenschap en technek. Dt alles maakt tot een dynamsch goed n een dynamsche omgevng (fguur 4). Dwarsverbanden en contnuïtet De gebeurtenssen n de levensloop van op de dre verschllende terrenen (technsch, jurdsch en bedrjfseconomsch) kennen vele dwarsverbanden. Zo betekent de start van de technsche ontwkkelng vrjwel automatsch het ontstaan van een. Het nhuren van derden voor technsche doorontwkkelng kan leden tot een ngewkkelde jurdsche egendomsdscusse. De verkoop van de door de leverancer aan een andere ondernemng kan ook gevolgen hebben voor de gebruker. Al met al kunnen de dwarsverbanden de contnuïtetsposte van en voor de gebruker moeljker te beoordelen maken. In geval van een calamtet (ze onze fcteve casus aan het begn van dt artkel) kan de gebruker met lege handen staan. Een gang naar de rechter bedt meestal geen soelaas, nog afgezen van de tjdsdruk de een rechtsgang op z n mnst dscutabel maakt. De meest gebrukte oplossng om problemen met de egendom van de van op te lossen s de van de -. De zorgt ervoor dat n het geval van een calamtet aan de kant van de leverancer de overgang van de naar de (groep van) gebrukers geregeld s. Voldoet de hedendaagse - echter wel aan de noodzakeljke kwaltetsesen? De uneke levensloop de elke en pakket heeft, maakt dat -regelngen meer en meer maatwerk zjn. Vanwege zjn beperkte nvloed op en nzcht n de levensloop van en het gebrek aan specalstsche kenns, kan de gebruker zjn contnuïtetsposte net op egen ntatef en zelfstandg naar een voldoende nveau te brengen. En toch s hj daarvoor verantwoordeljk, vanut zjn zorg voor bedrjfscontnuïtet. 12

4 ontstaan als asset vestgng pandrecht op tbv. fnancerng exploteren op de balans overljden (ZZP) leverancer testament verkoop bedrjfsbeëndgng Fguur 3. Mogeljke bedrjfseconomsche gebeurtenssen n de levensloop van de veranderende esen gebrukers verkoop veranderngen n de technek veranderende wetgevng... veranderende omgevng veranderende : technsch, jurdsch of bedrjfseconomsch reacte leverancer: handelen of nalaten Fguur 4. Software verandert om technsche, jurdsche en bedrjfseconomsche redenen Ook de overhed s zch ntussen bewust geworden van het belang van. Zo voorzen de Rjksvoorwaarden bj IT-overeenkomsten (de ARBIT-voorwaarden ) n een bepalng dat de overhed als opdrachtgever er te allen tjde aanspraak op kan maken dat de leverancer n een - voorzet. Een regelng dent aan bepaalde kwaltetsvoorwaarden te voldoen voordat zj effectef kan zjn. De oplossng hervoor s de nzet van dynamsche -. Dynamsche - De start van -, zo n dertg jaar geleden, was passef. De code werd zonder enge controle aan een derde n bewarng gegeven. Dt bleek al snel onvoldoende velg te zjn, want bj een calamtet bleek de code onvolledg of ach terhaald. In de volgende fase ontstond de acteve -, nclusef technsche controle maar net altjd met voldoende jurdsche onderbouwng. Nu ontstaat een neuwe vorm: dynamsche -. Herbj wordt voortdurend gekeken naar de levensloop van de. Dt betekent meer jurdsche zekerhed voor de gebruker en meer bedrjfseconomsche waarde voor de leverancer. Voor de onafhankeljke Trusted Thrd Party (TTP) bnnen de -regelng (degene de technsch en jurdsch zorg draagt voor de bewarng van s) betekent dt een utbredng van zjn betrokkenhed en begeledng bj het hele proces. Zo dent de TTP te zorgen voor een voldoende regstrate van alle relevante gebeurtenssen tjdens de levensloop van de en daarvan afgelede. Dt s n het belang 13

5 14 Fguur 5. Rechtszekerhed n de nformatemaatschappj»notarssen zjn gewend om te denken n termen van levenslopen«it nformatebevelgng IT-notars recht van zowel de ontwkkelaar/leverancer als de gebruker. De TTP moet n staat zjn specalsten op de dverse terrenen op de juste wjze aan te sturen, zowel technsch, jurdsch als bedrjfseconomsch. Tot slot moet de TTP n staat zjn de gebruker te ondersteunen bj het verzorgen van zjn contnuïtet n het geval van een calamtet. IT-notars In 2012 verengde een aantal n nformatetechnologe gespecalseerde notarssen zch. Deze IT-notarssen zetten zch gezamenljk n voor de bevorderng van de rechtszekerhed n de nformatemaatschappj. Dt omvat onder andere de waarborgng van de contnuïtet van de gebruker. De poste van de notars n het rechtsbestel vormt daarvoor een sterke bass. Op grond van de Notarswet kan zjn standplaats net fallet gaan en kan zjn akte net worden aangevochten. Het beperken van rsco s en het velgstellen van bezttngen de ontstaan n de nformatemaatschappj vergen specalsate van de notars, onder meer n de van toepassng zjnde wet- en regelgevng. Gedacht kan worden aan de Auteurswet, de Databankenwet en de Wet beschermng persoonsgegevens. Notarssen zjn gewend om te denken n termen van levenslopen. Dat geldt zowel voor natuurljke personen als rechtspersonen. Daar wordt nu aan toegevoegd de levensloop van s van computer (fguur 5). Concluse Software s een dynamsch goed n een dynamsche omgevng. De levensloop van een bevat veel meer gebeurtenssen dan het ontwkkelen en onderhouden ervan. Sommge van deze technsche, jurdsche en/of bedrjfseconomsche gebeurtenssen zullen relevant zjn voor de bevelgng van de contnuïtet van de nformatesystemen van de gebruker. Dens verantwoordeljkhed voor de contnuïtet van zjn nformatesysteem staat haaks op de beperkte kenns van zjn en zjn beperkte beschkkngsmacht. Gebeurtenssen de de contnuïtet van de beïnvloeden, moeten bj het verzorgen van de contnuïtet daarom n kaart zjn gebracht. De gebruker heeft hervoor de hulp nodg van een Trusted Thrd Party, de dankzj multdscplnare kenns en ervarng n staat s om de gebruker zoveel mogeljk zekerhed te verschaffen. De IT-notars s daarvoor bj utstek geschkt. Henr Hensen s beëdgd nformatcadeskundge en drecteur van de Software Borg Stchtng. Hj spreekt regelmatg over dt onderwerp en werkt met zjn team aan een boek over dt onderwerp. E-mal: [email protected] Jan-Wllem Oordt s IT-jurst bj de Software Borg Stchtng. Hj houdt zch voornameljk bezg met de jurdsche velghed van neuwe producten en het geven van voorlchtng en adves aan de klanten van Software Borg. E-mal: [email protected]