Handreiking taal. 1F abc ABC

Transcriptie

1 2F Handreiking taal 1F abc ABC

2 INLEIDING Telichting bij de Handreiking taal De Handreiking taal sluit aan bij de Standaarden en eindtermen ve p één uitzndering na. In de Standaarden en eindtermen ve zijn k de mndelinge vaardigheden uitgewerkt p Instrmniveau. Omdat NT1-leerders in de praktijk vr wat de mndelinge vaardigheden betreft, drgaans minimaal niveau 1F beheersen, is niveau Instrm vr de mndelinge vaardigheden in de handreiking niet uitgewerkt. De mndelinge vaardigheden zijn alleen daar uitgewerkt, waar dit relevant is vr de afbakening met het bvenliggende niveau, 1F. In de Handreiking treft u de vlgende instrumenten aan: 1 Vrbeeldsituaties 2 Vrbeelden 3 Vrtgang en stappenplan 4 Kenmerken van de niveaus vr deelnemers 5 Kenmerken van de niveaus vr begeleiders van deelnemers (niet-nderwijsgevers) Hiernder vlgt een krte beschrijving en verantwrding van de keuzes met betrekking tt deze instrumenten. 1 Vrbeeldsituaties In de fficiële versie van de Standaarden en eindtermen ve zijn een aantal vrbeeldsituaties beschreven ter illustratie van de taken. Omschrijvingen als eenvudig en duidelijk repen drgaans vragen p. Vrbeelden kunnen het bedelde niveau het beste illustreren. In de Vrbeeldsituaties zijn gemiddeld twaalf mgelijke vrbeelden beschreven, verdeeld ver de cntexten. Deze beschrijvingen kunnen in de praktijk gebruikt wrden m pdrachten aan een taak te relateren en m zelf pdrachten te zeken en/f te maken. 2 Vrbeelden In het dcument Vrbeeldsituaties staan alleen beschrijvingen van situaties verdeeld ver de cntexten. In het nderdeel Vrbeelden zijn van een aantal vrbeeldsituaties authentieke prducten en teksten pgenmen ter illustratie van de niveaus en van de taken. Alle taken zijn hierin vertegenwrdigd, verspreid ver de cntexten. Er zijn papieren versies van de vaardigheden lezen en schrijven; vrbeelden van de mndelinge vaardigheden staan p de bijgeleverde dvd. Aan de hand van deze vrbeelden kunt u zelf zeken naar vrbeelden f vrbeelden in de praktijk berdelen p bruikbaarheid. 3 Vrtgang en stappenplan Vrtgang De stap van het ene niveau naar het vlgende is vr de delgrep sms erg grt. Het is wenselijk vast te kunnen stellen waar een deelnemer zich ngeveer bevindt p de weg tussen Instrm en 1F en tussen 1F en 2F. In het nderdeel Vrtgang zijn geen tussenniveaus beschreven. Per kenmerk van de taakuitvering is beschreven wat een deelnemer mgelijk al wel en ng niet kan p weg naar het vlgende niveau. Deze beschrijving is gerelateerd aan een aantal vrbeelden uit het nderdeel Vrbeelden. De gecursiveerde tekst is een kenmerk van de taakuitvering uit de Standaarden en eindtermen: deze eindterm f dit kenmerk wrdt vervlgens aan de hand van het bijbehrende vrbeeld cncreet uitgewerkt. Vr elke vaardigheid zijn er meerdere uitwerkingen gemaakt. Vr de keuze van de taken is gekeken naar de relevantie vr de delgrep. 1

3 INLEIDING Stappenplan De vrtgangsbeschrijving maakt inzichtelijk waar aan gewerkt met wrden ter verhging van het taalniveau. Op basis hiervan is een Stappenplan uitgewerkt: per kenmerk van de taakuitvering staat uitgelegd waar aan gewerkt kan wrden m het vlgende niveau te bereiken. 4 Kenmerken van de niveaus vr deelnemers In deze versie zijn de taken benemd waar in de cursus f pleiding aan wrdt gewerkt, vrbeelden ter illustratie en een vereenvudigde versie van de kenmerken van de taakuitvering. Aan de hand van deelnemersversie kan de deelnemer wrden uitgelegd f hij een bepaalde taak p het nagestreefde niveau beheerst en als dat niet het geval is, waar hij dan ng aan met werken m vruitgang te beken. Deelnemers aan cursussen en pleidingen krijgen hiermee inzicht in wat een niveau is en waaraan vldaan met wrden m dat niveau te bereiken. 5 Kenmerken van de niveaus vr de begeleiders van deelnemers De checklists zijn bedeld vr niet- taaldcenten die de cursisten begeleiden in een andere cntext. Om k vr hen de niveaus inzichtelijk te maken, zijn er checklists gemaakt. Iedere taak is p één A4 beschreven, de drie niveaus Instrm, 1F en 2F zijn naast elkaar geplaatst en de meest in het g lpende verschillen tussen de niveaus wrden beschreven in gewn Nederlands, dat wil zeggen znder jargn. In een berepssituatie kan de checklist bijvrbeeld dr de dcent besprken wrden met de praktijkpleider. 2

4 Inhudspgave Handreiking taal 1 1 Vrbeeldsituaties 2 Vrbeelden 3 Vrtgang en stappenplan 4 Kenmerken van de niveaus vr deelnemers 5 Kenmerken van de niveaus vr begeleiders van deelnemers (niet-nderwijsgevers) 1 Bij dwnlad kunt u de titels van deze inhudspgave desgewenst gebruiken vr ingevegde tabbladen.

5

6 VOORBEELDSITUATIES Gesprekken veren Algemene mschrijving Instrmniveau Niveau 1F Niveau 2F Kan deelnemen aan Kan zakelijke (telefn)gesprekken veren ver Kan in (telefn)gesprekken infrmatie uitwisselen, zijn (telefn)gesprekken ver cncrete, herkenbare nderwerpen binnen de mening uiten, en gevelens nder wrden brengen ver cncrete, bekende nderwerpen alledaagse leef-, leer- en werkmgeving. cncrete nderwerpen gerelateerd aan de leef-, leer- en binnen de vertruwde leef-, leer- werkmgeving. en werkmgeving wanneer de gesprekspartner het gesprek leidt. Taak 1 Deelnemen aan discussie en verleg Instrmstandaard Standaard VE Eindterm Standaard VE Eindterm Kan een mening f mededeling begrijpen en hier een reactie p geven. Kan de hfdpunten vlgen en kan de eigen mening verwrden en telichten. Kan kritisch luisteren naar meningen en pvattingen en een reactie geven. 1 Begrijpt in discussie en verleg in grte lijnen wat er gezegd wrdt. 2 Geeft zijn mening en een reactie p de mening van anderen als daarnaar gevraagd wrdt en licht deze te. 3 Geeft infrmatie ver praktische zaken als daarnaar gevraagd wrdt. Kan bespreken wat er gedaan met wrden. Kan tijdens een discussie f verleg p passende wijze een prbleem verhelderen. Kan een vertuiging f mening frmuleren, instemming f afkeuring uitdrukken en cmmentaar geven p de visie van anderen Vlgt in discussie en verleg de lijn van de discussie. Geeft uitleg waarm iets een prbleem is en geeft zijn mening ver de plssing van een prbleem. Geeft cmmentaar p de mening van anderen en reageert passend p kritiek. 1

7 VOORBEELDSITUATIES 4 Drukt p passende wijze een vertuiging, mening, instemming en afkeuring uit. Cntext Cntext Cntext Vertruwde leef-, werk- en leermgeving Alledaagse leef-, werk- en leermgeving De leef-, werk- en leermgeving Onderwerp Onderwerp Onderwerp Cncreet en bekend Cncreet en herkenbaar Cncreet Vrbeeldsituaties Vrbeeldsituaties Vrbeeldsituaties Leefmgeving Afspraak met familie wie Discussie met uders f kinderen alleen naar het Discussie p de vetbalclub naar aanleiding van de wanneer naar de uders gaat zwembad mgen verhging van de cntributie Opmerking tegen buurman Overleg met brers en zussen ver 40-jarig Discussie met verkpster ver krting p beschadigd ver geluidshinder huwelijksfeest van uders blesje Overleg met vriendin welk Discussie met vruw ver tijdstip waarp dchter Discussie tijdens feestje ver maatregelen van de truitje het beste staat thuis met zijn regering ten aanzien van de crisis Overleg met man ver tijdstip Discussie ver spijbelen tijdens uderavnd avndeten Overleg met mentr ver spijbelend kind Werkmgeving Overleg met directe cllega Werkverleg aan het begin van een werkdag m Discussie naar aanleiding van een pmerking dat er een ver wie het eerst pauze hudt taken te verdelen vaste laptp ndig is bij de beamer in de vergaderzaal Overleg met leidinggevende Overleg bij uitzendbureau ver tijdstippen van Oplssend gesprek met klant ver prbleem ver taak afspraken en aanvang werk Discussie met cllega s ver vakantieregeling Opmerking tegen cllega ver Discussie met cllega s ver nieuw werkrster Aanspreken van cllega s p nveilig f ngepast nveilig gedrag Onderhandeling met cllega ver het ruilen van een gedrag dienst 2

8 VOORBEELDSITUATIES Leermgeving Discussie met medecursist Overleg met dcent en cursisten ver het wel f niet Discussie tijdens de les ver wel f geen mbiel tijdens ver welke pdracht de dcent drgaan van lessen in de vrjaarsvakantie de les heeft gegeven Gerganiseerde discussie tijdens de les Overleg met studiebegeleider ver lpbaanplanning Overleg ver taakverdeling Overleg met medecursisten ver uitvering Evaluatiegesprek met dcent met medecursisten praktijkpdracht Overleg met medecursist ver rganisatie schlfeest Reactie p te veel huiswerk Discussie met dcent ver huiswerkbelasting 3

9 VOORBEELDSITUATIES Taak 2 Infrmatie uitwisselen Instrmstandaard Standaard VE Eindterm Standaard VE Eindterm Kan vragen beantwrden naar gegevens ver zichzelf, zijn gezin, zijn werk en pleiding. Kan in gesprekken infrmatie geven en vragen. Kan kritisch luisteren naar deze infrmatie. Kan infrmatie berdelen en een reactie geven. 4 Begrijpt een vraag naar infrmatie en beantwrdt de vraag p adequate wijze. 5 Vraagt infrmatie en begrijpt het antwrd p die vraag. 6 Berdeelt f de verkregen infrmatie een antwrd p de vraag is en reageert hierp. Kan infrmatie geven en vragen bij instanties. Kan infrmatie verzamelen en verwerken middels een vraaggesprek. 5 6 Wisselt infrmatie uit in standaard berepsgesprekken, infrmatieve gesprekken en vraaggesprekken. Vat de infrmatie in hfdpunten samen en berdeelt f de infrmatie relevant en vldende is. Cntext Cntext Cntext Vertruwde leef-, werk- en leermgeving Alledaagse leef-, werk- en leermgeving De leef-, werk- en leermgeving Onderwerp Onderwerp Onderwerp Cncreet en bekend Cncreet en herkenbaar Cncreet Leefmgeving Vrbeeldsituaties Vrbeeldsituaties Vrbeeldsituaties In de supermarkt vragen waar het sinaasappelsap staat Mededeling dat hij hnger heeft en gaat eten Gesprek ver de beste plek m Gesprek met familie ver een gebekte vakantiereis Een vrbijganger de weg wijzen naar het gemeentehuis Infrmatieve antwrden p vragen van verlskundige Gesprek met de internist ver de klachten en ver een eerder nderzek Klacht in een restaurant ver eten dat te laat wrdt geserveerd Vraag ver belastingaangifte bij cnsulent 4

10 VOORBEELDSITUATIES te vissen Antwrden p eenvudige vragen in telefnische Vragen tijdens vrlichting gemeente ver herinrichting enquête van de wijk Werkmgeving Afspraak met leidinggevende Vragen en antwrden bij inschrijving uitzendbureau Sllicitatiegesprek ver werkzaamheden Uitleg ver werkzaamheden aan leidinggevende f Uitleg ver werkgerelateerde gezndheidsklachten bij Afspraak met cllega s m cllega s de bedrijfsarts samen te gaan eten Uitleg aan nieuwe cllega waar hij PBM kan vinden Uitleg ver string van een apparaat Vrstelrndje als nieuwkmer Antwrd p vraag van leidinggevende ver Antwrd p vragen van klant ver prduct f artikel langs cllega s veiligheidsvrschrift Leermgeving Gesprekje met medecursist ver wnsituatie Vragen ver regels p schl Intakegesprek vr een vervlgpleiding waarin hij Vraag naar huiswerk bij Uitleg ver huiswerk aan medecursist gegevens aanlevert en m infrmatie vraagt medecursist Vragen ver nduidelijkheden in de leerstf Uitleg ver werkzaamheden tijdens stage Vraag naar tijdstip vlgende Uitleg ver werkzaamheden tijdens stage Vragen ver nieuw nderwerp tijdens de studie les bij dcent Uitleg aan medecursist ver praktijkpdracht Melding dat hij iets niet begrijpt 5

11 VOORBEELDSITUATIES Taak 3 Telefngesprekken veren Instrmstandaard Standaard VE Eindterm Standaard VE Eindterm Kan telefngesprekken veren m infrmatie, gevelens en meningen uit te wisselen. Neemt telefnisch een bericht aan. Geeft telefnisch een bericht dr. Kan zakelijke telefngesprekken veren m infrmatie te geven f te vragen. Kan telefngesprekken veren m infrmatie, meningen en gevelens uit te wisselen. 7 Geeft f vraagt telefnisch zakelijke infrmatie. 8 Maakt f verzet telefnisch een afspraak. 9 Wisselt in telefnische gesprekken infrmatie, meningen en gevelens uit. Kan zakelijke telefngesprekken veren met instanties m infrmatie en meningen uit te wisselen. Kan telefnisch zakelijk verleggen. 7 Vert zakelijke telefngesprekken m infrmatie uit te wisselen, te verleggen f m afspraken te maken. Cntext Cntext Cntext Vertruwde leef-, werk- en leermgeving Alledaagse leef-, werk- en leermgeving De leef-, werk- en leermgeving Onderwerp Onderwerp Onderwerp Cncreet en bekend Cncreet en herkenbaar Cncreet Leefmgeving Vrbeeldsituaties Vrbeeldsituaties Vrbeeldsituaties Telefngesprek met vriendin ver haar vakantie Telefntje naar huis m te melden dat hij later kmt Telefngesprek met schl m kind ziek te melden Telefngesprek met vriendin ver de kinderen Telefngesprek met thuis ver wie er kmt eten en wat er p tafel kmt Telefngesprek met zus ver de familie Telefngesprek met de zrgverzekeraar met de vraag welke tandartsksten verged wrden Telefngesprek met de gemeente vr het maken van een afspraak Telefngesprek met brer ver de details en de cnsequenties van zijn ziekte 6

12 VOORBEELDSITUATIES Werkmgeving Telefntje naar het werk m Telefngesprek met ldgieter waarin hij het Telefngesprek waarin hij een leverancier aanspreekt zich ziek te melden prbleem uitlegt en een afspraak maakt ver een vertraagde zending Telefngesprek met Telefngesprek met klant waarin het tijdstip en het Telefngesprek met een uitzendbureau ver de uitzendbureau m afspraak te del van een afspraak wrden vastgesteld werkzaamheden en wederzijdse verwachtingen bij de bevestigen Telefngesprek met een klant waarin wrdt verteld start van een nieuwe baan. Telefntje van het wat er mankeert aan diens aut en wat de ksten Telefngesprek met vragen ver een interessante uitzendbureau dat er werk van de reparatie zullen zijn vacature vr hem gevnden is Telefngesprek met cllega ver een maatregel p het werk Leermgeving Telefngesprek met Telefngesprek met medecursist ver een Telefngesprek met medecursist waarin gedetailleerd medecursist met de vraag f gezamenlijke pdracht vr de cursus wrdt ingegaan p een huiswerkpdracht de les van mrgen drgaat Telefngesprek met medecursist waarin wrdt Telefngesprek met dcent waarin hij meedeelt dat hij Telefntje naar schl dat hij beslten welk cadeautje de jarige dcent krijgt en met de cursus stpt en uitlegt waarm ziek is heveel iedereen bij met dragen Telefngesprek met een medecursist waarin hij Telefntje naar een Telefngesprek met dcent waarin hij uitlegt dat hij afspraken drneemt met betrekking tt een medecursist m hem te een aantal weken niet naar schl kan kmen schlfeest feliciteren met zijn verjaardag vanwege de ziekte van zijn kind 7

13 VOORBEELDSITUATIES 8

14 VOORBEELDSITUATIES Luisteren Algemene mschrijving Tekstkenmerken Lengte Instrmniveau Niveau 1F Niveau 2F Kan zeer eenvudige Kan eenvudige luisterteksten begrijpen ver cncrete Kan luisterteksten begrijpen ver cncrete luisterteksten begrijpen ver herkenbare nderwerpen binnen de dagelijkse leef-, werk- nderwerpen gerelateerd aan de leef-, werk- en cncrete bekende nderwerpen en leermgeving. leermgeving. binnen de vertruwde leef-, werk- en leermgeving. De teksten zijn krt: tt enkele Frmele teksten zijn krt (5 tt 10 minuten); bij infrmele Langere teksten: luisterduur tt ngeveer 20 minuten zinnen. teksten is de lengte minder relevant. kmt vr. Langer kan, mits er enige mate van interactie mgelijk is (zals vragen stellen). Opbuw Geen descriptren p dit niveau Vrbereide teksten hebben een eenvudige, lineaire structuur. De infrmatie is herkenbaar gerdend met gebruik van veelvrkmende verwijs- en verbindingswrden. De teksten hebben een lage infrmatiedichtheid: de infrmatie wrdt vaak herhaald en er wrdt niet te veel (nieuwe) infrmatie gelijktijdig geïntrduceerd. De teksten bestaan vrnamelijk uit veelgebruikte f vr de luisteraar bekende alledaagse wrden. Frmele teksten wrden duidelijk en rustig uitgesprken. Vrbereide teksten hebben een heldere structuur met gebruik van duidelijke, veelvrkmende signaalen verbindingswrden. Verbanden en denkstappen wrden duidelijk aangegeven. De teksten kunnen redelijk infrmatiedicht zijn. Samengestelde zinnen en zinnen met twee f meer bepalingen kmen vr. Passieve zinnen kmen vr. Minder veelgebruikte wrden, beeldspraak en regelmatig vrkmend frmeel taalgebruik kmen vr. 9

15 VOORBEELDSITUATIES Spntaan gesprken teksten, bijvrbeeld praatprgramma s en discussies p televisie f radi, heven geen duidelijke structuur te hebben: ze bevatten veel spreektaalkenmerken met herhalingen, afgebrken zinnen en langere zinnen die met veelvrkmende vegwrden verbnden zijn. Veelgebruikte vaste wrdcmbinaties kmen vr. Er wrdt duidelijk en in nrmaal temp gesprken. Enige achtergrndruis is acceptabel. In spntaan gesprken teksten, bijvrbeeld praatprgramma s en discussies p televisie f radi, kan de structuur nduidelijk zijn. Er kmen veel spreektaalkenmerken met herhalingen vr, afgebrken zinnen en lange zinnen achter elkaar f verbnden dr eenvudige vegwrden. Taak 1 Luisteren naar instructies Instrmstandaard Standaard VE Eindterm Standaard VE Eindterm Kan zeer eenvudige aanwijzingen begrijpen en pvlgen. Kan een zeer eenvudige uitleg met veel visuele ndersteuning vlgen. Kan vldende feitelijke infrmatie halen uit eenvudige instructies en aanwijzingen m deze p te vlgen. 1 Haalt vldende infrmatie uit eenvudige instructies en aanwijzingen m deze in de juiste vlgrde p te vlgen. Kan uitleg en instructies begrijpen. 1 2 Begrijpt uitleg en instructies. Weet wat hij met den en in welke vlgrde. 3 Weet f hij vldende infrmatie heeft m de instructie p te kunnen vlgen en wat hij met den als dit niet het geval is. Cntext Cntext Cntext Vertruwde leef-, werk- en Alledaagse leef-, werk- en leermgeving De leef-, werk- en leermgeving leermgeving 10

16 VOORBEELDSITUATIES Onderwerp Onderwerp Onderwerp Cncreet en bekend Cncreet en herkenbaar Cncreet Leefmgeving Vrbeeldsituaties Vrbeeldsituaties Vrbeeldsituaties Rute-aanwijzingen: naar Uitleg ver medicijngebruik in de aptheek Instructie met betrekking tt een prces, rechts, naar links, rechtdr Rutebeschrijving gps bijvrbeeld een afslankprgramma Mededeling dat hij in de Uitleg ver vrwaarden bij de huur van apparaat f Uitleg ver acties en vrwaarden tijdens beking wachtkamer met gereedschap vakantie bij reisbureau plaatsnemen Uitleg van een smartphne Aanwijzing p welk adres hij met zijn Aanwijzing waar hij een treinkaartje kan kpen Werkmgeving Waarschuwing vr gevaar Instructie met betrekking tt het schnmaken van een Uitleg ver een machinelijn p het werk Aanwijzing welke rute hij vler Instructie met betrekking tt het nderhuden en met nemen bij ntruiming Bestelling van artikelen uit het magazijn bijvullen van een kffieautmaat bedrijf Uitleg ver het bijvullen van vakken Uitleg ver het bedienen van een afrekensysteem Uitleg van een taak Instructie met betrekking tt het pmaken van een Aankndigingen van directeur tijdens een ziekenhuisbed bijeenkmst Leermgeving Verbd m te telefneren Instructie met betrekking tt gedrag tijdens de stage Instructie met betrekking tt een nieuw nderwerp tijdens de les Uitleg van de belangrijkste schlregels tijdens een nderwijsleerprces Uitleg ver de werking van de Opdracht tijdens de les Uitleg ver wat er van hem verwacht wrdt tijdens kffieautmaat in de kantine Rsterwijziging de stage Huiswerkpdracht Uitleg schlreglement 11

17 VOORBEELDSITUATIES Taak 2 Luisteren naar een vrdracht, tespraak f verhaal Instrmstandaard Standaard VE Eindterm Standaard VE Eindterm Kan een zeer krte eenvudige tespraak begrijpen. Kan een eenvudige vrdracht f tespraak begrijpen. Kan een eenvudig vrgelezen f verteld verhaal begrijpen. 2 Herkent en begrijpt een eenvudige vrdracht f tespraak. 3 Herkent en begrijpt een eenvudig vrgelezen f verteld verhaal. Kan een vrdracht f tespraak met een heldere structuur begrijpen. Kan een vrgelezen f verteld verhaal met een heldere structuur begrijpen. 4 Begrijpt een vrdracht f tespraak. 5 Begrijpt een vrgelezen f verteld verhaal met een duidelijke structuur. 6 Kent het del van de tespraak, de vrdracht, het verhaal. Cntext Cntext Cntext Vertruwde leef-, werk- en Alledaagse leef-, werk- en leermgeving De leef-, werk- en leermgeving leermgeving Onderwerp Onderwerp Onderwerp Cncreet en bekend Cncreet en herkenbaar Cncreet Leefmgeving Vrbeeldsituaties Vrbeeldsituaties Vrbeeldsituaties Felicitatie p een verjaardag Beschrijving van een persn Kerstwens Liedje van Frans Bauer Praatje tijdens een uderavnd van de schl van de kinderen Sketch tijdens een bruilftsfeest Vrlichting van gemeente ver herinrichting wijk Tespraak van de directeur p een uderavnd Werkmgeving Dankwrd van een Tespraak van de directeur vr het persneel aan het Tespraak ver ntwikkelingen en prgnses in een leidinggevende begin van een diner bedrijf Cmpliment vr ged Uitleg ver veiligheid Uitleg tijdens een (naschlings)cursus 12

18 VOORBEELDSITUATIES uitgeverd werk Leermgeving Opening van een schlfeest Anekdte tijdens de les, bijvrbeeld een vrval tijdens Uitleg ver een nieuw nderwerp tijdens de les Felicitatie bij het afsluiten van het weekend Praatje van een gastdcent (plitie, NS) de cursus Intrductie van een nieuw nderwerp dr dcent Tespraak directeur bij diplma-uitreiking 13

19 VOORBEELDSITUATIES Taak 3 Luisteren naar nieuwsberichtente lefnbeantwrder/ vic , dcumentaires en discussieprgramma s Instrmstandaard Standaard VE Eindterm Standaard VE Eindterm Kan zeer eenvudige berichten en reclames begrijpen met veel visuele ndersteuning. Kan hfdpunten van krte en duidelijke berichten via radi en televisie en via internet begrijpen. 4 Herkent en begrijpt krte en duidelijke reclamebdschappen: weet waarte hij wrdt aangesprd. Kan hfdpunten begrijpen van (nieuws)berichten, dcumentaires, reclamebdschappen en discussieprgramma s via Kan hfdpunten van krte en duidelijke (nieuws)berichten via radi, televisie en internet herkennen en begrijpen. 5 Haalt infrmatie die vr hem van belang is uit berichten p een telefnbeantwrder en vic . radi, televisie en internet. 7 Begrijpt hfdpunten van (nieuws)berichten, dcumentaires, reclamebdschappen en discussieprgramma s via radi, televisie en internet. 6 Herkent en begrijpt hfdpunten van krte en duidelijke (nieuws)berichten via radi, televisie en internet. Cntext Cntext Cntext Vertruwde leef-, werk- en Alledaagse leef-, werk- en leermgeving De leef-, werk- en leermgeving leermgeving Onderwerp Onderwerp Onderwerp Cncreet en bekend Cncreet en herkenbaar Cncreet Leefmgeving Vrbeeldsituaties Vrbeeldsituaties Vrbeeldsituaties Duidelijk verstaanbare mrep NS (sprwijziging) Eenvudige tv-reclame Jeugdjurnaal Weerbericht Keuzemenu Belastingtelefn (Reginaal) jurnaal Praatprgramma s ver actualiteit (DWDD) Discussieprgramma ver plitiek 14

20 VOORBEELDSITUATIES Aflevering van de TV-dkter Werkmgeving Oprepen tijdens een Omrepbericht p het werk Infrmatiefilm ver nieuwe veiligheidscdes bijeenkmst Infrmatiefilm hygiëne Lesmateriaal VCA p film Vice-ver bij beeldmateriaal Keuzemenu telefn bedrijf (klant) Instructievide bij nieuwe machine ver veiligheid Leermgeving Vic waarin gezegd wrdt Dcumentaire ver de nieuwe richtlijnen mtrent Discussieprgramma ver actueel nderwerp tijdens dat de les niet drgaat geznde veding de les Vice-ver bij filmpje ver Filmfragment ver berep van zijn keuze Infrmatiefilm ver algemene werkvaardigheden betalen p de markt Keuzemenu pleidingscentrum Intrductiefilm ver stage 15

21 VOORBEELDSITUATIES Taak 4 Luisteren naar films en televisieseries Instrmstandaard Standaard VE Eindterm Standaard VE Eindterm Kan films en televisieseries met een zeer eenvudige structuur en een zeer eenvudig taalgebruik glbaal vlgen. Kan p hfdlijnen films en televisieseries vlgen. 7 Begrijpt p hfdlijnen films en televisieseries. Kan films en televisieseries vlgen. 8 Begrijpt films en televisieseries. Begrijpt de essentie van het verhaal. Cntext Cntext Cntext Vertruwde leef-, werk- en Alledaagse leef-, werk- en leermgeving De leef-, werk- en leermgeving leermgeving Onderwerp Onderwerp Onderwerp Cncreet en bekend Cncreet en herkenbaar Cncreet Leefmgeving Vrbeeldsituaties Vrbeeldsituaties Vrbeeldsituaties Speciaal vr de delgrep ntwikkelde films Filmfragment waarin een ambassadeur zijn verhaal vertelt Gede tijden, slechte tijden Realitysaps Biscpfilms (Er kmt een vruw bij de dkter, De eetclub, Majesteit) Histrische films (De Oranjes) 16

22 VOORBEELDSITUATIES Spreken Algemene mschrijving Instrmniveau Niveau 1F Niveau 2F Kan in krte zinnen iets zeggen Kan in krte zinnen een beschrijving, infrmatie, uitleg Kan redelijk vleiend en duidelijk ervaringen, ver cncrete, bekende en instructie geven, verslag uitbrengen en een krt gebeurtenissen, meningen, verwachtingen en gevelens nderwerpen en ervaringen vrbereid verhaal huden ver cncrete, herkenbare nder wrden brengen ver cncrete nderwerpen binnen de vertruwde leef-, nderwerpen binnen de alledaagse leef-, werk- en gerelateerd aan de leef-, werk- en leermgeving. werk- en leermgeving. leermgeving. Taak Een mnlg huden Instrmstandaard Standaard VE Eindterm Standaard VE Eindterm Kan iets vertellen ver zichzelf, ver wat hij det en waar hij wnt. Kan een zeer krte en vraf geefende mededeling uit het hfd zeggen. Kan alledaagse nderwerpen beschrijven, zals mensen, plaatsen en zaken. Kan verslag uitbrengen van gebeurtenissen, activiteiten en persnlijke ervaringen. Kan een krt, vrbereid verhaal f presentatie huden en daarbij p eenvudige vragen reageren Beschrijft mensen, plaatsen en zaken. Vertelt ver gebeurtenissen, activiteiten en persnlijke ervaringen. Hudt een krt vrbereid verhaal f presentatie. Kan in grte lijnen redenen en verklaringen geven vr eigen meningen, plannen en handelingen. Kan een krt verhaal vertellen. Kan p basis van verzamelde infrmatie een vrbereide presentatie geven. Kan vragen beantwrden naar aanleiding van een gegeven presentatie Geeft een samenhangend verslag van ervaringen, activiteiten en gebeurtenissen. Geeft telichting p eigen meningen, plannen en handelingen. Vertelt een krt verhaal. Hudt een vrbereide presentatie. 17

23 VOORBEELDSITUATIES Cntext Cntext Cntext Vertruwde leef-, werk- en Alledaagse leef-, werk- en leermgeving De leef-, werk- en leermgeving leermgeving Onderwerp Onderwerp Onderwerp Cncreet en bekend Cncreet en herkenbaar Cncreet Vrbeeldsituaties Vrbeeldsituaties Vrbeeldsituaties Leefmgeving Zeggen waar hij wnt Verslag aan vrienden ver nderzek in het Verhaal ver plannen m een eigen camping te Zeggen wat hij det ziekenhuis beginnen tijdens een feestje: wat hij gaat den, he Beschrijving van een persn Beschrijving van zijn eigen wning hij het gaat aanpakken en waarm hij dit wil Anekdte (gebeurtenis tijdens vakantie, in het Gedetailleerd verslag van een bizarre ervaring met weekend f met de familie) de gemeente, de belasting f de verzekering Beschrijving van zijn leven p dit mment Werkmgeving Vertellen bij welk bedrijf je Krt wrdje bij het afscheid van een directe cllega Gedetailleerde beschrijving van gedane vr het laatst gewerkt hebt Beschrijving werkzaamheden werkzaamheden en he lang Uitleg ver eenvudige prcedures aan nieuwe Duidelijk verslag van een ngeval f incident Vermelding werkzaamheden cllega Melding van een ngewenste situatie met uitleg van details Leermgeving Vrstelrndje p de eerste Uitleg ver eigen pleidingsachtergrnd Presentatie waarin hij verslag det van zijn stage cursusavnd: zeggen he hij Beschrijving van een praktijkpdracht Verslag aan medecursist van een excursie naar een heet, he ud hij is, waar hij Beschrijving van wat hij geleerd heeft tijdens stage instelling wnt en werkt Verhaal van een cursist waarin zij zich presenteert Beschrijving van wat hij det tijdens de cursus 18

24 VOORBEELDSITUATIES Lezen 1 Algemene mschrijving Instrmniveau Niveau 1F Niveau 2F Kan p papier en beeldscherm Kan p papier en beeldscherm eenvudige teksten lezen Kan p papier en beeldscherm teksten met een heldere krte, zeer eenvudige teksten en begrijpen ver cncrete, herkenbare nderwerpen structuur lezen en begrijpen ver cncrete lezen en begrijpen ver cncrete, binnen de dagelijkse leef-, werk- en leermgeving. nderwerpen, gerelateerd aan de leef-, werk- en bekende nderwerpen binnen de leermgeving. vertruwde leef-, werk- en leermgeving. Kan in eenvudige authentieke teksten herkennen wat vr hem bekend en belangrijk is. Tekstkenmerken De teksten zijn zeer eenvudig van structuur, krt en hebben een zeer herkenbare lay-ut. De teksten bevatten weinig infrmatie en deze infrmatie is cncreet. De zinnen zijn krt, enkelvudig en er kmen geen passieve zinnen vr. De wrden zijn hg frequent en wijken niet af van de wrdenschat van de lezer. De teksten hebben een eenvudige, lineaire structuur en een heldere lay-ut. De infrmatie is herkenbaar gerdend. De teksten hebben een lage infrmatiedichtheid; belangrijke infrmatie is gemarkeerd f wrdt herhaald. Er wrdt niet te veel (nieuwe ) infrmatie gelijktijdig geïntrduceerd. De zinnen zijn vaak enkelvudig en krt. In samengestelde zinnen wrdt gebruikgemaakt van veelvrkmende vegwrden. De teksten hebben een heldere structuur. Er wrden niet te veel gegevens in één keer aangebden. De zinnen zijn langer en er kmen meer samengestelde zinnen vr. Het wrdgebruik is meer gevarieerd, er kmt frmeel taalgebruik vr en k minder veelvrkmende wrden kmen vr. Schematische verzichten zijn zeer eenvudig en er wrden niet meer dan twee gegevens gecmbineerd. De teksten bestaan vrnamelijk uit vaak gebruikte f vr de lezer bekende, alledaagse wrden. Schematische verzichten zijn eenvudig en verzichtelijk. 19

25 VOORBEELDSITUATIES Taak 1 Lezen van infrmatieve teksten Instrmstandaard Standaard VE Eindterm Standaard VE Eindterm Kan zeer eenvudige infrmatieve teksten herkennen, lezen en begrijpen. Kan eenvudige infrmatieve teksten lezen en begrijpen. 1 Herkent en begrijpt eenvudige infrmatieve teksten. Kan infrmatieve teksten lezen en begrijpen. 1 Begrijpt infrmatieve teksten. Kan herkennen welke pst vr hem belangrijk is m te bewaren en m p te reageren. 2 Herkent en gebruikt eenvudige teksten met een webstructuur. 2 Herkent de meest gangbare tekstsrten. Kan specifieke infrmatie vinden: datum, plaats, tijd, prijs, afzender. 3 Legt een verband tussen eenvudige schematische verzichten en de tekst. Cntext Cntext Cntext Vertruwde leef-, werk- en Alledaagse leef-, werk- en leermgeving De leef-, werk- en leermgeving leermgeving Onderwerp Onderwerp Onderwerp Cncreet en bekend Cncreet en herkenbaar Cncreet Vrbeeldsituaties Vrbeeldsituaties Vrbeeldsituaties Leefmgeving Gebrtekaartje Weerbericht in de krant Artikel ver langere levensduur met een grafiek Infrmeel bericht Berichten Metr erbij Gewijzigde peningstijden p Flder aptheek ver hfdluis Brief van wningbuwvereniging deur aptheek Infrmatie van de gemeente ver mgaan met afval Werkmgeving Uitndiging vr een waarin een bestelling wrdt gedaan Sllicitatiefrmulier kerstbrrel van het werk Vacature Arbeidscntract van cllega ver Berichten in persneelsblad Infrmatie ver prducten/diensten in de sectr wijziging tijdstip werkverleg Brief bedrijfsarts waar hij werkt Nieuwsbrief 20

26 VOORBEELDSITUATIES Leermgeving Uitleg ver een hfdstuk in Infrmatieve teksten in lesbeken Infrmatie ver vervlgpleidingen het lesmateriaal Beschrijving van een pleiding Studiemateriaal EHBO-cursus Infrmatie ver plaats en Verklarende tekst bij tabel f grafiek tijdstip cursus 21

27 VOORBEELDSITUATIES Taak 2 Lezen van instructies Instrmstandaard Standaard VE Eindterm Standaard VE Eindterm Kan zeer eenvudige Kan eenvudige 4 Herkent en begrijpt Kan instructieve teksten 3 Begrijpt instructieve aanwijzingen met en znder instructies lezen en eenvudige instructieve lezen en begrijpen. teksten: weet wat hij visuele ndersteuning - lezen en begrijpen. teksten. met den en in welke begrijpen. vlgrde. 5 Haalt vldende Kan veelvrkmende instructies in beeld herkennen en begrijpen. infrmatie uit de tekst m de vlgrde van handelingen aan te kunnen huden en te weten wat hij met den. 6 Cmbineert de talige instructies met de illustraties. Cntext Cntext Cntext Vertruwde leef-, werk- en leermgeving Alledaagse leef-, werk- en leermgeving De leef-, werk- en leermgeving Onderwerp Onderwerp Onderwerp Cncreet en bekend Cncreet en herkenbaar Cncreet Vrbeeldsituaties Vrbeeldsituaties Vrbeeldsituaties Leefmgeving Instructie p de pinautmaat Rutebeschrijving van internet Bijsluiters bij medicijnen van een bank m geld te Aanwijzingen vr gebruik v-chipkaart Gebruiksaanwijzing printer pinnen Recept vr curgettetaart Flder van gemeente: Omgaan met afval Rutebeschrijving (links, Uitleg pinnen rechts, rechtdr) Verkeersaanwijzing: 22

28 VOORBEELDSITUATIES afsluiting Oranjeplein van 9-12 tt Werkmgeving Pictgram 'brandbaar' Instructie p het werk, zals: Wat te den bij Gebruiksaanwijzingen bij prcedures en apparaten In de werkruimte brand? p het werk pgehangen stappenplan in Orderpicken Sllicitatiefrmulier geval van nd Kaart met huisregels Veiligheidsvrschriften en -regels Aanwijzingen p een machine Leermgeving Instructie in lesbek (Lees de Instructie bij praktijkpdracht Handleiding van een printer vragen) Stappenplan huiswerk maken Instructies in studiebeken binnen het eigen Huiswerk p brd vakgebied Instructies vr het aanleveren van een verslag/werkstuk. 23

29 VOORBEELDSITUATIES Taak 3 Lezen van betgende teksten Instrmstandaard Standaard VE Eindterm Standaard VE Eindterm Kan met hulp relevante Kan eenvudige 7 Herkent en begrijpt Kan betgende teksten 4 Begrijpt betgende infrmatie vinden en begrijpen in betgende teksten eenvudige betgende lezen en begrijpen. teksten en begrijpt krte, eenvudige reclames en herkennen en begrijpen. teksten en begrijpt waarte hij wrdt prepen. waarte hij wrdt aangesprd. aangesprd. Cntext Cntext Cntext Vertruwde leef-, werk- en Alledaagse leef-, werk- en leermgeving De leef-, werk- en leermgeving leermgeving Onderwerp Onderwerp Onderwerp Cncreet en bekend Cncreet en herkenbaar Cncreet Leefmgeving Vrbeeldsituaties Vrbeeldsituaties Vrbeeldsituaties Reclames p internet Kettingbrief via Artikelen in tijdschriften f p internet ver het Oprep m afval niet te Oprep van bank tt veilig pingedrag en veilig waarm van bilgisch vedsel vreg buiten te zetten internetbankieren Artikel in tijdschrift met kledingadviezen Advies kleuterjuf m kind Oprep m geld te dneren aan 'Stp Aids Nw' Brief met prep m chemisch afval in te leveren niet altijd zijn zin te geven Aanspring m minder vlees te eten bij milieustatin Werkmgeving Oprep m vieze kffiekpjes Aanspring tt energiezuinig gedrag: wat hij Flder ver veiliger werken p te ruimen daarvr kan den en laten Artikel in nieuwsbrief m werknemers aan te Brdje in werkruimtes met Oprep m de veiligheidsregels nauwkeuriger na te spren gebruik te maken van de medische keuring prep handen te wassen leven Oprep via internet aan zrghulpverleners m te prtesteren tegen de bezuinigingen in de zrg Leermgeving Oprep m het lkaal netjes Oprep m de kantineregels beter na te leven Tekst ver straling elektrnische apparatuur achter te laten Tekst in lesbek ver grene energie Tekst in lesbek ver vergewicht Verzek: GSM uit in de les Oprep tt actie vr ged del Inleidende tekst bij discussie ver rken 24

30 VOORBEELDSITUATIES Lezen 2 Algemene mschrijving Instrmniveau Niveau 1F Niveau 2F Instrmstandaard Standaard VE Eindterm Standaard VE Eindterm Kan p papier en beeldscherm Kan p papier en 1 Begrijpt p papier en Kan p papier en 1 Begrijpt p papier en zeer eenvudige beeldscherm eenvudige beeldscherm beeldscherm eenvudige beeldscherm fantasieverhalen, fantasieverhalen, eenvudige literatuur en lectuur lezen eenvudige literatuur ervaringsverhalen en gedichten ervaringsverhalen, beeld- fantasieverhalen, en begrijpen. en lectuur. lezen en begrijpen ver cncrete en stripverhalen en ervaringsverhalen, bekende nderwerpen. gedichten lezen en beeld- en stripverhalen 2 Herkent de genres begrijpen. en gedichten. spannende verhalen, liefdesverhalen, familiegeschiedenissen, reisverhalen, histrische verhalen en weet wat hij in deze genres kan verwachten. Onderwerp Onderwerp Onderwerp Bekend Herkenbaar Geen beperkingen Leefmgeving Vrbeeldsituaties Vrbeeldsituaties Vrbeeldsituaties Krt sinterklaasgedicht Stripverhaal in een dagblad Detective Religieus gedicht kerkblaadje Sinterklaasgedicht Clumn in tijdschrift Strip in dagblad Kerstgedachte, verwrd in mrepgids Verhaal in damesblad 25

31 VOORBEELDSITUATIES Werkmgeving Paar regels ter afscheid van Clumn in persneelsblad Satirisch verhaal in persneelsblad een cllega Kmische rubriek in persneelsblad (bijvrbeeld Strip in persneelsblad Wist u dat...) Leermgeving Gedicht in schlkrant Verhaal uit de serie Leeslicht van Eenvudig Rmans: Jna Oberski, Kinderjaren, Verhaaltjes in lesbek Cmmuniceren Yvnne Krnenberg, Familyblues Strip in lesbek Verhaal f gedicht in schlkrant Verhaal van ambassadeur Teksten Tekstkenmerken De teksten zijn zeer eenvudig De teksten hebben een eenvudige, lineaire structuur De structuur is helder. van structuur, krt en hebben en een heldere lay-ut. Het verhaal heeft een dramatische verhaallijn waarin de een zeer herkenbare lay-ut. Het temp waarin de spannende f dramatische spanning af en te wrdt nderbrken dr gedachten De verhaallijn f essentie van het gebeurtenissen elkaar pvlgen is hg. f beschrijvingen. gedicht is eenvudig en makkelijk De zinnen hebben een eenvudige structuur en zijn Gedichten hebben meestal een verhalende inhud en te herkennen. vaak enkelvudig. een emtinele lading. De zinnen bevatten weinig In samengestelde zinnen wrdt gebruikgemaakt van infrmatie, zijn krt, enkelvudig vegwrden die veel vrkmen. en er kmen geen passieve De teksten bestaan vrnamelijk uit frequent gebruikte zinnen vr. f vr de lezer bekende wrden. De wrden zijn hg frequent en wijken niet af van de wrdenschat van de lezer. 26

32 VOORBEELDSITUATIES 27

33 VOORBEELDSITUATIES Schrijven Algemene mschrijving Instrmniveau Niveau 1F Niveau 2F Kan p papier en digitaal enkele Kan p papier en digitaal krte teksten schrijven ver Kan p papier en digitaal samenhangende teksten met krte, eenvudige zinnen cncrete, herkenbare nderwerpen binnen de een eenvudige, lineaire pbuw schrijven ver schrijven ver bekende alledaagse leef-, werk- en leermgeving. cncrete nderwerpen, gerelateerd aan de leef-, werknderwerpen binnen de en leermgeving. vertruwde leef-, werk- en leermgeving. Taak 1 Crrespndentie Instrmstandaard Standaard VE Eindterm Standaard VE Eindterm Kan een adres (ver)schrijven en de afzender vermelden. Kan in enkele zinnen een krt briefje, kaart f schrijven. Kan een briefje, kaart, e- mail en een bericht p internet schrijven m infrmatie te vragen en te geven, iemand te bedanken, te feliciteren, te cndleren en uit te ndigen. 1 Schrijft briefjes, kaartjes, sms jes, e- mails en berichten p internet m infrmatie te vragen en te geven, te bedanken, te feliciteren, te cndleren en uit te ndigen. Kan met behulp van standaardfrmuleringen eenvudige zakelijke brieven prduceren en schriftelijke verzeken pstellen. Kan s en brieven en berichten p internet schrijven en daarbij meningen en gevelens uitdrukken. 1 2 Schrijft zakelijke brieven en s met behulp van standaardfrmuleringen. Schrijft zelfstandig brieven, sms jes, e- mails en berichten p internet en beschrijft hierin duidelijk meningen en gevelens. Cntext Cntext Cntext Vertruwde leef-, werk- en Alledaagse leef-, werk- en leermgeving De leef-, werk- en leermgeving leermgeving 28

34 VOORBEELDSITUATIES Onderwerp Onderwerp Onderwerp Cncreet en bekend Cncreet en herkenbaar Cncreet Leefmgeving Vrbeeldsituaties Vrbeeldsituaties Vrbeeldsituaties Felicitatie met verjaardag via Sms aan een vriend m hem uit ndigen vr een Klachtenfrmulier van een pstrderbedrijf p Facebk feest (reden, plaats, tijd) internet ver te laat geleverde kleding Sms met vraag he het gaat aan vriend m te bedanken vr de Brief aan vriendin naar aanleiding van verlijden Bevestiging van een afspraak verzrging van dieren en planten tijdens vakantie van haar vader (meeleven, herinneringen phalen) per Ingeznden brief buurtkrantje ver verlast hnden aan NS met klacht ver reisinfrmatie Melding p Facebk vanuit vakantieadres Werkmgeving aan cllega met aan een cllega met de vraag f hij mee kan Sllicitatiebrief naar aanleiding van een advertentie verzek m uur in de rijden, waar en he laat waarin infrmatie wrdt gevraagd ver kantine te zijn waarin werk wrdt vergedragen bepaald prduct Begeleidende bij het versturen van cv naar Frmele brief waarin klacht ver zending wrdt uitzendbureau tegelicht Leermgeving Sms aan dcent dat hij niet aan een medecursist waarin hij het huiswerk Huiswerkpdracht: frmele brief naar de les kmt. drgeeft Brief aan instelling met verzek m stageplaats naar schl met via site met vraag naar infrmatie ver met verzek m specifieke infrmatie ver ziekmelding datum en plaats van een cursus een bepaalde pleiding 29

35 VOORBEELDSITUATIES Taak 2 Frmulieren invullen, berichten, advertenties en aantekeningen Instrmstandaard Standaard VE Eindterm Standaard VE Eindterm Kan naam, adres, plaats en andere veelvrkmende persnalia (ver)schrijven en p de gede plek invullen. Kan een lijstje maken. Kan afspraken en bekende activiteiten nteren in de eigen agenda. Kan een krte mededeling f vraag pschrijven. Kan eenvudige standaardfrmulieren invullen. Kan aantekeningen maken en verzichtelijk weergeven. Kan een krt bericht, een bdschap met eenvudige infrmatie schrijven. 2 Schrijft de meest gangbare gegevens p een eenvudig frmulier. 3 Maakt lijstjes als geheugensteun vr bdschappen, taken en werkzaamheden. 4 Nteert vr afspraken het srt afspraak, datum, uur, adres, Kan frmulieren invullen. Kan aantekeningen maken tijdens een uitleg, vergadering f les. Kan ntities, berichten en instructies schrijven waarin infrmatie wrdt vergebracht. Kan een advertentie pstellen Vult gegevens in p een frmulier. Nteert de kernpunten van een bijeenkmst f (telefn)gesprek. Schrijft een bericht m te infrmeren. Schrijft teksten vr advertenties. persn en telefnnummer. 5 Schrijft een krt bericht p papier f digitaal m infrmatie dr te geven. Cntext Cntext Cntext Vertruwde leef-, werk- en Alledaagse leef-, werk- en leermgeving De leef-, werk- en leermgeving leermgeving Onderwerp Onderwerp Onderwerp Cncreet en bekend Cncreet en herkenbaar Cncreet Vrbeeldsituaties Vrbeeldsituaties Vrbeeldsituaties 30

36 VOORBEELDSITUATIES Leefmgeving Bdschappenlijstje Frmulier p internet m schenen te bestellen Advertentie p Marktplaats met beschrijving Ntitie van tijd, datum en Lijstje met wat mee gaat p vakantie artikel(en) lcatie van afspraak Bericht met instructies vr achterblijvers die bericht in wijkkrant ver herinrichting straat Overschrijving via planten en dieren verzrgen tijdens vakantie Inschrijffrmulier wningbuwvereniging internetbankieren Registratiefrmulier p internet Persnlijke gegevens p Facebek Werkmgeving Eenvudige bestelbn Mem vr een cllega met verzek iemand terug Aantekeningen vr derden tijdens een zakelijk Mem met naam, tijd, datum te bellen telefngesprek en lcatie Afleveringsbn Frmulier vr bijschling Aantekening in werkagenda Klachtenfrmulier levering CV Aantekening in lgbek Leermgeving Aantekening in agenda Aantekeningen van uitleg dcent Aanmeldingsfrmulier vr pleiding, waarin naar Persnlijke gegevens p Stagelgbek mtivatie, interesse en vrpleiding gevraagd aanmeldingsfrmulier Antwrden p vragen in lesbek wrdt Advertentie in schlkrant Aankndiging prichting schlkrant met verzek (te kp aangebden) m redactieleden en kpij Bericht schlkrant waarin mening ver de pleiding wrdt tegelicht 31

37 VOORBEELDSITUATIES Taak 3 Verslagen en samenvattingen Instrmstandaard Standaard VE Eindterm Standaard VE Eindterm Kan enkele zinnen schrijven ver een gebeurtenis. Kan een krt verslag schrijven ver ervaringen, gebeurtenissen en werkzaamheden. 6 Schrijft een krt verslag. 7 Beschrijft ervaringen, gebeurtenissen en werkzaamheden. Kan verslagen schrijven met behulp van een stramien en daarbij infrmatie uit verscheidene brnnen samenvegen. 7 Schrijft verslagen met behulp van een stramien: haalt gegevens uit verschillende brnnen en cmbineert deze. Cntext Cntext Cntext Vertruwde leef-, werk- en Alledaagse leef-, werk- en leermgeving De leef-, werk- en leermgeving leermgeving Onderwerp Onderwerp Onderwerp Cncreet en bekend Cncreet en herkenbaar Cncreet Leefmgeving Vrbeeldsituaties Vrbeeldsituaties Vrbeeldsituaties Onderschrift bij vakantieft Verslag van gebeurtenis tijdens vakantie in Vakantieblg via internet (Reis mee) Melding p Facebk ver Verslag p Facebk van viering udejaarsfeest Verslag p Facebk van verblijf in ziekenhuis (wat bezek (was gezellig) viel mee, wat viel tegen) Werkmgeving Ingevuld stappenplan Verslag van gedane werkzaamheden Verslag van een werkverleg uitgeverde werkzaamheden Werkverdracht Verslag van de testand van een patiënt Vrgestructureerde Lgbek crèche: verslagje gedrag peuter die dag Verslag van een uitgebreid telefngesprek met werkverdracht een klant Leermgeving Een paar regels ver de Verslag van een weekend Verslag van een praktijkpdracht stage Vrgestructureerd verslag van stage Verslag van een stage Verslag van huiswerk Verslagje van excursie in schlkrant (waar, wat Verslag van een enquête in het kader van de studie Paar regels ver het gezien, leuk f niet leuk) Artikel in schlkrant f nieuwsbrief met uitslag weekend enquête tevredenheidsnderzek cursisten Verslag van een zekpdracht 32

38 VOORBEELDSITUATIES Taak 4 Vrij schrijven Instrmstandaard Standaard VE Eindterm Kan enkele zinnen schrijven ver bekende persnen en situaties. Kan eigen ideeën, ervaringen, gebeurtenissen en fantasieën pschrijven in een verhaal, een infrmatieve tekst f een gedicht. 8 Schrijft een verhaal, een infrmatieve tekst f een gedicht. 9 Verwrdt eigen ideeën, ervaringen f fantasieën. Onderwerp Bekend Onderwerp Herkenbaar Leefmgeving Vrbeeldsituaties Sinterklaasgedicht van een paar regels Tekst p valentijnskaart Vtief Vrbeeldsituaties Gedicht f verhaal vr geliefde Dagbek Tekst p kaart vr vriendin Werkmgeving Afscheidsregel vr Pagina in afscheidsbek vr vertrekkende cllega vertrekkende cllega p A4 (sinterklaas)gedicht vr cllega Sinterklaasgedicht van een Anekdte vr de persneelskrant paar regels vr cllega Onderschrift nder Leermgeving illustraties in lesbek Verhaal ver drmreis Beschrijving van denkbeeldig Verhaal ver welk werk hij graag zu den persn Verhaaltje ver eigen familie Onderschriften bij Gedicht (elfje) beeldverhaal 33

39

40 VOORBEELDEN Lezen Instrm Cntext en taak Werkmgeving Infrmatieve teksten van cllega Vrbeeld Leefmgeving Gebrtekaartje Infrmatieve teksten Z lief, z klein, z van ns, z helemaal jij! Lieke is gebren p zndag 26 mei Bel je even als je Lieke wil zien? Leefmgeving Infrmatieve teksten Openingstijden aptheek Nieuwe peningstijden Ma - Vrij 8.00 uur uur Zat 9.00 uur uur Op zndag zijn wij geslten 1

41 VOORBEELDEN Leermgeving Instructie Instructie bij leestekst Lees de tekst Maak de vragen Kruis aan 2

42 VOORBEELDEN Lezen 1F Cntext en taak Werkmgeving Brief bedrijfsarts Vrbeeld Infrmatieve teksten M.D.G. Pstbus XC Bergen p Zm MDG De heer Zandvrt Veemarkt XC Bergen p Zm Geachte heer Zandvrt, Op verzek van uw leidinggevende, rept de bedrijfsarts, de heer K. Pijnenburg, u p vr het spreekuur, Op: wensdag 18 maart 2012 m: uur plaats: Medische Dienst adres: Statenlaan 12 te Bergen p Zm s.v.p. melden bij de receptie Wilt u het vlgende meebrengen: de gegevens van uw huisarts eventuele afsprakenkaart van de specialist de verpakking van de vrgeschreven medicijnen (met etiket!) U bent verplicht m naar dit spreekuur te kmen, k als u weer aan het werk bent en als u geen klachten meer heeft. Wij verzeken u m p tijd te zijn. Kunt u echt niet kmen, dan kunt u zich afmelden. Dit kan tt dinsdag 17 maart uur. Als u zich afmeldt, dan met u dit den bij uw leidinggevende. Vr vragen kunt u ns bereiken p telefnnummer , p maandag tt en met vrijdag tussen 8.00 en uur. Met vriendelijke gret, A. Leger Assistent Medische Dienst 3

43 VOORBEELDEN Leefmgeving Omgaan met pincde Infrmatieve teksten 4

44 VOORBEELDEN Leefmgeving Weerbericht in krant Infrmatieve teksten Leermgeving Recept Instructie Curgettetaart : 1 flinke uit 1 winterwrtel 2 curgettes 4 eieren 1,5 dl rm 100 gram geraspte kaas Peper, zut, ntmuskaat, kervel Pakje diepvries bladerdeeg Bekleed een taartvrm van 24 cm drsnee met bladerdeeg. Prik een paar gaatjes in het deeg. Zet de vrm in de kelkast. Snipper de uit en snijd de winterwrtel in plakjes. Rasp de curgettes grf. Bak de ui en de wrtel p een zacht vuur in wat lie. Veg de curgettes en de kruiden te. Laat het mengsel iets afkelen. Verdeel het mengsel ver de taartbdem. Klp de eieren ls met de rm en veg de kaas te. Giet de eieren ver de grenten. Bak de taart in de ven in ngeveer 45 gaar p een temperatuur van 200. Kan zwel warm als kud gegeten wrden. 5

45 VOORBEELDEN Leefmgeving Kettingbrief Betgende teksten Leefmgeving Fictie Fragment dagbek (Uit: Leeslicht, Anne Frank, haar leven) Iemand m mee te praten Anne heeft veel steun aan haar dagbek. Maar ng steeds mist ze iemand m mee te praten. Iemand waarmee ze kan praten ver intieme dingen. Op een dag besluit ze dat Peter misschien wel een gede praatvriend kan zijn. Ze weet dat Peter graag kruiswrdpuzzels maakt. En ze biedt aan m hem daarmee te helpen. Het is een smes m een psje alleen met hem p een kamertje te zitten. Maar Peter is erg verlegen en nzeker. Ze den samen de kruiswrdpuzzel, maar verder praten ze nergens ver. s Avnds in bed is Anne teleurgesteld. Ze vindt het vreselijk dat ze z haar best met den m cntact te krijgen. Maar een paar weken later krijgt ze weer een kans. Peter, Anne en Margt zitten samen aardappels te schillen. Ze praten ver Mffie, de kat uit het vrhuis. We weten ng steeds niet van welk geslacht Mffie is, hè? vraagt Anne. Jawel, zegt Peter. Het is een kater. Je kunt zelf meegaan m hem te bekijken. 6

46 VOORBEELDEN Lezen 2F Cntext en taak Leefmgeving Uitndigingsbrief Vrbeeld Crrespndentie Aan: Grep 3A2 Amsterdam, Betreft: Cngres Parijs januari 2013 Geachte mevruw/meneer, Tijdens de infrmatieavnd in ktber is reeds krt gesprken ver de excursie van grep 3A2 naar Parijs. Van 14 tt en met 17 januari is het cngres Paris culinair waarvr deze grep speciaal is uitgendigd. Vanzelfsprekend kan een reis als deze alleen succesvl verlpen als alles tt in de puntjes is geregeld. Alleen al m die reden is dr de begeleiders (mevr. J. Jansen, mevr. E. Eisen, dhr. B Buhi) veel tijd en energie gestpt in de rganisatie van deze excursie, het pzetten van een interessant prgramma en alles wat daar bij kmt kijken. Graag willen zij met u een aantal belangrijke zaken bespreken die betrekking hebben p de reis. Daarvr wrdt u van harte uitgendigd p 12 nvember van uur tt uur in het restaurant p de begane grnd. Het belang van uw aanwezigheid zal duidelijk zijn. Aansluitend p dit infrmatieve gedeelte zal er een gezellig samenzijn vlgen nder het gent van een hapje en een drankje. Helaas is het niet mgelijk dit srt activiteiten kstels te rganiseren; de ksten vr deze reis bedragen 260; dat is inclusief reis, verblijf, alle entreegelden, alle maaltijden, en reisverzekering. Wij verzeken u dit bedrag uiterlijk 15 december aan ns ver te maken. Op de infrmatieavnd zelf krijgt u alle gegevens hiervr mee. Wij vinden het van grt belang vraf te wrden geïnfrmeerd ver medicijngebruik en/f speciale diëten. Bij de aptheek is eventueel een speciaal medicijnpasprt verkrijgbaar. Samen met de begeleiders zie ik er naar uit u te ntmeten p 12 nvember m uur. Vriendelijke greten, M. M. Matthei Dir Directeur Opleidingen Hreca 7

47 VOORBEELDEN Leermgeving Infrmatieve teksten Leestekst uit lesbek (bewerking tekst He grt is de kans p besmetting na een tekenbeet? Op basis van de huidige gegevens wrdt de kans p de ziekte van Lyme na een tekenbeet geschat p 1-3%. Als de teek binnen 24 uur p de gede manier verwijderd wrdt, is de kans p de ziekte van Lyme waarschijnlijk ng kleiner, maar niet nmgelijk. Overigens leidt besmetting zeker niet altijd tt de ziekte van Lyme. Mensen kunnen elkaar niet besmetten en u kunt k niet besmet raken dr het verwijderen van teken. He cntrleer ik p tekenbeten? Bent u p een plaats geweest waar teken vrkmen? Cntrleer uzelf (en eventueel anderen) p tekenbeten. Een teek heeft vrkeur vr bepaalde plaatsen p het lichaam, zals liezen, kniehltes, ksels, bilspleet, de randen van uw nderged, achter de ren en rnd de haargrens in de nek. Gebruik z ndig een spiegel en een vergrtglas. Cntrleer k uw kleding. U kunt kleding met teken minimaal 30 minuten p 60ºC wassen f de kleding na het wassen in de wasdrger stppen. Dan gaan teken dd. Wat met ik den bij een tekenbeet? Haal een teek z snel mgelijk weg. He langer de teek in uw huid zit, he grter de kans dat hij ziekteverwekkers verdraagt. Gebruik geen alchl, jdium, zeep, lie f andere middelen vrdat u de teek verwijdert. Neem een puntig pincet waarmee u de teek ged bij de kp kunt vastpakken. Er zijn k andere tekenverwijderaars te kp bijvrbeeld bij de drgist f aptheek. Gebruik het prduct vlgens de gebruiksaanwijzing. Eventueel kunt u een vergrtglas gebruiken. Pak de teek z dicht mgelijk p de huid bij de kp beet en trek hem er langzaam uit. Als er een stukje van de kp van de teek in de huid. achterblijft, is dat ngevaarlijk. Dat kmt er vanzelf weer uit, net als bij een splinter. Ontsmet het beetwndje (nadat u de teek heeft verwijderd) met 70% alchl f jdium. Bewaar de teek in een afgeslten ptje f p een plakbandje zdat hij niet weg kan lpen. Meld de tekenbeet p deze site en de mee met het nderzek van het RIVM. 8

48 VOORBEELDEN Leefmgeving Betgende teksten Ingeznden brief (Uit: De Vlkskrant, maandag 4 maart 2013) 9

49 VOORBEELDEN Leermgeving Infrmatieve teksten Grafiek met verklarende tekst Sciale media Sciale Media zijn ht. Vrienden en kennissen zitten p Facebk en Hyves en cllega s p LinkedIn. Niet allleen jngeren, k uderen maken deel uit van digitale sciale netwerken. Onderzek naar het gebruik van sciale media dr de verschillende leeftijdsgrepen laat zien dat er grte verschillen bestaan in het mgaan met sciale media. In de grafiek valt af te lezen welke keuze vlwassenen in verschillende leeftijdscategrieën maken als het gaat m sciale media. Jngeren zijn fanatieke twitteraars. Twitteren is nder de huidige ppulatie uderen niet ppulair. Naast twitteren cmmuniceren jngeren vral via Facebk. Bij uderen zien we een tename van het gebruik van Facebk vanaf 50 jaar. Bij LinkedIn zijn relatief weinig jngeren aangeslten, terwijl daar juist veel gebruik van wrdt gemaakt dr uderen. Maar tegen de leeftijd van 60 jaar legt LinkedIn het af tegen Facebk. Hyves is bij alle leeftijdsgrepen het minst ppulair; een klein percentage 30-ers en 40-ers is hier ng bij aangeslten. Bij 50-ers en 60-ers neemt dit percentage ng verder af. Facebk en Hyves wrden vral in de privésfeer gebruikt. De stijging van de ppulariteit van Facebk nder 60-ers kan hierdr verklaard wrden: de mbiliteit in de berepssfeer neemt af en kleinkinderen leren 10

50 VOORBEELDEN hun grtuders he ze met hen kunnen cmmuniceren. Dr de pkmst van Facebk is Hyves bijna van het tneel verdwenen. Twitter wrdt zwel vr privé- als vr prfessinele deleinden gebruikt. LinkedIn is uitsluitend prfessineel. We zien dat jngeren veel meer twitteren dan uderen. Ouderen hebben een duidelijke vrkeur vr LinkedIn. Dit verschil is mgelijk verklaarbaar dr de eigenheid van het medium Twitter; uderen zijn drgaans niet gewend m p deze manier te cmmuniceren. 11

51 VOORBEELDEN Leefmgeving Instructies Instructies Instructiekaart calamiteiten 12

52 VOORBEELDEN Leefmgeving Fictie Fragment fictie Uit: Het diner van Herman Kch 1 APERITIEF We gingen eten in het restaurant. Ik ga niet zeggen welk restaurant. Want dan zit het er de vlgende keer waarschijnlijk vl met mensen die kmen kijken f wij er k weer zitten. Serge had gereserveerd. Dat det hij altijd, reserveren. Het restaurant is er z een van het srt waar je drie maanden van tevren met bellen f zes, f acht, ik ben inmiddels de tel kwijt. Zelf wil ik nit drie maanden van tevren weten waar ik p een bepaalde avnd ga eten, maar kennelijk zijn er mensen die daar ttaal geen meite mee hebben. Als de histrici ver een paar eeuwen willen weten he achterlijk de mensheid was aan het begin van de eenentwintigste eeuw heven ze alleen maar een kijkje in de cmputers van de zgenemde tprestaurants te nemen, want al die gegevens wrden bewaard, dat weet ik tevallig. Wanneer meneer L. de vrige keer bereid was m drie maanden p een raamtafeltje te wachten dan wacht hij nu k wel vijf maanden p een tafeltje naast de deur van het tilet - dat nemen ze in die restaurants 'het bijhuden van de klantgegevens'. Serge reserveert nit drie maanden van tevren. Serge reserveert p de dag zelf, dat vindt hij een sprt, zegt hij. Er zijn restaurants die altijd een tafeltje vrijhuden vr mensen als Serge Lhman, en dit restaurant is er een van

53 VOORBEELDEN 14

54 VOORBEELDEN Schrijven Instrm Cntext en taak Leermgeving Sms aan dcent Vrbeeld Crrespndentie Leefmgeving Frmulieren, berichten en aantekeningen Bestelbn Wil Jurien M/V Kasstraat NE Den Haag Leermgeving Verslagen en samenvattingen Onderschrift bij plaatjes stage Naam: Jenny van den Bs Datum: Vandaag de irste dag Ik was het haar. Met shamp tegen drg haar. 15

55 VOORBEELDEN Ik kijk ged naar knippen. Onder de kap. Het was een leuke dag! Leermgeving Vrij schrijven Elfje (gedicht van 11 wrden, waarbij p elke regel een wrd wrdt tegevegd) Vetbal bal rlt elf tegen elf gaat in het net hi!!! 16

56 VOORBEELDEN Schrijven 1F Cntext en taak Leermgeving Crrespndentie Briefje p prikbrd schl Vrbeeld Werkmgeving Telefnntitie Gesprek Berichten, frmulieren, aantekeningen Jan Mes Marianne Jan Mes Marianne Jan Mes Marianne Jan mes Marianne Jan Mes Marianne Met Jan Mes van ANG, is Han Bk aanwezig? Nee, hij is er niet. Hij is ver een uurtje terug. Kun je een bdschap aan hem drgeven? Ja hr, zegt u het maar. Ik wil vermrgen, p 3 juni, met hem afspreken in het Maritt Htel in Amsterdam. Wil je dat aan hem drgeven? Ja, ik geef het dr. Mag ik uw telefnnummer nteren? Mijn nummer is: Ik heb het genteerd, het kmt in rde. Bedankt. Graag gedaan. 17

57 VOORBEELDEN Leermgeving Vrij schrijven Beschrijving na excursie Hf van Wuw In het centrum van Den Haag ligt de Hf van Wuw. Dit hfje was vreger bedelt vr vruwen. In de huisjes kan maar een iemand wnen. Er zijn 17 huisjes. Aan de buitenkant zie je dat ze heel ud zijn. Ze zijn uit de 17e eeuw. Er is niets aan veranderd. Maar binnen is er veel veranderd. Vreger waren er tileten buiten, vr iedereen. Nu heeft elke huisje een eigen tilet. De bedstede is er uit en daar staat nu de keuken. Bven is de slaapkamer en de duche. Ik vind het een mi hfje. 18

58 VOORBEELDEN Schrijven 2F Cntext en taak Leefmgeving Crrespndentie Klachtenbrief aan gemeente Vrbeeld Den Bsch, 24 maart 2013 Geachte meneer Fransen, Hierbij wil ik u een verzek den. Eerst zal ik u de situatie uitleggen. Ik wn in de Rzenstraat en dat is een fijne straat m te wnen. Aan de verkant van de straat bij de hek staat een schl, de Anne Frankschl. Veel kinderen meten dagenlijks een paar keer versteken, van de ene kant van de straat naar de andere kant. Nu is het z, dat p de hek een stukje gren is, waar verschillende struiken greien. Deze struiken zijn in de lp des jaren steeds hger gewrden en belemmeren dat de kinderen het niet ged kunnen zien. Het wrdt steeds gevaarlijker m ver te steken en daar maak ik me zrgen ver. Mijn verzek is dan k: Kan de gemeente alstublieft deze struiken weghalen? Straks gebeurt er een ngeluk, en dat wil ik niet en u tch k niet? Het zu fijn zijn als u hiervr kunt zrgen. Ik hr graag van u. Hgachtend, Mw. E. Hansen Tel: Leermgeving Advertentie Cnditie Z ged als nieuw 19

59 VOORBEELDEN Frmulieren, berichten en aantekeningen Marktplaats Jeansmaat W28 - W29 (cnfectie 36) Kleur Zwart Rekbare zwarte lange spijkerbrek maat 36 Op de tailleband zijn 5 lusjes m een riem dr te halen en een sluitknp. Aan de vrkant is een ritssluiting. De mvang van de tailleband is 71 cm. Aan de vrzijde zijn 2 zakken met 4 metalen nppen. In de rechter zak is een klein zakje. Aan de achterkant zijn 2 zakken. Het materiaal is 95% katen en 5% elastan. De lengte van de brek is 107 cm. Leer/ werkmgeving Verslagen en samenvattingen BPV-verslag Mijn naam: Abdul El Nasir Naam bpv bedrijf: Autservice Vrlijk Naam stagebegeleider: Sem Cebecir Datum: 12 maart 2013 BPV-verslag Ik lp stage in een autbedrijf al het hele schljaar. Ik ver daar quick-service pdrachten uit zals lie verversen, remblkken vervangen e.d. Ik werk daar samen met mijn stagebegeleider en zijn cllega Mark, hun twee geven mij de taken die ik mag den. Ik heb het wel naar mijn zin daar want ik ben een aut-gek. De garage is ged. Er staan 2 bruggen, 1 4 klms en 1 2 klms brug. Ieder heeft k zijn eigen gereedschapskar. Wat ik k wel heel leuk vind p mijn stage is dat ik zelfstandig mag uitzeken he ik iets met maken f het defect aan een aut pspren. Als ik iets niet weet kan ik het altijd vragen aan mijn stagebegeleider f Mark. Ik wil zeker verder met mtrvertuigentechniek mdat ik ten eerste aut-gek ben, ten tweede mijn eigen aut kan maken en ten derde een eigen garage wil. Uiteindelijk wil ik 1 e auttechnicus wrden met een APK-Diplma. 20

60 VOORBEELDEN Vr de mndelinge vaardigheden is een dvd samengesteld met nderstaande vrbeelden. Van de vrbeelden waarvr geen fragment verkrijgbaar was, treft u de link naar Yutube aan. Mndelinge vaardigheden Gesprekken veren Deelnemen aan discussie f verleg 1F Brn 2F Brn Gesprek bij een verlskundige ETV Debat p 2 ver zrgpremie NOS Infrmatie uitwisselen Gesprek tussen zrghulp en patiënt ETV De Wandeling Els basten KRO Telefngesprekken Ziekmelden ETV Telefngesprek Filmmettaal Luisteren Instructies klmbrmachine Fntys Venl Arriva Vrdracht, tespraak, verhaal Criteriumgericht interview Leeuwenbrgh Khadafi Andere tijden pledingen Nieuwsberichten, telefnbeantwrder Het antwrdapparaat van de belastingtelefn Belastingtelefn Scterverlast Jeugdjurnaal NOS Films en Televisieseries Spreken Werknemer bij Schiphl die een cursus lezen en schrijven vlgt ETV Bledverwanten AVRO e.cm/watch?v=op f-uqaebog Mnlg Een presentatie geven Website basisvaardigheden Over mijn lijk BNN de/na-dedd/aa2fb71739bc d7f3e5cd0b3b3ccec

61 VOORBEELDEN 22

62 GESPREKKEN VOEREN Infrmatie uitwisselen 1F Algemene mschrijving Kan zakelijke (telefn)gesprekken veren ver cncrete, herkenbare nderwerpen binnen de alledaagse leef-, leer- en werkmgeving. Vrbeeld Het gesprek vindt plaats in de vlgende cntext: Het is bijna drie uur. Over een paar minuten heeft Jyce haar vierde afspraak bij Linda Stewart, de verlskundige. Ze heeft dit zelf geregeld. Een verwijzing van de huisarts was niet ndig. Jyce vnd Linda in een infrmatiebekje van de gemeente. V = verlskundige, J = Jyce. De rl van de cliënt is uitgewerkt. V J V J V J V J V J V J V J Hall Hall Heb je je papieren bij je? Ja. Die heb ik zeker bij me. Hier de kaart. En de afspraakkaart. Ja. Dank je wel. En he gaat het verder? Ja, wel ged. Beetje last van mijn rug af en te. Ja, en eh beetje van mijn darmen. Beetje last van verstpping? Ja. Dat heeft waarschijnlijk k wel mee te maken met wat je eet. Ik weet niet he het gaat met je eten? Ja, ik eet meer fresh fd (?) dan dat ik thuis eet want qua kken met geur. Veels te sterk die geuren, daar wrd ik misselijk van. Ja. Nu dat zijn dingen die nu in deze peride van je zwangerschap die eigenlijk binnenkrt minder zullen wrden. Dat gevel van misselijk bij het geur van eten. Wat betreft verstpping is het wel heel belangrijk dat je ged drinkt. Ik weet heveel je drinkt p een dag? (wrdt in de rede gevallen) Ik drink redelijk wel veel. Eh, twee, drie kppen thee. En ja, eh, paar sapjes. Waarschijnlijk drink je, ja als dat is wat je nu neemt p een dag, is waarschijnlijk te weinig. Want als je je darmen ged p gang wil huden, dan is het wel heel belangrijk dat je tweeëneenhalve liter per dag drinkt, vrnamelijk water. En wat betreft het eten, dan heb ik een fldertje straks waarver het ver eh ver vezelrijk en dat is wel heel belangrijk hè in de zwangerschap. Ja. 1

63 GESPREKKEN VOEREN Beschrijving Taak 2. Infrmatie uitwisselen Relevante eindterm 4. Begrijpt een vraag naar infrmatie en beantwrdt de vraag p adequate wijze. 5. Vraagt infrmatie en begrijpt het antwrd p die vraag. 6. Berdeelt f de verkregen infrmatie een antwrd p de vraag is en reageert hierp. Cntext De alledaagse leefmgeving Onderwerp Cncreet en herkenbaar 2

64 GESPREKKEN VOEREN Kenmerken van de taakuitvering Instrm Tussen Instrm en 1F 1F De vlgende cnstateringen geven aan dat de lezer p weg is naar niveau 1F: Beurten nemen en Reageert p de initiatieven van de Reageert niet meer alleen p initiatieven Begint, eindigt en hudt het (telefn)gesprek bijdragen aan gesprekspartner m het gesprek te beginnen, van de gesprekspartner m het gesprek gaande dr middel van veelvrkmende samenhang gaande te huden en te beëindigen. 1 te beginnen, gaande te huden f te rutines. beëindigen maar neemt zelf k af en te Jyce reageert vral p de de beurt. verlskundige. Gebruikt veelvrkmende rutines zals: Jyce neemt nauwelijks zelf de beurt. Het 'bedankt' en 'tt de vlgende keer'. kan zijn mdat ze nwennig is met de Neemt zelf de beurt maar ng niet altijd situatie bij de verlskundige f met de p het gede mment. Valt de aanwezigheid van de camera. Eén keer gesprekspartner bijvrbeeld p een neemt ze de beurt en valt de verls- ngepast mment in de rede. kundige in de rede. De vraag die gesteld Geeft meestal begrijpelijke antwrden gaat wrden, is haar dan al duidelijk. p vragen maar niet altijd. Ze gebruikt veelvrkmende rutines 'hall', 'hier de kaart en de afspraakkaart'. Dit vrbeeld is maar een deel van het gesprek en daarm zie je niet veel rutines. Maar de begreting klpt en k de wrden bij het aanreiken van de bendigde papieren. De gedachtegang is begrijpelijk vr de gesprekspartner. 1 De cursieve passages zijn de beschrijvingen zals ze in de Standaarden en eindtermen staan. Daarnder wrdt in de psmming de relatie gelegd met het vrbeeld. 3

65 GESPREKKEN VOEREN Kan begrijpelijke antwrden geven p de vragen van de verlskundige. Als de verlskundige vraagt he het gaat, antwrdt Jyce bijvrbeeld: 'Ja, wel ged. Beetje last van mijn rug af en te.' Afstemming p del Reageert passend bij de gesprekssituatie en Reageert passend p de vragen van de Bereidt het gesprek vr indien ndig. het del van het gesprek. verlskundige en geeft relevante en Jyce heeft misschien van tevren vldende infrmatie. bedacht wat ze wil vertellen: dat ze pijn in Heeft al wel nagedacht ver vragen maar haar rug heeft en niet tegen etensgeuren heeft ze niet pgeschreven en heeft ze kan. Het wrdt in dit vrbeeld niet daarm niet allemaal nthuden. helemaal duidelijk f ze dat inderdaad Stelt een enkele vraag die ter plekke naar gedaan heeft. bven kmt, bijvrbeeld: He lang blijf Stelt vragen ter verduidelijking. ik ng misselijk? Wanneer kan ik de baby Jyce stelt geen vragen ter velen? verduidelijking. Dit is nder 1F maar het Laat wel merken dat iets niet duidelijk is kan te maken hebben met de situatie (het (bijvrbeeld dr niet te reageren) maar gesprek wrdt gefilmd en je ziet maar een stelt geen vragen ter verduidelijking. fragment van het gesprek). Dit kenmerk kan in dit fragment daarm niet ged berdeeld wrden. Herkent verschillende gesprekssituaties en kan passende rutines gebruiken. Jyce begrijpt he het gesprek verlpt. Ze heeft de papieren al bij de hand en kmt zelf met de afsprakenkaart aan. Ze past haar taalgebruik aan en is niet te infrmeel. 4

66 GESPREKKEN VOEREN Ze begrijpt dat de verlskundige haar infrmatie geeft, luistert daarna en reageert al dan niet verbaal. Afstemming p Past de basiscnventies te, k telefnisch: Heeft sms ng meite m de Vlgt de gesprekspartner(s) redelijk tenzij er gesprekspartner(s) naam, gret aan het begin en eind van het gesprekspartner te vlgen, bijvrbeeld nverwachte wendingen in het gesprek zijn. gesprek. als de verlskundige ver vezelrijk eten Jyce kan de verlskundige ged vlgen. praat. Past de meest gebruikte (telefn)cnventies Gret aan het begin en aan het eind en te. vegt daar een pmerking aan te, Jyce reageert adequaat p de vragen en bijvrbeeld: Hall, ben ik al meteen aan pmerkingen van de verlskundige. de beurt? Of: Dag, fijn weekend en tt Ondersteunt wrden z ndig met nn- ver drie weken. verbaal gedrag. Jyce ndersteunt haar wrden niet met nn-verbaal gedrag. Wrdenschat en wrdgebruik Gebruikt de meeste alledaagse wrden. Geen verschil met 1F. Gebruikt de meeste alledaagse wrden. Gebruikt de meeste alledaagse wrden. Maakt een enkele fut ( redelijk wel veel ). Ze vertelt last te hebben van haar darmen maar vertelt niet wat er aan de hand is. Het kan zijn dat ze de wrden hiervr niet kan vinden. Vleiendheid, De uitingen zijn sms meilijk verstaanbaar, Spreekt duidelijk vr de gesprekspartner De zinscnstructies zijn eenvudig en meestal verstaanbaarheid en bijvrbeeld dr invled van dialect f andere maar is een enkele keer meilijk crrect. grammaticale medertaal. verstaanbaar dr de invled van dialect Maakt eenvudige, crrecte zinnen. beheersing f een andere medertaal. Spreekt ng wel in delen van zinnen: 'beetje last van mijn rug; qua kken met 5

67 GESPREKKEN VOEREN De grammaticale crrectheid is beperkt tt Maakt eenvudige zinnen met een enkele geur; veels te sterk die geuren', waardr een klein aantal eenvudige grammaticale fut. het niet altijd duidelijk is wat ze zegt. Hier cnstructies. zit ze nder niveau 1F. 6

68 GESPREKKEN VOEREN Stappenplan naar 1F Beurten nemen en Als de spreker ng niet p 1F zit, wat dit kenmerk betreft, kan het zijn dat hij te weinig begrijpt van de gesprekssituatie en het del ervan. bijdragen aan samenhang Bespreek met de spreker de gesprekssituatie, het del en de rllen van de gesprekspartners. In dit vrbeeld wil de verlskundige weten he de zwangerschap verlpt. Daarm is het van belang dat Jyce vertelt he het met haar gaat. Bespreek met de spreker welke infrmatie de verlskundige ndig heeft. Bespreek k he precies de infrmatie met zijn. Bijvrbeeld: 'Als ik 's chtends psta, ben ik misselijk.' in plaats van: 'Ik ben sms misselijk.' Oefen met het gestructureerd drgeven van infrmatie: -He gaat het met de zwangerschap? (wat vel ik, wat zie ik, wat kan ik ng/niet meer?) -He vel ik me? (blij, bezrgd, me, energiek) -Wat wil ik van de verlskundige weten? Wat wil ik dat ze det? (hartje luisteren, drsturen vr ech...) Het is belangrijk dat de spreker weet dat hij in dit gesprek vragen kan stellen. Inventariseer relevante vragen in deze situatie en efen met het frmuleren en stellen van deze vragen. Bijvrbeeld: Wat mag ik eten? Mag ik 's avnds wijn drinken? Mag ik ng sprten? Wat met ik den als ik buikpijn heb? Leer de spreker k he je de beurt kunt nemen m een vraag te stellen: Ik heb ng een paar vragen. Ik wil graag ng iets vragen. Kan ik ng iets vragen? Is het nrmaal dat... Zie k Afstemming p del. 7

69 GESPREKKEN VOEREN Afstemming p del Als de spreker geen inbreng in het gesprek heeft, kan het zijn dat hij het del van het gesprek niet begrijpt. Leg de spreker uit dat het van belang kan zijn m het gesprek vr te bereiden aan de hand van de vragen die bij Beurten nemen en bijdragen aan samenhang genemd zijn. De afspraak met de verlskundige is het mment m vragen te stellen. Leer de spreker bijvrbeeld m een schrijfblkje bij de hand te hebben m vragen in p te schrijven tussen de afspraken dr. Z wrden de vragen niet vergeten. Laat de spreker k bijznderheden pschrijven: pijn, misselijkheid, kramp. Vr de verlskundige is dat belangrijke infrmatie en dr het p te schrijven, heft het niet nthuden te wrden. Maak een paar kpjes die van belang zijn. In het geval van de zwangere: eten/drinken slapen ntspanning gewicht pijn. Als vrbereiding van het gesprek kan ze bij ieder kpje iets pschrijven. Leer de spreker na te denken ver de vraag f de infrmatie die ze krijgt duidelijk is. Bijvrbeeld als de verlskundige zegt dat ze vezels met eten. Weet ze dan wat ze met eten? Oefen met het stellen van vragen als infrmatie niet duidelijk is. Bijvrbeeld: Kun je dat ng een keer zeggen? Bedel je dat ik vral water met drinken? Bij welke klachten met ik meteen bellen? Leer de spreker belangrijke infrmatie in haar eigen wrden te herhalen. Z weet ze zeker dat ze het ged begrepen heeft. Bijvrbeeld als de verlskundige zegt heveel en wat ze met drinken, kan ze herhalen: 'Dus elke dag tweeënhalve liter en dan vral water?' Afstemming p gesprekspartner(s) Wanneer de spreker zijn taalgebruik niet afstemt p de gesprekspartner, kan het zijn dat hij niet bekend is met de gesprekssituatie f niet kan berdelen welk taalgebruik gepast is in dit gesprek. Laat een aantal verschillende gesprekssituaties bekijken/beluisteren m een gevel te ntwikkelen vr het feit dat je je taalgebruik afstemt p de persn met wie je praat. Bijvrbeeld: spreek je de persn aan met u f je? Maar k: kun je in je eigen dialect blijven spreken? 8

70 GESPREKKEN VOEREN Wrdenschat en wrdgebruik Als de spreker niet p een begrijpelijke manier infrmatie kan geven f als hij zijn gesprekspartner niet kan vlgen, kent hij waarschijnlijk te weinig wrden. Het kan zijn dat het m wrden gaat vr die specifieke situatie, het kan k m algemene wrden gaan. Het kan k zijn dat de spreker wel vldende wrden begrijpt maar ze zelf niet gebruikt. Laat de spreker luisteren naar vergelijkbare situaties en besteed aandacht aan nbekende wrden. Dit kan dr hem een zin te laten herhalen. Aan de uitspraak van de zin hrt u waarschijnlijk welke wrden nbekend zijn. Of selecteer zelf een aantal wrden waarvan u denkt dat de spreker ze niet kent en vraag naar de betekenis. Zijn de wrden inderdaad nbekend, maak dan wrdenschatefeningen met de wrden (zinnen met een /mschrijving/synniem kppelen aan het juiste wrd, et cetera). Selecteer wrden die vaak vrkmen in de te efenen situatie en efen deze wrden apart. De spreker kent misschien wel veel wrden, maar gebruikt ze niet. Laat hem dan assciatieefeningen den, waardr weer meer wrden vr in 't hfd kmen te zitten. Vrbeeld van z'n efening: nem (bijvrbeeld) acht wrden waaraan je denkt bij het wrd... (bevalling; misselijk; verlskundige). Of laat hem tegenstellingen nemen. Ik zeg vrlijk, jij zegt smber. De spreker zal dan wel bekende wrden nemen, maar je activeert het gebruik dr hem een flink aantal wrden te laten bedenken. Vleiendheid, verstaanbaarheid en Een spreker nder 1F spreekt sms in een dialect dat de persn met wie hij spreekt, niet verstaat. Het kan k zijn dat hij blijft spreken in krte, enkelvudige zinnen waardr zijn taalgebruik niet vleiend klinkt. grammaticale beheersing Laat de spreker efenen met het spreken in langere zinnen die niet alleen grammaticaal maar k inhudelijk crrect zijn. Bijvrbeeld: 'Ik kk niet want ik kan niet tegen de geur van het eten.' 'Ik heb vaak last van mijn darmen.' Laat zinnen bijvrbeeld nazeggen en daarna zelf afmaken: 'Ik kk niet want...'. Of geef de pdracht in elke zin een werkwrd te gebruiken. Een andere efening is m vragen in hele zinnen te laten beantwrden: Waarm kk je niet? Ik kk niet mdat ik niet tegen de geur van eten kan. Heveel drink je? Ik drink een paar kppen thee. He vel je je? Ik vel me wel ged. Ik heb alleen last van mijn rug en van mijn darmen. 9

71 GESPREKKEN VOEREN 10

72 GESPREKKEN VOEREN Infrmatie uitwisselen 1F Algemene mschrijving Kan zakelijke (telefn)gesprekken veren ver cncrete, herkenbare nderwerpen binnen de alledaagse leef-, leer- en werkmgeving. Vrbeeld Het gesprek vindt plaats in de vlgende cntext: Een udere man krijgt bezek van de zrghulp. De zrghulp verzrgt de wnd en maakt ndertussen een praatje. Z = zrghulp; O = udere. Het vrbeeld wrdt beschreven vanuit de udere; hij beantwrdt alleen vragen van de zrghulp. (Zrghulp en Oudere begreten elkaar) Z En ging alles ged? O Ja, ja. Alles ging ged. Z Ja? Nu, dan gaan we daar straks ng even ver praten. O Ja. Z Hebt u zelf al weer gefietst? O Ja, ik ga bdschappen den, elke dag. Z Ja? O Ja. Z Nu fijn. Op die elektrische fiets? O Ja. Ja, die kan ik niet missen. Z Want in het verleden heeft u heel eh grte afstanden gefietst? O Ja, verleden jaar heb ik het hele jaar meegedaan. Z Z. O Ik kn niet. Z Ja, jammer hè. Dat je dat dan in met leveren. O Maar ja, de andere jaren, dan ging (?) het wel weer ged. Z Ja, u hpt ng wel weer dat u weer langere afstanden kunt gaan fietsen? O Ja, ja.. Z Daar bent (?) u naarte. O Ja, daar wr (?) ik weer naarte. Z Ja, ja. Maar u bent tch al weer aardig pgeknapt! O Ja zeker, ik heb het lichamelijk eh, de sterkte die met ng kmen natuurlijk, Z Ja, ja O maar ik kan dagelijks vernemen dat het wel een beetje ged gaat. Z Ja, ja. 11

73 GESPREKKEN VOEREN Beschrijving Taak 2. Infrmatie uitwisselen Relevante eindterm 4. Begrijpt een vraag naar infrmatie en beantwrdt de vraag p adequate wijze. 5. Vraagt infrmatie en begrijpt het antwrd p die vraag. 6. Berdeelt f de verkregen infrmatie een antwrd p de vraag is en reageert hierp. Eindterm 5 en 6 behren wel tt deze taak, maar zijn niet relevant in dit vrbeeld. Cntext De alledaagse leefmgeving Onderwerp Cncreet en herkenbaar 12

74 GESPREKKEN VOEREN Kenmerken van de taakuitvering Instrm Tussen Instrm en 1F 1F De vlgende cnstateringen geven aan dat de lezer p weg is naar niveau 1F: Beurten nemen en bijdragen aan samenhang Reageert p de initiatieven van de gesprekspartner m het gesprek te beginnen, gaande te huden en te beëindigen. 2 Reageert niet meer alleen p initiatieven van de gesprekspartner m het gesprek te beginnen, gaande te huden f te Begint, eindigt en hudt het (telefn)gesprek gaande dr middel van veelvrkmende rutines. beëindigen maar neemt zelf k af en te de beurt. Hij vertelt bijvrbeeld uit zichzelf dat het beter gaat met zijn vet, dat hij minder pijn heeft. Neemt de beurt in het gesprek. Hij begint het gesprek bijvrbeeld f maakt een pmerking m het gesprek gaande te huden. De udere zegt bijvrbeeld: Ik Neemt zelf de beurt maar niet altijd p het gede mment. Valt de gesprekspartner bijvrbeeld p een ngepast mment in de rede. kn niet (na de vraag f hij weer fietst). De udere neemt niet vaak zelf de beurt, det weinig m het gesprek gaande te huden en zit vr dit kenmerk dan k Geeft meestal begrijpelijke antwrden p vragen maar niet altijd. nder 1F. De gedachtegang is begrijpelijk vr de Geeft sms een reactie die geen antwrd gesprekspartner. p de vraag is f die niet aansluit bij het vrafgaande. De spreker gaat bijvrbeeld iets vertellen ver elektrische fietsen. Kan begrijpelijke antwrden geven p de vragen van de gesprekspartner. Op de vraag van de zrghulp f de udere al weer fietst, antwrdt hij bijvrbeeld: 'Ja, ik ga bdschappen den, elke dag.' De antwrden van de udere zijn niet altijd begrijpelijk. Hij zit daarm k ng niet helemaal p 1F. 2 De cursieve passages zijn de beschrijvingen zals ze in de Standaarden en eindtermen staan. Daarnder wrdt in de psmming de relatie gelegd met het vrbeeld. 13

75 GESPREKKEN VOEREN Afstemming p del Reageert passend bij de gesprekssituatie en Heeft nagedacht ver vragen die hij wil Bereidt het gesprek vr indien ndig. het del van het gesprek. stellen maar heeft ze niet pgeschreven De udere in dit vrbeeld heeft het gesprek waardr hij ze vergeten is. niet vrbereid. Het is meilijk te berdelen Geeft wel aan dat iets niet duidelijk is f het ndig was dit te den. Daarm kan dit (Hè? f met een blik) maar stelt geen kenmerk in dit vrbeeld niet berdeeld vragen ter verduidelijking. wrden. Herkent de gesprekssituatie en weet dat Stelt vragen ter verduidelijking. hij met zeggen he het met hem gaat. Niet relevant in dit vrbeeld. Maar geeft te weinig infrmatie f Herkent verschillende gesprekssituaties en kan infrmatie die minder van belang is. passende rutines gebruiken. Herkent de gesprekssituatie en weet dat de zrghulp wil weten he het met hem gaat. Hij stemt zijn antwrden daarp af al blijft hij summier in zijn antwrden. Afstemming p Past de basiscnventies te, k telefnisch: Heeft sms ng meite m de Vlgt de gesprekspartner(s) redelijk tenzij er gesprekspartner(s) naam, gret aan het begin en eind van het gesprekspartner te vlgen. Hij begrijpt nverwachte wendingen in het gesprek zijn. gesprek. bijvrbeeld niet waarm ze een De udere kan de zrghulp ged vlgen. algemeen praatje maakt. Past de meest gebruikte (telefn)cnventies Hij vertelt dingen die niet relevant f p te. zijn plaats zijn in een gesprek met de De udere reageert adequaat p de zrghulp. Hij vertelt bijvrbeeld ver een vragen en pmerkingen van de zrghulp. ruzie met zijn vruw. Ondersteunt wrden z ndig met nnverbaal gedrag. Dit kenmerk is niet relevant in dit vrbeeld. Wrdenschat en wrdgebruik Gebruikt de meeste alledaagse wrden. Geen verschil met 1F. Gebruikt de meeste alledaagse wrden. Gebruikt de meeste alledaagse wrden. 14

76 GESPREKKEN VOEREN Met minder alledaagse wrden maakt de udere futen (vernemen in plaats van merken; sterkte in plaats van kracht). Vleiendheid, De uitingen zijn sms meilijk Is sms meilijk verstaanbaar dr de De zinscnstructies zijn eenvudig en meestal verstaanbaarheid en verstaanbaar, bijvrbeeld dr invled invled van dialect f een andere crrect. grammaticale van dialect f andere medertaal. medertaal. De udere in dit vrbeeld is De udere maakt eenvudige, crrecte beheersing sms k meilijk verstaanbaar maar de zinnen. De grammaticale crrectheid is beperkt zrghulp lijkt hem ged te verstaan. Hij maakt een enkele samengestelde zin: tt een klein aantal eenvudige Spreekt in krte zinnen f plakt krte 'De sterkte die met natuurlijk ng kmen grammaticale cnstructies. zinnen f zinsdelen aan elkaar zdat er maar ik kan dagelijks vernemen dat het geen kp f staart aan zit. wel een beetje ged gaat.' 15

77 GESPREKKEN VOEREN Stappenplan naar 1F Beurten nemen en Als de spreker ng niet p 1F zit wat dit kenmerk betreft, kan het zijn dat hij te weinig begrijpt van de gesprekssituatie en het del ervan. bijdragen aan samenhang Bespreek met de spreker de gesprekssituatie, het del en de rllen van de gesprekspartners. In dit vrbeeld wil de zrghulp weten he het met de udere gaat m te bepalen welke zrg hij ndig heeft. Daarm is het van belang dat de udere precies vertelt he het met hem gaat. Bespreek met de spreker welke infrmatie de zrghulp ndig heeft. Oefen met het gestructureerd drgeven van infrmatie: He gaat het met de aandening? (wat vel ik, wat zie ik, wat kan ik al f ng niet) He vel ik me? (ptimistisch, bezrgd) Met welke vragen zit ik? De udere kan in dit gesprek vragen stellen ver zijn situatie, bijvrbeeld: He vaak kmt u ng? He lang duurt het vrdat de wnd genezen is? Is het nrmaal dat het z lang duurt? Inventariseer met de spreker relevante vragen en efen met het frmuleren en stellen van deze vragen. Leer de spreker k he je de beurt kunt nemen m een vraag te stellen: Ik heb ng een paar vragen. Ik wil graag ng iets vragen. Kan ik ng iets vragen? Is het nrmaal dat...? Daarnaast zit er een sciaal aspect aan dit gesprek. Daarm is een praatje ver ketjes en kalfjes k p zijn plek. Bespreek met de spreker ver wat vr zaken je dan kunt beginnen (het weer, de buurt, kpje kffie). Maak de spreker duidelijk dat hij zich in een gesprek met afvragen wat de persn met wie hij praat, weet. In dit vrbeeld weet de zrghulp dat de udere lange afstanden heeft gefietst. Wanneer ze dit benemt, antwrdt de udere met: 'Ja, verleden jaar heb ik het hele 16

78 GESPREKKEN VOEREN jaar meegedaan.' Vr een buitenstaander is dit antwrd nduidelijk: waar heeft hij aan meegedaan? Afstemming p del Als de spreker geen inbreng in het gesprek heeft, kan het zijn dat hij het del van het gesprek niet begrijpt. Leg de spreker uit dat het van belang kan zijn m het gesprek vr te bereiden. Het mment waarp de zrghulp in huis is, is het mment m vragen te stellen. Leer hem bijvrbeeld m een schrijfblkje bij de hand te hebben waarin hij vragen schrijft die hij heeft p het mment dat de zrghulp er niet is. Z vergeet hij zijn vragen niet. Laat hem k bijznderheden pschrijven: als hij pijn heeft, als hij zich niet ged velt. Vr de zrghulp is dat belangrijke infrmatie en z heft hij het niet allemaal te nthuden. Oefen de vrbereiding met dezelfde structuur als bij Beurten nemen en bijdragen aan samenhang genemd is: he gaat het met de aandening, he vel ik me, welke vragen heb ik? Leer hem na te denken f de infrmatie die hij krijgt duidelijk is, bijvrbeeld dr de verkregen infrmatie (in eigen wrden) te herhalen. Bijvrbeeld als de zrghulp zegt dat ze p maandag, dinsdag en wensdag kmt en dat p de andere dagen haar cllega kmt, behalve p zndag. Dan kmt er niemand. De spreker herhaalt: Dus u kmt p maandag, dinsdag en wensdag. Op dnderdag, vrijdag en zaterdag kmt uw cllega. En p zndag kmt er niemand. Oefen met het stellen van vragen als infrmatie niet duidelijk is. Bijvrbeeld: Kunt u dat ng een keer zeggen? Bedelt u dat u dan maar drie dagen kmt? He vaak met ik medicijnen innemen? Wanneer met ik bellen? Afstemming p gesprekspartner(s) Als de spreker zijn taalgebruik niet afstemt p de gesprekspartner, kan het zijn dat hij niet bekend is met de gesprekssituatie f niet kan berdelen welk taalgebruik gepast is in dit gesprek. Laat een aantal verschillende gesprekssituaties bekijken/beluisteren m een gevel te ntwikkelen vr het feit dat je je taalgebruik afstemt p de persn met wie je praat. Bijvrbeeld: Spreek je de persn aan met u f je? Maar k: kun je in je eigen dialect blijven spreken? 17

79 GESPREKKEN VOEREN Wrdenschat en wrdgebruik Als de spreker niet p een begrijpelijke manier infrmatie kan geven f als hij zijn gesprekspartner niet kan vlgen, kent hij waarschijnlijk te weinig wrden. Het kan zijn dat het m wrden gaat vr die specifieke situatie, het kan k m algemene wrden gaan. Het kan k zijn dat hij de wrden wel kent maar zelf niet gebruikt. Laat de spreker luisteren naar vergelijkbare situaties en besteed aandacht aan nbekende wrden. Dit kan dr hem een zin te laten herhalen. Aan de uitspraak van de zin hrt u waarschijnlijk welke wrden nbekend zijn. Of selecteer zelf een aantal wrden waarvan u denkt dat de spreker ze niet kent en vraag naar de betekenis. Zijn de wrden inderdaad nbekend, maak dan wrdenschatefeningen met de wrden (zinnen met een gat waar het wrd ingevuld met wrden/mschrijving). De spreker kent misschien wel veel wrden, maar gebruikt ze niet. Laat hem dan assciatieefeningen den, waardr weer meer wrden vr in 't hfd kmen te zitten. Vrbeeld van z'n efening: nem (bijvrbeeld) acht wrden waaraan je denkt bij het wrd... (zrg, bdschappen, fietsen). De spreker zal dan wel bekende wrden nemen, maar je activeert het gebruik dr hem een flink aantal wrden te laten bedenken. Vleiendheid, verstaanbaarheid en Een spreker nder 1F spreekt sms in een dialect dat de persn met wie hij spreekt, niet verstaat. Het kan k zijn dat hij blijft spreken in krte, enkelvudige zinnen waardr zijn taalgebruik niet vleiend klinkt. grammaticale beheersing Bespreek met de spreker welke zinnen/wrden dialect zijn en zek samen naar andere zinnen/wrden. Laat hem bijvrbeeld een lijstje maken met aan de ene kant wrden en zinnen in zijn dialect en aan de andere kant 'de vertaling' in Standaardnederlands. Oefen met het duidelijk articuleren van wrden en zinnen. Dit kan k dr zinnen na te laten zeggen. Laat de spreker efenen met het spreken in langere zinnen die niet alleen grammaticaal crrect zijn maar k inhudelijk. In dit vrbeeld zegt de udere 'Verleden jaar heb ik het hele jaar meegedaan.' En vervlgens: 'Ik kn niet.' Help hem deze zin beter te frmuleren dr vragen te stellen als: 'Wat kn je niet?', 'Wanneer kn je dat niet?' Dus: 'Ik kn dit jaar niet meeden aan de lange afstanden.' Laat hem die zin vervlgens een aantal keer herhalen. 18

80 GESPREKKEN VOEREN Deelnemen aan discussie en verleg 2F Algemene mschrijving Kan in (telefn)gesprekken infrmatie uitwisselen, zijn mening uiten en gevelens nder wrden brengen ver cncrete nderwerpen gerelateerd aan de leef-, leer- en werkmgeving. Vrbeeld Fragment uit het televisieprgramma Debat p 2. In deze aflevering wrdt er gediscussieerd ver de vraag f mensen die ngeznd leven meer zrgpremie meten betalen. Ok wrdt er gepraat ver mensen die hun zrgpremie niet meer (kunnen) betalen. Ns is een van de vele jngeren die hun zrgpremie niet meer kunnen betalen. P = presentatrice, N = Ns, deelnemer aan discussie, M = meneer Mulder, H = meneer van der Heven, twee andere deelnemers aan discussie. Het vrbeeld is beschreven vanuit Ns. P: Nederland telt inmiddels al meer dan mensen die al langer dan een half jaar geen premie hebben betaald en een grt deel daarvan zijn jngeren. Ns, jij bent rapper, je artiestennaam is Ns. N: Ja, dat klpt. P: Jij bent een jngere die in de schulden zit. Heveel schuld heb je? N: Ongeveer plus minus 2000 Eur kan ik zeggen, wat ik heb pgebuwd bij de zrgverzekeringen. P: Dat is alleen maar de zrgverzekeraar? N: Ja, alleen de zrgverzekeraar. P: He kan die schuld z hg plpen? N: Op een gegeven mment begn ik mijn baan kwijt te raken en dan lp je swies tegen de muur aan en dan stpt alles. En dan kan je het, kan je p een gegeven mment kan je het niet meer bijbenen en dan begint het gewn p te stapelen. P: En dat is inmiddels rnd de 2000 Eur. N: Juist. P: Meneer Mulder, u scheef in de Vlkskrant, wanbetalers zijn klaplpers, is Ns een klaplper? M: Ja, dat is die. Ik wil k heel duidelijk zeggen waarm. In Nederland is iedereen verzekerd en daarvr met je een premie betalen en daarvr heb je k recht p zrg. Mensen die geen premie betalen, hebben wel recht p zrg. Want ik denk, als de heer Ns naar het ziekenhuis gaat met een gebrken been wrdt hij wel gehlpen terwijl hij zijn premie niet heeft betaald. Dat kun je niet verkpen. N: (valt M in de reden) Nee, nee, dat is niet waar. P: Heel even. Laat meneer Mulder even... M: Dat kunnen we niet verkpen tegen de mensen die wel netjes hun premie betalen en die daar, mdat andere mensen die hun premie niet betalen, meer zullen meten betalen en dat ndergraaft de slidariteit van het systeem. P: Ns, reageer jij daar eens p. N: Ik kan uit ervaring zeggen dat niet alleen ik maar geneg meerdere mensen in deze situatie zitten en ik heb k wel eens een vriend gehad die in het ziekenhuis mest wrden pgenmen. En eh gegeven mment zat hij daar de hele nacht in het ziekenhuis en werd hij alsmaar niet gehlpen. Er (...) bleek dat iets niet in rde was met zijn zrgverzekering. Dus hij werd niet gehlpen. Dus hij kn gewn naar 5 uur nachtenlang wachten gewn naar huis. 19

81 GESPREKKEN VOEREN P: Maar ik wil even Ns, naar wat de heer Mulder zegt, drdat jij niet betaalt, meten andere mensen meer betalen. N: Ja, maar als je niet kán betalen, dat wil niet zeggen dat ik nit heb betaald. P: Je kunt het gewn niet meer. N: Op een gegeven mment kan je niet meer betalen. P: Meneer Mulder, je kan het gewn niet meer. M: Maar heel veel mensen, k mensen met een laag inkmen zijn wel in staat m te betalen. Sms is het meilijk, meten de mensen de eindjes aan elkaar knpen, dus heel veel mensen kunnen het wel. Ik zu tegen de heer Ns willen zeggen N: (valt M in de reden) Maar heel veel mensen, heel veel mensen k niet. H: Mag ik even, mag ik even... P: Heel even. Meneer Van der Heven, u bent nclg. H: Ik begrijp dat de heer Ns heel erg in prblemen is, maar ik wil tch prtesteren tegen de mededeling dat mensen die niet verzekerd zijn p de eerste hulp niet behandeld wrden. Als mensen in het ziekenhuis kmen, dan behandelen wij die ngeacht he zij verzekerd zijn. N: (erdrheen) Mijn ervaring.. P: Iedereen met dezelfde zrg N: (praat erdr heen) H: Mensen betalen geen zrgpremie, maar ze wrden wel gehlpen. N: (erdrheen) Ze wrden niet gehlpen. P: Maar vindt u dan dat ze niet gehlpen meten wrden? H: Ik wil dat ze gehlpen wrden, natuurlijk, maar dat is z n belangrijk ged, dat iedereen gehlpen met wrden, dat k iedereen met betalen, want anders huden we dat niet vl. V: De meeste mensen willen betalen, maar smmige kunnen niet betalen. N: Kunnen niet betalen, dat met u begrijpen. Meer dan duizenden mensen zitten in mijn situatie, die gewn jarenlang hun zrgpremie netjes hebben betaald. Op een gegeven mment kmen ze net als mij in de shit. Baan kwijt, met je rennen naar de SZaW. Nu, vrdat dat eerder is geregeld, lp je k weer achter. 20

82 GESPREKKEN VOEREN Beschrijving Taak 1. Deelnemen aan discussie en verleg Relevante eindterm 1. Vlgt in discussie en verleg de lijn van de discussie. 2. Geeft uitleg waarm iets een prbleem is en geeft zijn mening ver de plssing van een prbleem. Geeft cmmentaar p de mening van anderen en reageert passend p kritiek. 3. Drukt p passende wijze een vertuiging, mening, instemming en afkeuring uit. Cntext De leefmgeving Onderwerp Cncreet 21

83 GESPREKKEN VOEREN Kenmerken van de taakuitvering 1F Tussen 1F en 2F 2F De vlgende cnstateringen geven aan dat de lezer p weg is naar niveau 2F: Beurten nemen en bijdragen aan Begint, eindigt en hudt het (telefn)gesprek gaande dr middel van veelvrkmende Neemt in de discussie de beurt met rutines als: Stelt een reactie uit ttdat hij de bijdrage van de ander geïnterpreteerd en berdeeld heeft. samenhang rutines. 3 Mag ik even wat zeggen? Ns luistert naar de bijdragen van de De gedachtegang is begrijpelijk vr de gesprekspartner. Ik wil graag reageren p wat meneer X zegt. anderen maar valt gesprekspartners k regelmatig in de rede als hij het niet eens Ik ben het niet eens met... is met hun uitspraken. Dat heeft meer te Geeft niet alleen begrijpelijke maar meestal k duidelijke antwrden en maken met zijn verntwaardiging dan met zijn niveau. reacties. Vertelt bijvrbeeld heveel zrgpremie hij per maand zu meten Ns luistert naar de gesprekspartners en reageert daarna meestal adequaat. betalen en wat zijn maandinkmen is. Een enkele keer geeft hij geen duidelijk Geeft sms een reactie die niet duidelijk f relevant is: vertelt bijvrbeeld dat hij k belasting betaalt. antwrd. Bijvrbeeld bij de vraag heveel schulden hij heeft, nemt hij alleen zijn schulden bij de zrgverzekeraar. Gebruikt de juiste frase m aan het wrd te kmen. Ns gebruikt geen specifieke frases m aan het wrd te kmen. Hij reageert inhudelijk p de uitingen van zijn gesprekspartners. Dit kenmerk is minder relevant in dit vrbeeld mdat de presentatrice mensen het wrd geeft. 3 De cursieve passages zijn de beschrijvingen zals ze in de Standaarden en eindtermen staan. Daarnder wrdt in de psmming de relatie gelegd met het vrbeeld. 22

84 GESPREKKEN VOEREN Afstemming p del Bereidt het gesprek vr indien ndig. Heeft de discussie vrbereid. Heeft Maakt het eigen gespreksdel duidelijk vr de Stelt vragen ter verduidelijking. nagedacht ver zijn mening en gesprekspartner. Herkent verschillende gesprekssituaties en argumenten. Ns maakt zijn gespreksdel niet expliciet kan passende rutines gebruiken. Keert met hulp terug naar het duidelijk maar uit zijn bijdragen wrdt wel gespreksdel bijvrbeeld dr een duidelijk waarm hij deelneemt aan de nieuwe vraag van de presentatrice. discussie. Hij vertelt het verhaal van de Begrijpt dat dit gesprek een discussie is jngere die de zrgpremie wel wil, maar ver het niet betalen van zrgpremie en niet kan betalen. dat zijn rl in dit gesprek is; degene die Keert na een uitweiding in het gesprek terug geen zrgpremie betaalt. naar het gespreksdel. Stelt vragen als hij het niet met iemand Ns weidt uit ver zijn vriend die in het eens is. Bijvrbeeld: 'Maar weet u wel ziekenhuis niet gehlpen werd na de he weinig geld smmige mensen pmerking dat iedereen in het ziekenhuis hebben?' gehlpen wil wrden, k al betaal je geen premie. Maar dit is in het belang van zijn verhaal. De presentatrice brengt het gesprek terug naar het gespreksdel. Het is niet ndig dat hij dat zelf det. Stelt delgerichte vragen m de gewenste infrmatie te krijgen en m de verkregen infrmatie te cntrleren en te bevestigen. Ns stelt geen vragen, evenals de andere sprekers in deze discussie. Deze kenmerken kunnen in dit vrbeeld dus niet ged berdeeld wrden. Afstemming p Vlgt de gesprekspartner(s) redelijk tenzij er Kan de discussie vlgen, maar de Intrduceert zichzelf passend en duidelijk gesprekspartner(s) nverwachte wendingen in het gesprek zijn. discussie gaat sms te snel vr hem (naam, functie/rl, reden vr dit gesprek). 23

85 GESPREKKEN VOEREN Past de meest gebruikte (telefn)cnventies waardr hij meite heeft m met een Dit is niet relevant in dit vrbeeld. Ns te. gede reactie te kmen. wrdt geïntrduceerd dr de Ondersteunt wrden z ndig met nn- Reageert sms met een (te) krt presentatrice. verbaal gedrag. antwrd mdat hij niet ged begrijpt wat Stemt tn, taalgebruik vr reactie er van hem verwacht wrdt. (infrmeel/frmeel/zakelijk; taalvariatie) en Hij stemt zijn taalgebruik meestal af p nn-verbaal af p de gesprekspartner. zijn gesprekspartners maar is sms te Ns heeft zijn taalgebruik enigszins infrmeel. afgestemd p de gesprekspartners. Hij weet dat ieder de gelegenheid met Zijn taalgebruik is aan het eind misschien krijgen zijn standpunt uit te leggen en te te infrmeel vr de situatie: 'Op een verdedigen maar vraagt sms te veel gegeven mment kmen ze net als mij "in spreektijd f reageert niet adequaat p de de shit". Baan kwijt, met je rennen naar uitingen van anderen (te emtineel de SZaW.' Hij heeft dat zelf wel in de bijvrbeeld). gaten want bij 'shit' maakt hij met zijn vingers aanhalingstekens in de lucht. Herkent het spreekdel van anderen, schat reacties in en reageert hierp. Ns begrijpt welke standpunten de andere gesprekspartners hebben en reageert hierp. Wrdenschat en wrdgebruik Gebruikt de meeste alledaagse wrden. Varieert iets in wrdgebruik. Zekt af en te naar wrden als hij geen alledaagse wrden kan vinden vr wat hij wil zeggen. Begrijpt niet alle wrden die de gesprekspartners gebruiken (ndergraven; slidariteit; ngeacht) maar kan discussie wel blijven vlgen. De wrdenschat is vldende en adequaat vr het uitveren van taken. Ns beschikt ver vldende wrden m de discussie te kunnen veren. Smmige wrden gebruikt hij niet p de gede manier 'gegeven mment', 'naar nachtenlang 5 uur wachten', 'vrdat dat eerder is geregeld', maar hij blijft altijd 24

86 GESPREKKEN VOEREN Valt af en te in herhaling mdat hij niet duidelijk. weet he hij het anders kan zeggen. Hij maakt wrdcmbinaties die niet klppen: 'ngeveer plus minus 2000 eur', 'geneg meerdere mensen'. Varieert enigszins in wrdgebruik. Hij varieert in zijn wrdgebruik. Bijvrbeeld: 'dan lp je tegen een muur aan/dan stpt alles', 'meer dan duizenden/meerdere jngeren'. Hij gebruikt idimatische uitdrukkingen 'lpt tegen een muur aan', 'zitten in mijn situatie'. Het is sms ndig een mschrijving te geven van een niet gekend wrd. Ns heft geen wrden f begrippen te mschrijven. Vleiendheid, De zinscnstructies zijn eenvudig en meestal Maakt langere zinnen maar daar zitten De meeste uitingen zijn grammaticaal crrect. verstaanbaarheid en crrect. ng wel futen in (verkeerde Ns maakt langere, samengestelde en grammaticale wrdvlgrde bijvrbeeld f passieve zinnen. beheersing cngruentiefuten). Ns maakt sms futen in zijn zinnen en nduidelijke verwijzingen: 'en dan begint het gewn p te stapelen'. Sms maakt hij futen met tijd maar dit is deels k spreektaal 'p een gegeven mment begn ik mijn baan kwijt te raken en dan lp je tegen een muur aan'. Aarzelingen en futen in zinsbuw zijn eigen aan gesprken taal en kmen dus vr, maar 25

87 GESPREKKEN VOEREN wrden z ndig hersteld. Aarzelingen en futen wrden niet hersteld maar dat is k niet ndig. Ns spreekt sms snel waardr hij niet altijd ged verstaanbaar is. 26

88 GESPREKKEN VOEREN Stappenplan naar 2F Beurten nemen en bijdragen aan samenhang Als de spreker meite heeft met beurten nemen en bijdragen aan de samenhang in de discussie, kan het zijn dat hij de gesprekssituatie waarvan hij deel uitmaakt, nvldende kent en niet weet wat zijn rl is. Het kan k zijn dat hij te weinig van het nderwerp weet f de discussie meilijk kan vlgen mdat hij niet vldende begrijpt wat zijn gesprekspartners zeggen. Bespreek de gesprekssituatie. Het is een discussie. Een discussie wrdt vaak geverd dr sprekers met verschillende meningen. Een eerste del is het delen van elkaars meningen. Een tweede del is vaak de ander prberen te vertuigen van je gelijk. Een del is vaak k het kmen tt vereenstemming f afspraken (bijvrbeeld de aanpak van een prbleem p het werk). Help de spreker structuur aan te brengen in zijn verhaal: 1. Wat is het prbleem/de discussie/de vraag? 2. Wat weet ik ervan?/wat zijn mijn ervaringen? 3. Wat vind ik ervan?/ben ik het ermee (n)eens? 4. Welke argumenten heb ik daarvr? 5. Heb ik plssingen/alternatieven? Leer de spreker de cnventies van een discussie: luister naar de anderen, val elkaar niet in de rede, kies de gede mmenten m de beurt te nemen, reageer p wat de ander zegt, veg daar iets aan te, et cetera. Leer de spreker handige zinnen waarmee hij aan het wrd kan kmen: Ik wil daar graag p reageren. Ik ben het hier niet mee eens. Of infrmeel: Nu wil ik even iets zeggen... Leer de spreker ged te luisteren naar de gesprekspartner zdat hij zijn inbreng afstemt p de gesprekspartner en z bijdraagt aan de samenhang. Leer hem zinnen waarmee hij kan reageren p uitingen van de ander: Dat zeg je nu wel maar; Je vindt dus dat... maar heb je wel gedacht aan... 27

89 GESPREKKEN VOEREN Afstemming p del Wanneer de spreker meite heeft met het veren van een discussie, kan het zijn dat het del van de discussie niet duidelijk is. Bespreek het del van de discussie, zijn eigen del en dat van de gesprekspartner(s). Wat wil je met deze discussie bereiken? Welke infrmatie wil je krijgen f geven? He uitverig zul je zijn? Wat vertel je wel en wat niet? Leer de spreker dat je best kunt afwijken van je gespreksdel, bijvrbeeld met een grapje m de gede sfeer te behuden, maar dat je daarna weer terugkeert naar het gespreksdel. Leer hem k zinnen waarmee hij dit kan den: Maar we hadden het ver Om terug te keren naar Leer de spreker in welke situaties het ndig is m het gespreksdel te benemen. In dit vrbeeld was dit niet meer ndig maar vaak kan het nuttig zijn m het wel te den. Bijvrbeeld als je met een klant een discussie gaat veren ver de leveringsvrwaarden. Leer k zinnen aan waarmee je het gespreksdel kunt benemen: We hebben een gesprek naar aanleiding van uw klacht/vraag ver... Leer sprekers m het gesprek p dit punt vr te bereiden, als het m een belangrijke discussie gaat. Bespreek met de spreker he hij zich kan vrbereiden. Laat hem eerst bedenken wat zijn eigen mening is en daar argumenten bij zeken. Laat hem dan bedenken wat de mening(en) van zijn gesprekspartner(s) zullen zijn. In dit vrbeeld had Ns kunnen verwachten dat iemand zu zeggen dat mensen die geen premie betalen klaplpers zijn. Dan is het slim m van tevren te bedenken wat je daarp kunt zeggen. Afstemming p gesprekspartner(s) Een spreker die ng niet p niveau 2F zit, kan meite hebben met het afstemmen p de gesprekspartner. Hij hudt bijvrbeeld nvldende rekening met het feit dat de gesprekspartner hem misschien niet kent f niet ver vldende achtergrndinfrmatie beschikt m de infrmatie te kunnen interpreteren. Of hij hudt geen rekening met leeftijd, functie, et cetera, van de gesprekspartner waardr zijn taalgebruik te frmeel f te infrmeel wrdt. Bespreek met de spreker wie zijn gesprekspartner(s) is/zijn en wat de kenmerken van de gesprekssituatie zijn. Laat zien, bijvrbeeld aan de hand van vrbeeldgesprekken p vide (yutube), he het taalgebruik kan afhangen van de gesprekspartners. Vrbeeld: een discussie bij Paul & Witteman f bij Kassa. Maak duidelijk dat het van belang kan zijn jezelf ged te intrduceren: niet alleen je naam maar k in welke rl je de discussie vert. 28

90 GESPREKKEN VOEREN Zit je hier vanwege je werk? Vanwege je ervaring, vanwege Oefen met het frmuleren van jezelf vrstellen. Wat vertel je, zdat een ander een passend beeld van je krijgt? Wrdenschat en wrdgebruik Het kan zijn dat een spreker het gesprek niet ged kan veren mdat hij ver te weinig wrden beschikt óf de wrden vr die specifieke gesprekssituatie niet kent. Laat hem naar discussies luisteren die passen bij zijn niveau f daar net iets bven zitten. Besteed aandacht aan wrden en zinnen die vaak vrkmen in een discussie: Dat ben ik niet met je eens; Ik spreek uit ervaring; Mijn mening is...; Ik vind dat... Als het m een specifieke situatie gaat met bijvrbeeld jargn, laat de spreker dan (m, et hulp) wrden uit dit jargn verzamelen en leren. Het is van belang dat hij de wrden niet alleen begrijpt maar zelf kan gebruiken. Daarm is het k ndig te leren he de wrden in een zin gebruikt wrden en in cmbinatie met andere wrden. In dit vrbeeld gaat het m wrden rnd de zrgpremie. Daarnaast is het van belang dat een spreker expliciet met wrden efent, ls en in de cntext van zinnen en kleine tekstjes. Zrg vr vldende herhaling. Misschien kent de spreker wel vldende wrden maar gebruikt hij slechts een klein deel daarvan tijdens het spreken (en schrijven). Geef hem dan efeningen waarbij hij bijvrbeeld synniemen van wrden met bedenken, laat hem zinnen p een andere manier zeggen, et cetera. Vleiendheid, verstaanbaarheid en grammaticale beheersing Wanneer een spreker veel futen maakt in langere, samengestelde zinnen f blijft spreken in krte, enkelvudige zinnen, dan heeft hij grammaticale ndersteuning ndig. In een discussie is het belangrijk m verstaanbaar te spreken. Het kan zijn dat de spreker dit met efenen. Laat hem luisteren naar teksten net bven zijn niveau. Selecteer relevante zinnen en laat de spreker deze zinnen nazeggen. Geef hem een deel van een zin en laat hem de zin (mndeling) afmaken. Ik kan de zrgpremie niet betalen want... 29

91 GESPREKKEN VOEREN Ik wil wel betalen maar... Als veel mensen hun zrgpremie niet betalen, dan... Ik vind dat... Oefen in het duidelijk articuleren. Tip vr de spreker: neem je verhaal/stem p en luister naar je eigen stem. Luister naar je verstaanbaarheid. Wat kan beter, welke letters/wrddelen spreek je duidelijk uit, welke niet. Neem vier zinnen p, luister, bedenk en vraag tips aan anderen (die meeluisteren) wat beter kan, en de het dan verbeterde versie - ng een keer. Luister naar het verschil. 30

92 GESPREKKEN VOEREN Infrmatie uitwisselen 2F Algemene mschrijving Kan in (telefn)gesprekken infrmatie uitwisselen, zijn mening uiten, en gevelens nder wrden brengen ver cncrete nderwerpen gerelateerd aan de leef-, leer- en werkmgeving. Vrbeeld Fragment uit Lees en Schrijf! Taal p je werk (Stichting Expertisecentrum ETV.nl). Deze serie heeft tt del mensen te stimuleren hun lees- en schrijfniveau te verhgen. Sjaak werkt p Schiphl. Hij kn niet lezen en schrijven maar heeft een cursus gevlgd. Dieuwertje Blk zekt hem p p zijn werk en praat met zijn teamleider ver het belang van kunnen lezen en schrijven p het werk. TL = Teamleider, M = Medewerker, I = Interviewster. Het gaat in het vrbeeld m het taalgebruik van de chef. TL Ik zie dat je assistentie mee hebt gekre... M Dieuwertje I Dieuwertje Blk TL Hai Dieuwertje, wat leuk. M Dit is Sjrs. I Sjrs is de teamleider. M Ja. TL Ik ben eh teamleider van Sjaak. Wat leuk dat je kmt helpen. Sjaak heeft het altijd erg druk. Dus eh, elke hulp kunnen wij wel gebruiken. I Kijk, nee eh, wij hadden het ver de prblemen die Sjaak heeft met lezen en schrijven. Heb je het er met hem k ver? M Ik heb het er met hem k ver, ja. DB Vind je hem veranderd sinds hij naar schl is gegaan? TL Ja, hij is wat pgewekter, wat vrlijker. Hij was in het begin een beetje teruggetrkken. Eh, kwam geen kffiedrinken, bleef lekker buiten. Sinds hij naar schl gaat, is hij pgewekt. Hij is weer helemaal nder de mensen. I Zijn jullie actief als het gaat m laaggeletterden, behalve dan met Sjaak? TL Vanuit het Schiphlcllege zijn we bezig m wat p te starten. Vr laaggeletterdheid, m te leren lezen, schrijven en eh praten, articuleren. Ok dat is ng wel een prbleem. I Maar waarm is het nu belangrijk hè dat mensen als Sjaak eh ged leren lezen en schrijven? Waarm vinden jullie dat, als Schiphl, z belangrijk? TL Nu je ziet als grte internatinale luchthaven, die publiceert veel, er gebeurt van alles in de mgeving. En eh dat den wij allemaal p intranet,.. I Daar hebben zij k mee te maken. TL Daar hebben zij k mee te maken ja. Zij willen k graag weten en thuis kunnen vertellen wat er p Schiphl gebeurt. En dat wrdt allemaal via de cmputer wrdt dat gestuurd in nieuwsbrieven en dan ja, dan kan Sjaak dat niet ged lezen hè. Dan kan hij dus niet ver de dingen die p Schiphl spelen thuis ver meepraten. 31

93 GESPREKKEN VOEREN Beschrijving Taak 2. Infrmatie uitwisselen Relevante eindterm 5. Wisselt infrmatie uit in standaard berepsgesprekken, infrmatieve gesprekken en vraaggesprekken. Cntext De werkmgeving Onderwerp Cncreet 32

94 GESPREKKEN VOEREN Kenmerken van de taakuitvering 1F Tussen 1F en 2F 2F De vlgende cnstateringen geven aan dat de lezer p weg is naar niveau 2F: Beurten nemen en bijdragen aan samenhang Begint, eindigt en hudt het (telefn)gesprek gaande dr middel van veelvrkmende rutines. De gedachtegang is begrijpelijk vr de gesprekspartner. 4 Gebruikt k minder veelvrkmende rutines m het gesprek te beginnen, te beëindigen en gaande te huden, bijvrbeeld: Het was een leuk gesprek. Ik hp dat je ng eens terugkmt. Stelt een reactie uit ttdat hij de bijdrage van de ander geïnterpreteerd en berdeeld heeft. Dit kenmerk kan in dit vrbeeld meilijk berdeeld wrden mdat het een interview is waarin de een alleen vragen stelt en de ander Geeft niet alleen begrijpelijke maar k duidelijke antwrden p de vragen. Vertelt bijvrbeeld duidelijk he Sjaak veranderd is. alleen vragen beantwrdt. De teamleider wacht tt hij een vraag krijgt en geeft daarp antwrd als hij de beurt krijgt. Gebruikt de juiste frase m aan het wrd te Luistert naar de inbreng van de kmen. gesprekspartner en reageert daar adequaat p. Vertelt bijvrbeeld p de vraag wat het bedrijf det vr laaggeletterden, dat het bedrijf cursussen lezen en schrijven rganiseert. Hij begret Dieuwertje met 'Ha Dieuwertje, wat leuk'. Als Dieuwertje zegt: 'Sjrs is de teamleider', neemt de teamleider de beurt ver met: 'Ik ben teamleider van Sjaak. Wat leuk dat je kmt helpen.' Afstemming p Bereidt het gesprek vr, indien ndig. Heeft van tevren bedacht wat hij wil Maakt het eigen gespreksdel duidelijk vr de del Stelt vragen ter verduidelijking. vertellen. gesprekspartner. Herkent verschillende gesprekssituaties en kan Praat sms ver zaken die niet bij het Dit kenmerk is niet relevant in dit passende rutines gebruiken. gespreksdel passen. Vertelt bijvrbeeld vrbeeld. ver andere cursussen die het bedrijf Keert na een uitweiding in het gesprek terug geeft. naar het gespreksdel. Keert terug naar het gespreksdel maar Er zijn geen uitweidingen in het gesprek. 4 De cursieve passages zijn de beschrijvingen zals ze in de Standaarden en eindtermen staan. Daarnder wrdt in de psmming de relatie gelegd met het vrbeeld. 33

95 GESPREKKEN VOEREN heeft daarbij wel hulp ndig, bijvrbeeld Alleen in het begin maakt de teamleider dr een nieuwe vraag van de een grapje m daarna terug te keren naar interviewster. het gespreksdel: 'Sjaak heeft het altijd erg druk dus elke hulp kunnen we wel gebruiken.' Hij begrijpt waarvr Dieuwertje kmt en geeft serieus antwrd p haar vragen. Hij werkt mee aan haar gespreksdel en stemt zijn reacties daarp af. Stelt delgerichte vragen m de gewenste infrmatie te krijgen en m de verkregen infrmatie te cntrleren en te bevestigen. Dit kenmerk is niet relevant in dit vrbeeld. Afstemming p Vlgt de gesprekspartner(s) redelijk tenzij er Begrijpt de rl van de interviewster maar Intrduceert zichzelf passend en duidelijk gesprekspartner(s) nverwachte wendingen in het gesprek zijn. handelt daar niet altijd naar. Hij begint (naam, functie/rl, reden vr dit gesprek). Past de meest gebruikte (telefn)cnventies bijvrbeeld een ndernsje met de De teamleider stelt zichzelf vr met naam te. medewerker ver een gebeurtenis in het en functie en verwelkmt de interviewster. Ondersteunt wrden z ndig met nn- bedrijf. Stemt tn, taalgebruik verbaal gedrag. Begrijpt de vragen van de interviewster f (infrmeel/frmeel/zakelijk; taalvariatie) en stelt een vraag als hij weet wat vr nn-verbaal af p de gesprekspartner. antwrd verwacht wrdt. De teamleider stemt zijn taalgebruik af p Hij heeft ng meite met het vinden van de interviewster. In het begin is hij een passende huding en passend misschien iets te infrmeel vr de situatie taalgebruik: hij blijft bijvrbeeld te (grapje) maar hij past zijn tn snel aan. infrmeel f wrdt te frmeel. Herkent het spreekdel van anderen, schat reacties in en reageert hierp. Hij begint niet ver zaken te praten die 34

96 GESPREKKEN VOEREN afwijken van het gespreksdel van de gesprekspartner en geeft antwrden die relevant zijn vr de gesprekspartner. Wrdenschat en wrdgebruik Gebruikt de meeste alledaagse wrden. Varieert meer in wrdgebruik. Hij gebruikt bijvrbeeld verschillende wrden m het belang van lezen en schrijven te benemen (belangrijk, ndzakelijk, een eis). Zekt af en te naar wrden als hij geen alledaagse wrden kan vinden vr wat hij wil zeggen. De wrdenschat is vldende en adequaat vr het uitveren van taken. De teamleider kent vldende wrden m adequaat antwrd te geven p de vragen. Varieert enigszins in wrdgebruik. Hij varieert in zijn wrdgebruik als hij bijvrbeeld beschrijft he Sjaak veranderd is (pgewekter/vrlijker/nder de mensen). Het is de vraag f hij het wrd 'articuleren' ged gebruikt. Het is sms ndig een mschrijving te geven van een niet gekend wrd. Waarschijnlijk zekt hij naar het wrd 'frmuleren'. In plaats van een mschrijving te geven (bijvrbeeld: zeggen wat je denkt), kiest hij een wrd dat erp lijkt maar met een andere betekenis: 'articuleren'. Vleiendheid, De zinscnstructies zijn eenvudig en meestal Maakt langere zinnen maar daar zitten ng De meeste uitingen zijn grammaticaal crrect. verstaanbaarheid crrect. wel futen in. Bijvrbeeld verkeerde De zinnen van de teamleider zijn ver het en grammaticale wrdvlgrde f cngruentiefuten (het algemeen crrect. beheersing nderwerp is meervud en het werkwrd Hij maakt samengestelde en passieve enkelvud f andersm). zinnen 35

97 GESPREKKEN VOEREN Aarzelingen en futen in zinsbuw zijn eigen aan gesprken taal en kmen dus vr, maar wrden z ndig hersteld. Er zitten wat kleine futen in de zinnen 'En dat wrdt allemaal via de cmputer wrdt dat gestuurd; Dan kan hij dus niet ver de dingen die p Schiphl spelen thuis ver meepraten.', maar dat zijn spreektaalkenmerken. Futen wrden niet hersteld maar dat is k niet ndig. 36

98 GESPREKKEN VOEREN Stappenplan naar 2F Beurten nemen en bijdragen Als de spreker meite heeft met beurten nemen en bijdragen aan de samenhang van het gesprek, kan het zijn dat hij de gesprekssituatie waarvan hij deel uitmaakt, nvldende kent en niet weet wat zijn rl is. aan samenhang Leer de spreker handige zinnen waarmee hij aan het wrd kan kmen: Mag ik hier iets p zeggen? Ik wil daar graag p reageren. Of infrmeel: Dat zeg je nu wel maar... Bespreek met de spreker de gesprekssituatie: Wie wil iets van wie weten? Wie neemt daarm het initiatief? Om te kunnen bijdragen aan de samenhang, met de spreker p de hgte zijn van het del en daarp kunnen afstemmen. Lees verder bij Afstemming p del. Leer de spreker ged te luisteren naar de gesprekspartner zdat hij zijn inbreng afstemt p de gesprekspartner en z bijdraagt aan de samenhang: Laat hem bijvrbeeld efenen met het luisteren naar de vraag. Na elke vraag herhaalt hij de vraag en denkt hij na ver wat de vraag betekent en wat vr antwrd passend is. De vraag wrdt ngmaals gesteld en de spreker geeft antwrd. Afstemming p Als de spreker het gesprek niet adequaat vert, kan het zijn dat het spreekdel van het gesprek niet duidelijk is. del Bespreek het del van het gesprek, je eigen del en het del van de ander. Het del van het gesprek is infrmatie geven ver het belang van kunnen lezen en schrijven in relatie tt werk, mensen mtiveren te gaan leren en bedrijven stimuleren m dit te ndersteunen. Diewertje wil de kijker z ged mgelijk infrmeren; ze wil daarm een aantal dingen weten, nder andere wat het belang is van de werkgever. Sjaak werkt mee aan dit del dr een aantal relevante dingen te vertellen maar zijn eigen del kan zijn m een psitief beeld te schetsen van Schiphl als werkgever. Laat de spreker zien dat het del van het gesprek cnsequenties heeft vr he je het gesprek vert: Wat wil je met dit gesprek bereiken? 37

99 GESPREKKEN VOEREN Welke infrmatie wil je krijgen f geven? He uitverig zul je zijn? Wat vertel je wel en wat niet? Het is daarm verstandig een belangrijk gesprek vr te bereiden. In dit vrbeeld: Sjaak geeft wel antwrd p de vraag waarm het vr Schiphl belangrijk is dat mensen kunnen lezen en schrijven maar hij richt zich daarbij vral p het belang van de mensen zelf. Als hij dit beter vrbereid had, had hij meer kunnen vertellen ver het belang van Schiphl. Leer de spreker he hij het gesprek kan vrbereiden. Wat wil hij in ieder geval gezegd hebben? Kan hij dit niet als antwrd p een vraag geven, leer hem dan zinnen als: En wat ik daar ng graag aan te wil vegen; Wat ik ng graag wil zeggen; Wat nu niet genemd wrdt maar wat wel belangrijk is... Leer de spreker dat je best kunt afwijken van je gespreksdel, bijvrbeeld met een grapje m een gede sfeer te behuden, maar dat je daarna weer terugkeert naar het gespreksdel. Leer hem k zinnen waarmee hij dit kan den: Maar we hadden het ver... Om terug te keren naar... Leer de spreker in welke situaties het ndig is m het gespreksdel te benemen. In dit vrbeeld was dit niet meer ndig maar vaak kan het nuttig zijn m het wel te den. Afstemming p gesprekspartner(s) Een spreker die ng niet p niveau 2F zit, kan meite hebben met het afstemmen p de gesprekspartner. Hij hudt bijvrbeeld nvldende rekening met het feit dat de gesprekspartner hem misschien niet kent f niet ver vldende achtergrndinfrmatie beschikt m de infrmatie te kunnen interpreteren. Of hij hudt geen rekening met leeftijd, functie, et cetera van de gesprekspartner waardr zijn taalgebruik te frmeel f te infrmeel wrdt. Bespreek met de spreker wie zijn gesprekspartner(s) is/zijn en wat de kenmerken van de gesprekssituatie zijn. Laat zien, bijvrbeeld aan de hand van vrbeeldgesprekken p vide (yutube) he het taalgebruik kan afhangen van de gesprekspartner. Een heel duidelijk vrbeeld: een verkpster spreekt anders tegen de klant van 10 jaar dan tegen een klant van 60 jaar. Maak duidelijk dat het van belang kan zijn jezelf ged te intrduceren: niet alleen je naam maar k je functie. In het interview in het vrbeeld 38

100 GESPREKKEN VOEREN maakt het ngal verschil f de geïnterviewde een cllega, vriend f chef is. Benem verschillende situaties waarin je functineert: uder, trainer van de vetbalkleintjes, werknemer, vrijwilliger. Oefen met het vrstellen van jezelf. Laat de spreker frmuleren: He stel je je vr als je ergens bent mdat je werknemer bent van wat als uder van enzvrt. Leer k zinnen aan waarmee je het gespreksdel kunt benemen: We hebben een gesprek naar aanleiding van uw klacht/vraag ver... Leer sprekers niet alleen na te denken ver hun eigen gespreksdel maar k ver dat van hun gesprekspartner(s). Oefen hiermee zdat de spreker ervaart he lastig het kan zijn m een gesprek te veren als je het gespreksdel niet kent. Het is belangrijk m te bedenken dat juw del niet hetzelfde heft te zijn als het del van de ander. Wrdenschat en Het kan zijn dat een spreker het gesprek niet ged kan veren mdat hij ver te weinig wrden beschikt óf de wrden vr die specifieke gesprekssituatie niet kent. wrdgebruik Laat hem veel teksten lezen f beluisteren die passen bij zijn niveau f daar net iets bven zitten. Als het m een specifieke situatie gaat met bijvrbeeld jargn, laat de spreker dan (met hulp) wrden uit dit jargn verzamelen en leren. Het is van belang dat hij de wrden niet alleen begrijpt maar zelf kan gebruiken. Daarm is het k ndig te leren he de wrden in een zin gebruikt wrden en in cmbinatie met andere wrden. Daarnaast is het van belang dat een spreker expliciet met wrden efent, ls en in de cntext van zinnen en kleine tekstjes. Zrg vr vldende herhaling. Misschien kent de spreker wel vldende wrden maar gebruikt hij slechts een klein deel daarvan tijdens het spreken (en schrijven). Geef hem dan efeningen waarbij hij bijvrbeeld synniemen van wrden met bedenken, laat hem zinnen p een andere manier zeggen, et cetera. Vleiendheid, Als een spreker veel futen maakt in langere, samengestelde zinnen f blijft spreken in krte, enkelvudige zinnen, dan heeft hij grammaticale 39

101 GESPREKKEN VOEREN ndersteuning ndig. verstaanbaarheid en grammaticale beheersing Laat hem luisteren naar teksten net bven zijn niveau. Selecteer relevante zinnen en laat de spreker deze zinnen nazeggen. Geef hem een deel van een zin en laat hem de zin (mndeling) afmaken. Begin met eenvudige zinnen en maak ze steeds meilijker: Ik ga vanavnd uit maar... We krijgen een nieuwe indeling mdat... Het is belangrijk m te kunnen lezen en schrijven want... 40

102 LUISTEREN Instructies 1F Algemene mschrijving Kan eenvudige luisterteksten begrijpen ver cncrete herkenbare nderwerpen binnen de dagelijkse leef-, werk- en leermgeving. Vrbeeld Fragment Uit en Thuis, p Oefenen.nl. (tekst wrdt helemaal ndersteund dr beeld) Ana stuurt ma een . Ze pent haar . Ze klikt p nieuw bericht. Ze stuurt de mail naar ma. Bij Aan: typt ze dus het adres van ma. Ze wil zaterdag bij ma p bezek. Dus bij Onderwerp typt ze: bezek zaterdag. Dan klikt ze in het grte vak m de te gaan schrijven. Een is hetzelfde als een briefje, maar dan via de cmputer. Ze begint met de aanhef: Lieve ma, Dan schrijft ze haar briefje. En nderaan schrijft ze een gret en haar naam. Dan klikt ze p verzenden. Als ma achter haar cmputer zit, ziet ze Ana's mail meteen. 1

103 LUISTEREN Beschrijving Tekstke nmerken De structuur is lineair en eenvudig. De infrmatie is herkenbaar gerdend met gebruik van veelvrkmende verwijs- en verbindingswrden. De infrmatiedichtheid is laag. Alle nieuwe infrmatie wrdt visueel ndersteund. De tekst wrdt rustig en duidelijk uitgesprken. Het wrdgebruik is alledaags vr deelnemers die iets van weten. Taak 1. Luisteren naar instructies Relevante eindterm 1. Haalt vldende infrmatie uit eenvudige instructies en aanwijzingen m deze in de juiste vlgrde p te vlgen. Cntext De alledaagse leermgeving Onderwerp Cncreet en herkenbaar 2

104 LUISTEREN Kenmerken van de taakuitvering Instrm Tussen Instrm en 1F 1F 1 De vlgende cnstateringen geven aan dat de lezer p weg is naar niveau 1F: Begrijpen Begrijpt waar de luistertekst ngeveer ver gaat. Begrijpt dat het filmpje een uitleg ver het schrijven en verzenden van is. Haalt hfdzaken en belangrijke infrmatie uit de luistertekst. Begrijpt dat een briefje p de cmputer is. Begrijpt alle stappen m een te versturen. Begrijpt de meeste stappen m een te versturen (maar begrijpt bijvrbeeld Stemt de manier van luisteren af: glbaal/precies, selectief/gericht. niet he je een nieuw bericht pent). Begrijpt dat hij precies naar deze tekst Begrijpt dat de vlgrde van belang is. met luisteren m alle stappen te kunnen Heeft sms meite m wat hij ziet te kppelen aan wat hij hrt. vlgen. Maakt gebruik van de signaalwrden die de structuur en de relaties in een luistertekst weergeven. In deze tekst is het belangrijk m p de wrden dus en dan te letten. Herkent frmeel taalgebruik. Dit is niet relevant bij deze instructie. Legt het verband tussen de gesprken tekst en de beelden die daarbij getnd wrden. Gebruikt de beelden m de tekst te begrijpen. Interpreteren Begrijpt de cnsequenties van uitspraken zals Begrijpt dat je een cmputer ndig hebt Kan infrmatie en meningen duiden vr zver waarschuwingen, gebden en verbden. m s te versturen. deze dicht bij hem staan. 1 De cursieve passages zijn de beschrijvingen zals ze in de Standaarden en eindtermen staan. Daarnder wrdt in de psmming de relatie gelegd met het vrbeeld. 3

105 LUISTEREN Kan niet alle functinaliteiten vinden in zijn Herkent de infrmatie (typen, klikken). eigen prgramma; vindt bijvrbeeld Legt relaties tussen de inhud van de de knp 'Verzenden' niet als die p een luistertekst en de eigen mening, kennis en andere plek zit. ervaring. Weet f het prgramma p zijn eigen prgramma lijkt. Weet waar hij p zijn eigen cmputer naar met zeken ( prgramma, adresbalk, knp verzenden). Evalueren Reageert p een waarschuwing, gebd f Geeft aan f de uitleg (f een deel ervan) Geeft een rdeel ver een (tekst)deel f verbd (bijvrbeeld wel f niet pvlgen). duidelijk was. televisie- f radiprgramma (f fragment ervan). Geeft aan f de uitleg duidelijk was f geeft aan f hij vldende weet m s te versturen. Samenvatten Herhaalt uitspraken. Kan een aantal stappen nemen maar niet alle stappen. Nteert f nthudt de belangrijke punten van een luistertekst. Kan alle stappen nemen die je met nemen m een te versturen. 4

106 LUISTEREN Stappenplan naar 1F Begrijpen Als een luisteraar niet alle stappen in de instructie begrijpt, nderzek dan he dit kmt. Kent hij de wrden niet? Is hij weinig vertruwd met de cmputer? Bestaat de instructie uit te veel stappen vr hem? Weet hij niet he hij naar z'n tekst met luisteren? Bespreek met de luisteraar he hij naar z'n srt tekst met luisteren. Leg uit dat je in een instructie in principe alle stappen met begrijpen. Je met dus precies luisteren. Bespreek k dat de vlgrde van de stappen van belang is. Bespreek de wrden die met het nderwerp in dit vrbeeld de - te maken hebben ( , adres, verzenden). Leg uit wat is. Laat hem alle stappen in de instructie tellen en benemen. Gebruik hiervr bijvrbeeld de signaalwrden, dan wrden die k meteen geefend: eerst..., dan..., dan... Stel vragen als hij een stap verslaat: Maar waar typ je dat dan? He kmt de mail bij de gede persn? Leer hem te letten p de signaalwrden: Ze wil zaterdag bij ma p bezek. Dus bij Onderwerp typt ze Of: Ze begint met Dan. Het wrdje Dan geeft de vlgrde aan. Leer hem dat in een instructie het beeld meestal het geluid ndersteunt. Dus wat je ziet en wat je hrt gaat ver hetzelfde. Leer hem gebruik te maken van het beeld als hij de mndelinge instructie niet begrijpt. Zet het filmpje stil en vraag: Wat zie je nu? Of andersm: Leer hem gebruik te maken van de tekst als hij het beeld niet begrijpt. Zet het filmpje stil en vraag: Wat zegt hij nu? Interpreteren Het kan zijn dat de luisteraar de instructie begrijpt, maar tch zelf geen kan versturen. Hij kan de link met zijn eigen situatie niet leggen. Bekijk met de luisteraar een prgramma p de cmputer en laat de verschillende nderdelen (adresbalk, adres, nieuw bericht, verzenden) aanwijzen. Laat hem p zijn eigen cmputer deze nderdelen pzeken. 5

107 LUISTEREN Laat hem daarna zelfstandig versturen p (zijn eigen) cmputer. Lukt dat niet, dan kijkt hij ng een keer naar de instructie. Help hem de stap te vinden die hij vergeslagen f niet ged gedaan heeft. Evalueren Als de luisteraar niet kan aangeven f hij de instructie duidelijk vindt f niet, dan kan hij ng te weinig afstand van de tekst nemen. Bespreek de verschillende stappen en bespreek wat de luisteraar ng niet begrijpt f meilijk vindt. Help de luisteraar vervlgens te cncluderen f de instructie duidelijk was f niet. Samenvatten Kan de luisteraar de verschillende stappen van de instructie niet herhalen (in taal f handelingen), dan kan het zijn dat de instructie te cmplex is vr de luisteraar. Vraag f zeg hem uit heveel stappen de instructie bestaat en laat hem de stappen tellen en pnemen. Dr de stappen te tellen, nthud je ze beter. Stel vragen als hij stappen verslaat. In dit vrbeeld: He km je dan in een nieuw bericht? He kmt de dan bij de persn vr wie hij bedeld is? 6

108 LUISTEREN Luisteren naar een vrdracht, tespraak f verhaal 1F Algemene mschrijving Kan eenvudige luisterteksten begrijpen ver cncrete herkenbare nderwerpen binnen de dagelijkse leef-, werk- en leermgeving. Vrbeeld D = dcent; S = student. Het vrbeeld is beschreven vanuit de student. Dit gesprek is een intrductie p een examengesprek. De dcent legt uit waarm dit examengesprek ndig is en he het gaat. D S D S D S D S D Ik ga je even uitleggen van wat de bedeling is. Ik ben bij ju geweest bij de praktijk eh, zeg maar de BPV-plek en ik heb ju de preve afgenmen. Ja. Dat is ged gegaan hè, zals je weet. Alleen eh, ik heb je prberen uit te leggen, dat ga ik je nu k even uitleggen, dat ik bepaalde zaken niet heb kunnen zien. Het is nmgelijk m alles in één examen te kunnen berdelen. Vandaar dat ik een paar dingen heb pgeschreven waarvan ik denk, die met ik je ng bevragen want anders, ik kan eh, dat is duidelijk vr je diplma, mdat je anders eh. Ja. Nu je hebt eh, ik heb je klapper bekeken (wijst naar klapper). Natuurlijk, lgisch hè, heb ik in gestudeerd (??), hè en eh als je tijdens dit gesprek iets niet duidelijk is, mag je altijd vragen, heeft k geen invled p je diplma f z f dat je dingen. Je mag altijd iets vragen als je denkt, ik snap je niet. Maar ik vraag wel dr. Hè, ik vraag iets en prbeer dan in je eigen wrden het uit te leggen dat je ttdat ik zeg van het is mij duidelijk. Ja. Maar mag ik k in de klapper kijken? Ja, je mag zeker, tuurlijk mag je je klapper, het is juw werkstuk. Tuurlijk mag je, júist, mag altijd, als je zegt, nu ik wil een bewijsstuk er even bij pakken, mag dat altijd. Ja? Oké. Oké. 7

109 LUISTEREN Beschrijving Tekstke nmerken De tekst heeft een eenvudige structuur. De dcent vertelt waarm het gesprek ndig is, wat vr vragen hij zal stellen en wat de student mag den. De tekst bevat veel spreektaalkenmerken als pauzes, afgebrken zinnen en veelvrkmende vegwrden als en, mdat en maar. Daardr is de tekst wat rmmelig: er wrden veel wrden gebruikt die niet belangrijk zijn. De dcent begint een zin en begint dan weer pnieuw. Er wrden alleen alledaagse en vr de luisteraar bekende wrden gebruikt (BPV-plek, klapper, preve). Taak 1. Luisteren naar een vrdracht, tespraak f verhaal Relevante eindterm 2. Herkent en begrijpt een eenvudige vrdracht f tespraak. Cntext De alledaagse leermgeving Onderwerp Cncreet en herkenbaar 8

110 LUISTEREN Kenmerken van de taakuitvering Instrm Tussen Instrm en 1F 1F Begrijpen De vlgende cnstateringen geven aan dat de lezer p weg is naar niveau 1F: Begrijpt waar de luistertekst ngeveer ver Begrijpt het gesprek niet in detail maar gaat. 2 begrijpt wel dat de dcent vragen gaat stellen. Begrijpt dat hij vragen mag stellen. Begrijpt smmige details wel, andere niet. Hij haalt er bijvrbeeld niet uit dat de dcent zijn klapper bestudeerd heeft. Of dat de dcent een aantal zaken pgeschreven heeft die hij wil bevragen. Haalt hfdzaken uit de tekst. Haalt belangrijke infrmatie uit de tekst. Begrijpt waarm dit gesprek ndig is en wat er van hem wrdt verwacht. Begrijpt het del van het gesprek: de dcent heeft aanvullende infrmatie ndig na het bezek aan de BPV-plek. Begrijpt de gang van zaken: de dcent stelt vragen, de student mag dingen pzeken in zijn klapper en mag vragen stellen. Stemt de manier van luisteren af: glbaal/precies, selectief/gericht. Luistert precies naar de dcent. Knikt als de uitleg duidelijk is. Maakt gebruik van de signaalwrden die de structuur en de relaties in een luistertekst weergeven: dus, want, daarm, als, bijvrbeeld, die, daarna, en, want. Begrijpt wrden als: alleen, maar, want, anders. Herkent frmeel taalgebruik. Dit is niet relevant bij deze tekst. Legt het verband tussen de gesprken tekst en 2 De cursieve passages zijn de beschrijvingen zals ze in de Standaarden en eindtermen staan. Daarnder wrdt in de psmming de relatie gelegd met het vrbeeld. 9

111 LUISTEREN de beelden die daarbij getnd wrden. Dit is niet relevant bij deze tekst. Interpreteren Begrijpt de cnsequenties van uitspraken zals Begrijpt dat het een belangrijk gesprek is Kan infrmatie en meningen duiden vr zver waarschuwingen, gebden en verbden. vr zijn pleiding. deze dicht bij hem staan. Begrijpt dat het gesprek ver zijn Begrijpt dat de dcent vragen gaat stellen praktijkervaring gaat. ver zijn eigen klapper en werk p de BPV- Heeft geen beeld van het srt vragen dat plek. de dcent zal gaan stellen. Begrijpt dat dit gesprek nderdeel van zijn examen is. Legt relaties tussen de inhud van de luistertekst en de eigen mening, kennis en ervaring. Kent de inhud van de klapper en kan inschatten dat hij infrmatie uit de klapper ndig zal hebben. Daarm vraagt hij f hij zijn klapper mag inzien tijdens het gesprek. Evalueren Reageert p een waarschuwing, gebd f Geeft aan f hij de infrmatie begrepen Geeft een rdeel ver een (tekst)deel f verbd (bijvrbeeld wel f niet pvlgen). heeft. televisie- f radiprgramma (f fragment Kan niet aangeven f hij infrmatie mist. ervan). Stelt geen vragen ter verduidelijking. Berdeelt f de verkregen infrmatie duidelijk en vldende is m het examengesprek te kunnen veren. Als hij merkt dat er ng iets nduidelijk is, stelt hij een vraag: 'Maar mag ik k in de klapper kijken?' Samenvatten Herhaalt uitspraken. Kan de meeste punten uit de infrmatie Nteert f nthudt de belangrijke punten van 10

112 LUISTEREN herhalen f samenvatten. Herhaalt niet de belangrijkste infrmatie, maar details f bijzaken (bijvrbeeld dat de dcent p de werkplek is geweest). een luistertekst. De student schrijft niets p maar hij nthudt de belangrijke punten uit de tekst: waarm het gesprek ndig is; waar de vragen ver gaan; he hij ze met beantwrden; dat hij vragen mag stellen en in zijn klapper mag kijken. 11

113 LUISTEREN Stappenplan naar 1F Begrijpen Als een luisteraar de uitleg nvldende begrijpt, nderzek dan he dit kmt. Begrijpt hij het del van het gesprek niet? Of kan hij de infrmatie niet uit de uitleg halen? Heeft hij misschien meite de dcent te vlgen dr de vele spreektaalkenmerken in het taalgebruik van de dcent? Bespreek met de luisteraar het del van het gesprek. De dcent geeft uitleg. Welke infrmatie f instructies kan de luisteraar verwachten? Laat hem dit vertellen. Laat de luisteraar bijvrbeeld bedenken welke infrmatie hij zelf zu willen krijgen. Leer hem zich te richten p de belangrijke infrmatie in de uitleg. Laat hem belangrijke infrmatie in zijn eigen wrden herhalen f samenvatten, vr de spreker weer verder gaat. Bijvrbeeld: 'Dus ik mag wat vragen als ik iets niet begrijp. Dan gaan er geen punten af. Dus u gaat vragen stellen ver mijn klapper.' Op deze manier leert de luisteraar de luisterstrategie cntrleren f hij begrijpt wat hij hrt en merkt de spreker f de luisteraar begrepen heeft wat hij zegt. Begrijpt de luisteraar de tekst niet, nderzek dan he dat kmt. Ligt het aan de wrdenschat? Kent hij wrden als 'bepaalde zaken' f 'bevragen' niet? Z ja, werk dan aan het vergrten van de wrdenschat. Haal bijvrbeeld een aantal wrden uit de tekst die waarschijnlijk prblemen pleveren en laat de luisteraar een wrdenlijst aanleggen: een meilijk wrd met daarachter een mschrijving en een vrbeeldzin en indien mgelijk, een synniem. Help de luisteraar de betekenis van de wrden af te leiden uit de cntext. Interpreteren Als een luisteraar de tekst wel begrijpt maar meite heeft met het interpreteren van de tekst, dan kan hij geen relatie leggen met zijn eigen situatie en ervaring. Hij gebruikt de infrmatie niet m beter het eindexamengesprek in te gaan. Bespreek met de luisteraar wat de cnsequenties zijn van de uitleg. Laat hem bijvrbeeld benemen wat er van hem verwacht wrdt (in zijn eigen wrden antwrd geven p de vragen) en wat hij mag (vragen stellen als iets niet duidelijk is, in zijn map iets pzeken). Als hij dit meilijk vindt, kunt u vragen stellen als: He met je de vragen beantwrden? (in je eigen wrden); Wat mag je den als iets niet duidelijk is? (vragen stellen); Mag je iets pzeken in je map? (ja, dat mag). 12

114 LUISTEREN Help hem vragen te frmuleren als er nduidelijkheden zijn. Bijvrbeeld: He lang duurt het gesprek? Mag ik mezelf verbeteren? Wat met ik den als ik een vraag niet kan beantwrden? Evalueren Als een luisteraar de tekst niet ged kan interpreteren, dan kan hij de tekst waarschijnlijk k niet ged evalueren. Hij kan niet berdelen f hij geneg weet m het examengesprek te beginnen. Bespreek met hem welke infrmatie hij ndig heeft m een examengesprek te kunnen veren. Dit is bij Begrijpen en Interpreteren k aan de rde geweest. Bespreek vervlgens welke infrmatie hij gekregen heeft. Laat hem aangeven f de uitleg vldende en duidelijk is geweest. Samenvatten Als een luisteraar de verkregen infrmatie niet kan herhalen f samenvatten, dan heeft hij de uitleg misschien wel begrepen maar heeft hij meite de infrmatie te nthuden. Help de luisteraar manieren te bedenken m infrmatie te nthuden. Vraag bijvrbeeld he hij in andere situaties infrmatie nthudt: Herhaalt hij het vr zichzelf? Schrijft hij dingen p? Als de luisteraar antwrd kan geven p de vragen: Waarm..., He..., Wat mag/met ik wel/niet den?; dan heeft hij de samenvatting. Dr dit srt vragen bij andere taken te herhalen, helpt u de luisteraar de infrmatie te rdenen en daardr beter te nthuden. Je kunt de luisteraar hiermee laten efenen dr bijvrbeeld eerst invulzinnen te geven die de luisteraar afmaakt: Dit gesprek is... p mijn preve. Ik krijg vragen ver mijn... Ik met in mijn... antwrden. Ik mag... stellen. Ik mag infrmatie... in mijn map. 13

115 LUISTEREN 14

116 LUISTEREN Luisteren naar films en televisieseries 2F Algemene mschrijving Kan luisterteksten begrijpen ver cncrete nderwerpen gerelateerd aan de dagelijkse leef-, werk- en leermgeving. Vrbeeld Prm van de televisieserie Bledverwanten. In de prm zie je veel krte scènes uit de serie. De prm geeft een beeld van wat je van de serie kunt verwachten. Wat er allemaal precies aan de hand is en wat de relatie tussen de verschillende persnages is, kun je uit de prm niet pmaken. Fragment 1 Dchter Ik ben pas vier weken ver tijd. Het stelt ng helemaal niks vr. Meder Wat heb je dan? Dchter Kan ik misschien ergens eh even liggen? Meder En eh.. Dchter Van Oscar, het is niet gepland. Fragment 2 Vruw Ik hr dat er weer prblemen zijn met Eva. Man 1 Ja, ze kan helemaal niets. Fragment 3 Man 1 Eva, ik wil geen ruzie met je. Maar wat wij hier den is een vak uitefenen. Het is een vak dat jij niet beheerst. Fragment 4 Eva Ze prberen me daar weg te drukken. Meder Iedereen det heel erg zijn best vr je. Eva Da's niet waar. Fragment 5 Man 1 Het is een kwestie van tekenen en klaar. Man 2 En de rest van het geld wrdt meteen vergemaakt? Fragment 6 Man 3 He ben je p het idee gekmen je weer bij ns aan te melden? 15

117 LUISTEREN Man 4 Een nieuw leven wil ik. Fragment 7 Meder Ga je mee, fietsen? Man 5 Nu? Fietsen? Meder Lekker in de buitenlucht. Fragment 8 Man 6 Veel vriendjes gehad? Vruw Gewn, gelf ik. Man 6 Wel altijd uder? Vruw Nee hr, k wel eens een stuk jnger. Niet z lang geleden ng. 16

118 LUISTEREN Beschrijving Tekstke nmerken De tekst is langer: een aflevering duurt ngeveer 50 minuten. Er is geen interactie mgelijk maar er is wel veel beeld. De tekst is redelijk infrmatiedicht. Samengestelde zinnen kmen vr. Er wrden wrden gebruikt die minder frequent zijn: kwestie, beheersen, uitefenen. Veelgebruikte vaste wrdcmbinaties kmen vr: geld vermaken, een vak uitefenen, een vak beheersen, zijn best den vr, p het idee kmen. Er wrdt in een nrmaal temp gesprken, sms wat snel en nduidelijk. Taak 4. Luisteren naar films en televisieseries Relevante eindterm 8. Begrijpt films en televisieseries. Begrijpt de essentie van het verhaal. Cntext De leefmgeving Onderwerp Cncreet 17

119 LUISTEREN Kenmerken van de taakuitvering 1F Tussen 1F en 2F 2F De vlgende cnstateringen geven aan dat de lezer p weg is naar niveau 2F: Begrijpen Haalt hfdzaken uit de luistertekst. Haalt Begrijpt dat het filmpje een prm is vr Haalt de hfdgedachte uit een tekst en maakt belangrijke infrmatie uit de luistertekst. 3 een televisieserie. nderscheid tussen hfd- en bijzaken. Begrijpt dat het prgramma vral ver Begrijpt dat het een prm is met krte Stemt de manier van luisteren af: familierelaties gaat: privé en zakelijk. fragmenten uit de gehele televisieserie. glbaal/precies, selectief/gericht. Begrijpt dat er verschillende verhaallijnen Begrijpt dat hij vrinfrmatie mist m de in het prgramma zitten. verschillende fragmenten te kunnen Maakt gebruik van de signaalwrden die de Begrijpt dat hij niet alles kan begrijpen begrijpen. structuur en de relaties in een luistertekst mdat de prm alleen een impressie van Begrijpt dat de prm vral belangrijke weergeven: dus, want, daarm, als, de verhaallijnen geeft. mmenten uit het prgramma laat zien. bijvrbeeld, die, daarna, en, want. Kan enkele familierelaties uit de prm Kan uit de beelden en de tekst afleiden wat halen: meder, dchter en waarschijnlijk er min f meer speelt tussen de Herkent frmeel taalgebruik. een zus (Eva) en brer (man 1). persnages in de verschillende Begrijpt sms he mensen zich velen dr fragmenten: een zakelijk cnflict, een Legt het verband tussen de gesprken tekst en naar hun gezichtsuitdrukking te kijken. relatieprbleem, een geheim, et cetera. de beelden die daarbij getnd wrden. Bijvrbeeld het gezicht van Eva als de Kiest zelf een passende luisterstrategie. man zegt dat Eva het vak niet beheerst. Luistert naar smmige delen glbaal (bijvrbeeld als hij het nderwerp minder interessant vindt) en naar smmige precies (als hij geïnteresseerd is in het nderwerp). Ordent infrmatie (bijvrbeeld p basis van signaalwrden) vr een beter begrip. Ordent de infrmatie die hij in de 3 De cursieve passages zijn de beschrijvingen zals ze in de Standaarden en eindtermen staan. Daarnder wrdt in de psmming de relatie gelegd met het vrbeeld. 18

120 LUISTEREN verschillende fragmenten krijgt ver een persnage en ver de relaties tussen persnages. Bijvrbeeld de meder als spil van de familie. Legt relaties tussen fragmenten: he de familie in elkaar zit, wie bevriend zijn, wie prblemen met elkaar hebben. Herkent bijvrbeeld in de verschillende fragmenten de meilijke psitie van Eva. Begrijpt frmeel taalgebruik. Geen verschil met 1F in deze tekst. Prbeert de betekenis van nbekende wrden af te leiden uit de vrm, wrdsrt, samenstelling f cntext. Kan bijvrbeeld de betekenis van 'beheersen' afleiden uit de zin: 'Wij efenen een vak uit, een vak dat jij niet beheerst.' Herkent beeldspraak. Kan de betekenis afleiden uit de cntext van een zin als: 'Ze prberen me weg te drukken.' Legt een relatie tussen tekst en beeld. Gebruikt het beeld m de situatie te begrijpen. Let bijvrbeeld p de huding en gezichtsuitdrukking van een persnage m te begrijpen he die zich velt. Velt aan he de spanning wrdt pgebuwd, bijvrbeeld in het fragment 19

121 LUISTEREN waarin de man vragen stelt ver vregere vriendjes van de vruw. Let niet alleen p de persnages die aan het wrd zijn maar k p de anderen. Interpreteren Kan infrmatie en meningen duiden vr zver Herkent met welke mensen het ged gaat Kan infrmatie en meningen duiden. deze dicht bij hem staan. en welke mensen prblemen hebben. Kan uit de gesprekken en het beeld Begrijpt dat de maker de serie spannend afleiden wat er speelt tussen persnages: Legt relaties tussen de inhud van de wil maken zdat mensen blijven kijken. cnflicten, jalezie, een samenwerking. luistertekst en de eigen mening, kennis en Begrijpt dat de prblemen niet in één Begrijpt de karakters die de persnages ervaring. aflevering wrden pgelst. spelen: de verheersende meder, de Leidt uit de beelden af dat het m een rijke jnge dchter, de harde zakenman. familie gaat. Herkent de bedeling van de spreker(s) f het Kan aangeven he hij zelf in dergelijke del van de makers van een prgramma. situaties zu reageren. Begrijpt dat de maker spanning wil pbuwen en dit bijvrbeeld det dr de blikken van de persnages. Begrijpt dat de maker cmplexe relaties binnen een familie wil laten zien. Begrijpt dat de afleveringen z gemaakt zijn dat de kijker elke week kijkt: verhaallijnen lpen dr in de verschillende afleveringen. Evalueren Geeft een rdeel ver een tekst(deel) f Geeft aan wat hij van het prgramma Geeft een rdeel ver de waarde van een televisie- f radiprgramma (f fragment vindt, bijvrbeeld: meilijk te vlgen, (tekst)deel f televisie- f radiprgramma (f ervan). smmige fragmenten zijn spannend, fragment ervan). andere wat saai. Geeft aan wat hij van het prgramma Kan glbaal aangeven waarm hij dat vindt: spannend, saai, van deze tijd, 20

122 LUISTEREN vindt. Bijvrbeeld: er zijn zveel uderwets... persnages, je wilt weten he het verder Geeft aan wat hij van de persnages vindt, gaat, je wrdt nieuwsgierig. bijvrbeeld levensecht f niet. Geeft aan f hij van dit srt series hudt. Licht dit rdeel te. Hij zegt bijvrbeeld: het is ged want je leeft echt mee. Of: slecht prgramma want het is vrspelbaar wat er gebeurt. Samenvatten Nteert f nthudt de belangrijke punten van Geeft aan dat het filmpje een prm is van Vat een tekst beknpt samen (vr zichzelf). een luistertekst. een televisieserie ver een rijke familie. Geeft aan dat het een prm is van een Geeft aan dat de familieleden zwel privé nieuw televisieprgramma ver een rijke als zakelijk met elkaar te maken hebben. familie. Geeft aan dat er van alles gebeurt in de Geeft aan dat er zwel zakelijk als privé relaties binnen de familie. prblemen, cnflicten, bndjes, et cetera zijn. Kan in het krt verschillende verhaallijnen glbaal beschrijven. 21

123 LUISTEREN Stappenplan naar 2F Begrijpen Als een luisteraar ng niet een televisieserie f film p niveau 2F kan begrijpen en de essentie van het verhaal eruit kan halen, kan dit kmen drdat de luisteraar ng meite heeft met: 1. Het herkennen van het srt prgramma 2. Het herkennen van de situatie 3. De heveelheid persnages en verhaallijnen 4. Het taalgebruik Bespreek met de luisteraar m wat vr srt prgramma het gaat. Stel bijvrbeeld vragen als: Is dit allemaal echt gebeurd? Bestaan de persnages echt? Vergelijk het prgramma met prgramma's die de luisteraar wel kent, zals: Gede Tijden, Slechte Tijden; Onderweg naar mrgen. Bespreek hierbij het del van het prgramma: vermaken/ntspanning is anders dan infrmeren. Kijk en luister naar het prgramma en bespreek wat je ziet en hrt: Wat is de situatie? Waar speelt het zich af? Wie zijn er bij betrkken en p welke manier? Dit kan aan de hand van de '5 w's': wie, wat, waar, wanneer, waarm? Het is handig m luisteraars maar k lezers het principe van de 5 w's te leren. Dr deze vijf vragen te stellen, kunnen ze de meeste infrmatie uit een luister- f leestekst halen. Het is handig als basis vr een samenvatting. Bij deze serie is heel belangrijk dat niet iedereen dezelfde/evenveel infrmatie heeft. Daar draaien deze series p: wie weet wel/niet dat iemand zwanger is, gechanteerd wrdt, ntslagen wrdt f een aanrijding heeft verrzaakt en anderen spelen dit uit. Sms helpt het m de relaties visueel te laten zien met pijlen en symblen (vraagtekens, hartjes, kruis als teken van geen cntact). Bespreek de functie van een prm. Vergelijk dit bijvrbeeld met een trailer van een nieuwe film: die bestaat uit een aantal hgtepunten uit de film m mensen te verleiden naar de film te gaan kijken. Bespreek dat een prm vral interesse wil pwekken; je krijgt een idee van het prgramma maar je kunt niet begrijpen wat er allemaal 22

124 LUISTEREN speelt. Als de luisteraar meite heeft met het aantal persnages, laat hem het aantal persnages dan tellen. Laat hem elk (belangrijk) persnage pschrijven met een paar trefwrden erachter, bijvrbeeld: zwanger, tekent cntract, wnt in een grt huis. Bespreek aan de hand daarvan wat hij nu weet van de persnages en vral k wat hij ng allemaal niet kan weten. He kan hij dit dan pschrijven? Vrbeeld nemen? Als het taalgebruik een prbleem is, bijvrbeeld de wrdenschat, laat de luisteraar dan aangeven welke wrden hij niet begrijpt. Help hem de betekenis van de wrden af te leiden uit de cntext. Laat hem de betekenis daarna eventueel ng cntrleren in een wrdenbek. Interpreteren Een luisteraar die nder niveau 2F zit, kan het ng meilijk vinden m een relatie te leggen tussen de infrmatie en meningen in het prgramma en zijn eigen ervaringen en kennis van de wereld. Laat de luisteraar kijken naar een fragment en bespreek wat hij ziet en wat hij daaruit af kan leiden. Kijk bijvrbeeld een keer znder geluid en bserveer. Znder geluid zie je sms veel meer. Bespreek wat je ziet: een familie die samenkmt, jngere en udere mensen, een grt, duur huis, blije/bze/wantruwende gezichten. Wat kan dat betekenen? Wanneer kijk f de je z? Bespreek waarm de makers de televisieserie z gemaakt hebben. Waarm zijn er zveel persnages? Waarm zie je steeds krte fragmenten met andere persnages? Waarm begrijp je niet meteen wat er aan de hand is? Evalueren Als een luisteraar zich geen rdeel kan vrmen ver het fragment, kan het zijn dat hij te veel infrmatie heeft gekregen die hij ng niet ged kan plaatsen. Help de luisteraar zijn mening ver het fragment te beargumenteren. Vraag bijvrbeeld: Ga je deze televisieserie vlgen? Waarm wel f waarm niet? 23

125 LUISTEREN Samenvatten Een luisteraar die niet kan samenvatten waar het prgramma ver gaat, kan ng nvldende afstand nemen van het prgramma. Help hem dr het stellen van vragen, eventueel eerst ng met antwrdalternatieven: 1. Wat is het vr srt prgramma? (nieuws, een tv-serie, een reality-prgramma) 2. Wie f wat staat centraal? (een familie, een bedrijf, een straat, een café) 3. Wat gebeurt er tussen de mensen? (ze gaan met elkaar p reis, ze zijn p zek naar..., er gebeurt van alles privé en zakelijk, bijvrbeeld zwangerschap, cnflict, liefdesrelaties) Zie k Begrijpen: als je systematisch werkt aan de 5 w's (wie, wat, waar, wanneer, waarm) en he, en je kunt hier antwrd p geven, dan heb je de samenvatting. 24

126 LUISTEREN Luisteren naar nieuwsberichten, telefnbeantwrder/vic , dcumentaires en discussieprgramma s 2F Algemene mschrijving Kan eenvudige luisterteksten begrijpen ver cncrete herkenbare nderwerpen binnen de dagelijkse leef-, werk- en leermgeving. Vrbeeld Dit vrbeeld is een item van het Jeugdjurnaal. Snrren Nieuwslezeres: Het met afgelpen zijn met snrfietsers die te hard rijden p fietspaden. Dat zegt de Fietsersbnd. Vlgens die rganisatie rijden bijna alle snrfietsers veel te hard. En dat is gevaarlijk vr fietsers. Jurnalist He hard rijdt u nrmaal? Snrfietser 1 Eerlijk? 60. Snrfietser 2: He hard? Geen idee. Gewn eh.. Dit ding kan niet harder dan 30, denk ik, dus ziets. Cmmentaarstem En zelfs dat is te hard want snrfietsers mgen maar 25 km per uur. Maar vlgens een nderzek van de Fietsersbnd rijden ze bijna allemaal te hard. Valentijn, Bil en Jasmijn weten er alles van. Ze wnen vlak bij deze drukke straat in Amsterdam. Valentijn Sms wel gevaarlijk. Als er van de brmfietsers langskmen, die gaan sms heel dicht langs je. En dan vel je gewn echt dat je een beetje wiebelt p je fiets. Jasmijn En dat is best wel vervelend als je dan peens wrdt ingehaald f..f je staat vr het stplicht en je krijgt van die vieze rk binnen. Valentijn Meestal wrden ze bs p mij, maar eh..hun hebben het zelf, weet je, zelf z dicht langs me gegaan. Cmmentaarstem Een derde van de kinderen vindt scterrijders de gevaarlijkste weggebruikers. Dat blijkt uit een nderzek uit het jeugdjurnaal. (cijfers in beeld). Ze rijden vaak hard. De Fietsersbnd heeft wel een idee waarm ze dat den. Faber, Fietsersbnd Maar hier bijvrbeeld p z'n fietspad wrdt eigenlijk bijna nit gecntrleerd. En ja, ja, eh, dat is de plek waar we er last van hebben. Jurnalist Dus snrfietsers die te hard rijden, krijgen bijna nit een bete. Faber, Fietsersbnd Die krijgen bijna nit een bete. Cmmentaarstem En dus meten er meer betes wrden uitgedeeld, zegt de Bnd. 25

127 LUISTEREN Snrfietser 2 in beeld: Snrfietser 2 in beeld: Cmmentaarstem: Jurnalist (niet in beeld): Faber, Fietsersbnd: Cmmentaarstem: Snrfietser 1: Cmmentaarstem: Ja, ik vind het eigenlijk k. (Lacht hard.) Ja, ik meen het echt. Kan ik me in vinden. Daar heb ik absluut, kan ik me echt in vinden (knikt ja). Ja, want k zij geven te dat het sms best gevaarlijk is. De snrfietsers zijn verplicht m p het fietspad te rijden en mgen niet p de weg. De Bnd wil dat p smalle fietspaden de snrfietsen p de weg gaan rijden. De rganisatie zegt dat ze actie blijft veren m te beginnen in Amsterdam. Als u nu heel eerlijk bent, denkt u dan k dat het echt gaat lukken? Ik denk dat er ss eh zeker, iets gaat veranderen want we hebben k al gehrd van eh mensen in de Tweede Kamer en de regering, die zeggen van eh ja, het kan tch niet z zijn dat niemand zich aan de regel hudt. En he hard ga je nu drrijden? (glimlacht) Z hard als het eh me wrdt tegelaten. Nee, verantwrdelijk. (scheurt weg) Ja, misschien met deze mevruw dan tch maar een bete krijgen. 26

128 LUISTEREN Beschrijving Tekstke nmerken De tekst heeft een heldere structuur en er wrden duidelijke en veelvrkmende signaal- en verbindingswrden gebruikt. De verbanden tussen de tekstdelen wrden niet altijd duidelijk aangegeven maar infrmatie wrdt wel herhaald. De tekst biedt redelijk veel infrmatie. Passieve zinnen, samengestelde zinnen en zinnen met twee f meer bepalingen kmen vr. Het wrdgebruik bestaat uit ver het algemeen alledaagse wrden. Taak 3. Luisteren naar nieuwsberichten, telefnbeantwrder/vic , dcumentaires en discussieprgramma's Relevante eindterm 6. Begrijpt hfdpunten van (nieuws)berichten, dcumentaires, reclamebdschappen en discussieprgramma's via radi, televisie en internet. Cntext De leefmgeving Onderwerp Cncreet 27

129 LUISTEREN Kenmerken van de taakuitvering 1F Tussen 1F en 2F 2F De vlgende cnstateringen geven aan dat de lezer p weg is naar niveau 2F: Begrijpen Haalt hfdzaken uit de luistertekst. Haalt Begrijpt de hfdgedachte van de tekst: Haalt de hfdgedachte uit een tekst en maakt belangrijke infrmatie uit de luistertekst. 4 vlgens de Fietsersbnd rijden snrfietsers nderscheid tussen hfd- en bijzaken; kan de te hard; dat is gevaarlijk; daar met iets hfdgedachte aangeven. Stemt de manier van luisteren af: aan gedaan wrden. Haalt de hfdgedachte uit de tekst: glbaal/precies, selectief/gericht. Kan een rzaak f maatregel nemen Vlgens de Fietsersbnd rijden snrfietsers maar niet beide. te hard; dat is gevaarlijk; daar met iets Maakt gebruik van de signaalwrden die de Hudt vast aan de gekzen manier van aan gedaan wrden. structuur en de relaties in een luistertekst luisteren en wisselt niet, k als dat wel Kan rzaken en maatregelen nemen die weergeven: dus, want, daarm, als, ndig is, bijvrbeeld m meer infrmatie de Fietsersbnd aangeeft. bijvrbeeld, die, daarna, en, want. uit de tekst te halen. Kiest zelf een passende luisterstrategie. Gebruikt signaalwrden m verbanden in Luistert naar smmige delen glbaal, Herkent frmeel taalgebruik. de tekst te begrijpen, maar heeft meite bijvrbeeld naar wat de kinderen zeggen, met smmige vergangen in de tekst. en naar smmige gericht: wat wil de Legt het verband tussen de gesprken tekst en Begrijpt dat er vanuit verschillend Fietsersbnd precies? de beelden die daarbij getnd wrden. perspectief gesprken wrdt, maar haalt Ordent infrmatie (bijvrbeeld p basis van sprekers en meningen dr elkaar. signaalwrden) vr een beter begrip. Gebruikt het beeld m te kunnen begrijpen Herkent antwrden p vragen, k al dat er verschillende mensen geïnterviewd wrden de vragen niet expliciet gesteld. wrden (elk met een eigen mening) en te Herkent de functie van de cmmentaarstem nderscheiden wie wat zegt. als vergang tussen fragmenten van de tekst. Legt relaties tussen tekstdelen; herkent de 4 De cursieve passages zijn de beschrijvingen zals ze in de Standaarden en eindtermen staan. Daarnder wrdt in de psmming de relatie gelegd met het vrbeeld. 28

130 LUISTEREN functie van een inleiding, middenstuk en slt; herkent de inleiding en begrijpt dat daar het nderwerp geïntrduceerd wrdt. Herkent het middenstuk en begrijpt dat daar het nderwerp uitgediept wrdt. Herkent het slt van het fragment en begrijpt het cntrast tussen wat de vruw zegt en wat ze det. Begrijpt frmeel taalgebruik. Dit is niet relevant in dit fragment. Prbeert de betekenis van nbekende wrden af te leiden uit de vrm, wrdsrt, samenstelling f cntext. Dit is niet relevant in dit fragment; de wrden zijn vral alledaags. Herkent beeldspraak. Dit is niet relevant in dit fragment. Legt een relatie tussen tekst en beeld. Gebruikt het beeld m de situatie te begrijpen en te begrijpen vanuit welke rl iemand spreekt. Interpreteren Kan infrmatie en meningen duiden vr zver Begrijpt dat het Jeugdjurnaal het Kan infrmatie en meningen duiden. deze dicht bij hem staan. nderwerp belangrijk vindt. Begrijpt dat dit nderwerp een initiatief van Begrijpt dat de Fietsersbnd de fietspaden de Fietsersbnd is. Legt relaties tussen de inhud van de veiliger wil maken maar begrijpt niet Begrijpt waarm de te hard rijdende luistertekst en de eigen mening, kennis en helemaal wat de rl van de Fietsersbnd is. snrfietsers het eens zijn met meer ervaring. Begrijpt dat de geïnterviewden een cntrle en betes. verschillende rl hebben in het verhaal Begrijpt vanuit welk perspectief de 29

131 LUISTEREN maar kan die rl en hun mening ng niet geïnterviewden spreken. ged met elkaar in verband brengen. Herkent de bedeling van de spreker(s) f het del van de makers van een prgramma. Herkent het del waarmee het Jeugdjurnaal dit nieuwsitem heeft gemaakt: aandacht vr gevaarlijke situaties vr fietsers en in het bijznder vr kinderen. Evalueren Geeft een rdeel ver een tekst(deel) f Geeft aan wat hij van de tekst en het Geeft een rdeel ver de waarde van een televisie- f radiprgramma (f fragment nderwerp vindt (tekst)deel f televisie- f radiprgramma (f ervan). (interessant/saai/zinvl/meilijk ). fragment ervan). Kan glbaal aangeven waarm hij dat Geeft aan wat hij van het nderwerp en de vindt, bijvrbeeld: niet interessant want tekst vindt, bijvrbeeld: bij ns rijden ze niet te hard. nvlledig/subjectief/infrmatief/ged gemaakt/gede pbuw. Licht dit rdeel te. Bijvrbeeld: grappig m die vruw aan het eind z hard weg te zien rijden/ged m verschillende persnen te interviewen/ged afgestemd p de delgrep van het Jeugdjurnaal/te weinig gegevens. Samenvatten Nteert f nthudt de belangrijke punten van Kan aangeven waar het fragment ver Vat een tekst beknpt samen (vr zichzelf). een luistertekst. gaat. Kan aangeven dat de Fietsersbnd iets wil Kan aangeven dat de Fietsersbnd iets aan den aan de situatie en waarm de de situatie wil den en waarm. Fietsersbnd dat ndzakelijk vindt. Kan de plannen en maatregelen nemen van de Fietsersbnd. 30

132 LUISTEREN Stappenplan naar 2F Begrijpen Als een luisteraar ng niet de infrmatie uit de tekst kan halen zals bij niveau 2F hrt, kan hij ng meite hebben met: 1. Het herkennen van de situatie en het prbleem 2. de structuur van het fragment 3. de heveelheid infrmatie en de verschillende persnen 4. het nderscheiden van de hfd- en bijzaken in de tekst 5. het herkennen van het eigen standpunt van de verschillende persnen. Bespreek eerst de situatie met de luisteraar. Heeft hij ervaring met te snel rijdende snrfietsers en wat kan het gevaar zijn? Kijk ngmaals naar het fragment, znder te luisteren, en kijk welke gevaarlijke situaties zich zuden kunnen vrden/zich vrden. Laat zien dat de tekst een structuur heeft. Beluister eerst gezamenlijk de inleiding. Bespreek wat het nderwerp is (snrfietsers rijden te hard) en wie dat vindt/zegt (Fietsersbnd). Vertel dat een nieuwsfragment vaak begint met het nemen van het nderwerp en de mening van een betrkken partij. Oefen hier eventueel mee dr naar verschillende nieuwsfragmenten (bijvrbeeld van het Jeugdjurnaal) te laten luisteren. Laat hem de functie van de cmmentaarstem zien: De cmmentaarstem vat samen: 'en dus meten er meer betes wrden uitgedeeld' en geeft nieuwe infrmatie: 'en zelfs dat is te hard want...'. Laat hem zien dat de geïnterviewden antwrd geven p vragen die niet altijd expliciet gesteld wrden. Zet het fragment bijvrbeeld p pauze en vraag p welke vraag de geïnterviewde antwrd geeft. Beluister het fragment ng een keer en bespreek he de luisteraar kan weten welke vraag impliciet gesteld is. Help hem gebruik te maken van de signaalwrden zals: want, maar, dus, m de relatie tussen de tekstdelen te begrijpen. Haal een aantal zinnen uit de tekst en wijs p het gebruik van de signaalwrden. Laat de tekst hren en laat de luisteraar aangeven wanneer hij een signaalwrd hrt. Dit is een gede training m p de signaalwrden te 31

133 LUISTEREN leren letten. Geef dan wel van tevren een aantal signaalwrden zdat hij weet p welke wrden hij met letten. Laat de belangrijkste fragmenten ngmaals beluisteren en de belangrijkste infrmatie uit elk fragment halen. Laat de luisteraar benemen welke infrmatie hij in een fragmentje krijgt. Laat hem dan bepalen wat vr srt infrmatie dit is: een vrbeeld, een bevestiging van het vrafgaande, een rzaak... Het gesprek met de snrfietsers laat bijvrbeeld zien dat smmige snrfietsers inderdaad te hard rijden, zelfs al weten ze het zelf niet. Het klpt dus waarschijnlijk dat snrfietsers te hard rijden (althans vlgens het prgramma). Laat hem relevante infrmatie uit de tekst nteren, bijvrbeeld: Belangrijk (hfdzaken) Minder belangrijk (bijzaak) Bespreek dit lijstje: waarm wel/niet belangrijk? Dit lijstje is dan tevens de basis vr een eventuele samenvatting. Wijs de luisteraar p de verschillende persnen die in het fragment aan het wrd kmen en p hun rllen. Laat hem nadenken: wat zu een kind dat daar zelf fietst, vinden van de hard rijdende scters? Wat zu de snrfietser zelf denken? De man van de Fietsersbnd kmt p vr de belangen van fietsers. Wat zu zijn mening zijn? Luister vervlgens f het klpt. Interpreteren Een luisteraar die nder niveau 2F zit, kan het ng meilijk vinden m een relatie te leggen tussen de verschillende standpunten en zijn eigen ervaringen en kennis van de wereld. Laat de luisteraar eerst nadenken ver wat hij verwacht dat de verschillende geïnterviewden zullen zeggen. Stel vragen als: stel jij wnt daar en je steekt dagelijks het fietspad ver. He zu je het vinden dat snrfietsers z hard rijden? Of: je hebt een snrfiets en kunt nu lekker snel veral zijn. He hard zu je rijden? Laat hem de mening van verschillende geïnterviewden vergelijken. Wat is anders en he zu dat kmen? Laat de luisteraar nadenken ver de vraag waarm het Jeugdjurnaal dit item gemaakt heeft. Wil het Jeugdjurnaal de actie van de Fietsersbnd 32

134 LUISTEREN steunen? Evalueren Als een luisteraar zich geen rdeel kan vrmen ver het fragment, kan het zijn dat hij te veel infrmatie heeft gekregen die hij ng niet ged kan plaatsen. Help de luisteraar zijn mening ver het fragment te beargumenteren. Bijvrbeeld: snap je nu ged waarm te hard rijdende snrfietsers een prbleem zijn? Heeft het fragment dat duidelijk gemaakt? Of: je hebt verschillende meningen gehrd. Heb je nu zelf een mening hierver? Heeft het prgramma je gehlpen een mening te vrmen? Samenvatten Een luisteraar die geen samenvatting kan maken vlgens de eisen van 2F, heeft óf niet alles begrepen; drziet de structuur van het prgramma ng niet ged, óf heeft meite de infrmatie pnieuw te rdenen. Bied structuur bij het maken van een samenvatting, laat bijvrbeeld een schema invullen: Het prbleem is: De rzaak is: Twee plssingen: Laat hem het lijstje met hfd- en bijzaken (zie Begrijpen) gebruiken m een samenvatting te geven. De belangrijke zaken kmen erin; de minder belangrijke zaken niet. Een samenvatting heft niet schriftelijk te zijn. Laat de luisteraar het prgramma eerst mndeling samenvatten. 33

135 LUISTEREN 34

136 SPREKEN Een mnlg huden 1F Algemene mschrijving Kan in krte zinnen een beschrijving, infrmatie, uitleg en instructie geven, verslag uitbrengen en een krt vrbereid verhaal huden ver cncrete, herkenbare nderwerpen binnen de alledaagse leef-, werk- en leermgeving. Vrbeeld Fragment uit Lees en Schrijf! Taal p je werk (Stichting Expertisecentrum ETV.nl). Deze serie heeft tt del mensen te stimuleren hun lees- en schrijfniveau te verhgen. Sjaak heeft meite met lezen en schrijven. Hij hudt erg van varen en vissen. Tijdens een bttchtje vertelt hij ver zijn leven. 'Ik ben af mijn vijfde ben ik de slt uitgevaren. Ten kreeg ik van mijn vader het eerste btje met een buitenbrdmtrtje. Nu dan ben je grts. Nu je vaart dan het water p. En dr de jaren heen leer je dat het hele natuurgebied hierachter mij, leer je helemaal uit je duim leer je kennen. Ja, en ik ben zelf nu ben ik 40. Ja, dus je ken wel nagaan dat je hier al een hele tijd hier in de rndte vaart. Maar ja, je wilt natuurlijk k wel eens elders in het land gaan vissen in een andere natuurgebieden. Omdat je hier natuurlijk alles al kent. Sinds dat ik p schl ben eh gegaan, ken ik nu leesbekjes lezen. Dus ja, je gaat die visbekjes af zitten lezen en dan km je p een gegeven mment verder achter: Hé, er is meer in Nederland als dat het hier in Aalsmeer te vangen is. En daarm wil ik Nederland in, verder weg hier vandaan.' 1

137 SPREKEN Beschrijving Taak Een mnlg huden Relevante eindtermen 1. Beschrijft mensen, plaatsen en zaken. 2. Vertelt ver gebeurtenissen, activiteiten en persnlijke ervaringen. Cntext De alledaagse leefmgeving Onderwerp Cncreet en herkenbaar 2

138 SPREKEN Kenmerken van de taakuitvering Instrm Tussen Instrm en 1F 1F De vlgende cnstateringen geven aan dat de lezer p weg is naar niveau 1F: Samenhang Niet van tepassing 1 Vertelt een verhaal dat p smmige, maar niet p alle punten, begrijpelijk is vr de luisteraar. Brengt al iets van samenhang aan maar praat k ng veel in lsse zinnen. Gebruikt wrden m samenhang uit te drukken maar niet altijd p de gede manier. Gebruikt bijvrbeeld steeds het wrdje dus: dus ik kreeg een btje, dus dan ben je grts, dus je vaart dan. De gedachtegang is begrijpelijk vr de luisteraar, hewel de structuur van de tekst niet altijd klpt. Vertelt een begrijpelijk en duidelijk verhaal. De structuur van de tekst klpt. Gebruikt ten, dan, en, maar, mdat, m samenhang aan te brengen. Op het kenmerk samenhang zit deze spreker dan k bven 1F. Afstemming p del Niet van tepassing Heeft een spreekdel vr gen maar dwaalt sms af. Gaat bijvrbeeld uitgebreid vertellen ver de jeugd f het eerste btje. Of springt van de hak p de tak. Het spreekdel blijft duidelijk, sms met hulp van een ander. Hudt vast aan het spreekdel en heeft daarbij geen hulp ndig van de luisteraar. Hij vertelt wat het vissen vr hem betekent en he hij ng meer van het vissen kan genieten nu hij heeft leren lezen en schrijven. De spreker zit p dit kenmerk bven 1F. Het kan zijn dat hij hier wat hulp bij gehad heeft dr vragen van de interviewster (die 1 De cursieve passages zijn de beschrijvingen zals ze in de Standaarden en eindtermen staan. Daarnder wrdt in de psmming de relatie gelegd met het vrbeeld. 3

139 SPREKEN er later uitgeknipt zijn) maar dat is niet te achterhalen. Afstemming p publiek Niet van tepassing Hudt af en te rekening met de luisteraar maar het taalgebruik is niet altijd passend. Smmige wrden f zinnen zijn bijvrbeeld te infrmeel f juist te frmeel. Stemt het taalgebruik af p de luisteraar(s). Het taalgebruik is niet te infrmeel f te frmeel alhewel het wel echt spreektaal is. Beantwrdt eenvudige en cncrete vragen. Niet relevant in dit vrbeeld. Maakt gebruik van (digitale) ndersteunende materialen m een vrbereide presentatie beter aan het publiek ver te brengen. Niet relevant in dit vrbeeld. Wrdgebruik en wrdenschat Gebruikt de meeste alledaagse wrden. Gebruikt de meeste alledaagse wrden. Beschikt ver te weinig wrden m het verhaal ged te kunnen vertellen. Gebruikt bijvrbeeld steeds de wrden leuk/niet leuk, meilijk/niet meilijk m ver ervaringen te praten. Gebruikt de meeste alledaagse wrden. Gebruikt alledaagse wrden maar varieert in zijn wrdkeuze: de slt uitgevaren/het water pgevaren; elders/andere natuurgebieden. Dit is bven niveau 1F. Gebruikt k minder alledaagse wrden: nagaan, elders. Dit is bven niveau 1F. Maakt sms futen: uit je duim leren kennen; bekjes af zitten lezen. Zekt regelmatig naar wrden. Heft niet te zeken naar wrden. Vleiendheid, verstaanbaarheid en grammaticale De uitingen zijn sms meilijk verstaanbaar, bijvrbeeld dr invled van dialect f andere Spreekt meestal ged verstaanbaar maar smmige uitingen zijn nduidelijk dr De zinscnstructies zijn eenvudig en meestal crrect. 4

140 SPREKEN beheersing medertaal. invled van dialect f andere medertaal. Spreekt in eenvudige zinnen. Maakt vral enkelvudige zinnen maar De zinnen zijn crrect, k de De grammaticale crrectheid is beperkt tt een eenvudige samengestelde zinnen kmen samengestelde zinnen. klein aantal eenvudige grammaticale k vr. Daar wrden sms ng futen in Spreektaalkenmerken kmen vr: 'en ik cnstructies. gemaakt, bijvrbeeld in de ben zelf nu ben ik 40'. wrdvlgrde. Futen kmen vr 'sinds dat...; km je Praat in zinnen die niet afgemaakt wrden, p een gegeven mment verder achter'. begint steeds pnieuw. Huding, intnatie en mimiek ndersteunen het gesprkene. Niet relevant in dit vrbeeld. Pauzes, valse starts en herfrmuleringen kmen af en te vr. Maakt nauwelijks pauzes, valse starts f herfrmuleringen. 5

141 SPREKEN Stappenplan naar 1F Samenhang Als de spreker weinig samenhang aanbrengt in zijn verhaal, kan dit kmen drdat hij zijn gedachten niet kan rdenen waardr hij geen lijn in zijn verhaal kan aanbrengen. Of hij vindt het meilijk te bepalen welke infrmatie/ervaringen/gevelens wel bij het spreeknderwerp hren en welke niet. Hij weidt bijvrbeeld uit ver details die er niet te den. Het kan k zijn dat hij geen wrden tt zijn beschikking heeft m de samenhang tt uitdrukking te brengen. Of hij kent de betekenis van verbindings- en signaalwrden niet vldende zdat hij de verkeerde wrden gebruikt. Help hem zijn gedachten te rdenen: Wat wil hij vertellen? Wat is daarbij belangrijk en wat niet? Wat past er in de tijd die beschikbaar is? Welke vlgrde is het duidelijkst vr de luisteraar? Leer hem de meest vrkmende verbindingswrden en signaalwrden: ten, en, maar, mdat, daarna, k, bijvrbeeld. Laat hem bijvrbeeld zinnen afmaken als: Ten ik vijf was..., Sinds ik kan lezen... Laat hem luisteren naar gede vrbeelden en bespreek waarm de vrbeelden ged zijn. Afstemming p del Als een spreker niet vasthudt aan zijn spreekdel, kan dit kmen drdat de spreker geen duidelijk spreekdel vr gen heeft. Hij begint te praten znder dat hij weet waar hij naarte wil. Het kan k zijn dat hij zijn spreekdel wel weet maar dat hij snel afdwaalt als hij spreekt. Het een rept het ander p waardr hij zijn spreekdel uit het g verliest. Wijs de spreker erp dat een spreker meestal met een del spreekt. Laat hem eventueel naar teksten luisteren m het spreekdel te bepalen. Bijvrbeeld: de spreker wil dat je meedet, de spreker wil uitleggen he iets in zijn werk gaat, de spreker wil een ervaring vertellen. Help hem het spreekdel te frmuleren: wat wil je de luisteraar vertellen en waarm? Laat hem van tevren de punten benemen waarver hij wil spreken. Bespreek met hem f de punten die hij nemt bij het spreekdel passen. Bespreek tijdens f na de spreekpdracht f hij zich tt deze punten beperkt heeft. Z niet, pasten de aanvullingen bij het spreekdel? 6

142 SPREKEN Afstemming p publiek Een spreker die ng niet p niveau 1F zit, kan het meilijk vinden zijn verhaal ver te brengen aan de luisteraar. Hij weet bijvrbeeld niet welke wrden f tn hij kan kiezen, hij heeft maar een manier van spreken die niet altijd passend is. Het kan k zijn dat de spreker in de war raakt van vragen van de luisteraar. Leer hem zijn taalgebruik af te stemmen p de luisteraar: gebruik je deze wrden in deze situatie/tegen deze mensen? Zek samen naar verschillende vrbeelden: He zeg je a, b, f c tegen een dcent, he zeg je dit tegen je meder, he zeg je dit tegen een vriend? Maak daarna een lijstje met wrden die ngeveer hetzelfde betekenen maar die je in andere situaties gebruikt. Geef vrbeelden uit verschillende situaties. Laat hem eventueel luisteren naar sprekers vr verschillende srten publiek (spelprgramma p tv; de minister in de Kamer, de juf tegen de klas) en haal er wrden uit die je in de ene situatie wel gebruikt en in de andere niet. Leer hem ged te luisteren naar de vragen van de luisteraars. Leer hem gebruik te maken van zinnen als: Kunt u dat ng een keer zeggen? Ik begrijp de vraag niet ged. Wrdgebruik en wrdenschat Als een spreker zijn verhaal niet p een begrijpelijke manier kan vertellen mdat hij ver nvldende wrden beschikt, dan is het zaak m aan uitbreiding van de wrdenschat te werken. Laat hem teksten lezen f beluisteren, bijvrbeeld in huis-aan-huisbladen, f p televisie, die passen bij zijn niveau f daar net iets bven zitten. Daarnaast is het van belang dat hij met wrden efent, ls en in cntext van zinnen f kleine tekstjes. Besteed aandacht aan wrden en uitdrukkingen die de spreker p een verkeerde manier f in een verkeerde betekenis gebruikt. Geef vrbeeldzinnen waarin het wrd ged gebruikt wrdt. 7

143 SPREKEN Vleiendheid, verstaanbaarheid en grammaticale Een spreker die ng niet p niveau 1F zit, kan meite hebben te spreken vr publiek. Dr zijn huding, zijn uitspraak, intnatie f spreekvlume is hij bijvrbeeld nverstaanbaar. Of hij spreekt in zijn eigen dialect vr een publiek dat dat niet verstaat. Smmige sprekers gaan peens vr hem te meilijke wrden f cnstructies gebruiken mdat ze vr een publiek staan. beheersing Laat de spreker efenen met verstaanbaar spreken: temp, vlume, intnatie. Tip: neem wat p, luister het af en bespreek het met elkaar en laat anderen k meeluisteren en tips geven. Prbeer het hierna anders te den, ng een keer spreken en pnemen en afluisteren. Oefen k het spreken vr publiek: een gede huding, het publiek aankijken en tespreken. Bespreek met hem welke wrden/zinnen tt zijn dialect behren en welke andere wrden/zinnen hij kan gebruiken. Oefen met het duidelijk articuleren van wrden en zinnen. Als hij zijn eigen taalgebruik te meilijk wil maken, help hem dan bij het kiezen van eenvudigere wrden en cnstructies. Laat hem zien dat het vr de luisteraar prettiger is als hij duidelijk en verstaanbaar spreekt, k al is het eenvudige taal, dan dat hij nbegrijpelijk wrdt dr meilijke maar verkeerd gebruikte taal. Leer hem m zinnen af te maken zdat hij niet in halve zinnen blijft praten. Als hij halverwege een zin stpt en pnieuw wil beginnen, laat hem dan zijn zin afmaken. Als de zin niet afgemaakt kan wrden mdat de wrdvlgrde bijvrbeeld niet klpt, laat hem dan die fut herstellen en vervlgens de zin afmaken. Overigens is het niet afmaken van zinnen en weer pnieuw beginnen een kenmerk van spreektaal. Het heft niet strend te zijn. Als de spreker wel in staat is m zinnen af te maken, heft dit niet geefend te wrden. 8

144 SPREKEN Een mnlg huden 1F Algemene mschrijving Kan in krte zinnen een beschrijving, infrmatie, uitleg en instructie geven, verslag uitbrengen en een krt vrbereid verhaal huden ver cncrete, herkenbare nderwerpen binnen de alledaagse leef-, werk- en leermgeving. Vrbeeld In het kader van een cursus lezen en schrijven hudt een deelneemster een vrbereide presentatie, ndersteund met beeldmateriaal. Ze vertelt he ze erte gekmen is m weer naar schl te gaan. Je hrt de presentatie terwijl je naar afbeeldingen kijkt. Weer terug naar schl... na 26 jaar Ik ga weer naar schl. Ik eh heb 26 jaar eh heb ik niet meer p schl gezeten. Ik ben met mijn zestien jaar ben ik van schl afgekmen. Ten ben ik gaan werken. Ik ben jng getruwd. Ik heb k eh jng heb ik twee dchtertjes gekregen. Mijn uders waren 40 jaar getruwd. Ten mest ik vrij krijgen vr mijn dchtertjes mdat we een weekendje weggingen. Ten had ik dat gevraagd aan de directeur van de schl, maar de directeur zei: 'Ja, ik mest een briefje schrijven.' Ja, en dat durfde ik helemaal niet want ik was heel bang vr futen te maken. Dat vnd ik heel vervelend. En ik vnd het k ntzettend erg dat ik niet mijn kinderen kn helpen met huiswerk maken. Ten heb ik het gelezen in een kerkbekje dat k vr vlwassenen mensen les was, Nederlands beter leren. En ten heb ik me pgegeven bij De Gildepleidingen en ben ik naar schl tegegaan eh gegaan. En nu p het mment vlg ik eh les, Nederlandse les p dinsdagmrgen en p de wensdagavnd. En p dnderdag vlg ik ng eh Engels. En we gaan met de Engelse les in juni gaan we k naar Newcastle te, naar Engeland. 9

145 SPREKEN Beschrijving Taak Een mnlg huden Relevante eindtermen 2. Vertelt ver gebeurtenissen, activiteiten en persnlijke ervaringen. 3. Hudt een krt vrbereid verhaal f presentatie. Cntext De alledaagse leermgeving Onderwerp Cncreet en herkenbaar 10

146 SPREKEN Kenmerken van de taakuitvering Instrm Tussen Instrm en IF 1F De vlgende cnstateringen geven aan dat de lezer p weg is naar niveau 1F: Samenhang Niet van tepassing 2 Vertelt een verhaal dat p smmige, maar niet p alle punten, begrijpelijk is vr de luisteraar. Het is bijvrbeeld niet duidelijk wat de spreker erte heeft aangezet weer naar schl te gaan, wat hij p schl wil leren, f wat de kerk met schl te maken heeft. Brengt al iets van samenhang aan maar praat k ng veel in lsse zinnen. Gebruikt wrden m samenhang uit te drukken maar niet altijd p de gede manier. Gebruikt bijvrbeeld vaak het wrdje maar: maar ik ben van schl gegaan..., maar ik ben getruwd... De gedachtegang is begrijpelijk vr de luisteraar, hewel de structuur van de tekst niet altijd klpt. Hudt een duidelijk en samenhangend verhaal met een lgische structuur. Ze zit p dit kenmerk bven 1F. Vertelt in chrnlgische vlgrde wat er is gebeurd, waarm ze weer naar schl gegaan is en he ze een schl gevnden heeft. Geeft haar presentatie een titel. Gebruikt de meest vrkmende verbindingswrden (ten, en, mdat). Afstemming p del Niet van tepassing Heeft een spreekdel vr gen maar vindt het meilijk m daaraan vast te huden. Springt ng van de hak p de tak. Vertelt bijvrbeeld uitgebreid ver het weekendje weg ter ere van het 40-jarig huwelijk van uders. Het spreekdel blijft duidelijk, sms met hulp van een ander. Hudt vast aan het spreekdel en heeft daarbij geen hulp ndig van de luisteraar. De spreker zit p dit kenmerk bven 1F. Heeft zich ged vrbereid p het del en het nderwerp. Dit is bijvrbeeld te zien aan het beeldmateriaal. 2 De cursieve passages zijn de beschrijvingen zals ze in de Standaarden en eindtermen staan. Daarnder wrdt in de psmming de relatie gelegd met het vrbeeld. 11

147 SPREKEN Afstemming p publiek Niet van tepassing Hudt af en te rekening met de luisteraar maar het taalgebruik is niet altijd passend. Smmige wrden f zinnen zijn bijvrbeeld te infrmeel f juist te frmeel. Kiest ndersteunend materiaal alhewel dat niet altijd aansluit bij het verhaal. Laat bijvrbeeld ft's van het werk zien. Stemt het taalgebruik af p de luisteraar(s). Het taalgebruik is niet te infrmeel f te frmeel. Beantwrdt eenvudige en cncrete vragen. Niet relevant in dit vrbeeld. Maakt gebruik van (digitale) ndersteunende materialen m een vrbereide presentatie beter aan het publiek ver te brengen. De beelden ndersteunen het verhaal van de spreker en geven de luisteraar een beeld van haar leven (uders, kinderen, kerkblaadje, van haarzelf aan haar huiswerk). Wrdgebruik en wrdenschat Gebruikt de meest alledaagse wrden. Gebruikt de meest alledaagse wrden. Beschikt ver te weinig wrden m het verhaal ged te kunnen vertellen. Gebruikt bijvrbeeld steeds de wrden leuk/niet leuk, meilijk/niet meilijk m ver ervaringen te praten. Gebruikt de meeste alledaagse wrden. Gebruikt alledaagse wrden maar varieert wel, bijvrbeeld: heel/ntzettend, en kan dingen p verschillende manieren zeggen: 'ik durfde niet/ik was bang'. Dit is bven niveau 1F. Geeft de vlgrde vral aan dr 'ten' en 'en'. Zekt regelmatig naar wrden. Heft niet te zeken naar wrden, k mdat de presentatie vrbereid is. Vleiendheid, verstaanbaarheid en grammaticale De uitingen zijn sms meilijk verstaanbaar, bijvrbeeld dr invled van dialect f andere Spreekt meestal ged verstaanbaar maar smmige uitingen zijn nduidelijk dr De zinscnstructies zijn eenvudig en meestal crrect. 12

148 SPREKEN beheersing medertaal. invled van dialect f andere medertaal. Spreekt in eenvudige zinnen. De zinnen Maakt vral enkelvudige zinnen maar zijn crrect, k de samengestelde zinnen. De grammaticale crrectheid is beperkt tt een eenvudige samengestelde zinnen kmen Een enkele zin is niet crrect: 'Ten heb ik klein aantal eenvudige grammaticale k vr. Daar wrden sms ng futen in het gelezen in een kerkbekje dat k vr cnstructies. gemaakt, bijvrbeeld in de vlwassenen mensen les was, Nederlands wrdvlgrde. beter leren.' Praat in zinnen die niet afgemaakt wrden, Herhaalt een aantal keer het nderwerp en begint steeds pnieuw. de persnsvrm en draait ze m: 'Ik ben met mijn zestien jaar ben ik van schl afgekmen.' Dit is een kenmerk van de spreektaal. Huding, intnatie en mimiek ndersteunen het gesprkene. Niet relevant in dit vrbeeld. Pauzes, valse starts en herfrmuleringen kmen af en te vr. Maakt nauwelijks pauzes f valse starts. 13

149 SPREKEN Stappenplan naar 1F Samenhang Als de spreker weinig samenhang aanbrengt in zijn verhaal, kan dit kmen drdat hij zijn gedachten niet kan rdenen waardr hij geen lijn in zijn verhaal kan brengen. Of hij vindt het meilijk te bepalen welke infrmatie/ervaringen/gevelens wel bij het spreeknderwerp hren en welke niet. Hij weidt bijvrbeeld uit ver details die er niet te den. Het kan k zijn dat hij geen wrden tt zijn beschikking heeft m de samenhang tt uitdrukking te brengen. Of hij kent de betekenis van verbindings- en signaalwrden niet vldende zdat hij de verkeerde wrden gebruikt. Help hem zijn gedachten te rdenen: Wat wil hij vertellen? Wat is daarbij belangrijk en wat niet? Welke vlgrde is het duidelijkst vr de luisteraar? Leer hem dat vlgrde in een verhaal heel belangrijk is vr de luisteraar. Het helpt hem m te begrijpen wat je vertelt. In dit vrbeeld: Waarm kn je niet lezen en schrijven? Wat heeft je erte gebracht weer naar schl te gaan? He heb je een schl gevnden? He gaat het leren? Prbeer hem gevelig te maken vr zeg bij elkaar wat bij elkaar hrt. Bijvrbeeld, als iemand eerst vertelt ver rzaken, dan ver schl, dan weer rzaken, dan he het leren nu gaat, dan weer rzaken, dan is het niet te vlgen vr iemand. Hiermee kun je k efenen p schrift. Maak een transcriptie van een ged verteld verhaal, knip het ls en laat de spreker er weer een verhaal van maken. (als hij kan lezen!) Leer hem de meest vrkmende verbindingswrden en signaalwrden: ten, en, maar, mdat, daarna, k, bijvrbeeld. Stel vragen als: Waarm ging je naar schl? Wanneer ging je naar schl? Wat gebeurde er eerst en wat daarna? Laat hem luisteren naar gede vrbeelden en bespreek waarm de vrbeelden ged zijn. 14

150 SPREKEN Afstemming p del Als een spreker niet vasthudt aan zijn spreekdel, kan dit kmen drdat de spreker geen duidelijk spreekdel vr gen heeft. Hij begint te praten znder dat hij waar hij naarte wil. Het kan k zijn dat hij zijn spreekdel wel weet maar dat hij snel afdwaalt als hij spreekt. Het een rept het ander p waardr hij zijn spreekdel uit het g verliest. Wijs de spreker erp dat een spreker meestal met een del spreekt. Laat hem eventueel naar teksten luisteren m het spreekdel te bepalen, bijvrbeeld: De spreker wil dat je meedet. De spreker wil uitleggen he iets in zijn werk gaat. Help hem het spreekdel te frmuleren: wat wil je de luisteraar vertellen en waarm? Laat hem van tevren de punten benemen waarver hij wil spreken. Bijvrbeeld: Waarm kn ik niet lezen en schrijven? Wat was de reden/aanleiding m naar schl te gaan? Waar zit ik p schl en wat leer ik? He duur is de cursus? Wie zitten er in mijn grep? Bespreek met hem f de punten die hij nemt bij het spreekdel passen. Bespreek tijdens f na de spreekpdracht f hij zich tt deze punten beperkt heeft. Z niet, pasten de aanvullingen bij het spreekdel? Afstemming p publiek Een spreker die ng niet p niveau 1F zit, kan het meilijk vinden zijn verhaal ver te brengen aan de luisteraar. Het kan k zijn dat de spreker in de war raakt van vragen van de luisteraar. Het kan k zijn dat de spreker maar één manier van spreken heeft en niet ver de wrden beschikt die ndig zijn m af te kunnen stemmen. Leer hem zijn taalgebruik af te stemmen p de luisteraar: gebruik je deze wrden in deze situatie/tegen deze mensen? Maak bijvrbeeld samen een lijstje met wrden die ngeveer hetzelfde betekenen maar die je in andere situaties gebruikt: rt/vervelend, ik durfde het niet/ik scheet in mijn brek. Geef vrbeelden van verschillende situaties. Laat hem eventueel luisteren naar sprekers vr verschillende srten publiek (spelprgramma p tv; de minister in de Kamer, de juf tegen de klas) en haal er wrden uit die je in de 15

151 SPREKEN ene situatie wel gebruikt en in de andere niet. Leer hem ged te luisteren naar de vraag uit het publiek. Leer hem gebruik te maken van zinnen als: Kunt u dat ng een keer zeggen? Ik begrijp de vraag niet ged. Help hem materialen te zeken die hij kan gebruiken ter ndersteuning van zijn presentatie, zwel vr het publiek als vr hemzelf. Wrdgebruik en wrdenschat Als een spreker zijn verhaal niet p een begrijpelijke manier kan vertellen mdat hij ver nvldende wrden beschikt, dan is het zaak m aan uitbreiding van de wrdenschat te werken. Sms kent hij wel geneg wrden maar gebruikt hij maar een klein deel ervan. Laat hem teksten lezen f beluisteren, bijvrbeeld in huis-aan-huisbladen, f p televisie, die passen bij zijn niveau f daar net iets bven zitten. Daarnaast is het van belang dat hij met wrden efent, ls en in cntext van zinnen f kleine tekstjes. De spreker kent misschien wel veel wrden, maar gebruikt ze niet. Laat hem dan assciatieefeningen en wrdspelletjes den waardr weer meer wrden vr in 't hfd kmen te zitten. Vrbeeld van z'n efening: nem (bijvrbeeld) acht wrden waaraan je denkt bij het wrd... (schl, lezen, leren). Of laat hem tegenstellingen nemen: ik zeg eenvudig, jij zegt meilijk. De spreker zal dan wel bekende wrden nemen, maar u activeert het gebruik dr hem een flink aantal wrden te laten bedenken. Vleiendheid, verstaanbaarheid en grammaticale Een spreker die ng niet p niveau 1F zit, kan meite hebben te spreken vr publiek. Dr zijn huding, zijn uitspraak, intnatie f spreekvlume is hij bijvrbeeld nverstaanbaar. Of hij spreekt in zijn eigen dialect vr een publiek dat dat niet verstaat. Smmige sprekers gaan peens vr hem te meilijke wrden f cnstructies gebruiken mdat ze vr een publiek staan. beheersing Laat de spreker efenen met verstaanbaar spreken: temp, vlume, intnatie. Tip: neem wat p, luister het af, bespreek het met elkaar en laat anderen k meeluisteren en tips geven. Prbeer het hierna anders te den, ng een keer spreken, pnemen en afluisteren. Oefen het spreken vr publiek: een gede huding, het publiek aankijken en tespreken. Oefen k met de tijd, als tijd relevant is. Klk he lang de spreker aan het wrd is. Kan hij zijn verhaal huden in de tijd die 16

152 SPREKEN beschikbaar is? Of is zijn verhaal veel te krt? Bespreek met hem welke wrden/zinnen tt zijn dialect behren en welke andere wrden/zinnen hij kan gebruiken. Oefen met het duidelijk articuleren van wrden en zinnen. Laat hem wrden en zinnen verdreven duidelijk en langzaam nazeggen waarbij hij alle klanken uitspreekt. Laat hem ged zijn mndspieren gebruiken, efen bijvrbeeld met elkaar vr de spiegel. Als hij p deze manier duidelijk spreekt, gaat hij steeds minder verdreven articuleren terwijl hij wel duidelijk blijft spreken. Als hij zijn eigen taalgebruik te meilijk wil maken, help hem dan bij het kiezen van eenvudigere wrden en cnstructies. Laat hem zien dat het vr de luisteraar prettiger is als hij duidelijk en verstaanbaar spreekt, k al is het eenvudige taal, dan dat hij nbegrijpelijk wrdt dr meilijke maar verkeerd gebruikte taal. Leer hem zinnen af te maken. Als hij halverwege een zin stpt en pnieuw wil beginnen, laat hem dan zijn zin afmaken. Als de zin niet afgemaakt kan wrden mdat de wrdvlgrde bijvrbeeld niet klpt, laat hem dan die fut herstellen en vervlgens de zin afmaken. Overigens is het niet afmaken van zinnen en weer pnieuw beginnen een kenmerk van spreektaal. Het heft niet strend te zijn. 17

153 SPREKEN 18

154 SPREKEN Een mnlg huden 2F Algemene mschrijving Kan redelijk vleiend en duidelijk ervaringen, gebeurtenissen, meningen, verwachtingen en gevelens nder wrden brengen ver cncrete nderwerpen gerelateerd aan de leef-, werk- en leermgeving. Vrbeeld D = dcent; S = student. Het vrbeeld is beschreven vanuit de dcent. Telichting: Dit gesprek is een intrductie p een examengesprek. De dcent legt uit waarm dit examengesprek ndig is en he het gaat. D S D S D S D S D Ik ga je even uitleggen van wat de bedeling is. Ik ben bij ju geweest bij de praktijk eh, zeg maar de BPV-plek en ik heb ju de preve afgenmen. Ja. Dat is ged gegaan hè, zals je weet. Alleen eh, ik heb je prberen uit te leggen, dat ga ik je nu k even uitleggen, dat ik bepaalde zaken niet heb kunnen zien. Het is nmgelijk m alles in één examen te kunnen berdelen. Vandaar dat ik een paar dingen heb pgeschreven waarvan ik denk, die met ik je ng bevragen want anders, ik kan eh, dat is duidelijk vr je diplma, mdat je anders eh. Ja. Nu je hebt eh, ik heb je klapper bekeken (wijst naar klapper). Natuurlijk, lgisch hè, heb ik in gestudeerd (??), hè en eh als je tijdens dit gesprek iets niet duidelijk is, mag je altijd vragen, heeft k geen invled p je diplma f z f dat je dingen. Je mag altijd iets vragen als je denkt, ik snap je niet. Maar ik vraag wel dr. Hè, ik vraag iets en prbeer dan in je eigen wrden het uit te leggen dat je ttdat ik zeg van het is mij duidelijk. Ja. Maar mag ik k in de klapper kijken? Ja, je mag zeker, tuurlijk mag je je klapper, het is juw werkstuk. Tuurlijk mag je, júist, mag altijd, als je zegt, nu ik wil een bewijsstuk er even bij pakken, mag dat altijd. Ja? Oké. Oké. 19

155 SPREKEN Beschrijving Taak Een mnlg huden Relevante eindterm 2. Geeft een telichting p eigen meningen, plannen en handelingen. Cntext De leermgeving Onderwerp Cncreet 20

156 SPREKEN Kenmerken van de taakuitvering 1F Tussen 1F en 2F 2F De vlgende cnstateringen geven aan dat de lezer p weg is naar niveau 2F: Samenhang De gedachtegang is begrijpelijk vr de Hudt een duidelijk verhaal. Hudt een samenhangend verhaal aan de hand luisteraar, hewel de structuur van de tekst niet Brengt samenhang aan in zijn verhaal dr van een aantal punten. altijd klpt. 3 het gebruik van bekende In dit vrbeeld: wat vraf ging, waarm verbindingswrden. dit gesprek nu plaatsvindt, wat het del is Sms is de samenhang niet duidelijk, en he het gesprek gaat. bijvrbeeld het ntbreken van wrden f Maakt zijn zinnen niet altijd af waardr dr verkeerde verwijzingen. Hij verwijst het verhaal niet veral duidelijk is. bijvrbeeld niet duidelijk naar de klapper Bijvrbeeld: 'ik kan eh, dat is duidelijk f de bpv-plek van de student. vr je diplma, mdat je anders eh...' Brengt samenhang aan dr het gebruik van bekende verbindingswrden. Gebruikt bekende verbindingswrden (als, en, ttdat, vandaar). Afstemming p del Het spreekdel blijft duidelijk, sms met hulp van een ander. Nemt het spreekdel maar wijkt daar ng wel eens van af. Zegt bijvrbeeld dat hij Geeft spreekdel duidelijk vrm (instruerend, infrmatief, nderhudend, et cetera) zdat het tijdens de preve niet alles gezien heeft vr de luisteraar herkenbaar is. waardr dit gesprek ndig is. En vertelt Vertelt meteen aan het begin wat het dan verder ver alles wat hij wel gezien spreekdel is: 'Ik ga je even uitleggen...' heeft. Oriënteert zich bij een vrbereide presentatie Keert p een gegeven mment terug naar p het del, het nderwerp en de beschikbare spreekdel als hij merkt dat hij afdwaalt. tijd van de spreektaak. 3 De cursieve passages zijn de beschrijvingen zals ze in de Standaarden en eindtermen staan. Daarnder wrdt in de psmming de relatie gelegd met het vrbeeld. 21

157 SPREKEN Heeft zich vrbereid dr de map te bestuderen en dr te bedenken wat de student met weten vr het examengesprek begint. In dit vrbeeld zit geen tijdselement maar dat zal in de rsprnkelijke situatie wel z geweest zijn. Dit kan hier niet berdeeld wrden. Keert na een vraag f nderbreking weer terug naar de tekst. Reageert adequaat p een vraag. Daarna is het fragment afgelpen. Je kunt dus niet berdelen f hij weer terugkeert naar het spreekdel. Afstemming p publiek Stemt het taalgebruik af p de luisteraar(s). Det meer dan alleen vragen beantwrden, prbeert zich bijvrbeeld Hudt bij de vrbereiding van een presentatie rekening met het publiek waarvr hij gaat Beantwrdt eenvudige en cncrete vragen. in te leven in de student en bedenkt tijdens spreken. de vrbereiding welke infrmatie de Spreekt zdanig tegen de student dat deze Maakt gebruik van (digitale) ndersteunende student ndig heeft en wat hij dus met zich p zijn gemak velt. Zijn taalgebruik materialen m een vrbereide presentatie uitleggen. vertnt veel spreektaalkenmerken (valse beter aan het publiek ver te brengen. starts, halve zinnen, herhalingen, herfrmuleringen). Alsf het zmaar een gesprek is en geen frmeel examengesprek. Weet wat hij wil gaan zeggen en welke infrmatie de student ndig heeft. Herhaalt zichzelf zdat hij zeker weet dat de infrmatie duidelijk is vr de student. 22

158 SPREKEN Hanteert het verschil tussen frmele en infrmele situaties en kiest passend taalgebruik. Spreekt infrmeel tegen de student. Cntrleert f de student zijn verhaal begrijpt. Beit de luisteraar(s) met cncrete vrbeelden en ervaringen. Niet relevant in dit vrbeeld. Reageert passend p vragen van het publiek. Geeft duidelijk antwrd p de vraag van de student. Wrdgebruik en wrdenschat Gebruikt de meeste alledaagse wrden. Varieert iets meer in wrdgebruik. Kan iets meer uitleg geven ver het Beschikt ver vldende wrden m de taken uit te veren. Zekt regelmatig naar wrden. examengesprek mdat hij ver meer Beschikt ver vldende wrden, inclusief wrden beschikt. Vertelt bijvrbeeld he de wrden die in deze setting van belang de berdeling tt stand kmt. Of vertelt zijn (preve, BPV, klapper, bewijsstuk). welke zaken hij niet p de bpv-plek gezien Het kan sms ndig zijn een mschrijving te heeft. geven van een nbekend wrd. Onderbreekt zichzelf wel vaak maar het is de vraag f hij dan zekt naar wrden. Vleiendheid, verstaanbaarheid en grammaticale beheersing De zinscnstructies zijn eenvudig en meestal crrect. Huding, intnatie en mimiek ndersteunen het Langere, samengestelde zinnen kmen vr en zijn vaak crrect. Maakt sms iets te ingewikkelde zinnen waarver hij dan struikelt. Maakt de zin Vertnt een redelijke grammaticale beheersing. Spreekt in langere samengestelde zinnen. Zinnen met twee f meer bijzinnen kmen gesprkene. dan niet af maar begint pnieuw. vr. Denkt sms iets te lang na en aarzelt De zinnen zijn ver het algemeen crrect. 23

159 SPREKEN Pauzes, valse starts en herfrmuleringen vrdat hij iets zegt. Aarzelingen en futen in zinsbuw zijn eigen kmen af en te vr. Is meestal ged te vlgen maar niet altijd. aan gesprken taal en kmen dus vr, maar Bijvrbeeld als de structuur van langere wrden z ndig hersteld. zinnen niet helemaal klpt. Aarzelt veel, breekt zinnen af en frmuleert pnieuw. Dit gaat sms ten kste van de duidelijkheid van het verhaal. 'Ja, je mag zeker, tuurlijk mag je je klapper, het is juw werkstuk. Tuurlijk mag je, júist, mag altijd, als je zegt, nu ik wil een bewijsstuk er even bij pakken, mag dat altijd. Ja?' Dit lijkt meer iets te zeggen ver zijn vrnemen het gesprek niet te serieus te maken dan ver zijn taalniveau. Is ged te vlgen en kan zich gemakkelijk uitdrukken. Kan zich gemakkelijk uitdrukken maar is sms wat minder ged te vlgen drdat hij zijn zinnen afbreekt. Vleiendheid kan minder zijn als er nagedacht met wrden ver de grammaticale vrm, de te kiezen wrden en herstel van futen. Vleiendheid is inderdaad wat minder drdat de spreker zekt naar een manier m z duidelijk mgelijk te zijn vr de student. 24

160 SPREKEN Stappenplan naar 1F Samenhang Als de spreker geen samenhangend verhaal kan huden aan de hand van een aantal punten, kan het zijn dat hij zelf niet helder vr gen heeft wat hij wil vertellen. Het kan k zijn dat hij niet weet he hij zijn tekst kan structureren f he hij de structuur duidelijk kan maken vr de luisteraar(s). Help hem bedenken wat hij wil vertellen. Is dat een chrnlgisch verhaal, dan is het lgisch m de vlgrde van de gebeurtenissen aan te huden. Leer hem wrden als eerst, dan, daarna en tt slt te gebruiken. In dit vrbeeld met de spreker uitleg geven ver het examengesprek. Dan is het handig een aantal punten p papier te zetten, die pnemen in het gesprek met daarna bij elk punt de bendigde infrmatie. Dat geeft zwel structuur aan de spreker als aan de luisteraar. In een langer verhaal is het handig m de spreker te leren af en te samen te vatten wat hij gezegd heeft alvrens naar een nieuw punt te gaan: 'Dus dit gesprek is een aanvulling p je preve.' Leer hem wrden te gebruiken die structuur aangeven: Ten eerste, ten tweede, bijvrbeeld, de rzaak hiervan. Laat hem eerst luisteren naar andere sprekers en letten p dit srt wrden. Dit kan k (in cmbinatie) met schriftelijk materiaal. Afstemming p del Als een spreker zijn spreekdel niet duidelijk vrmgeeft, kan het zijn dat het del vr hemzelf k niet helemaal duidelijk is. Of hij dwaalt steeds af van zijn del. Bespreek met de spreker waarm en wanneer het nuttig is m je spreekdel aan te kndigen. Dit zal meestal het geval zijn tenzij je de luisteraar(s) in spanning wilt huden. Help hem het spreekdel te frmuleren: wat wil je de luisteraar vertellen en waarm? Help de spreker zich te huden aan de beschikbare tijd. Laat hem een inschatting maken van de duur van zijn praatje en laat hem het praatje (een aantal keer) efenen en de tijd cntrleren. Leer de spreker terug te keren naar het spreekdel nadat hij bijvrbeeld een anekdte f een vrbeeld heeft verteld f een vraag heeft beantwrd. Dit is makkelijker als hij de punten waarver hij het wil hebben, pgeschreven heeft (in steekwrden). 25

161 SPREKEN Afstemming p publiek Een spreker die ng niet p 2F zit, is misschien ng z met zijn eigen verhaal bezig dat hij er niet aan denkt m zijn verhaal af te stemmen p het publiek. Het kan k zijn dat hij niet ged weet he hij dat met den. Een spreker stemt zijn verhaal af p zijn publiek wat betreft tn, taalgebruik en inhud. Bespreek eerst he hij zijn publiek gaat aanspreken: frmeel/infrmeel/serieus/licht van tn. Dit met uiteraard vereenstemmen met het del. Leer hem dan na te denken ver de vrkennis van zijn publiek: Wat kan hij als bekend vernderstellen? Aan welke inhud heeft het publiek behefte? Leer hem dat hij de luisteraar aan de hand met nemen. Dus hij met vertellen wat hij gaat den in zijn praatje. In dit vrbeeld: de aanleiding vr dit gesprek, he het gesprek zal gaan, he lang het duurt, f hij meteen een uitslag/resultaat krijgt. Laat de spreker efenen met de zinnen die hierbij hren. Ik ga u/je wat vertellen ver, het zal ngeveer xx duren... Bespreek met hem he hij zijn praatje beiender en/f interessanter kan maken. Vrbeelden tevegen? Illustraties? Leer hem vragen te beantwrden, m te beginnen dr ged te luisteren naar de vragen. Leer hem gebruik te maken van zinnen als Kunt u dat ng een keer zeggen? Ik begrijp de vraag niet ged. Hier met ik even ver nadenken. Leer hem k antwrden p vragen uit te stellen. Bijvrbeeld: Daar ga ik het z ver hebben. Daar km ik z p terug. Dat kmt later in mijn praatje aan de rde. Wrdgebruik en Als een spreker ver nvldende wrden beschikt, zal hij gaan haperen en kan hij niet vleiend spreken. wrdenschat Laat hem zijn verhaal een aantal keer efenen. Dan merkt hij, f de dcent, welke wrden hij ndig heeft. Misschien kent de spreker deze wrden wel maar gebruikt hij ze nit. Laat hem een lijst aanleggen van wrden en bijvrbeeld synniemen. Z kan hij meer variatie in zijn wrdgebruik aanbrengen. Het is handig m vrbeeldzinnen achter de wrden te schrijven zdat hij ziet he hij de wrden in de zin gebruikt (in cmbinatie met welke andere wrden bijvrbeeld). Laat hem k efenen met het geven van mschrijvingen. Dat kan hem helpen als hij tijdens zijn praatje niet p een wrd kmt, 26

162 SPREKEN bijvrbeeld: Dat is een apparaat waarmee... Leer hem rutines gebruiken: Ik ga het hebben ver..., Dat is van invled p..., Dat heeft te maken met... Daarnaast is het van belang dat hij met wrden efent, ls en in cntext van zinnen f kleine tekstjes. Laat hem bijvrbeeld efenen met schltaalwrden (verwerven, verzenden, afrnden, vaststellen). Vleiendheid, verstaanbaarheid en grammaticale Een spreker die ng niet p niveau 2F zit, kan ng meite hebben met het frmuleren van langere, en misschien iets frmelere zinnen dan gebruikelijk. Hij kan k alle zinnen heel krt maken, zdat het verhaal wat saai wrdt. Bvendien kan spreken vr publiek spannend zijn waardr de spreker meer meite heeft m uit zijn wrden te kmen. beheersing Oefening baart kunst. Laat de spreker zveel mgelijk efenen, vrbereid maar k nvrbereid. Leer hem meer vegwrden zdat hij langere zinnen kan maken (en, want, maar, mdat maar k: vrdat, nadat, ttdat, aangezien). Oefen met het spreken in langere zinnen en krtere zinnen, leer hem lange en krte zinnen af te wisselen. Leer hem zinnen pnieuw te frmuleren als er (te veel) futen in zitten f als hij vastlpt. 27

163 SPREKEN 28

164 SPREKEN Een mnlg huden 2F Algemene mschrijving Kan redelijk vleiend en duidelijk ervaringen, gebeurtenissen, meningen, verwachtingen en gevelens nder wrden brengen ver cncrete nderwerpen gerelateerd aan de leef-, werk- en leermgeving. Vrbeeld Fragment uit de webserie Na de dd. Intrductietekst In de webserie Na de dd vlgen wij negen verschillende mensen die allemaal iets met de dd te maken hebben, allemaal met een eigen verhaal. 'Hall, ik ben Jan de Wit, 49 jaar, van berep verledenenverzrger en dit is mijn verhaal. Wij zijn in Zeist bij De Wit Overledenenzrg. Wij zijn een bedrijf wat sinds acht jaar zelfstandig werkt in de verledenenzrg. Ikzelf de het werk al twaalf jaar waarnder vier jaar in lndienst en de laatste acht jaar vr nszelf. Een verledenenverzrger zeg ik altijd, die heeft eigenlijk twee verschillende taken. De, de eerste taak is in principe m een heel klein beetje te prberen in de thuissituaties waar wij 24/7 kunnen belanden m daar een heel klein beetje prberen een een eh rde in te brengen. Mensen dus p de hgte brengen wat vr traject gaan zij nu eigenlijk in. Vaak zijn wij s nachts k het eerste aanspreekpunt en dan gaan we prberen m de mensen te vertellen van wat er vlgt als wij eigenlijk nze werkzaamheden gedaan hebben. Kmen we gelijk p nze werkzaamheden, dat is dus de zrg vr de verledene. Blijven mensen thuis, dan heb je de verschillende mgelijkheden. Eh wij gaan dan vaak met de bus (lpt naar bus) gaan wij naar de lcatie te. Afhankelijk van wat mensen willen, kunnen wij meenemen een bedkeling (laat bedkeling zien). Dat is dus als mensen thuis p bed pgebaard willen wrden, gewn in de vertruwde mgeving. Kmt k steeds meer in. Waarm? Omdat je dan niet met met met de drempel zit van een ruwcentrum, van ik met een afspraak maken dan wel we zijn aan tijd gebnden. In geval van een thuis verlijden en mensen hebben, eventueel wat je tegenwrdig meemaakt, k bij de udere generatie, hebben maar één tweepersnsbed en hebben verder geen bed meer, kleinbehuisd is dat. Wat we daar vr hebben is eventueel een mgelijkheid ttdat mensen hun hun uitvaart besprken hebben en een kist uitgekzen hebben, dat we dus thuis pbaren, p een pbaarplank. Een pbaarplank is gewn een natuur, een natuurplank (wijst plank aan) die in principe eh gevrmd is eh met eh met zijplanken waardr het lichaam ndersteund wrdt. De verledene zal hier k met de ellebgen pkmen zdat we k eventueel tijdens de pbaring de handen netjes p de buik kunnen krijgen.' 29

165 SPREKEN Beschrijving Taak Een mnlg huden Relevante eindtermen 1. Geeft een samenhangend verslag van ervaringen, activiteiten en gebeurtenissen. 4. Hudt een vrbereide presentatie. Cntext De werkmgeving Onderwerp Cncreet 30

166 SPREKEN Kenmerken van de taakuitvering 1F Tussen 1F en 2F 2F De vlgende cnstateringen geven aan dat de lezer p weg is naar niveau 2F: Samenhang De gedachtegang is begrijpelijk vr de Hudt een duidelijk verhaal. Hudt een samenhangend verhaal aan de hand luisteraar, hewel de structuur van de tekst niet Brengt samenhang aan in zijn verhaal dr van een aantal punten. altijd klpt. 4 het gebruik van bekende Het verhaal heeft een duidelijke inleiding verbindingswrden. en middenstuk. De spreker begint met een Sms is de samenhang niet duidelijk, inleiding: Wie zijn wij? en Wat den wij? en bijvrbeeld dr het ntbreken van gaat vervlgens verder in p de vraag: Wat verwijzingen f dr de verkeerde den wij? Dit vrbeeld laat maar een deel verwijzingen. van het hele verhaal zien, daarm is er geen slt. De verledenenverzrger legt duidelijk uit wat de werkzaamheden van een verledenenverzrger zijn. Hij maakt lange zinnen waardr de structuur en samenhang sms wat verlren gaan: 'Wat we daarvr hebben, is eventueel een mgelijkheid, ttdat mensen hun hun uitvaart besprken hebben en een kist uitgekzen hebben, dat we dus thuis pbaren, p een pbaarplank.' Brengt samenhang aan dr het gebruik van bekende verbindingswrden. Gebruikt vegwrden (als, en, ttdat, dus, waardr, zdat). 4 De cursieve passages zijn de beschrijvingen zals ze in de Standaarden en eindtermen staan. Daarnder wrdt in de psmming de relatie gelegd met het vrbeeld. 31

167 SPREKEN Gebruikt signaal- en verwijswrden m de samenhang duidelijk te maken: de eerste taak, kmen we p, k, in geval van, daarvr, waarm, mdat. Afstemming p del Het spreekdel blijft duidelijk, sms met hulp van een ander. Nemt het spreekdel maar wijkt daar ng wel eens van af. Gaat bijvrbeeld Geeft spreekdel duidelijk vrm (instruerend, infrmatief, nderhudend, et cetera) zdat het uitverig p een bijzndere uitvaart in. vr de luisteraar herkenbaar is. Keert p een gegeven mment uit zichzelf Geeft het spreekdel duidelijk vrm dr terug naar spreekdel als hij merkt dat hij wrden/zinnen als: 'Ik ben Jan de Wit, 49 afgedwaald is. jaar, van berep verledenenverzrger en dit is mijn verhaal... Km ik p nze werkzaamheden... Dan zijn er verschillende mgelijkheden...' Oriënteert zich bij een vrbereide presentatie p het del, het nderwerp en de beschikbare tijd van de spreektaak. Het is niet duidelijk f en he Jan de Wit zich vrbereid heeft. Hij heeft dit verhaal waarschijnlijk al vaak gehuden. Hij weet wel precies wat hij wil vertellen en in welke vlgrde. Het tijdselement is lastig te berdelen mdat het een televisiefragment is. Waarschijnlijk is er geknipt. Keert na een vraag f nderbreking weer terug naar de tekst. Niet relevant in dit vrbeeld. 32

168 SPREKEN Afstemming p publiek Stemt het taalgebruik af p de luisteraar(s). Beantwrdt eenvudige en cncrete vragen. Bedenkt tijdens de vrbereiding welke infrmatie de luisteraar ndig heeft. Hudt bij de vrbereiding van een presentatie rekening met het publiek waarvr hij gaat Maakt gebruik van (digitale) ndersteunende Stemt zijn wrdgebruik af: vermijdt spreken. materialen m een vrbereide presentatie bijvrbeeld jargn. Bedenkt van tevren welke infrmatie beter aan het publiek ver te brengen. Bedenkt tijdens de vrbereiding welke interessant is vr de luisteraar: wat det wrden nieuw zijn vr de luisteraar een verledenenverzrger precies? (bedkeling, pbaarplank) en laat zien wat Hij stelt zich vr aan het publiek: Ik ben hij daarmee bedeld. Jan de Wit, verledenenverzrger. Hanteert het verschil tussen frmele en infrmele situaties en kiest passend taalgebruik. Kiest zijn taalgebruik zrgvuldig mdat het een gevelig nderwerp is waar hij respectvl ver wil praten: traject, de verledene, het lichaam, handen netjes p de buik. Beit de luisteraar(s) met cncrete vrbeelden en ervaringen. Vertelt ver zijn ervaringen als verledenenverzrger. Reageert passend p vragen van het publiek. Niet relevant in dit vrbeeld. Wrdgebruik en wrdenschat Gebruikt de meeste alledaagse wrden. Zekt regelmatig naar wrden. Varieert iets meer in wrdgebruik. Kent en gebruikt de wrden die bij zijn Beschikt ver vldende wrden m de taken uit te veren. vak hren, bijvrbeeld: pbaarplank. Beschikt ver vldende wrden m respectvl ver zijn werk te praten. Het kan sms ndig zijn een mschrijving te 33

169 SPREKEN geven van een nbekend wrd. Aarzelt sms maar het is niet duidelijk f hij dan naar een wrd zekt: '... mdat je dan niet met met met de drempel zit van een ruwcentrum.' Vleiendheid, verstaanbaarheid en grammaticale beheersing De zinscnstructies zijn eenvudig en meestal crrect. Huding, intnatie en mimiek ndersteunen het gesprkene. Langere, samengestelde zinnen kmen vr en zijn vaak crrect. Maakt sms iets te ingewikkelde zinnen waarver hij dan struikelt. Maakt de zin Vertnt een redelijke grammaticale beheersing. Spreekt in langere samengestelde zinnen. Zinnen met twee f meer bijzinnen en Pauzes, valse starts en herfrmuleringen dan niet af maar begint pnieuw. passieve zinnen kmen vr. kmen af en te vr. Denkt sms iets te lang na en aarzelt De zinnen zijn ver het algemeen crrect. vrdat hij iets zegt. Spreektaalkenmerken kmen vr: 'Kmt k steeds meer in; Wij gaan dan vaak met de bus gaan wij...' Aarzelingen en futen in zinsbuw zijn eigen aan gesprken taal en kmen dus vr, maar wrden z ndig hersteld. Futen in zinsbuw kmen vr maar als je Jan de Wit hrt spreken, dan valt p dat het vral futen zijn die eigen zijn aan gesprken taal: 'Wat we daarvr hebben, is eventueel een mgelijkheid, ttdat mensen hun hun uitvaart besprken hebben en een kist uitgekzen hebben, dat we dus thuis pbaren, p een pbaarplank; Een bedrijf wat...' Is ged te vlgen en kan zich gemakkelijk 34

170 SPREKEN uitdrukken. Jan is znder meer ged te vlgen en kan zich ged uitdrukken. Vleiendheid kan minder zijn als er nagedacht met wrden ver de grammaticale vrm, de te kiezen wrden en herstel van futen. De vleiendheid is geen prbleem in dit fragment. 35

171 SPREKEN Stappenplan naar 2F Samenhang Als de spreker geen samenhangend verhaal kan huden aan de hand van een aantal punten, kan het zijn dat hij zelf niet helder vr gen heeft wat hij wil vertellen. Het kan k zijn dat hij niet weet he hij zijn tekst kan structureren f he hij de structuur duidelijk kan maken vr de luisteraar(s). Help hem bedenken wat hij wil vertellen. Is dat een chrnlgisch verhaal, dan is het lgisch m de vlgrde van de gebeurtenissen aan te huden. Leer hem wrden als eerst, dan, daarna, tt slt, te gebruiken. In dit vrbeeld met de spreker vertellen ver zijn werk. Dan is het handig een aantal punten p papier te zetten aan de hand waarvan hij het verhaal kan vertellen: Wat is mijn werk? Uit welke werkzaamheden bestaat mijn werk? Wat is bijznder in mijn werk? Dat geeft zwel structuur aan de spreker als aan de luisteraar. In een langer verhaal is het handig m de spreker te leren aan te kndigen wat hij gaat vertellen f af en te samen te vatten wat hij gezegd heeft alvrens naar een nieuw punt te gaan. Jan de Wit det dit k: 'Een verledenenverzrger zeg ik altijd, die heeft eigenlijk twee verschillende taken. De, de eerste taak is...', 'Kmen we gelijk p nze werkzaamheden, dat is dus de zrg vr de verledene.' Leer hem wrden te gebruiken die structuur aangeven: ten eerste, ten tweede, bijvrbeeld, de rzaak hiervan. Laat hem eerst luisteren naar andere sprekers en letten p dit srt wrden. Dit kan k (in cmbinatie) met schriftelijk materiaal. Afstemming p del Als een spreker zijn spreekdel niet duidelijk vrmgeeft, kan het zijn dat het del vr hemzelf k niet helemaal duidelijk is. Of hij dwaalt steeds van zijn del af. Bespreek met de spreker waarm en wanneer het nuttig is m je spreekdel aan te kndigen. Dit zal meestal het geval zijn tenzij je de luisteraar(s) in spanning wilt huden. Jan de Wit begint met: 'Ik ben Jan de Wit, 49 jaar, van berep verledenenverzrger en dit is mijn verhaal.' De luisteraar weet meteen wie hij vr zich heeft en waar hij ver gaat spreken. 36

172 SPREKEN Help hem het spreekdel te frmuleren: Wat wil je de luisteraar vertellen en waarm? Laat hem een lijstje maken met punten en bij elk punt een aantal steekwrden. Help hem een lgische vlgrde aan te huden: uit het ene punt vlgt min f meer het andere punt. Help de spreker zich te huden aan de beschikbare tijd. Laat hem een inschatting maken van de duur van zijn praatje en laat hem het praatje (een aantal keer) efenen en de tijd cntrleren. Leer de spreker terug te keren naar het spreekdel nadat hij bijvrbeeld een anekdte f een vrbeeld heeft verteld f een vraag heeft beantwrd. Dit is makkelijker als hij de punten waarver hij het wil hebben, pgeschreven heeft (in steekwrden). Afstemming p publiek Een spreker die ng niet p 2F zit, is misschien ng z met zijn eigen verhaal bezig dat hij er niet aan denkt m zijn verhaal af te stemmen p het publiek. Leer de spreker zichzelf vr te stellen, niet alleen zijn naam maar k, afhankelijk van de situatie, zijn functie, zijn rl, de reden waarm hij gaat spreken, zals in dit vrbeeld: 'Ik ben Jan de Wit, 49 jaar, van berep verledenenverzrger.' Een spreker stemt zijn verhaal af p zijn publiek zwel wat tn en taalgebruik betreft als de inhud. Bespreek eerst he hij zijn publiek gaat aanspreken: frmeel/infrmeel/serieus/licht van tn. Dit met uiteraard vereenstemmen met het del. Leer hem dan na te denken ver de vrkennis van zijn publiek: Wat kan hij als bekend vernderstellen? Aan welke inhud heeft het publiek behefte? Een belangrijke vraag kan zijn: Waarm ga ik dit praatje huden? Wat willen ze van mij weten? Bespreek met hem he hij zijn praatje beiender en/f interessanter kan maken. Vrbeelden tevegen? Illustraties? Muziek? Leer hem vragen te beantwrden, m te beginnen dr ged te luisteren naar de vraag. Leer hem gebruik te maken van zinnen als: Kunt u dat ng een keer zeggen? Ik begrijp de vraag niet ged. Hier met ik even ver nadenken. Leer hem k antwrden p vragen uit te stellen. Bijvrbeeld: Daar ga ik het z ver hebben. Daar km ik z p terug. Dat kmt later in mijn praatje aan de rde. 37

173 SPREKEN Wrdgebruik en Als een spreker ver nvldende wrden beschikt, zal hij gaan haperen en kan hij niet vleiend spreken. wrdenschat Laat hem zijn verhaal een aantal keer efenen. Dan merkt hij, f de dcent, welke wrden hij ndig heeft. Misschien kent de spreker deze wrden wel maar gebruikt hij ze nit. Laat hem een lijst aanleggen van wrden en bijvrbeeld synniemen. Z kan hij meer variatie in zijn wrdgebruik gaan aanbrengen. Het is handig m vrbeeldzinnen achter de wrden te schrijven zdat hij ziet he hij de wrden in de zin gebruikt (in cmbinatie met welke andere wrden bijvrbeeld). Laat hem k efenen met het geven van mschrijvingen. Dat kan hem helpen als hij tijdens zijn praatje niet p een wrd kmt: 'Dat is een apparaat waarmee...' Leer hem zinnen gebruiken als: Ik ga het hebben ver..., Dat is van invled p..., Dat heeft te maken met..., In geval van... Daarnaast is het van belang dat hij met wrden en wrdcmbinaties efent, ls en in cntext van zinnen f kleine tekstjes. Laat hem bijvrbeeld efenen met wrden als: taken, mgelijkheden, p de hgte brengen, rde aanbrengen in. Vleiendheid, verstaanbaarheid en Een spreker die ng niet p niveau 2F zit, kan ng meite hebben met het frmuleren van langere, en misschien iets frmelere zinnen dan gebruikelijk. Bvendien kan spreken vr publiek spannend zijn waardr de spreker meer meite heeft m uit zijn wrden te kmen. grammaticale beheersing Oefening baart kunst. Laat de spreker zveel mgelijk efenen: vrbereid maar k nvrbereid. Leer hem meer vegwrden zdat hij langere zinnen kan maken: en, want, maar, mdat, maar k: vrdat, nadat, ttdat, aangezien. Oefen met het spreken in langere zinnen en let bijvrbeeld p de werkwrdstijden, cngruentie (nderwerp en werkwrd allebei enkelvud f meervud) en lgische verbanden. Overigens is spreken in lange zinnen vr de luisteraar niet altijd prettig. Smmige sprekers meten juist leren in eenvudigere, duidelijke, zinnen te spreken. Jan de Wit in dit vrbeeld spreekt bijvrbeeld in erg lange zinnen waardr de luisteraar meite met den m hem te blijven vlgen. Leer hem zinnen pnieuw te frmuleren als er (te veel) futen in zitten. 38

174 LEZEN Infrmatieve teksten instrm Algemene mschrijving Kan p papier en beeldscherm krte, zeer eenvudige teksten lezen en begrijpen ver cncrete, bekende nderwerpen binnen de vertruwde leef-, werk- en leermgeving. Kan in eenvudige authentieke teksten herkennen wat vr hem bekend en belangrijk is. Vrbeeld 1

175 LEZEN Beschrijving Tekstkenmerken De tekst is zeer eenvudig van structuur; krt; zeer herkenbare lay-ut. De zinnen bevatten weinig infrmatie; zijn krt, enkelvudig; geen passieve zinnen. De wrden kmen veelvuldig vr in de cntext van het werk. Taak 1. Lezen van infrmatieve teksten Relevante standaarden Kan eenvudige infrmatieve teksten lezen en begrijpen. Kan herkennen welke pst vr hem belangrijk is m te bewaren en p te reageren. Kan specifieke infrmatie vinden: datum, plaats, tijd, prijs, afzender. Cntext Vertruwde werkmgeving Onderwerp Cncreet en bekend 2

176 LEZEN Kenmerken van de taakuitvering Techniek en wrdenschat Echte beginners Tussen echte beginners en Instrm Instrm De vlgende cnstateringen geven aan dat de lezer p weg is naar Instrm: Met de kppeling tussen letter en klank Leest hgfrequente wrden, maar kan Leest een zeer eenvudige tekst technisch, zij ng leren. een nbekend wrd niet spellen. het langzaam. 1 Heeft ng geen enkel wrd Kent de meeste klank-tekenkppelingen, Kan de meeste veelvrkmende en vr hem geautmatiseerd. maar ng niet alle. bekende wrden lezen. Leest alles spellend. Kent de meeste alledaagse wrden. Heeft enkele wrden geautmatiseerd. Bijvrbeeld: werkverleg, drgaan. Heeft meite met wrden die langer zijn Leest een wrd dat hij niet kent spellend. (bijvrbeeld: allemaal, werkverleg, Bijvrbeeld: nderwerp. dnderdag). Begrijpen Vr de lezer die de eerste beginselen van het Begrijpt smmige infrmatie, maar niet Begrijpt waar een krte, zeer eenvudige tekst lezen ng met leren, is dit ng niet aan de alles; hij denkt bijvrbeeld dat er ver gaat. rde. dnderdag en k 12 ktber een verleg Begrijpt dat het werkverleg dnderdag is. niet drgaat. Begrijpt niet dat het belangrijk is en leest Begrijpt dat het werkverleg p een ander het niet helemaal. mment plaatsvindt (12 ktber). Interpreteren Vr de lezer die de eerste beginselen van het Begrijpt wel dat hij iets met, maar niet Begrijpt de cnsequenties van wat er staat. lezen ng met leren, is dit ng niet aan de precies wat. Hij gaat bijvrbeeld wel naar Gaat niet naar het werkverleg p rde. het werkverleg dnderdag, f niet naar dnderdag. het werkverleg van 12 ktber. Hudt rekening met de nieuwe datum en tijd. 1 De cursieve passages zijn de beschrijvingen zals ze in de Standaarden en eindtermen staan. Daarnder wrdt in de psmming de relatie gelegd met het vrbeeld. 3

177 LEZEN Evalueren Vr de lezer die de eerste beginselen van het Kan met hulp aangeven dat hij deze mail Geeft aan wat hij van de tekst vindt (leuk, niet lezen ng met leren, is dit ng niet aan de meilijk/makkelijk vindt. leuk; ged, niet ged). rde. Kan bijvrbeeld aangeven dat hij deze tekst meilijk/makkelijk vindt. Legt met begeleiding de relatie tussen de tekst en zijn eigen situatie. Bijvrbeeld: het kmt hem ged uit, f juist niet; hij geeft aan dat het handig is m te weten. Samenvatten Niet van tepassing Niet van tepassing Niet van tepassing Opzeken De echte beginner kan bijvrbeeld wel cijfers Kan enkele gegevens vinden, bijvrbeeld Zekt vr hem belangrijke infrmatie p in pzeken (datum, de tijd, telefnnummer). de nieuwe datum en de tijd (daar staan teksten f websites, zals een datum in een cijfers in). brief, de aanvangstijd van een Kan wel de plaats vinden van het verleg, televisieprgramma, cntactgegevens p een maar bijvrbeeld niet wie de afzender is. website. Heeft ng hulp ndig bij het zeken naar Kan vinden wanneer het werkverleg dan infrmatie. gehuden wrdt (plaats, datum, tijd). Kan afzender vinden. Kan geadresseerde vinden. 4

178 LEZEN Stappenplan Techniek en Als de lezer meite heeft met een aantal wrden, nderzek dan he dit kmt: Kent hij de wrden niet? Zijn de wrden lang? Zijn de wrden wrdenschat meilijk? Als de klank-tekenkppeling ng niet bekend is, dan werkt u hieraan. Werk van de eigen naam naar de eenlettergrepige wrden, de alledaagse meerlettergrepige wrden tt de meilijke wrden (van, aan, dag dnderdag, datum - nieuw, nderwerp). Geef krte teksten waarin dezelfde wrden vaak vrkmen, zdat de wrden wrden geautmatiseerd. Werk met wrdenlijstjes f wrdparen aan de kppeling van letters aan klanken. Neem dezelfde beginletter (pak pil), dezelfde letter(s) in het midden (pak rat; huis tuin) en aan het eind (pak bek). Laat de wrden lezen en verschrijven. Als de wrden lang zijn (drie lettergrepen: nderwerp, dnderdag, werkverleg, allemaal): werk aan het leren lezen van langere wrden. Besteed aandacht aan het herkennen van wrddelen bijvrbeeld: dag, dnderdag vergelijking met maandag, dinsdag enzvrt. Je kunt de wrden k in stukjes verdelen: n-der-werp, laat ieder deel lezen, en daarna het hele wrd herhalen, zdat er k wrdt gewerkt aan het drlezen van langere wrden. Als de wrden meilijk zijn (bijvrbeeld nieuwe met 3 klinkers achter elkaar gevlgd dr de letter w), efen dan met die wrden die veel vrkmen, zdat de lezer deze leert herkennen. Begrijpen Als de lezer de tekst niet begrijpt, dan helpt u de lezer met vragen die hem dr de tekst heen leiden. Begin met een riëntatie p de tekst. Bijvrbeeld: Wie schrijft deze mail aan ju? Wat is het nderwerp van deze mail? Wat denk je dat er in de mail staat? Laat de verwachtingen uitspreken: Je krijgt een mail van Hanneke, waar zu deze ver kunnen gaan? Of: Het gaat ver werkverleg, wat zu er in kunnen staan? Precies lezen: laat de tekst per zin lezen en de lezer vertellen wat er staat. 5

179 LEZEN Interpreteren Als de lezer deze tekst niet kan interpreteren, betekent dit dat hij de inhud van de tekst niet p zichzelf betrekt. Dus: hij leest de tekst wel, maar realiseert zich niet dat hij dnderdag niet naar het werkverleg heft, maar dat hij p 12 ktber wel wrdt verwacht. Leg in gesprek met de lezer de relatie tussen de tekst en hemzelf. Maak in dit gesprek expliciet wat hij dus wel/niet met den: met je wel kmen dnderdag, f niet? Met je wel kmen 12 ktber, f juist niet? Evalueren Als de lezer niet kan aangeven wat hij van de tekst vindt, bij deze bijvrbeeld makkelijk f meilijk, help hem dan dr vragen te stellen als: Welke wrden vind je makkelijk m te lezen, welke vind je meilijk? Staan er veel makkelijke f meilijke wrden in? Prbeer de lezer k te helpen een relatie te leggen met de eigen situatie. Je helpt hem dr vragen te stellen als: Wat was er gebeurd als je deze mail niet had gekregen? Of kmt de nieuwe datum ju beter uit f juist niet? Samenvatten Niet van tepassing 6

180 LEZEN Opzeken Infrmatie kunnen pzeken in een tekst wil zeggen dat je veel gebruikmaakt van lay-ut. Leer de lezer te zeken naar getallen (data, tijden, telefnnummers). Maak hem attent p cursiveringen, kleur en vetgedrukte wrden. Leer hem te kijken naar lg s, briefhfden en dergelijke. 7

181 LEZEN 8

182 LEZEN Infrmatieve teksten 1F Algemene mschrijving Kan p papier en beeldscherm eenvudige teksten lezen en begrijpen ver cncrete, herkenbare nderwerpen binnen de dagelijkse leef-, werk- en leermgeving. Vrbeeld 9

183 LEZEN Beschrijving Tekstke nmerken De tekst is eenvudig van structuur en heeft een heldere lay-ut; de infrmatie is herkenbaar gerdend dr het gebruik van plaatjes en kpjes; de tekst heeft een lage infrmatiedichtheid en belangrijke infrmatie wrdt herhaald - hier in de vrm van cmbinatie plaatjes en tekst; er wrdt niet te veel nieuwe infrmatie gelijktijdig geïntrduceerd. De zinnen zijn samengesteld (eerder 2F) en er wrdt gebruikgemaakt van veelvrkmende vegwrden. De tekst bestaat uit vaak gebruikte, bekende alledaagse wrden. Taak 1. Lezen van infrmatieve teksten Relevante eindtermen 1. Herkent en begrijpt eenvudige infrmatieve teksten. 3. Legt een verband tussen eenvudige schematische verzichten en de tekst. Cntext Alledaagse leefmgeving Onderwerp Cncreet en herkenbaar 10

184 LEZEN Kenmerken van de taakuitvering Instrm Tussen Instrm en 1F 1F De vlgende cnstateringen geven aan dat de lezer p weg is naar niveau 1F: Techniek en wrdenschat Leest een zeer eenvudige tekst technisch, zij het langzaam. Kan een aantal zinnen vleiend lezen en een aantal ng niet. Leest eenvudige teksten zdanig vleiend dat wrdherkenning tekstbegrip niet in de weg Kan de meeste veelvrkmende wrden en Leest veel wrden ged, maar er zijn staat. vr hem bekende wrden lezen. wrden die het tekstbegrip in de weg Kent de meeste alledaagse wrden. Kent de meeste alledaagse wrden. staan (pnemen, namelijk, schermt af). Prbeert de betekenis van een enkel nbekend Leest een wrd dat hij niet kent spellend. 2 Leest ng een aantal wrden spellend. wrd af te leiden uit de cntext. Weet niet wat hij met den als hij een Bijvrbeeld: pnemen, namelijk, Kan misschien smmige wrd niet kent. afschermen. makkelijke en bekende wrden lezen. Een grt aantal wrden zal te meilijk zijn en die zal hij niet kunnen lezen. Begrijpen Begrijpt waar een krte, zeer eenvudige tekst Begrijpt dat het ver veilig pinnen gaat, Haalt (in het kader van het leesdel) ver gaat. maar niet in welke situaties, f hij begrijpt belangrijke infrmatie uit een eenvudige tekst Omdat de lezer een aantal wrden niet maar een situatie van de twee. (inclusief illustraties) en stemt zijn manier van kan lezen, kan hij niet de hele tekst Begrijpt dat er in de teksten staat dat hij lezen daarp af (bijvrbeeld glbaal, precies, begrijpen. Hij kan misschien wel begrijpen zelf iets kan den. selectief/gericht). waar de tekst glbaal ver gaat (veilig Maakt geen gebruik van het plaatje m te Begrijpt dat hij de tekst precies met lezen pinnen). begrijpen wat er staat. als hij wil weten wat hij met den. Begrijpt dat het ver veilig pinnen gaat. Begrijpt dat je met vrkmen dat 2 De cursieve passages zijn de beschrijvingen zals ze in de Standaarden en eindtermen staan. Daarnder wrdt in de psmming de relatie gelegd met het vrbeeld. 11

185 LEZEN anderen meekijken als je pint. Begrijpt dat mensen k mee kunnen kijken als ze niet achter je staan. Legt een relatie tussen de tekening (wat is daarp te zien) en de tekst. Vindt antwrden p vragen naar infrmatie die expliciet in de tekst staat (letterlijk begrip). Bijvrbeeld: Begrijpt he je je pincde kunt afschermen als je pint. Maakt gebruik van wrden die de structuur van de tekst aangeven (vlgrde, causaal verband, tegenstelling, verwijzing naar vrige zin). In deze tekst de wrden: Of, bijvrbeeld, k. Herkent frmele aanhef en ndertekening. Hier niet van tepassing. Interpreteren Begrijpt de cnsequenties van wat er staat. Weet dat het ver veilig pinnen gaat, maar Kan infrmatie en meningen duiden vr zver Omdat de lezer de tekst niet begrijpt, is dit kppelt dit alleen aan iemand die achter deze dichtbij hem staan. niet van tepassing. hem staat. Weet dat hij zijn pincde met afschermen Weet dat hij iets met den, maar ng niet als hij pint, k als er niemand achter hem precies wat hij met den. staat. Evalueren Geeft aan wat hij van de tekst vindt (leuk, niet Heeft ng geen afstand tt de tekst en kan Geeft een rdeel ver de tekst (leuk, niet leuk; ged, niet ged). niet aangeven f hij de tekst duidelijk leuk; mee eens, niet mee eens). Legt met begeleiding een relatie tussen de tekst vindt. Bijvrbeeld: de tekst is duidelijk f niet; en de eigen situatie. Kan ng niet aangeven f de tekst vr meilijk te begrijpen f niet. Omdat de lezer de tekst niet begrijpt, is dit hemzelf zinvl is. Legt een relatie tussen de tekst en de eigen 12

186 LEZEN niet van tepasing. situatie. Bijvrbeeld: Ik pin nit buiten, ik pin altijd binnen. Geeft aan f de tekst bruikbaar is f nbruikbaar gezien het del. Bijvrbeeld: Vr mij heft de tekst niet, ik de het al lang z. Of: Ged m te weten, want ik wist niet dat ze k kunnen meekijken als ze niet achter me staan. Samenvatten Niet van tepassing Niet van tepassing Niet van tepassing Opzeken Zekt vr hem belangrijke infrmatie p in In deze tekst niet relevant Zekt infrmatie p in duidelijk gerdende teksten f websites, zals een datum in een infrmatiebrnnen zals in een wrdenbek, brief, de aanvangstijd van een catalgus van een webwinkel. televisieprgramma, cntactgegevens p een Maakt gebruik van een zekfunctie p internet. website. Vindt p een helder gestructureerde website In deze tekst niet relevant infrmatie dr p de juiste tabbladen te klikken en links te gebruiken. Maakt gebruik van een rdening p alfabet en getallen. Deze drie aspecten niet relevant bij deze tekst. Maakt gebruik van uiterlijke kenmerken van de tekst: titel, kpjes, vetgedrukte wrden, illustraties psmmingstekens. Maakt gebruik van de kpjes als hij wil pzeken waar staat wat het prbleem is, 13

187 LEZEN f wat hij met den. Zekt gegevens p in eenvudige schema s, rsters, tabellen en grafieken. Niet relevant bij deze tekst. 14

188 LEZEN Stappenplan Techniek en wrdenschat Als de lezer een aantal wrden niet kan lezen, nderzek dan he dit kmt. Kent hij de wrden niet f zijn ze te lang (bijvrbeeld geldautmaat f bankrekeningnummer)? Of zijn de wrden niet alledaags (bijvrbeeld frtuin)? Als de wrden nbekend zijn: werk aan de wrdenschat en het afleiden van de betekenis uit de cntext. Als de wrden te lang zijn, efen dan met langere en samengestelde wrden. Laat de lezer bijvrbeeld zeken naar de drie wrden in het wrd bankrekeningnummer. Schrijf het p met streepjes tussen de wrden bank-rekening-nummer, zdat de lezer leert zeken naar bekende delen in een wrd. Laat de lezer in andere teksten zeken naar langere wrden, deze pschrijven en binnen deze wrden zeken naar bekende delen. Zijn de wrden niet alledaags, help de lezer dan de betekenis prberen af te leiden uit de cntext. Bijvrbeeld het wrd afschermen: kijk naar het plaatje (hand bven tetsen): wat det deze hand? Wat kan afschermen dan betekenen? Leer de lezer z ndig werken met een wrdenbek. Begrijpen Als de lezer de tekst niet begrijpt ndanks dat hij de wrden kent prbeer er dan achter te kmen wat hij niet begrijpt: Herkent hij het del van de tekst niet (hier: infrmatie geven ver veilig pinnen)? Begrijpt hij niet he hij veilig met pinnen? Heeft hij meite met de structuur van de tekst, met de inhudelijke verbanden, snapt hij (delen van) de infrmatie niet? Afhankelijk van deze analyse help je de lezer in gesprek hierver en met vragen die hem dr de tekst heen leiden. Besteed aandacht aan de structuur van de tekst: Help de lezer gebruik te maken van titel, plaatjes en kpjes. Begin met een riëntatie p de tekst. Bijvrbeeld: kijk naar de titel en de plaatjes, waar gaat de tekst ver, waar gaat het eerste deel ver, waar gaat het tweede deel ver? Besteed aandacht aan de structuur in de tekst zelf: als hij herkent dat nder kpje 1 twee verschillende situaties staan, wijs hem p het wrdje 15

189 LEZEN f, zdat hij gebruik leert maken van wrden die de structuur aangeven. Besteed aandacht aan de inhudelijke verbanden: prbeer de vrkennis van de lezer te mbiliseren. Praat ver verwachtingen: waar gaat deze tekst ver, wat denk je dat je met den? Bespreek k wat de functie is van kpjes en de relatie tussen de kpjes en de tekst die ernder staat. Bespreek wat er p de plaatjes staat en help de lezer zeken naar het verband tussen plaatjes en tekst. In dit vrbeeld vraag je de lezer aan te geven bij welk kpje de bvenste plaatjes passen en bij welk kpje het nderste plaatje. Precies lezen: Laat de lezer de tekst per zin lezen en vertellen wat er staat en k wat hij niet begrijpt. Interpreteren Als de lezer de tekst niet kan interpreteren, betekent dit dat hij de infrmatie niet kan duiden; hij weet niet wat hij met de tekst aan met. Leg in gesprek met de lezer de relatie tussen de tekst en hemzelf. Laat hem vertellen wat hij weet van mgelijke nveilige situaties en laat hem vertellen he veilig hij wel/niet pint. Maak expliciet wat hij wel met den. In dit vrbeeld: altijd je pincde afschermen. Evalueren Help de lezer in een gesprek, aan de hand van een aantal vragen, berdelen wat hij van deze tekst vindt. Bijvrbeeld: Vind je de tekst begrijpelijk? Helpt deze tekst ju m veilig te pinnen? Samenvatten Niet van tepassing p dit niveau Opzeken Niet relevant bij deze tekst 16

190 LEZEN Betgende teksten 1F Algemene mschrijving Kan p papier en beeldscherm eenvudige teksten lezen en begrijpen ver cncrete, herkenbare nderwerpen binnen de dagelijkse leef-, werk- en leermgeving. Vrbeeld 17

191 LEZEN Beschrijving Tekstke nmerken De tekst heeft een eenvudige lineaire structuur, heldere lay-ut; de infrmatie is herkenbaar gerdend. De tekst heeft een lage infrmatiedichtheid en er wrdt niet te veel (nieuwe) infrmatie gelijktijdig geïntrduceerd. Een deel van de zinnen is enkelvudig en krt. In de samengestelde zinnen staan veelvrkmende vegwrden. De tekst bestaat uit vaak gebruikte, bekende alledaagse wrden. Taak 3. Lezen van betgende teksten. Relevante eindterm 7. Herkent en begrijpt eenvudige betgende teksten en begrijpt waarte hij wrdt aangesprd. Cntext De alledaagse leefmgeving Onderwerp Cncreet en herkenbaar 18

192 LEZEN Kenmerken van de taakuitvering Instrm Tussen Instrm en 1F 1F Techniek en wrdenschat Leest een zeer eenvudige tekst technisch, zij het langzaam. De vlgende cnstateringen geven aan dat de lezer p weg is naar 1F: Leest eenvudige teksten dusdanig vleiend dat wrdherkenning tekstbegrip niet in de weg Kan de meeste veelvrkmende wrden en De lezer kan de meeste wrden lezen staat. vr hem bekende wrden lezen. maar leest ng niet vleiend geneg, er Kent de meeste alledaagse wrden. Kent de meeste alledaagse wrden. zijn wrden die het tekstbegrip in de weg Prbeert de betekenis van een enkel nbekend Leest een wrd dat hij niet kent spellend. 3 staan (frtuin). wrd af te leiden uit de cntext. Kan misschien smmige makkelijke en De lezer leest ng een aantal wrden Bijvrbeeld frtuin, multimiljnair. bekende wrden lezen (bijvrbeeld: spellend (gelukkig). de naam Jhan Dee, geld, maakt, De lezer weet niet wat hij met den als hij wel). Een grt aantal wrden zal te een wrd niet kent. meilijk zijn (bijvrbeeld: gelukkig, De lezer weet niet wat de betekenen. mailtje, persnlijke gegevens). Begrijpen Begrijpt waar een krte, zeer eenvudige tekst Begrijpt dat de ver geld krijgen Haalt (in het kader van het leesdel) ver gaat. gaat. belangrijke infrmatie uit een eenvudige tekst Omdat de lezer een aantal wrden niet Begrijpt de tekst in grte lijnen, maar en stemt zijn manier van lezen daarp af kan lezen, kan hij niet de hele tekst snapt niet helemaal wat van hem wrdt (bijvrbeeld glbaal, precies, begrijpen. Hij kan misschien wel begrijpen verwacht. selectief/gericht). waar de tekst glbaal ver gaat (geld Herkent de tekstsrt niet en dus het del De lezer begrijpt dat dit een is krijgen). van de tekst niet. waarin hij wrdt aangesprd m een mail Snapt het del van de tekst wel maar te sturen m geld te krijgen. maakt geen gebruik van wrden die de Hij begrijpt dat hem wrdt gevraagd deze structuur van de tekst aangeven en mist mail dr te sturen. daarm sms inhudelijke verbanden. Hij begrijpt dat hij precies met lezen m 3 De cursieve passages zijn de beschrijvingen zals ze in de Standaarden en eindtermen staan. Daarnder wrdt in de psmming de relatie gelegd met het vrbeeld. 19

193 LEZEN Vrbeeld: de wrden mdat en daarm te weten te kmen waar het precies m geven een reden aan. Het wrd maar gaat en wat hij met den. geeft de tegenstelling aan tussen geld Vindt antwrd p vragen naar infrmatie die hebben en geld geven. expliciet in de tekst staat (letterlijk begrip): Begrijpt wat hij in de mail met zetten m het geld te krijgen. Begrijpt aan wie hij de mail met sturen. Maakt gebruik van wrden die de structuur van de tekst aangeven (vlgrde, causaal verband, tegenstelling, verwijzing naar vrige zin): maar in de vrbeeldtekst geeft tegenstelling aan mdat en daarm geven een reden aan. Herkent frmele aanhef en ndertekening. In deze mail niet relevant, het is geen frmele mail. Interpreteren Begrijpt de cnsequenties van wat er staat. Weet dat hij geld kan krijgen maar ziet zijn Kan infrmatie en meningen duiden vr zver Omdat de lezer de tekst niet begrijpt is eigen rl hierin niet. deze dichtbij hem staan. dit niet van tepassing. Weet dat als hij niet meedet hij de ketting blkkeert. Weet dat hij geld ntvangt als hij wel meedet. Evalueren Geeft aan wat hij van de tekst vindt (leuk, niet Kan aangeven f hij dit een leuk idee vindt Geeft een rdeel ver de tekst. leuk; ged, niet ged). f niet. Bijvrbeeld: meilijk m te lezen, f een Legt met begeleiding een relatie tussen de tekst Kan met hulp bedenken f hij hier wel f leuk idee. en de eigen situatie. niet aan mee wil den. Legt een relatie tussen de tekst en zichzelf. 20

194 LEZEN Omdat de lezer de tekst niet begrijpt is dit niet van tepassing. Bijvrbeeld: Ik ken Myriam wel/niet en daarm gelf ik het wel/niet. Of: Ik heb eerder ziets gedaan en ten werd het niks. Geeft aan f de tekst bruikbaar f nbruikbaar is, gezien het del. Bijvrbeeld: de tekst is vr mij niet bruikbaar, want ik de het tch nit. Bijvrbeeld: Ik de het niet, maar ik stuur hem wel dr naar een vriend die dit leuk vindt. Samenvatten Niet van tepassing Niet van tepassing Niet van tepassing Opzeken Zekt vr hem belangrijke infrmatie p in Kan de afzender vinden. Zekt infrmatie p in duidelijk gerdende teksten f websites, zals een datum in een Kan het nderwerp vinden. infrmatiebrnnen zals in een wrdenbek f brief, de aanvangstijd van een catalgus van een webwinkel. televisieprgramma, cntactgegevens p een Maakt gebruik van zekfunctie p internet, website. vindt p een helder gestructureerde website Kan bijvrbeeld het bedrag zeken. infrmatie dr p de juiste tabbladen te klikken en links te gebruiken. Deze drie aspecten niet relevant bij deze tekst. Maakt gebruik van een rdening p alfabet. Niet relevant bij deze tekst. Maakt gebruik van uiterlijke kenmerken: In dit vrbeeld beperkt. Vindt wel de titel en de afzender snel, mdat hij gebruikmaakt van cnventies. 21

195 LEZEN Vindt het adres, mdat hij naar de nderstreping kijkt. Zekt gegevens p in eenvudige schema s, rsters, tabellen en grafieken. Niet relevant bij deze tekst. 22

196 LEZEN Stappenplan Techniek en wrdenschat Als de lezer een aantal wrden niet kan lezen, nderzek dan he dit kmt. Kent hij de wrden niet f zijn ze te lang (bijvrbeeld multimiljnair en bankrekeningnummer)? Of zijn de wrden niet alledaags (bijvrbeeld multimiljnair en frtuin)? Als de wrden nbekend zijn: werk aan de wrdenschat en het afleiden van betekenissen uit de cntext. Oefen met langere en samengestelde wrden als de lezer struikelt ver lange wrden. Laat de lezer bijvrbeeld zeken naar de drie wrden in het wrd bankrekeningnummer. Schrijf het p met streepjes tussen de wrden bank-rekening-nummer, zdat de lezer leert zeken naar bekende delen in een wrd. Laat de lezer in andere teksten zeken naar langere wrden, deze pschrijven en binnen deze wrden zeken naar bekende delen. Leer z ndig werken met een wrdenbek. Begrijpen Als de lezer de tekst niet begrijpt, prbeer er dan eerst achter te kmen waar dit aan ligt. Begrijpt hij het del van de tekst wel? Ziet hij de inhudelijke verbanden? Afhankelijk van deze analyse helpt u de lezer in gesprek hierver en met vragen die hem dr de tekst heen leiden. Het del van de tekst: Leg uit wat een betgende tekst is. Zek met de lezer samen naar andere vrbeelden. Bijvrbeeld reclame (aanbieding, 2 vr de prijs van 1), prep m lid te wrden, m geld te geven en dergelijke. Zek samen met de lezer wat er in deze tekst aan hem gevraagd wrdt. Structuur van de tekst: In feite bestaat de tekst uit 3 delen: 1. de intrductie van Jhan Dee, 2. de prep m de mail dr te sturen/zelf een mail te sturen, 3. de mtivatie waarm je dit zu den en de afzender Myriam. 23

197 LEZEN Help de lezer deze indeling helder te krijgen. De inhudelijke verbanden: prbeer de vrkennis van de lezer te mbiliseren. Praat ver verwachtingen: waar gaat deze tekst ver, wat denk je dat je met den? Specifiek in dit vrbeeld kun je vragen: heb je al eens eerder z n mail gehad? Wijs de lezer p wrden die inhudelijke verbanden aangeven: maar, mdat, daarm. Oefen met deze wrden. Laat de lezer deze wrden aanstrepen in gegeven zinnen. Laat de lezer zelf zinnen maken met deze wrden. Precies lezen: Laat de tekst per zin lezen. Vraag de lezer te vertellen wat er staat en aan te geven wat hij niet begrijpt. Besteed expliciet aandacht aan het citaat; wijs p de dubbele aanhalingstekens vr de herkenbaarheid. Wijs k p de uitreptekens en leg uit dat deze wrden gebruikt m te benadrukken dat wat er staat belangrijk is. Interpreteren Als de lezer deze tekst niet kan interpreteren, betekent dit dat hij de infrmatie niet kan duiden; hij weet niet wat hij met de tekst aan met. Prbeer erachter te kmen waarm hij dit niet weet: Begrijpt hij het del van betgende teksten wel? Kent hij het fenmeen kettingbrief niet? Denkt hij dat hij verplicht is m te den wat er wrdt gevraagd? Benadruk dat de lezer zelf kiest f hij zich laat verleiden m ergens aan mee te den. Zrg ervr in dit specifieke geval - dat het begrip kettingbrief duidelijk wrdt, zdat hij een vlgende vergelijkbare mail herkent. 24

198 LEZEN Evalueren Bespreek wat de lezer vindt van deze tekst en leer hem dat hij ver de tekst zelf een rdeel kan geven. Vraag f hij het een leuk idee vindt, f niet. Of hij het spannend vindt, f vreemd. Bespreek k f hij wel f niet aan deze prep gehr geeft en waarm wel/niet. Samenvatten Niet van tepassing p dit niveau Opzeken Ok van de lay-ut in deze kun je gebruikmaken. Bespreek in ieder geval de cnventies, zals wat staat er bij Aan, bij nderwerp, bij cc, zdat de lezer leert dit p te zeken. Bespreek waar je kunt vinden wanneer de is verznden en waar de afzender staat. Laat de lezer zeken naar nderstrepingen (in dit geval het adres), naar hfdletters, uitreptekens en dergelijke en leg uit wat het in dit vrbeeld betekent. 25

199 LEZEN 26

200 LEZEN Infrmatieve teksten 2F Algemene mschrijving Kan p papier en beeldscherm teksten met een heldere structuur lezen en begrijpen ver cncrete nderwerpen, gerelateerd aan de leef-, werk- en leermgeving. Aan: Grep 3A2 Amsterdam, Betreft: Cngres Parijs januari 2013 Geachte mevruw/meneer, Tijdens de infrmatieavnd in ktber is reeds krt gesprken ver de excursie van grep 3A2 naar Parijs. Van 14 tt en met 17 januari is het cngres Paris culinair waarvr deze grep speciaal is uitgendigd. Vanzelfsprekend kan een reis als deze alleen succesvl verlpen als alles tt in de puntjes is geregeld. Alleen al m die reden is dr de begeleiders (mevr. J. Jansen, mevr. E. Eisen, dhr. B Buhi) veel tijd en energie gestpt in de rganisatie van deze excursie, het pzetten van een interessant prgramma en alles wat daar bij kmt kijken. Graag willen zij met u een aantal belangrijke zaken bespreken die betrekking hebben p de reis. Daarvr wrdt u van harte uitgendigd p 12 nvember van uur tt uur in het restaurant p de begane grnd. Het belang van uw aanwezigheid zal duidelijk zijn. Aansluitend p dit infrmatieve gedeelte zal er een gezellig samenzijn vlgen nder het gent van een hapje en een drankje. Helaas is het niet mgelijk dit srt activiteiten kstels te rganiseren; de ksten vr deze reis bedragen 260; dat is inclusief reis, verblijf, alle entreegelden, alle maaltijden, en reisverzekering. Wij verzeken u dit bedrag uiterlijk 15 december aan ns ver te maken. Op de infrmatieavnd zelf krijgt u alle gegevens hiervr mee. Wij vinden het van grt belang vraf te wrden geïnfrmeerd ver medicijngebruik en/f speciale diëten. Bij de aptheek is eventueel een speciaal medicijnpasprt verkrijgbaar. Samen met de begeleiders zie ik er naar uit u te ntmeten p 12 nvember m uur. Vriendelijke greten, M. M. Matthei Di Directeur Opleidingen Hreca 27

201 LEZEN Beschrijving Tekstke nmerken De structuur van de tekst is helder. Er wrden niet te veel gegevens in een keer aangebden. Infrmatie wrdt vaak in krte stukjes tekst aangebden, gescheiden dr witregels. Er kmen meerdere samengestelde zinnen vr. Het wrdgebruik is gevarieerd, frmeel en er staan wrden die minder vaak vrkmen (zals vanzelfsprekend, betrekking hebben p, kstels). Taak 1. Lezen van infrmatieve teksten. Relevante eindtermen 1. Begrijpt infrmatieve teksten. 2. Herkent de meest gangbare tekstsrten. Cntext De leermgeving Onderwerp Cncreet 28

202 LEZEN Kenmerken van de taakuitvering Niveau 1F Tussen 1F en 2F Niveau 2F Techniek en wrdenschat Leest eenvudige teksten zdanig vleiend dat wrdherkenning tekstbegrip niet in de weg De vlgende cnstateringen geven aan dat de lezer p weg is naar niveau 2F: De wrdenschat van de lezer is geen nderscheidend kenmerk meer. staat. 4 Leest een grt deel van de brief znder De lezer heeft geen prblemen meer met Kent de meeste alledaagse wrden. prblemen. de wrdenschat. Prbeert de betekenis van een enkel nbekend Herkent het frmele taalgebruik niet. De wrdenschat van de lezer is vldende m wrd af te leiden uit de cntext. Struikelt ver een aantal wrden, zals teksten te lezen en te begrijpen, en de lezer Zal delen van deze brief wel kunnen lezen, bijvrbeeld: entreegelden, prbeert de betekenis van nbekende wrden zals de aanhef en een aantal zinnen en vanzelfsprekend, succesvl. af te leiden. zinsdelen. Prbeert bijvrbeeld de betekenis van het Er is een aantal wrden dat hij misschien wrd vanzelfsprekend af te leiden uit de niet kan lezen, bijvrbeeld excursie, cntext. vanzelfsprekend, entreegelden. Als het er Prbeert bijvrbeeld het wrd samenzijn veel zijn, zal dit het begrip van de tekst te begrijpen dr het wrddeel samen. zeker wel belemmeren. Ok de frmele taal kan een belemmering zijn. Bijvrbeeld: betrekking hebben p, het belang van uw aanwezigheid, aansluitend p. Begrijpen Haalt (in het kader van het leesdel) de Begrijpt de tekst wel maar haalt niet alle Begrijpt de hfgedachte van een tekst met een belangrijkste infrmatie uit een eenvudige hfdzaken uit de tekst. Hij begrijpt heldere structuur. tekst (inclusief illustraties) en stemt zijn manier bijvrbeeld het del van de avnd niet f Begrijpt dat de reis drgaat en er ng van lezen daarp af (bijvrbeeld glbaal, dat er k infrmatie wrdt gegeven ver zaken meten wrden drgesprken. precies, selectief/gericht). de financiële afhandeling. Maakt nderscheid tussen hfd- en bijzaken. 4 De cursieve passages zijn de beschrijvingen zals ze in de Standaarden en eindtermen staan. Daarnder wrdt in de psmming de relatie gelegd met het vrbeeld. 29

203 LEZEN Begrijpt glbaal waar deze brief ver gaat. Maakt geen nderscheid tussen hfdzaken Hfdzaken zijn: datum, plaats, tijd, del Het is een uitndiging vr een en bijzaken. Nemt bijvrbeeld als en dingen die geregeld meten wrden. infrmatieavnd, in verband met een hfdzaak dat er een hapje en drankje Bijzaken: de tijd die de rganisatren excursie waar hij aan meedet. wrdt geserveerd. hebben gestpt in het prgramma, het Kent te veel wrden in de tekst niet, hapje en drankje. waardr hij de tekst niet helemaal Legt relaties tussen de tekstdelen (inleiding, begrijpt. kern, slt) en teksten. Vindt antwrden p vragen naar infrmatie die Hij herkent dat in het eerste deel van de expliciet in de tekst staat (letterlijk begrip). brief de achtergrnd wrdt geschetst, in Maakt gebruik van wrden die de structuur het tweede deel het waar en wat, en in het van de tekst aangeven (vlgrde, causaal derde deel ng andere zaken die geregeld verband, tegenstelling, verwijzing naar vrige meten wrden. zin) Ordent infrmatie (bijvrbeeld p basis van In deze brief bijvrbeeld de wrden signaalwrden)vr een beter begrip. daarvr en hiervr, die verwijzen naar De lezer maakt gebruik van wrden die de infrmatie in de vrige zin. structuur van de tekst aangeven (maar Herkent frmele aanhef en ndertekening. geeft tegenstelling aan, mdat en daarm In deze brief bijvrbeeld de ndertekening geven een reden aan). dr de directeur. Herkent figuurlijk taalgebruik. Bijvrbeeld de uitdrukking tt in de puntjes geregeld. Herkent frmeel taalgebruik. Zals: tijdens, vanzelfsprekend, van harte uitgendigd, infrmatieve deel, kstels, bedragen, inclusie, verkrijgbaar. Interpreteren Kan infrmatie en meningen duiden vr zver Weet dat hij met kmen, waarm dit Legt relaties tussen tekstuele infrmatie en deze dichtbij hem staan. belangrijk is, maar betrekt bijvrbeeld de algemene kennis. Begrijpt misschien wel dat hij welkm is, vraag naar medicijngebruik en dieetwensen Legt de relatie tussen de pleiding die hij 30

204 LEZEN maar niet dat hij met kmen. niet p zichzelf. det en deze excursie. Kan de bedeling van tekstgedeeltes en/f specifieke frmuleringen duiden. Hij kan aangeven wat er van hem wrdt verwacht: uit de alinea Graag drankje, dat hij wrdt verwacht. Uit de alinea Helaas mee, dat hij vr 15 december met betalen en dat hij infrmatie mee met nemen. Geeft aan wat de bedeling is van de schrijver. Infrmatie geven. Herkent expliciete argumenten. Alles met tt in de puntjes wrden geregeld, zdat de reis ged verlpt. Evalueren Geeft een rdeel ver de tekst (leuk, niet Kan aangeven dat de praktische infrmatie Evalueert en berdeelt relaties tussen en leuk; mee eens, niet mee eens). helder is (wat, wanneer, waar, he laat?), binnen teksten. Legt een relatie tussen de tekst en de eigen maar bijvrbeeld niet f in de brief In deze brief niet relevant. situatie. duidelijk staat wat hij kan verwachten. Geeft p basis van beknpte infrmatie aan f Geeft aan f de tekst bruikbaar is f een tekst wel f niet bruikbaar is gezien het nbruikbaar gezien het del. del. De lezer kan misschien aangeven dat deze Geeft aan dat het duidelijk f niet duidelijk tekst te meilijk vr hem is. is wat hij kan verwachten. Geeft aan f hij wel/niet andere vragen heeft. Samenvatten Niet van tepassing Begrijpt de brief wel, maar kan de inhud van de brief niet krt weergeven. Vat een helder gestructureerde tekst beknpt samen. Geeft krt en p hfdpunten weer waar de 31

205 LEZEN brief ver gaat: uitndiging, wanneer, waarm, wat gebeurt er die avnd. Opzeken Zekt infrmatie p in duidelijk gerdende infrmatiebrnnen zals in een wrdenbek f catalgus van een webwinkel. Maakt gebruik van zekfunctie p internet, vindt p een helder gestructureerde website infrmatie dr p de juiste tabbladen te klikken en links te gebruiken. Maakt gebruik van een rdening p alfabet. Maakt gebruik van uiterlijke kenmerken: titel, kpjes, vetgedrukte wrden, illustraties, psmmingstekens. Ziet waar hij geadresseerde kan vinden, afzender, plaats, datum en tijdstip waar hij wrdt verwacht. Zekt gegevens p in eenvudige schema s rsters, tabellen en grafieken. Geen verschil met niveau 1F Zekt systematisch infrmatie, bijvrbeeld p basis van trefwrden. Maakt gebruik van inhudspgave en register. Maakt gebruik van een menustructuur p een website en de zekfunctie. Deze drie aspecten zijn niet relevant bij deze brief. 32

206 LEZEN Stappenplan Techniek en Als de lezer struikelt ver het frmele taalgebruik, efen hier dan mee. wrdenschat Bespreek welke wrden en uitdrukkingen hij wel kent en welke niet. Prbeer hem de wrden te laten afleiden dr te vragen: Wat zu het kunnen betekenen? en prbeer hem te laten dóórlezen ( Als je twee regels verder bent met lezen, snap je het dan wel?'). Oefen met frmele brieven en andere frmele teksten. Laat hem de meilijke, frmele wrden nderstrepen. Laat hem een eigen wrdenlijst pstellen, met de betekenis erbij. Begrijpen Als de lezer de hfdzaken er niet allemaal uithaalt, dan is het belangrijk m de lezer met vragen dr de tekst te ldsen. Vragen zijn bijvrbeeld: Wat is het del van de brief (uitndiging)? Waarm wrd jij uitgendigd (ik zit in grep 3A2 en ga p excursie naar Parijs)? Wanneer en he laat met je er zijn en waar met je zijn? Wat wrdt er besprken? Met je iets den f meenemen p 12 nvember? De brief is heel frmeel. Als de lezer een aantal frmele wrden en uitdrukkingen niet kent, efen hier mee (zie Techniek en wrdenschat). Interpreteren Om de brief ged te kunnen interpreteren met de lezer zich bij elke infrmatie-eenheid afvragen: wat betekent dit vr mij? Stimuleer de lezer m deze leeshuding te ntwikkelen. Dat kan dr hier bij elke infrmatie-eenheid (alinea) expliciet naar te vragen. Bijvrbeeld: van he laat tt he laat is de infrmatieavnd? Wat gebeurt er daarna? Ga je daarheen, vind je dat belangrijk? Heb je daar tijd vr? 33

207 LEZEN Evalueren Om te kunnen berdelen f de brief bruikbaar is gezien het del, met u eerst het del van de brief bespreken. Belangrijkste elementen zijn: De praktische infrmatie: wanneer, he laat, en waar? Dit is makkelijk p te zeken in de brief, dus begin met deze vragen. Laat de lezer nadenken f deze gegevens cmpleet zijn. Het del van de avnd: bespreek met de lezer wat het del is van de avnd en f dit duidelijk in de brief staat. Wat de lezer kan verwachten p deze avnd. Laat de lezer in de brief pzeken wat er p de infrmatieavnd gebeurt, f hij zelf iets met den p de avnd zelf, f hij iets met vrbereiden. Bespreek met de lezer deze drie punten en geef dan het rdeel f de brief bruikbaar is gezien het del, f hij ng infrmatie mist, f hij ng andere vragen heeft. Samenvatten Op niveau 2F wrdt een lezer geacht teksten krt samen te kunnen vatten, p hfdlijnen. Dit kunt u als vlgt pbuwen: 1. Laat de lezer vertellen waar de tekst ver gaat en cntrleer f hij alles heeft begrepen. 2. Laat hem de belangrijkste infrmatie uit de tekst in steekwrden pschrijven. Bespreek samen f dit echt de hfdzaken zijn. 3. Laat de lezer zinnen frmuleren (mndeling) rnd deze steekwrden. 4. Laat hem eventueel daarna deze zinnen pschrijven. 34

208 LEZEN Instructie 2F Algemene mschrijving Kan p papier en beeldscherm teksten met een heldere structuur lezen en begrijpen ver cncrete nderwerpen, gerelateerd aan de leef-, werk- en leermgeving. Vrbeeld 35

209 LEZEN Beschrijving Tekstke nmerken De tekst heeft een heldere structuur. Er wrden wel veel gegevens in een keer aangebden, maar smmige infrmatie kmt vaker terug. Er zijn krtere zinnen en langere zinnen en er kmen meer samengestelde zinnen in vr. Het wrdgebruik is gevarieerd, er kmt frmeel taalgebruik vr en er staan wrden in die minder vaak vrkmen (2F). Taak 2. Lezen van instructies. Relevante eindterm 3. Begrijpt instructieve teksten: weet wat hij met den in welke vlgrde. Cntext De leefmgeving Onderwerp Cncreet 36

210 LEZEN Kenmerken van de taakuitvering Niveau 1F Tussen 1F en 2F Niveau 2F De vlgende cnstateringen geven aan dat de lezer p weg is naar Niveau 2F: Techniek en wrdenschat Leest eenvudige teksten zdanig vleiend dat wrdherkenning tekstbegrip niet in de weg Kan de meeste wrden k de minder alledaagse wrden - wel lezen maar heeft De wrdenschat is geen nderscheidend kenmerk meer. staat. 5 meite met een aantal wrden, Heeft geen prblemen meer met de Kent de meeste alledaagse wrden. bijvrbeeld: meubilair, dichtstbijzijnde, wrdenschat. Prbeert de betekenis van een enkel nbekend rdeverstring, cnsumeer. De wrdenschat van de lezer is vldende m wrd af te leiden uit de cntext. teksten te lezen en te begrijpen, en de lezer De lezer zal delen van de tekst wel kunnen prbeert de betekenis van nbekende wrden lezen, zals een aantal vetgedrukte kpjes, af te leiden. een aantal zinnen, bijvrbeeld: Drink per Bijvrbeeld dr ndsituatie te dag twee liter water. Blijf binnen tussen verklaren dr te kijken naar het vervlg en uur. Det de strm het van de tekst: ndsituatie f ramp. ng? De lezer kan de minder alledaagse wrden niet lezen. Zals bijvrbeeld: pspren, ndsituatie, extreem, en begrijpt daarm delen van de tekst niet. De lezer herkent een aantal illustraties misschien niet (ziekteglf, rdeverstring). Begrijpen Haalt (in het kader van het leesdel) Begrijpt de tekst wel, maar ziet het verschil De lezer begrijpt de hfdgedachte van een belangrijke infrmatie uit een eenvudige tekst niet tussen de algemene instructies en de tekst met een heldere structuur. (inclusief illustraties) en stemt zijn manier van instructies vr specifieke situaties. Weet dat je je kunt vrbereiden p een lezen daarp af (bijvrbeeld glbaal, precies, Kan bijna alle zinnen lezen, maar heeft ndsituatie en dat hier de instructies selectief/gericht). meite met smmige zinnen, zals staan. 5 De cursieve passages zijn de beschrijvingen zals ze in de Standaarden en eindtermen staan. Daarnder wrdt in de psmming de relatie gelegd met het vrbeeld. 37

211 LEZEN Vindt antwrden p vragen naar infrmatie die bijvrbeeld: Blijf binnen f ga naar binnen Begrijpt dat er algemene instructies zijn en expliciet in de tekst staat (letterlijk begrip). en sluit deuren en ramen en alles wat vr instructies vr specifieke ndsituaties. Maakt gebruik van wrden die de structuur ventilatie dient zals afzuigkap, Begrijpt de instructies vr algemene van de tekst aangeven (vlgrde, causaal ntluchtingskker, muur- en tiletrster. ndsituaties. verband, tegenstelling, verwijzing naar vrige Of: Cnsumeer geen kraanwater, geen Begrijpt de instructies vr de specifieke zin). regenwater, geen bladgrente f meilijk ndsituaties. Herkent frmele aanhef en ndertekening. schn te maken etenswaren. Een vlgrde van handelen is in deze tekst De lezer begrijpt wel dat dit een instructie Begrijpt frmeel taalgebruik niet, zals niet prminent. Maar de lezer begrijpt wel is, maar mdat hij een aantal wrden niet bijvrbeeld: bevat, betruwbare brn, dat het aanschaffen van een ndpakket, kan lezen, kan hij de tekst niet helemaal verheid. aanwezigheid van flessen water en begrijpen. specifieke nmisbare prducten vraf geregeld met zijn. Maakt nderscheid tussen hfd- en bijzaken. In deze tekst niet relevant. Legt relaties tussen tekstdelen (inleiding, kern, slt) en teksten. Begrijpt dat de algemene infrmatie geldt vr iedere ndsituatie, dus k vr specifieke situaties (zals grte brand f grt verkeersngeval). Ordent infrmatie (bijvrbeeld p basis van signaalwrden) vr een beter begrip. In deze instructie is de infrmatie gerdend. Herkent figuurlijk taalgebruik. Figuurlijk taalgebruik kmt in deze instructie niet vr. Begrijpt frmeel taalgebruik. Begrijpt bijvrbeeld: geldt, handelt, alarmeer, betruwbare brn, verheid. 38

212 LEZEN Interpreteren Kan infrmatie en meningen duiden vr zver Snapt wel wat de bedeling is van deze Legt een relatie tussen tekstuele infrmatie en deze dichtbij hem staan. tekst, maar maakt bijvrbeeld geen algemene kennis. Omdat de lezer de tekst niet helemaal verschil tussen de instructies vr Vertelt wat hij al weet van ndsituaties en begrijpt, is interpreteren hier niet van algemene ndsituaties en vr specifieke wat hierver in deze instructie staat. tepassing. situaties. Kan de bedeling van tekstgedeeltes en-f specifieke frmuleringen duiden. Kan wel bij een aantal situaties aangeven Geeft de bedeling aan van de instructies wat hij met den, maar niet bij alle in algemene ndsituaties en specifieke situaties. ndsituaties. Geeft bij alle instructies aan wat hij zelf met den. Geeft aan wat de bedeling is van de schrijver. Weet dat dit een instructie van de verheid is. Herkent expliciet argumenten. Ziet dat het argument is: het is verstandig m vrbereid te zijn. Evalueren Geeft een rdeel ver de tekst (leuk, niet Kan bijvrbeeld wel aangeven f de Evalueert en berdeelt de relaties tussen en leuk; mee eens, niet mee eens). infrmatie nieuw vr hem is, maar niet f binnen teksten. Legt een relatie tussen de tekst en de eigen hij de infrmatie bruikbaar vindt. In deze tekst staan de meeste delen van de situatie. tekst p zich. Er is een duidelijk verband Geeft aan f de tekst bruikbaar is f tussen de eerste alinea (Wat te den bij nbruikbaar gezien het del. ndsituaties?) en alle andere alinea s die Omdat de lezer de tekst niet helemaal een deel van het antwrd geven. begrijpt, is evalueren hier niet van Geeft p basis van beknpte infrmatie aan f tepassing. een tekst wel f niet bruikbaar is gezien het del. Geeft aan f het duidelijk is wat hijzelf wel/niet met den in algemene en specifieke ndsituaties. 39

213 LEZEN Samenvatten Niet van tepassing. De lezer kan wel aangeven waar de tekst ver gaat maar: Benemt niet dat er zwel instructies wrden gegeven ver algemene als ver specifieke ndsituaties. Geeft te veel infrmatie. Geeft veel details. Vat een helder gestructureerde tekst beknpt samen. Geeft in een paar zinnen aan waar de tekst ver gaat, geeft aan dat mensen wrden pgerepen een ndpakket aan te schaffen en geeft aan dat er instructies zijn vr algemene en specifieke ndsituaties. Opzeken Zekt infrmatie p in duidelijk gerdende infrmatiebrnnen zals in een wrdenbek f catalgus van een webwinkel. Maakt gebruik van zekfunctie p internet, vindt p een helder gestructureerde website infrmatie dr p de juiste tabbladen te klikken en links te gebruiken. Maakt gebruik van een rdening p alfabet. Maakt gebruik van uiterlijke kenmerken: titel, kpjes, vetgedrukte wrden, illustraties, psmmingstekens. De lezer maakt gebruik van de kpjes in de tekst m te zeken naar specifieke infrmatie. Zekt gegevens p in eenvudige schema s, rsters, tabellen en grafieken. Zie 1F Zekt systematisch infrmatie p (p het internet f in een biblitheek) bijvrbeeld p basis van trefwrden. Maakt gebruik van inhudspgave en register. Maakt gebruik van een menustructuur p een website en de zekfunctie. Deze drie aspecten zijn niet relevant bij deze tekst. 40

214 LEZEN Stappenplan Techniek en wrdenschat Laat de lezer de meilijke wrden nderstrepen. Prbeer hem de betekenis te laten raden. Zek teksten met vergelijkbaar wrdgebruik. Maak z ndig een wrdenlijst van meilijke wrden. Zrg vr herhaling: laat de lezer deze wrden af en te herhalen en gebruik deze wrden in andere leesteksten. Zek naar (cmbinaties van) wrden die vaker vrkmen in deze tekstgedeelten (blijf laag bij de grnd, calamiteitenzender, blijf binnen, sluit deuren en ramen af en dergelijke. Oefen met deze wrden. Laat de lezer bijvrbeeld zinnen maken waarin deze vrkmen. Begrijpen Als de lezer (delen van) de tekst niet begrijpt, help hem met de riëntatie p de tekst, zdat de structuur van de tekst duidelijk wrdt: kijk naar vetgedrukte wrden, vraag f hij verschillen ziet tussen het bvenste deel van de tekst (algemene ndsituaties) en het nderste deel (specifieke ndsituaties). Lees eerst de algemene infrmatie en cntrleer f de lezer dit begrijpt. Ga dan verder met de specifieke ndsituaties. Laat de lezer bijvrbeeld tellen m heveel situaties het gaat (11). Kijk naar de pictgrammen en vraag f hij er een aantal herkent. Laat de lezer een aantal pictgrammen uitkiezen (van de specifieke infrmatie) die betekenis vr hem hebben (bijvrbeeld mdat hij deze herkent) en lees de bijgaande tekst precies. Lees daarna de andere tekstdelen precies. 41

215 LEZEN Interpreteren Zek met de lezer naar vrbeelden: wat weet je er al van, wat heb je al eens meegemaakt, f wat heeft iemand in je directe mgeving meegemaakt? Heb je een ndpakket, ken je mensen met een ndpakket? Laat de lezer met de infrmatie thuis kijken: he sluit je water en elektriciteit af, waar zitten ventilatiersters, wat is een ruimte in juw huis die je ged kunt afsluiten? Evalueren Praat met de lezer ver deze tekst: is het zinvl m te weten? Wat ga je er wel/niet mee den? Ga je bijvrbeeld een ndpakket aanschaffen, waarm wel/niet? Samenvatten Laat de lezer vertellen waar de tekst ver gaat. Vraag aan hem wat hij de belangrijkste infrmatie vindt (ndpakket, instructies vr verschillende ndsituaties, algemene tips). Vraag f hij dit in een beperkt aantal zinnen (bijvrbeeld 4 f 5) kan verwrden. Laat hem dit eventueel pschrijven. 42

216 SCHRIJVEN Crrespndentie Instrm Algemene mschrijving Kan p papier en digitaal enkele krte, eenvudige zinnen schrijven ver bekende nderwerpen binnen de vertruwde leef-, werk- en leermgeving. Vrbeeld 1

217 SCHRIJVEN Beschrijving Taak 1. Crrespndentie Standaarden Kan een adres (ver)schrijven en de afzender vermelden. Kan in enkele zinnen een krt briefje, kaartje f schrijven. Cntext De vertruwde leermgeving Onderwerp Cncreet en bekend 2

218 SCHRIJVEN Kenmerken van de taakuitvering Echte beginner Tussen echte beginner en Instrm Instrm De vlgende cnstateringen geven aan dat de schrijver p weg is naar niveau Instrm: Samenhang Niet van tepassing 1 Niet van tepassing Niet van tepassing Op niveau Instrm wrden ng geen eisen gesteld aan de samenhang. In deze sms is de gedachtegang vr de lezer wel duidelijk. Afstemming p del Niet van tepassing Niet van tepassing Niet van tepassing Afstemming p publiek Niet van tepassing Niet van tepassing Niet van tepassing Op niveau Instrm wrden ng geen eisen gesteld aan afstemming p publiek. In deze sms staat wel een aanhef 'hall an' en een ndertekening 'ricard'. Wrdgebruik en wrdenschat Niet van tepassing Wat betreft wrdgebruik en wrdenschat is er geen verschil met het instrmniveau. Gebruikt vral bekende wrden. Bijvrbeeld: 'hall', 'was', 'brief', 'fijn'. Spelling, interpunctie en De echte beginner met de klank- Een schrijver tussen echte beginner en Hudt de juiste wrdvlgrde aan in grammatica tekenkppeling ng leren. Instrm in, kan de meeste verbindingen enkelvudige zinnen. tussen klanken en letters wel tepassen. In deze tekst is de wrdvlgrde ged. 1 De cursieve passages zijn de beschrijvingen zals ze in de Standaarden en eindtermen staan. Daarnder wrdt in de psmming de relatie gelegd met het vrbeeld. 3

219 SCHRIJVEN Spelt klankzuivere wrden crrect, maar Past 75% van de spellingsregels vr dit bekende wrden die niet klankzuiver zijn niveau te: ng niet. De schrijver gebruikt de alfabetische Gebruikt hfdletters, maar niet crrect. spelling. Schrijft wel alle kleine letters crrect, maar Gebruikt de verleden tijd ged (sterk ng geen hfdletters. werkwrd: was). Gebruikt geen punten, vraagtekens, Gebruikt hfletters, punten. (Dat det uitreptekens. Ricard hier niet.) Maakt halve zinnen. Gebruikt vraagtekens en uitreptekens. Gebruikt niet alle wrden die ndig zijn (Dat det Ricard hier niet.) vr de bdschap. Bijvrbeeld: schrijft Gebruikt hfdletters bij de eigennamen was ged' in plaats van 'was de brief (Dat det Ricard hier niet.) ged'. Alleen julie is fut gespeld. Leesbaarheid De echte beginner met ng leren m Kan alle letters leesbaar schrijven, maar Alle letters zijn duidelijk geschreven. de letters te vrmen en een hudt bijvrbeeld te weinig ruimte Bij sms jes is dit geen prbleem, gaat handschrift te ntwikkelen f tussen de wrden. vanzelf. typevaardig te wrden. Heeft meite met het vrmen van letters. Schrijft wrden met tussenruimte. Schrijft de letters in wrden te ver uit Dat met je k bij een sms je zelf den, elkaar, zdat sms niet duidelijk is welke en dat det Ricard ged. letters bij welk wrd hren. 4

220 SCHRIJVEN Stappenplan naar Samenhang Samenhang is ng geen kenmerk van de taakuitvering p niveau Instrm. De schrijver kan p dit niveau enkele zinnen schrijven, dat mgen lsse zinnen zijn. In de sms ziet u dat de gedachtegang wel duidelijk is. Afstemming p del Dit is ng geen kenmerk van de taakuitvering p niveau 1F. Wat u wel kunt verwachten is bijvrbeeld dat een vraag wel als vraag wrdt gefrmuleerd (zals k hier in dit vrbeeld wrdt gedaan). Als de schrijver hier meite mee heeft, dan kan hij hiermee efenen. Hij kan mededelende zinnen mzetten in vragen en vragen mzetten in mededelingen. Afstemming p publiek Op dit niveau is afstemming p publiek ng geen kenmerk van de taakuitvering. In deze sms ziet u dat de ntvanger wel direct wrdt aangesprken 'hall an' en de afzender zich bekend maakt 'gret, ricard'. Ok dit mag u wel verwachten p dit niveau. Leer de schrijver dat hij als hij een berichtje/briefje stuurt - er altijd bven zet vr wie het is en dat hij zijn eigen naam met vermelden. Wrdgebruik en wrdenschat Als de schrijver meite heeft met het wrdgebruik, kan dit te maken hebben met het feit dat hij mdat hij schrijft - meilijker wrden wil gebruiken dan hij gewend is. U kunt met de schrijver praten ver wat hij wil zeggen, in welke wrden, en dan deze spreektaal laten mzetten in schrijftaal. Spelling, interpunctie en grammatica: De spellingseisen p niveau Instrm zijn beperkt. De klank-tekenkppeling met in ieder geval tegepast kunnen wrden, wat betekent dat de schrijver in ieder geval de klankzuivere wrden ged met kunnen schrijven. Ok de gewne bekende wrden meten ged geschreven kunnen wrden (bijvrbeeld dnderdag, werk), en k wrden die hij veel gebruikt. Als dit ng een prbleem is, dan met de schrijver hier veel mee efenen. Het wrdbeeld met als het ware in zijn hand gaan zitten. Je kunt efenen met wrdenlijsten, waarin vr een deel dezelfde letters en klanken vrkmen (net, nat, g, m). Oefen k met wrden die hij zelf veel met schrijven bijvrbeeld in de werksituatie. 5

221 SCHRIJVEN Oefen met kleine teksten en krte zinnen, m de wrdvlgrde in zinnen aan te leren. In spreektaal lukt dit vaak wel, maar met schrijven willen mensen het sms meilijker maken dan ndig is. De schrijver wil sms langere zinnen maken, waardr de zin ntsprt en er futen in de wrdvlgrde kunnen ntstaan. Leer hem dat hij beter gede krte zinnen kan schrijven. Geef veel vrbeeldzinnen waarin hij variaties p kan schrijven. Hfdletters aan het begin van de zin en bij eigennamen, punten, vraagtekens en uitreptekens wrden wel verwacht p Instrmniveau. Oefen met zinnen en leer meteen dat een zin begint met een hfdletter en eindigt met een punt. Als de schrijver ng niet alle hfdletters kan schrijven, leer deze aan, en efen ze meteen met een eigennaam. In het vrbeeld wrden geen hfdletters en punten gebruikt, k geen vraagtekens. Dit heeft waarschijnlijk te maken met de sms-taal, die tch minder precies heft te zijn dan een kaartje f briefje. Check wel bij een srtgelijk sms je f de schrijver weet wanneer hij hfdletters, punten vraagtekens en uitreptekens schrijft, en k f hij weet he hij dit det p z n telefn. Dit geldt natuurlijk k vr het gebruik van een tetsenbrd. Laat de schrijver hiermee efenen in gatenteksten, zinnen en krte berichtjes. In het vrbeeld is de spelling ged behalve het wrd julie. De spelling in sms is meilijk te berdelen. In veel sms jes staan spelfuten, maar dit kunnen k typefuten zijn. Cntrleer wel f de schrijvers weten he het echt met. Leesbaarheid Met typen is het schrijven van de letters geen prbleem, met handschrift wel. Als de schrijver prblemen heeft met het schrijven van letters, kan dit aan de hand liggen (stijfheid in de vingers, de pengreep) en k aan de schrijfbeweging. Check f de schrijver de verschillen tussen de letters wel ziet (sms kan er een prbleem zijn met kijken). Laat de schrijver letters (kleine en hfdletters) naschrijven, herhaal dit, zdat de schrijfbeweging in de hand kmt te zitten. Om de verschillen in grtte van letters te leren, is het zinvl m speciale schrijfschriften te gebruiken met extra dunne- lijntjes bven en nder de schrijflijn, m de letters die bven f nder de schrijflijn uitkmen te leren (bijvrbeeld de g, l, p ). Om letters en wrden ruimte te geven is het sms handig m tijdelijk - een rekenschrift met vakjes te gebruiken. Laat iedere letter in 6

222 SCHRIJVEN een eigen hkje schrijven en een hkje penlaten tussen de verschillende wrden. Als de schrijver in getypte teksten geen ruimte laat tussen de wrden, check dan f hij weet he hij een spatie met maken en z niet, de dit vr. 7

223 SCHRIJVEN 8

224 SCHRIJVEN Verslagen en samenvattingen 1F Algemene mschrijving Kan p papier en digitaal krte teksten schrijven ver cncrete, herkenbare nderwerpen binnen de alledaagse leef-, werk- en leermgeving. Vrbeeld Verslagje in het lgbek van een zrgvrager (thuiszrg) 9

225 SCHRIJVEN Beschrijving Taak 3. Verslagen en samenvattingen Relevante eindtermen 1. Schrijft een krt verslag. 2. Beschrijft ervaringen, gebeurtenissen en werkzaamheden. Cntext Alledaagse werkmgeving Onderwerp Cncreet en herkenbaar 10

226 SCHRIJVEN Kenmerken van de taakuitvering Instrm Tussen Instrm en 1F 1F Samenhang Niet van tepassing 2 De vlgende cnstateringen geven aan dat de De gedachtegang is begrijpelijk vr de lezer. schrijver p weg is naar niveau 1F: Het is duidelijk wat er met de cliënt aan de Schrijft niet meer in lsse zinnen, maar prbeert samenhang aan te brengen. hand is, wat de schrijver heeft gedaan en wat er met gebeuren. De samenhang is ng niet altijd begrijpelijk, bijvrbeeld mdat de Samenhang in de tekst is meestal duidelijk maar niet altijd. vlgrde niet lgisch is. In dit verslag is de samenhang duidelijk. Gebruikt veelvrkmende verbindingswrden en verwijswrden, maar niet altijd crrect. Bijvrbeeld: 'Ze De pbuw in het verslag is k lgisch. Gebruikt de meeste vegwrden en verwijswrden crrect. meten medicijnen bestellen, maar niet duidelijk is wie ze zijn. In dit verslag wrdt het wrd en gebruikt als verbindingswrd. Afstemming p Niet van tepassing Niet van tepassing Niet van tepassing del Tussen Instrm en niveau 1F prbeert de Op niveau 1F is afstemming p del ng schrijver wel te beantwrden aan het del geen kenmerk van de taakuitvering. Tch en duidelijk te maken f het gaat m een is het in werksituaties wel van belang. In vraag, f hij een reactie wil, f hij dit verslag is het del duidelijk: infrmatie infrmatie drgeeft. Maar het zal niet in verbrengen. alle situaties even duidelijk lukken. Afstemming p Niet van tepassing Is zich bewust van het feit dat hij vr Vrziet de brief p de gebruikelijke plaats 2 De cursieve passages zijn de beschrijvingen zals ze in de Standaarden en eindtermen staan. Daarnder wrdt in de psmming de relatie gelegd met het vrbeeld. 11

227 SCHRIJVEN publiek iemand anders schrijft en prbeert hier van datering, adressering, aanhef en rekening mee te huden. Maar dat lukt ndertekening. ng niet in alle gevallen. De gegevens zijn crrect ingevuld en p de Heeft niet alle gegevens ingevuld maar wel gede plek. een paar (bijvrbeeld datum en afzender) Hanteert verschil frmeel/infrmeel. f de gegevens zijn wel ingevuld maar De tn is infrmeel maar wel passend. staan niet p de gede plek. Bijvrbeeld: Graag p letten! Wrdgebruik en wrdenschat Gebruikt vral bekende wrden. Gebruikt alledaagse wrden maar sms ng niet het gevraagde jargn. Gebruikt bijvrbeeld patiënt in plaats van cliënt. Gebruikt vral alledaagse wrden. De wrden wrden crrect gebruikt. Gebruikt de wrden cliënt en huisarts, in deze werksituatie alledaagse wrden. Spelling, Hudt de juiste wrdvlgrde aan in Hudt de juiste wrdvlgrde aan in Eenvudige samengestelde zinnen zijn meestal interpunctie en enkelvudige zinnen. enkelvudige zinnen, maar sms k al in crrect. grammatica Past 75% van de spellingsregels zals samengestelde zinnen. Hier zijn het er twee (Heb hem gewassen mschreven vr dit niveau crrect te. Kan ng futen maken in de spelling van en medicijnen gegeven; Heb de huisarts wrden die jargn zijn. Bijvrbeeld gebeld en die kmt vanmiddag). client. Maakt sms k ng futen in alledaagse wrden met een meilijke Past 75% van de spellingsregels zals spelling zals medizijnen. mschreven vr dit niveau crrect te. Er staan drie futen. Medicijnen mag in deze werkcntext bekend verndersteld wrden. In het wrd cliënt ntbreekt het trema. Omdat het een wrd is uit de werkmgeving mag dit k bekend verndersteld wrden. Het wrd bestelt met een t, is een grammaticale fut die ng past bij dit niveau. 12

228 SCHRIJVEN Leesbaarheid Alle letters zijn duidelijk geschreven. Besteedt sms al aandacht aan de pmaak Gebruikt titel. Schrijft wrden met tussenruimte. van de tekst. Let bijvrbeeld p het Hier niet van tepassing handschrift; maakt sms gebruik van een Besteedt aandacht aan de pmaak van de tekst witregel. (handschrift, bladspiegel, eventueel beeldende elementen en kleur). De tekst is duidelijk leesbaar (handschrift). Maakt nderscheid tussen verschillende infrmatie dr p een nieuwe regel te beginnen. 13

229 SCHRIJVEN Stappenplan naar 1F Samenhang Op niveau 1F met de gedachtegang vr de lezer duidelijk zijn. De vlgrde in de tekst is hierin belangrijk. In dit vrbeeld is de vlgrde lgisch: eerst ver de cliënt, dan ver haar taken, dan aanwijzingen vr anderen. Als de schrijver meite heeft met de vlgrde, help hem dan m deze aan te brengen. Een mgelijke pdracht is een aantal kpjes en een aantal zinnen maken vr een verslag, waarbij de schrijver de zinnen nder de juiste kpjes met zetten (categriseren). Kpjes kunnen bijvrbeeld zijn: He is het met de cliënt? Wat heb ik gedaan? Wat met er ng gebeuren? In deze situatie geeft de schrijver infrmatie ver: de cliënt: wat zijn klachten, he velt hij zich, bijznderheden, infrmatie ver zijn eigen acties: wat heb ik zelf gedaan (bijvrbeeld verzrging), wat meten anderen den f weten. In een ander verslag kunnen kpjes zijn: Wat is er gebeurd? Wat was de rzaak? Is het pgelst? He? Sms kmt het vr dat de schrijver te weinig infrmatie geeft, dat hij stappen verslaat. Het is dan niet meer duidelijk wie wat vindt f wat det. Het helpt m steeds te blijven vragen: Wie det het, wie vindt het? Of: Wat is het prbleem? Wat is er aan de hand? Verwijzingen zijn misschien ng niet altijd duidelijk. Dat kan vr verwarring zrgen bij de lezer. Bijvrbeeld als er ze gebruikt wrdt, znder dat het wrd zelf genemd is. Bijvrbeeld: Klaagde dat ze nit p bezek kmen, maar het is niet duidelijk wie ze is. Afstemming p del Op niveau 1F is afstemming p del ng geen kenmerk van de taakuitvering. Tch is het belangrijk, zeker k in dit vrbeeld van een werksituatie, dat de schrijver duidelijk infrmatie kan verdragen. Oefen met het verbrengen van infrmatie. Bespreek wat belangrijke infrmatie is m dr te geven en laat de schrijver dit eerst mndeling frmuleren en daarna pschrijven. In het bericht met duidelijk zijn f het gaat m een mededeling f een vraag. Oefen hier k mee. 14

230 SCHRIJVEN Afstemming p publiek In dit werkverslag meten gegevens wrden ingevuld en er met krt - een lpende tekst wrden geschreven. Deze cmbinatie kmt vaker vr in werkverslagen, maar k in bijvrbeeld schadefrmulieren en sllicitatiefrmulieren. De schrijver met bven het verslag een aantal standaardgegevens invullen. Heeft hij hier meite mee, efen dit met verschillende verslagen. Zrg ervr dat de verschillende gegevens herhaald wrden (in dit vrbeeld: naam, datum, tijd, plaats, betreft, naam cliënt). In dit verslag is de tn infrmeel en dit past in dit verslag. Is het belangrijk dat schrijvers minder beknpt schrijven, laat hen dan efenen met een zelfgeschreven verslag. Bijvrbeeld: 'de cliënt was in de war', in plaats van de cliënt was in de war En: willen jullie hier p letten? in plaats van graag p letten!. Wanneer de schrijver meite heeft met de aanspreekvrmen, laat hem dan het verslag dat hij maakt vr zijn cllega, mzetten in een verslag vr zijn baas. Bespreek de verschillen in de verslagen. Heb het ver het verschil tussen u en jij, meneer/mevruw en het gebruik van vrnamen. Als dit srt verslagen k dr anderen wrden gelezen, bijvrbeeld dr familie, maak de schrijver er dan p attent, dat een verslag een visitekaartje is van de rganisatie en dat het belangrijk is m te letten p spelling en wrdgebruik. Een zin als cliënt deed raar kmt heel anders ver dan cliënt was in de war. Bespreek wat anders zu meten in een verslag dat k de familie leest. Denk aan inhud en aan tn (wrdgebruik). Vr de lezer is het belangrijk dat hij de infrmatie z precies mgelijk krijgt. In dit vrbeeld staat bijvrbeeld dat de cliënt klaagt dat hij weinig bezek krijgt. Niet duidelijk hier is f de cliënt klaagt, f dat de schrijver vindt dat hij klaagt en er een waarderdeel van de schrijver is gefrmuleerd. Preciezer is: 'de cliënt zei drie keer dat hij nit bezek krijgt'. Leer de schrijver z precies mgelijk te beschrijven. U kunt helpen dr steeds dr te vragen: wat deed/zei de cliënt? Wrdgebruik en wrdenschat De schrijver p 1F gebruikt vral alledaagse wrden. Heeft hij te weinig wrden tt zijn beschikking m verslagen te maken, efen hiermee. 15

231 SCHRIJVEN Maak verslagen van gedane werkzaamheden, dat kan in de werkcntext, zals in dit vrbeeld, maar het kan k een verslag zijn van een bijeenkmst p schl f een verslag van activiteiten in het weekend. Oefen vral met het schrijven van verslagen die passen bij de leef-, werk- en leersituatie van de schrijver. Oefen met wrden uit die cntexten die vaker kunnen terugkmen en werk z aan de uitbreiding van wrdenschat en wrdgebruik. Laat de schrijver verslagen lezen die geschreven zijn dr anderen en hier handige wrden uithalen, die ze zelf kunnen gebruiken. Spelling, interpunctie en grammatica In ieder geval met de spelling z zijn dat de bdschap duidelijk is. Afhankelijk van het publiek is het meer f minder belangrijk dat de spelling helemaal ged is (zie afstemming p publiek). Als schrijvers meite hebben met wrden die ze vaak meten gebruiken, laat ze dan een wrdenschrift aanleggen waarin de juiste spelling staat. Dit schrift kunnen ze erbij pakken als ze het ndig hebben. Op niveau Instrm wrden de hfdletters, punten, uitreptekens en vraagtekens bekend verndersteld. Op niveau 1F kmen de kmma s en de aanhalingstekens hierbij. In dit verslag is de interpunctie ged: gebruik van hfdletters en punten en een uitrepteken m te benadrukken dat men p het drinken met letten. Als schrijvers meite hebben met de interpunctie, efen hier dan mee. Benadruk z ndig dat bijvrbeeld eigennamen altijd met een hfdletter geschreven wrden dat dit k een teken is van respect ten pzichte van degene ver wie geschreven wrdt. Herhaal z ndig dat een zin begint met een hfdletter en eindigt met een punt. In dit verslag lpen de zinnen ged, al zijn ze wat staccat, maar dat is in deze situatie niet erg (zie hierbven, afstemming p publiek). Hebben schrijvers meite met de vlgrde in de zinnen, werk hier dan aan. Laat de schrijver zinnen afmaken, vegwrden gebruiken, van langere zinnen twee krte maken. Wijs p de structuur van enkelvudige zinnen. Het makkelijkst is te beginnen met deze vlgrde: nderwerp, persnsvrm en andere dingen Hans gaat mrgen naar zijn werk. Van daaruit kunt u verder efenen, bijvrbeeld met vraagzinnen Gaat Hans 16

232 SCHRIJVEN mrgen naar zijn werk? en met een andere vlgrde Mrgen gaat Hans naar zijn werk. De begrippen nderwerp en persnsvrm heft u niet per se te gebruiken, u kunt het uitleggen met veel vrbeelden. Als de schrijver in pleiding is en verder wil leren, dan kan het handig zijn m deze begrippen wel aan te leren. Leesbaarheid Mcht de schrijver een slecht leesbaar handschrift hebben, efen dan met het duidelijk schrijven van letters, wrden schrijven met tussenruimte, p de lijn schrijven, binnen de kaders blijven en z ndig crrectielak gebruiken. 17

233 SCHRIJVEN 18

234 SCHRIJVEN Berichten, frmulieren, aantekeningen 1F Algemene mschrijving Kan p papier en digitaal krte teksten schrijven ver cncrete, herkenbare nderwerpen binnen de alledaagse leef-, werk- en leermgeving. Vrbeeld Gesprek naar aanleiding waarvan de telefnntitie is pgesteld. Jan Mes Marianne Jan Mes Marianne Jan Mes Marianne Jan Mes Marianne Jan Mes Marianne Met Jan Mes van ANG, is Han Bk aanwezig? Nee, hij is er niet. Hij is ver een uurtje terug. Kun je een bdschap aan hem drgeven? Ja hr, zegt u het maar. Ik wil vermrgen, p 3 juni, met hem afspreken in het Maritt Htel in Amsterdam, m 2 uur. Wil je dat aan hem drgeven? Ja, ik geef het dr. Mag ik uw telefnnummer nteren? Mijn nummer is: Ik heb het genteerd, het kmt in rde. Bedankt. Graag gedaan. 19

235 SCHRIJVEN Beschrijving Taak 2. Frmulieren invullen, berichten, advertenties en aantekeningen Relevante eindtermen 2. Schrijft de meest gangbare gegevens p een eenvudig frmulier. 4. Nteert vr afspraken het srt afspraak, datum, uur, adres, persn en telefnnummer. 5. Schrijft een krt bericht p papier f digitaal m infrmatie dr te geven. Cntext Alledaagse werkmgeving Onderwerp Cncreet en herkenbaar 20

236 SCHRIJVEN Kenmerken van de taakuitvering Instrm Tussen Instrm en 1F 1F Samenhang Niet van tepassing 3 De vlgende cnstateringen geven aan dat de De gedachtegang is begrijpelijk vr de lezer. schrijver p weg is naar niveau Instrm: De bdschap in dit bericht is duidelijk. Ziet dat het belangrijk is m een samenhangend bericht te schrijven. Samenhang in de tekst is meestal duidelijk. Prbeert dit, maar het lukt ng niet altijd. Bijvrbeeld: Maritt Htel wil afspreken. In dit telefnbericht is dit niet van tepassing. Gebruikt de meeste vegwrden en verwijswrden crrect. In dit telefnbericht is dit niet van tepassing. Afstemming p Niet van tepassing Niet van tepassing Niet van tepassing del Tussen Instrm en niveau 1F prbeert de Afstemming p del is ng geen kenmerk schrijver wel te beantwrden aan het van de taakuitvering p niveau 1F. Tch del, in dit vrbeeld een mededeling is het wel van belang dat het duidelijk is drgeven. Het lukt ng niet altijd. vr de lezer f het in dit bericht gaat m Bijvrbeeld de datum/dag van de een vraag, een mededeling f anders. In afspraak staat er niet bij. dit bericht is het duidelijk. Afstemming p publiek Niet van tepassing Is zich ervan bewust dat hij vr iemand anders schrijft. Prbeert hier rekening mee te huden, maar dat lukt ng niet altijd. Heeft niet alle gegevens ingevuld. Bijvrbeeld de tijd niet. De gegevens staan niet p de gede plek. Vrziet de brief p de gebruikelijke plaats van datering, adressering, aanhef en ndertekening. Hier gaat het niet m een brief, maar k in een telefnbericht gelden cnventies. Hier zijn alle gegevens p de gede plek 3 De cursieve passages zijn de beschrijvingen zals ze in de Standaarden en eindtermen staan. Daarnder wrdt in de psmming de relatie gelegd met het vrbeeld. 21

237 SCHRIJVEN Bijvrbeeld de namen bij Aan en Van zijn verwisseld. De gegevens zijn niet ged ingevuld. Bijvrbeeld: wil 2 uur afspreken, in plaats van wil m 2 uur afspreken. ged ingevuld. Je ziet wel dat de schrijver zichzelf twee keer heeft gecrrigeerd. Hanteert verschil frmeel/infrmeel crrect. Dit is hier niet te zien. Wrdgebruik en wrdenschat Gebruikt vral bekende wrden. Gebruikt niet alleen bekende wrden, maar k wrden die hij niet kent. Zeker aan de telefn kan er in een bericht een nbekend wrd zitten (bijvrbeeld: meneer X wil praten ver het arbbeleid). Gebruikt vral alledaagse wrden. Bijvrbeeld vermrgen, afspreken, htel. Spelling, Hudt de juiste wrdvlgrde aan in Alleen bij het vakje Bdschap kan de Eenvudige samengestelde zinnen zijn meestal interpunctie en enkelvudige zinnen. schrijver zinnen schrijven. De crrect. grammatica Past 75% van de spellingsregels zals enkelvudige zinnen zijn crrect. Als het In het vakje Bdschap staat geen mschreven vr dit niveau crrect te. bericht langer is, schrijft hij misschien k samengestelde zin, dus dat is hier niet te langere samengestelde zinnen. Een enkel zien. futje in de wrdvlgrde kan ng Past 75% van de spellingsregels zals vrkmen. mschreven vr dit niveau crrect te. Het kan vrkmen dat hij de spelling niet Spelling is in dit frmulier in zverre kent van een wrd (in dit vrbeeld belangrijk dat namen, adressen, plaatsen Maritt) en het daarm fut spelt. wel duidelijk meten zijn en telefnnummers en tijden crrect zijn genteerd. Dat is hier z. Schrijft geen hfdletter aan het begin van de zin. De grammatica is in deze ntitie crrect. 22

238 SCHRIJVEN Leesbaarheid Alle letters zijn duidelijk geschreven. De schrijver schrijft leesbaar, maar maakt Gebruikt titel. Schrijft wrden met tussenruimte. ng veel drhalingen. Hier niet van tepassing De schrijver schrijft wel leesbaar, maar Besteedt aandacht aan de pmaak van de tekst gaat veel ver de beschikbare ruimte (handschrift, bladspiegel, eventueel beeldende heen. elementen en kleur). Hier is alleen het handschrift aan de rde. Dat is leesbaar. De letter t (htel) is niet echt duidelijk. Onduidelijk k is f er will staat f wilt. 23

239 SCHRIJVEN Stappenplan naar 1F Samenhang Op niveau 1F met de gedachtegang vr de lezer duidelijk zijn. In dit frmulier is dit alleen van tepassing p de berichten die in het vakje Bdschap staan. Als de schrijver meite heeft met het frmuleren van de bdschap, efen dan veel met dit srt gesprekken en deze schrijftaak: Regisseer een efensituatie waarin de schrijver de telefn met pnemen en verschillende berichten met pschrijven en drgeven. Laat hem eerst mndeling herhalen liefst puntsgewijs - wat de bdschap is van de beller. Laat hem hier zinnen van maken en deze pschrijven. Kijk dan samen naar de wijze van frmulering: klpt het wat er staat, is dit de kern van het bericht? De schrijver kan k aan anderen (meelezers) vragen f het bericht duidelijk is. Oefen met het schrijven van zinnen: laat de schrijver zinnen afmaken. Oefen vral met krtere zinnen, het bericht met vr de geadresseerde kernachtig zijn. Heeft de schrijver meite met het frmuleren van zinnen, efen dan met verschillende gangbare frmulieren. Oefen die delen van een frmulier waar hij een tekst met schrijven. Bijvrbeeld in een sllicitatiefrmulier een mtivatie schrijven, in een schadefrmulier wat er gebeurd is, in een klachtenfrmulier wat er aan de hand is. Afstemming p del Op niveau 1F is afstemming p del ng geen kenmerk van de taakuitvering. Tch is het belangrijk, zeker k in dit vrbeeld van een werksituatie, dat de schrijver infrmatie duidelijk kan verdragen. Oefen hiermee, bespreek wat belangrijke infrmatie is m dr te geven. Laat de schrijver dit eerst mndeling frmuleren en daarna pschrijven. Zie verder bij Samenhang en Afstemming p publiek. Afstemming p publiek Om het bericht ged te kunnen begrijpen, met de schrijver alle gegevens in de juiste vakken pschrijven. Als hij hier meite mee heeft, efen dan met verschillende gangbare frmulieren. 24

240 SCHRIJVEN Laat hem de kpjes in het frmulier lezen. Leer de schrijver dat hij eerst het frmulier met drlezen en pas daarna begint met invullen. Vr de geadresseerde is het fijn als het bericht beknpt is weergegeven. De kern van de bdschap vldet (zie k Samenhang). In een frmulier als dit is het kiezen vr frmeel/infrmeel taalgebruik niet nderscheidend. Maar als de schrijver hier meite mee heeft, laat hem dan telefnfrmulieren invullen vr zijn baas, maar k vr zijn cllega en bespreek de verschillen die je kunt maken. Heb het ver het verschil tussen u en jij, meneer/mevruw en het gebruik van vrnamen. Bespreek k wanneer het frmulier er netjes uit met zien. Wrdgebruik en wrdenschat De wrdenschat van de meeste schrijvers zal vldende zijn m z n type telefnbericht te kunnen invullen. Gaat het m specifieke werksituaties, bijvrbeeld bestellingen, dan kunt u efenen met de wrden die in deze werksituatie veel vrkmen. Spelling, interpunctie en grammatica Spelling is in zverre van belang dat namen, adressen, plaatsen en berichten wel duidelijk meten zijn. Interpunctie is in dit bericht niet van belang, maar kan wel belangrijk zijn als het m bedragen gaat. De grammatica kan wel van belang zijn. Er is een grt verschil tussen het bericht meneer Jansen heeft gebeld en meneer Jansen bellen. Duidelijk met zijn wat de geadresseerde met den. Oefen met het frmuleren van wat iemand met den. Bijvrbeeld: Meneer x bellen; U met meneer x bellen; Wilt u meneer x bellen? Oefen met de vltide tijd m p te kunnen schrijven wat er is gebeurd. Bijvrbeeld: Meneer x heeft gebeld; Meneer x heeft afgezegd. Maak rijtjes (bellen heeft gebeld) en laat zinnen maken met beide vrmen. Leer de schrijver te denken vanuit de geadresseerde: Wat met de geadresseerde den? 25

241 SCHRIJVEN Leesbaarheid In dit frmulier wrdt de leesbaarheid bemeilijkt dr de drhalingen, bven een drhaling schrijven en nduidelijke letters. In veel gevallen kan de schrijver typen en dan is leesbaarheid minder een prbleem. Schrijft de schrijver veel met pen en papier, dan is het zinvl m hiermee te efenen: het duidelijk schrijven van letters, wrden schrijven met tussenruimte, p de lijn schrijven, binnen de kaders blijven, crrectielak gebruiken. 26

242 SCHRIJVEN Verslagen en samenvattingen 2F Algemene mschrijving Kan p papier en digitaal samenhangende teksten met een eenvudige, lineaire pbuw schrijven ver cncrete nderwerpen, gerelateerd aan de leef-, werk- en leermgeving. Vrbeeld De pdracht vr deze schrijftaak: Schrijf een BPV-verslag vr je dcent Nederlands waarin je duidelijk pschrijft wat je det, wat je ervan vindt met argumenten - en wat je tekmstplannen zijn. Mijn naam: Abdul El Nasir Naam bpv bedrijf: Autservice Vrlijk Naam stagebegeleider: Sem Cebecir Datum: 12 maart 2013 BPV-verslag Ik lp stage in een autbedrijf al het hele schljaar. Ik ver daar quick-service pdrachten uit zals lie verversen, remblkken vervangen e.d. Ik werk daar samen met mijn stagebegeleider en zijn cllega Mark, hun twee geven mij de taken die ik mag den. Ik heb het wel naar mijn zin daar want ik ben een aut-gek. De garage is ged. Er staan 2 bruggen, 1 4 klms en 1 2 klms brug. Ieder heeft k zijn eigen gereedschapskar. Wat ik k wel heel leuk vind p mijn stage is dat ik zelfstandig mag uitzeken he ik iets met maken f het defect aan een aut pspren. Als ik iets niet weet kan ik het altijd vragen aan mijn stagebegeleider f Mark. Ik wil zeker verder met mtrvertuigentechniek mdat ik ten eerste aut-gek ben, ten tweede mijn eigen aut kan maken en ten derde een eigen garage wil. Uiteindelijk wil ik 1 e auttechnicus wrden met een APK-Diplma. 27

243 SCHRIJVEN Beschrijving Taak 3. Verslagen en samenvattingen Relevante eindterm 7. Schrijft verslagen met behulp van een stramien: haalt gegevens uit verschillende brnnen en cmbineert deze. Cntext De leermgeving Onderwerp Cncreet 28

244 SCHRIJVEN Kenmerken van de taakuitvering Samenhang 1F Tussen 1F en 2F 2F De gedachtegang is begrijpelijk vr de lezer. De vlgende cnstateringen geven aan dat de De gedachtegang en het del zijn duidelijk vr De samenhang in de tekst is meestal duidelijk schrijver p weg is naar niveau 2F: de lezer. maar niet altijd. De gedachtegang is duidelijk, maar het In deze brief wrdt duidelijk waar de Gebruikt de meest bekende vegwrden en del is niet helemaal helder (bijvrbeeld schrijver stage lpt, wat hij det, wat hij verwijswrden crrect. 4 mdat het niet duidelijk wrdt dat het een ervan vindt en wat zijn tekmstplannen BPV-verslag is). zijn. De vlgrde is wel ged, maar er staan De tekst bevat een vlgrde. heel veel bijzaken in, bijvrbeeld: ik ga er In dit verslag: inleiding, beschrijving altijd met de bus naarte. werkzaamheden, berdeling, tekmst. De gedachtegang is niet helemaal Brengt nderscheid aan tussen hfd- en duidelijk. Het wrdt bijvrbeeld niet bijzaken. duidelijk wat hij van zijn werk vindt. In dit verslag staan weinig bijzaken, dus dit is meilijk te berdelen. Er staat wel beschreven welk materiaal er aanwezig is, maar dit is ter ndersteuning van zijn rdeel dat de garage ged is. Onderscheidt alinea s;; inhudelijke verbanden zijn expliciet aangegeven. Er is een alinea aangebracht, inhudelijke verbanden zijn wel expliciet aangegeven. Bijvrbeeld: Ik heb het wel naar mijn zin daar want ik ben aut-gek. Gebruikt veelvrkmende verbindingswrden crrect. In dit verslag wrden 'want', 'f', en 'ged' 4 De cursieve passages zijn de beschrijvingen zals ze in de Standaarden en eindtermen staan. Daarnder wrdt in de psmming de relatie gelegd met het vrbeeld. 29

245 SCHRIJVEN gebruikt. Afstemming p del Niet van tepassing Het del van de tekst kan duidelijk zijn, maar de inhud is hier niet helemaal p afgestemd. Bijvrbeeld mdat de schrijver vral het karakter van zijn cllega s beschrijft, f mdat hij één vrval beschrijft. Er is geen mening gefrmuleerd. Er is wel een mening maar die wrdt niet tegelicht. Bijvrbeeld: 'ik vind het leuk', maar er is niet aangegeven waarm het leuk is. Het del van de tekst is duidelijk en de inhud past bij het del. In dit verslag is dit z. Frmuleert duidelijk een mening en licht deze te. Schrijver heeft het naar zijn zin en geeft hier vier argumenten bij: aut-gek, gede garage/materiaal, zelfstandig, mgelijkheid m vragen te stellen. Afstemming p Vrziet de brief p de gebruikelijke plaats van Het wrdgebruik en de tn wrden Past wrdgebruik en tn aan aan het publiek. publiek datering, adressering, aanhef en aangepast aan het publiek, maar ng niet In dit verslag: de tn is redelijk neutraal, ndertekening. cnsequent. Schrijft bijvrbeeld in mijn het publiek wrdt niet direct Hanteert verschil frmeel/infrmeel crrect. uppie in een verslag vr een dcent in aangesprken. Of de schrijver het verschil plaats van zelfstandig, f dit is chillen in frmeel/infrmeel kan hanteren, kunnen plaats van ik heb het wel naar mijn zin. we hier niet zeggen. Wel kunnen we zeggen dat de tn infrmeel is, wat wel past bij de pdracht. Wrdgebruik en wrdenschat Gebruikt vral alledaagse wrden. Varieert wel in wrdgebruik, maar gebruikt wrden f wrdcmbinaties ng niet helemaal crrect. Varieert helemaal niet in wrdgebruik, gebruikt bijvrbeeld drie keer het wrd kapt. Varieert in wrdgebruik; futen met idimatische uitdrukkingen kmen ng vr. In dit verslag: pspren, defect, uiteindelijk, aut-gek. Idimatische uitdrukkingen kmen niet vr in deze tekst. 30

246 SCHRIJVEN De schrijver gebruikt een enkele idimatische uitdrukking, bijvrbeeld: 'Wat mijn tekmstplannen betreft'. Spelling, Eenvudige samengestelde zinnen zijn meestal Schrijft samengestelde zinnen die Samengestelde zinnen zijn meestal crrect. interpunctie en crrect. meilijker zijn. De samengestelde zinnen lpen ged. grammatica Past 75% van de spellingsregels p dit niveau Deze samengestelde zinnen kunnen ng Past 75% van de spellingsregels p dit niveau crrect te. wel ntspren. Bijvrbeeld: Wat ik k crrect te. wel heel leuk vind p mijn stage is dat ik Er is een grammaticale fut, 'hun twee'. zelfstandig uitzeken he ik iets met Dit hr je verigens wel veel in de maken f het defect aan een aut spreektaal. Er wrden te weinig kmma s pspren. gebruikt in de zinnen, dat zu vaker De samengestelde zinnen lpen ged, meten, bijvrbeeld vr het wrdje maar de spelling vldet ng niet aan de zals en vr het wrdje mdat. eisen p niveau 2F. De spelling van wrden is verder ged. Leesbaarheid Gebruikt titel. Besteedt aandacht aan de pmaak, zdat Titel en tekstkpjes zijn crrect gebruikt. In dit verslag: BPV-verslag. de tekst er verzrgd uitziet. Dit verslag heeft een titel (is eis p niveau Besteedt aandacht aan de pmaak van de Maakt wel alinea s, maar zet de gevraagde 1F). In dit verslag is het belangrijk dat de tekst (handschrift, bladspiegel, eventueel gegevens, bijvrbeeld naam van hemzelf gevraagde gegevens (naam en dergelijke) beeldende elementen en kleur). f van het bedrijf p een vreemde plek. p een lgische plek staan. En dat is hier z. Bij langere teksten is meer ndersteuning ndig bij het aanbrengen van de lay-ut. Hier niet van tepassing 31

247 SCHRIJVEN Stappenplan naar 2F Samenhang De schrijver kent het del van dit verslag. Dr dit del als titel te gebruiken, weet de lezer meteen wat het del is. De schrijver wrdt met deze pdracht gehlpen in het maken van een structuur. Als hij zich aan de pdracht hudt en nder ieder kpje (wat de je, wat vind je, wat zijn je tekmstplannen) pschrijft wat er gevraagd wrdt, wrdt de samenhang vanzelf duidelijk. Geef feedback in de vrm van vragen: he duidelijk is het m wie het gaat, waar hij iets det, wat hij det f wat hij vindt, en waarm? Verwijs naar de pdracht als de schrijver veel bijzaken vermeldt: ver cllega s, ver zijn reisrute naar de stage en dergelijke. Dr zich aan de pdracht te huden, heeft de schrijver de hfdzaken al te pakken. Heeft de schrijver prblemen met verwijzingen in de tekst; efen hiermee. Geef de schrijver enkele teksten met een aantal verwijzingen binnen de tekst en laat hem deze pzeken. Laat hem een pijl trekken tussen de verwijzing en waarnaar deze verwijst. Laat hem k efenen met teksten die hij zelf heeft geschreven. Laat hem een streep zetten nder de verwijswrden die hij gebruikt en vraag dr: wie is dit? waar staat dat? Afstemming p del De schrijver met ng leren dat het del en de inhud bij elkaar meten passen. Als de schrijver een verslag maakt, ver eigen werkzaamheden, dan brengt hij infrmatie ver van hemzelf. Bij andere verslagen is dit anders. Een verslag van een werkverleg heeft een ander del, namelijk anderen infrmeren ver wat er is gezegd en wat is afgesprken. In z n verslag geeft de schrijver k infrmatie van anderen. Praat ver de verschillende verslagen en delen. In bvenstaand verslag geeft de schrijver duidelijk aan waarm hij het leuk vindt in de garage. Heeft een schrijver meite met het frmuleren van argumenten, dan kunt u dit efenen met dóórvragen: Waarm vind je het leuk?'. Je kunt de schrijver leren m systematisch de factren die een rl spelen in de stage te benemen: de cllega s, wat je leert, de garage zelf (ruimte), de stagebegeleider, cntact met klanten, en dergelijke. Als hij kan verwrden wat deze factren betekenen in zijn stage, 32

248 SCHRIJVEN dan heeft hij zijn argumenten. Afstemming p publiek Het publiek is hier de dcent Nederlands. De schrijver schrijft naar aanleiding van een pdracht vr een bekende in een leersituatie. De schrijver zal in dit geval wel weten he hij de dcent met aanspreken en welke tn hierbij hrt. In werksituaties meten k verslagen wrden geschreven vr bijvrbeeld cllega s f vr klanten. Bespreek he u cllega s en klanten aanspreekt. Wat zijn de verschillen? Als de schrijver meite heeft met frmuleren vr verschillend publiek, laat hem dan een situatie (ervaring, vraag, klacht) beschrijven vr zwel een gede cllega als een klant. Bespreek per zin f alinea wat hij meilijk vindt: heeft hij de wrden niet tt zijn beschikking? Oefen dan met het zeken naar synniemen die je in frmele f infrmele situaties kunt gebruiken (pspren pzeken; defect kapt). Zie verder Wrdgebruik en wrdenschat. Wrdgebruik en Variatie in wrdgebruik is een kenmerk p niveau 2F. Het uitbreiden van de wrdenschat kan p verschillende manieren. wrdenschat De schrijver kan een wrdenlijst aanleggen van wrden die je in verslagen ver je werk/bpv kunt gebruiken. Hij kan vr veelvrkmende wrden synniemen zeken (kapt defect) f preciseringen van een wrd maken (brug tweeklms brug). Stimuleer het gebruik van vaktaalwrden en laat pschrijven wat hier de betekenis van is. Ok hier kan hij dan mee variëren. Spelling, interpunctie en grammatica Op het gebied van spelling wrdt p niveau 2F heel wat meer gevraagd dan p niveau 1F. Het gaat m het crrect schrijven van meervuden met een s na een klinker, verkleinwrden, stffelijke bijveglijk naamwrden, de n in samengestelde wrden, persnsvrmen met stam p t f d (in de tegenwrdige en in de verleden tijd), spelambigue wrden. Nieuw in de interpunctie is de dubbele punt. Er zijn verschillende prgramma s waarmee schrijvers kunnen efenen. 33

249 SCHRIJVEN Naast de gerichte efeningen per spellingprbleem is het zinvl m teksten te schrijven waarin wrden gebruikt meten wrden met deze specifieke spellingkenmerken. Geef feedback p deze specifieke kenmerken. In dit verslag verwijst de schrijver naar de cllega s als hun twee. Het gebruik van hun in plaats van zij kmt veel vr, k in de spreektaal. Het is de vraag he belangrijk het is m hier aan te werken. De duidelijkheid lijdt hier niet nder. He belangrijk de spelling is in een schrijfprduct, hangt k af van de cntext. De cntext hier is de leersituatie het vak Nederlands - dus de spelling is hier wel belangrijk. Als het gaat m de techniek de sectr waar de schrijver werkt - zal gelden: he frmeler de situatie, he meer belang er wrdt gehecht aan de spelling. Leesbaarheid Als het gaat m leesbaarheid van verslagen p dit niveau kan er wrden gewerkt aan het gebruik van titels, kpjes en alinea-indeling. In verslagen wrdt niet zzeer gebruikgemaakt van kpjes. Werk in plaats hiervan met de eisen in de pdracht (in het BPV-verslag: werkzaamheden, berdeling, tekmstplannen, bij vergaderingen en werkverleg met de agendapunten). Als ieder kpje een eigen alinea krijgt, heb je al een aardige lay-ut. Geef schrijfpdrachten en laat eerst de kpjes bedenken, daarna per kpje beschrijven. 34

250 SCHRIJVEN Crrespndentie 2F Algemene mschrijving Kan p papier en digitaal samenhangende teksten met een eenvudige, lineaire pbuw schrijven ver cncrete nderwerpen, gerelateerd aan de leef-, werk- en leermgeving. Vrbeeld Gemeente Den Bsch, afdeling gren Ter attentie van de heer W. Fransen Pstbus JN Den Bsch Den Bsch, 24 maart 2013 Geachte meneer Fransen, Hierbij wil ik u een verzek den. Eerst zal ik u de situatie uitleggen. Ik wn in de Rzenstraat en dat is een fijne straat m te wnen. Aan de verkant van de straat bij de hek staat een schl, de Anne Frankschl. Veel kinderen meten dagenlijks een paar keer versteken, van de ene kant van de straat naar de andere kant. Nu is het z, dat p de hek een stukje gren is, waar verschillende struiken greien. Deze struiken zijn in de lp des jaren steeds hger gewrden en belemmeren dat de kinderen het niet ged kunnen zien. Het wrdt steeds gevaarlijker m ver te steken en daar maak ik me zrgen ver. Mijn verzek is dan k: Kan de gemeente alstublieft deze struiken weghalen? Straks gebeurt er een ngeluk, en dat wil ik niet en u tch k niet? Het zu fijn zijn als u hiervr kunt zrgen. Ik hr graag van u. Hgachtend, Mw. E. Hansen Tel:

251 SCHRIJVEN Beschrijving Taak 1. Crrespndentie Relevante eindtermen Cntext 1. Schrijft zakelijke brieven en s met behulp van standaardfrmuleringen. De leefmgeving Onderwerp Cncreet 36

252 SCHRIJVEN Kenmerken van de taakuitvering Samenhang 1F Tussen 1F en 2F 2F De gedachtegang is begrijpelijk vr de lezer. De vlgende cnstateringen geven aan dat de De gedachtegang en het del zijn duidelijk vr De samenhang in de tekst is meestal duidelijk schrijver p weg is naar niveau 2F: de lezer. maar niet altijd. De gedachtegang is meestal duidelijk. De tekst bevat een vlgrde: inleiding, kern en Gebruikt de meest bekende vegwrden en Het del is vr de lezer wel duidelijk, slt. verwijswrden crrect. 5 maar er staan heel veel bijzaken in. Deze brief heeft een lgische vlgrde: Bijvrbeeld: mijn man vindt het k del, uitleg, verzek. gevaarlijk en hij heeft het tch al aan zijn Brengt nderscheid aan tussen hfd- en hart. bijzaken. De vlgrde in de tekst is ng niet In deze brief staan vral hfdzaken. De helemaal lgisch; niet alle infrmatie die pmerking 'dat is een fijne straat m te bij elkaar hrt staat k bij elkaar. wnen' is wel een bijzaak, maar leidt niet Bijvrbeeld: 'er staan struiken', 'de erg af van de hfdzaken. kinderen meten versteken', 'de struiken Maakt sms ng nduidelijke verwijzingen en zijn te hg', 'de schl staat aan de futen in de structuur van de tekst. verkant'. In deze brief is de structuur helder. In de verwijzing is van het wrd het (dat de kinderen het niet ged kunnen zien) niet duidelijk waar het naar verwijst. Onderscheidt alinea s;; inhudelijke verbanden zijn expliciet aangegeven. Alinea s zijn in deze brief niet aangebracht, inhudelijke verbanden zijn wel expliciet aangegeven 'eerst', 'dan k'. Gebruikt veelvrkmende verbindingswrden crrect. 5 De cursieve passages zijn de beschrijvingen zals ze in de Standaarden en eindtermen staan. Daarnder wrdt in de psmming de relatie gelegd met het vrbeeld. 37

253 SCHRIJVEN Het wrd en wrdt als vegwrd gebruikt. Afstemming p del Niet van tepassing Het del van de tekst kan duidelijk zijn, maar de inhud is hier ng niet helemaal p afgestemd. Bijvrbeeld het verzek wrdt niet expliciet gefrmuleerd. Er is al wel een mening gefrmuleerd, maar deze wrdt ng niet altijd tegelicht. Het del van de tekst is duidelijk en de inhud past bij het del. Het is duidelijk dat het m een verzek gaat. Onhandig is dat er geen adres van de schrijver bij staat, alleen een telefnnummer. Frmuleert duidelijk een mening en licht deze te. De schrijver maakt duidelijk dat er vlgens hem een gevaarlijke situatie bestaat en licht deze te met argumenten: de struiken zijn te hg, de kinderen kunnen er niet verheen kijken. Afstemming p Vrziet de brief p de gebruikelijke plaats van Het wrdgebruik is wel frmeel, 'geachte', Past wrdgebruik en tn aan aan het publiek. publiek datering, adressering, aanhef en 'hgachtend', 'u', en er wrdt geprbeerd De tn in deze brief is frmeel en k ndertekening. de juiste tn aan te slaan, maar dat lukt vriendelijk. Hanteert verschil frmeel/infrmeel crrect. ng niet altijd. Bijvrbeeld een zin als: 'Het lijkt me dat we het hier wel ver eens zijn.' Weet bijvrbeeld dat hij frmeel met zijn, gebruikt k frmele wrden, maar ng niet helemaal cnsequent.bijvrbeeld wel gebruikmaken van de wrden 'geachte' en 'hgachtend', maar k je gebruiken en tppie in plaats van 'fijn'. 38

254 SCHRIJVEN Wrdgebruik en De schrijver gebruikt vral alledaagse De schrijver varieert al een beetje in Varieert het wrdgebruik; futen met wrdenschat wrden. wrdgebruik. idimatische uitdrukkingen kmen ng vr. De schrijver gebruikt een enkele In deze brief: in de lp des jaren. uitdrukking/gezegde. De wrden belemmeren dat de De schrijver gebruikt een enkele kinderen het niet ged kunnen zien. Het idimatische uitdrukking (bijvrbeeld: wrd 'belemmeren' is niet ged gebruikt hierbij verzek ik u ) hier, wel de betekenis, maar niet de grammaticale cmpnent. Het zu meten zijn: 'belemmeren de kinderen m ' Spelling, Eenvudige samengestelde zinnen zijn meestal Schrijft samengestelde zinnen die Samengestelde zinnen zijn meestal crrect. interpunctie en crrect. meilijker zijn. Samengestelde zinnen lpen ged. grammatica Past 75% van de spellingsregels p dit niveau Deze samengestelde zinnen kunnen ng Past 75% van de spellingsregels p dit niveau crrect te. wel ntspren, de vlgrde klpt crrect te. bijvrbeeld niet, f nderwerp en In de brief twee futen: 'dagenlijks' en 'de persnsvrm zijn niet p elkaar lp des jaren'. 'In de lp des jaren' afgestemd. (idim) is een fut die kan p dit niveau. De samengestelde zinnen lpen ged, 'Dagenlijks' had wel ged geschreven maar de spelling vldet ng niet aan de meten wrden. eisen p niveau 2F. Leesbaarheid Gebruikt titel. Besteedt aandacht aan de pmaak, zdat Titel en tekstkpjes zijn crrect gebruikt. Besteedt aandacht aan de pmaak van de de tekst er verzrgd uitziet. Hier niet van tepassing. tekst (handschrift, bladspiegel, eventueel Bij langere teksten is meer ndersteuning beeldende elementen en kleur). ndig bij het aanbrengen van de lay-ut. Hier niet van tepassing. De brief maakt wel een verzichtelijke indruk dr gebruik van witregels. 39

255 SCHRIJVEN Stappenplan naar 2F Samenhang Op niveau 2F met het del duidelijk gefrmuleerd zijn. Vrdat de schrijver gaat schrijven, met hij nadenken ver dit del (hrt bij riëntatie p de schrijftaak). Vr de lezer is het handig als het del meteen aan het begin gefrmuleerd is. Attendeer de schrijver hierp. Oefen met het frmuleren van verschillende delen: Ik heb een verzek, ik heb een vraag, ik wil graag infrmatie, en dergelijke. Futen in de structuur van de tekst wrden makkelijker gemaakt met langere teksten. Bespreek de vlgrde in de tekst: wat is als eerste belangrijk m te schrijven, wat als tweede enzvrt. Geef de schrijver de steekwrden: inleiding, kern, slt in dit geval van de brief het del, de uitleg/beschrijving en het verzek. Laat de schrijver zeken in andere brieven en aangeven wat de inleiding, kern en slt is. Besteed k aandacht aan het bij elkaar zetten wat bij elkaar hrt, zdat de tekst inhudelijk niet veel heen en weer springt. Afstemming p del De schrijver met ng leren dat het del en de inhud bij elkaar meten passen. Als de schrijver een verzek heeft, met hij het k pschrijven als een verzek. Als hij een klacht heeft, met hij het k pschrijven als klacht. Oefen dit dr lezen en bespreken van vrbeeldbrieven. Laat de schrijver zeken in de brieven waar het del gefrmuleerd staat en laat hem ged kijken naar he het del gefrmuleerd is. Je kunt verschillende brieven met verschillende delen en inhud - in delen knippen en de schrijver hier weer hele brieven van laten maken. Bespreek wat de brieven ten pzichte van elkaar anders maakt. Afstemming p De schrijver met gevel krijgen vr wrdgebruik en tn, gekppeld aan verschillende delgrepen. publiek Oefen met verschillende delgrepen: laat de schrijvers eenzelfde brief schrijven qua inhud - maar steeds aan een andere grep: bijvrbeeld 40

256 SCHRIJVEN aan vrienden en buren;; aan ma s en pa s en cllega s;; aan de chef en aan de huisarts. Wijs p verschillen: welke wrden gebruik je wel f niet, en welke tn gebruik je (jviaal, frmeel, veel uitweidingen f juist niet, grapjes f juist niet). De schrijver kan k een lijst maken met wrden en zinnen die frmeel zijn, f juist infrmeel. Wrdgebruik Variatie in wrdgebruik is een kenmerk p niveau 2F. Het uitbreiden van de wrdenschat kan p verschillende manieren. en wrdenschat De schrijver kan een wrdenlijst aanleggen van wrden die hij in brieven kan gebruiken. Hij kan k vr veelvrkmende wrden synniemen zeken (vraag verzek) f preciseringen van een wrd maken (stel bureaustel; hnd pedel). Laat de schrijver wrden beschrijven en vr beschrijvingen één wrd vinden. Bijvrbeeld: ik heb een prbleem ik zit ntzettend met. Of: Ik wil graag weten wat ik hier kan eten ik wil de menukaart zien. Spelling, interpunctie en grammatica: Op het gebied van spelling wrdt p niveau 2F heel wat meer gevraagd dan p niveau 1F. Het gaat m het crrect schrijven van meervuden met een s na een klinker, verkleinwrden, stffelijke bijveglijk naamwrden, de n in samengestelde wrden, persnsvrmen met stam p t f d (in de tegenwrdige en de verleden tijd), spelambigue wrden en nieuw in de interpunctie is de dubbele punt. Er zijn verschillende prgramma s waarmee schrijvers kunnen efenen. Naast de gerichte efeningen per spellingprbleem is het zinvl m teksten te schrijven waarin wrden gebruikt meten wrden met deze specifieke spellingkenmerken. Geef feedback p deze specifieke kenmerken. He belangrijk de spelling is in een schrijfprduct, hangt deels af van de cntext. Op niveau 1F (taak 3, verslag) is aangegeven dat een verslag in de zrg k een visitekaartje kan zijn van het bedrijf, zeker als familieleden dit verslag k lezen. Bij dit vrbeeld, een verzek aan de gemeente, is het k van belang dat de spelling z ged mgelijk is. He frmeler de situatie, he meer belang er wrdt gehecht aan een gede spelling. 41

257 SCHRIJVEN Leesbaarheid Als het gaat m leesbaarheid van brieven p dit niveau kan er wrden gewerkt aan de indeling in alinea s bij langere brieven. Vertel dat een alinea een inhudelijk afgernd geheel is. Laat de schrijver zeken naar alinea s in bestaande brieven. Laat hem verwrden waar de alinea ver gaat. Geef de schrijver een aantal brieven znder alinea-indeling en laat hem de alinea s aanbrengen. 42

258 KENMERKEN VAN DE NIVEAUS VOOR DEELNEMERS Gesprekken veren 1F Taken Discussie en verleg Je begrijpt in een discussie f een verleg wat er wrdt gezegd. Vrbeelden Je kunt je mening geven en reageren p de mening van iemand anders. Je zegt tegen je zn dat hij niet geneg zijn best det p schl. Infrmatie uitwisselen Je kunt antwrd geven wanneer iemand ju iets vraagt. Je geeft antwrd p de vraag van je medecursist f de les drgaat tijdens de vakantie. Je kunt infrmatie vragen en je begrijpt het antwrd. Je vraagt he laat de trein vertrekt en je begrijpt dat hij ver een half uur gaat. Telefngesprekken veren Je kunt via de telefn infrmatie vragen. Je belt naar de gemeente m een vraag te stellen ver een vergunning. Je kunt via de telefn een afspraak maken. Je maakt een afspraak met de tandarts. Je kunt in telefngesprekken praten ver wat je vindt, velt en wat je meemaakt. Je praat met een vriendin aan de telefn ver een ruzie met je meder. Wat met je kunnen? 1 Je kunt ervr zrgen dat het gesprek niet stilvalt. 2 Je kunt duidelijk vertellen. De ander begrijpt wat je zegt. 3 Je weet wanneer je u f je met zeggen. 4 Je begrijpt de ander. Je stelt vragen als je de ander niet begrijpt. 5 Je kent geneg wrden m uit te kunnen leggen wat je bedelt. 1

259 KENMERKEN VAN DE NIVEAUS VOOR DEELNEMERS 2

260 KENMERKEN VAN DE NIVEAUS VOOR DEELNEMERS Gesprekken veren 2F Taken Discussie en verleg Je kunt je mening geven. Je kunt argumenten geven vr je mening. Vrbeelden Je kunt reageren p de mening van een ander. Je kunt reageren p kritiek. Je reageert als je cllega zegt dat je iets niet ged hebt gedaan. Je legt uit waarm iets een prbleem is. Je geeft k je mening ver de plssing van het prbleem. Je vertelt aan je vriendin waarm je het vervelend vindt dat ze altijd te laat kmt. Infrmatie uitwisselen Je kunt infrmatie geven en vragen bij instanties. Je vraagt bij de bank he je een nieuwe rekening kunt penen. Je geeft je persnlijke gegevens dr. Je kunt de infrmatie die je krijgt, samenvatten. Je kunt k berdelen f je geneg infrmatie hebt gekregen. Telefngesprekken veren Je kunt zakelijke telefngesprekken veren en infrmatie uitwisselen. Je belt naar je zrgverzekeraar en je vraagt wanneer je het geld terugkrijgt dat je hebt gedeclareerd. Wat met je kunnen? 1 Je kunt de juiste zinnen gebruiken m aan het wrd te kmen. 2 Je kunt duidelijk maken wat je wilt bereiken met het gesprek. 3 Je blijft truw aan je del, dat betekent dat je niet afdwaalt en ver andere nderwerpen gaat praten. Als je afdwaalt, kun je weer teruggaan naar het gespreksdel. 4 Je kunt gede vragen stellen m infrmatie te verzamelen. 5 Je kunt jezelf intrduceren. 6 Je kunt je taalgebruik en tn ged aanpassen aan je gesprekspartner. 3

261 KENMERKEN VAN DE NIVEAUS VOOR DEELNEMERS 7 Je kent geneg wrden m uit te leggen wat je bedelt. 8 Je gebruikt niet steeds dezelfde wrden, maar je kunt variëren. 9 Je maakt gede zinnen en als dit een keer niet ged is, kun je het zelf verbeteren. 10 Je kunt je reactie uitstellen tt je de reactie van de ander begrijpt en weet wat je van die reactie vindt. 4

262 KENMERKEN VAN DE NIVEAUS VOOR DEELNEMERS Luisteren 1F Taken Luisteren naar instructies Je begrijpt instructies en je weet wat je dan met den. Vrbeelden Je begrijpt de huisarts die uitleg geeft ver de medicijnen die je met innemen. Je begrijpt wat je met den. Luisteren naar een presentatie f een verhaal Je begrijpt een krte tespraak. Je begrijpt een tespraakje van de juf p een uderavnd. Luisteren naar nieuwsberichten, vic , dcumentaires en discussieprgramma s Je begrijpt krte berichten. Je kunt de belangrijkste punten nthuden. Je begrijpt een reclame f vic . Luisteren naar films en televisieseries Je kunt eenvudige films en televisieseries begrijpen. Je kunt vertellen wat je van het prgramma vindt. Je begrijpt saps, zals Gede tijden Slechte tijden. Wat met je kunnen? 1 Je begrijpt ngeveer waar de tekst ver gaat. 2 Je begrijpt infrmatie en meningen. 3 Je kunt vertellen wat je van een televisie- f radiprgramma vindt. 4 Je kunt belangrijke punten uit de luistertekst nthuden. 5

263 KENMERKEN VAN DE NIVEAUS VOOR DEELNEMERS 6

264 KENMERKEN VAN DE NIVEAUS VOOR DEELNEMERS Luisteren 2F Taken Luisteren naar instructies Je begrijpt instructies: je weet wat je met den en in welke vlgrde. Vrbeelden Je begrijpt een instructie vr nieuwe taken p je werk. Luisteren naar een presentatie f een verhaal Je begrijpt een tespraak f een verhaal. Je begrijpt een tespraak van de burgemeester bij de pening van de schl. Luisteren naar nieuwsberichten, vic , dcumentaires en discussieprgramma s Je begrijpt de hfdpunten uit berichten, dcumentaires, reclames en discussieprgramma s. Je begrijpt de hfdpunten uit het jurnaal. Luisteren naar films en televisieseries Je begrijpt films en televisieseries. Wat met je kunnen? 1 Je kunt de belangrijkste infrmatie uit de luistertekst halen. Je let p hfd- en bijzaken. 2 Je let p het verschil tussen infrmatie en een mening. 3 Je kunt de betekenis van de infrmatie f de mening uit de luistertekst uitleggen. 4 Je kunt je mening geven ver een televisie- f radiprgramma en zeggen waarm je dit vindt. 5 Je kunt de luistertekst krt samenvatten. 7

265 KENMERKEN VAN DE NIVEAUS VOOR DEELNEMERS 8

266 KENMERKEN VAN DE NIVEAUS VOOR DEELNEMERS Spreken 1F Taken Je kunt beschrijven he iets eruitziet. Vrbeelden Je vertelt ver de stad waar je gebren bent. Je vertelt he je ergens kunt kmen. Je kunt vertellen ver dingen die je hebt meegemaakt. Je vertelt aan vrienden welk gerecht je hebt gekkt. Je kunt een krt verhaal vertellen, nadat je je hebt vrbereid. Je hudt een krt tespraakje vr een cllega die weggaat. Wat met je kunnen? 1 Je kunt een duidelijk verhaal vertellen. De luisteraar begrijpt wat je bedelt. 2 Je kunt je taalgebruik afstemmen p de luisteraar. Als je bijvrbeeld vr uderen praat, gebruik je geen jngerentaal. 3 Je kunt eenvudige vragen beantwrden. 4 Je kent geneg wrden m je verhaal duidelijk te kunnen vertellen. 5 Je maakt krte zinnen en je maakt weinig futen in de zinnen. 9

267 KENMERKEN VAN DE NIVEAUS VOOR DEELNEMERS 10

268 KENMERKEN VAN DE NIVEAUS VOOR DEELNEMERS Spreken 2F Taken Je kunt vertellen wat je hebt meegemaakt f wat je wilt gaan den. Vrbeelden Je det je chef verslag ver een ruzie met een klant tijdens zijn afwezigheid. Je kunt je mening geven. Je kunt een krt verhaal vertellen. Je vertelt waarm je een nieuwe baan gaat zeken. Je kunt een krte presentatie geven. Je geeft een PwerPintpresentatie ver je stageperide. Wat met je kunnen? 1 Je kunt een duidelijk verhaal vertellen, met een lgische vlgrde. 2 Je kunt mensen vertuigen f infrmatie geven. 3 Je kunt antwrd geven p vragen uit het publiek en daarna weer drgaan met je verhaal. 4 Je kunt een verhaal vrbereiden en je verhaal afstemmen p het publiek. 5 Je taalgebruik past bij het publiek. Je gebruikt bijvrbeeld u als dat gepast is. 6 Je maakt je verhaal interessant vr de luisteraars, bijvrbeeld dr duidelijke vrbeelden te gebruiken. 7 Je maakt sms futen in de zinnen, maar je verbetert jezelf. 11

269 KENMERKEN VAN DE NIVEAUS VOOR DEELNEMERS 12

270 KENMERKEN VAN DE NIVEAUS VOOR DEELNEMERS Lezen Instrm Je kunt eenvudige teksten lezen en begrijpen 1 Je kunt eenvudige infrmatieve teksten lezen 2 Je kunt instructies lezen 3 Je kunt een reclame lezen 4 Je kunt een verhaaltje f gedicht lezen Lieve Jannie, Het is december en de sint kmt p bezek. Wat staat er ver ju in zijn grte bek? Hij weet dat je alles al Wat met je kunnen? 1 Je kunt vertellen wat je van een tekst vindt. 2 Je kunt infrmatie zeken in een tekst. 13

271 KENMERKEN VAN DE NIVEAUS VOOR DEELNEMERS 14

272 KENMERKEN VAN DE NIVEAUS VOOR DEELNEMERS Lezen 1F Taken Infrmatieve teksten lezen Je begrijpt eenvudige infrmatieve teksten. Vrbeelden Je leest het weerbericht in de krant en je begrijpt wat vr weer het wrdt. Instructies lezen Je begrijpt eenvudige instructies. Je begrijpt een rutebeschrijving en je begrijpt he je er met kmen. Betgende teksten lezen Je begrijpt eenvudige advertenties en reclames. Je begrijpt de aanbiedingen in de flder van de supermarkt. Verhalen lezen Je begrijpt eenvudige verhalen en gedichten. Je begrijpt een stripverhaal in de krant. Wat met je kunnen? 1 2 Je leest eenvudige teksten znder haperen. Je begrijpt de meeste wrden. 3 Je begrijpt wat je met den. 4 Je kunt je mening geven ver de tekst. 5 Je kunt infrmatie zeken p het internet. 15

273 KENMERKEN VAN DE NIVEAUS VOOR DEELNEMERS 16

274 KENMERKEN VAN DE NIVEAUS VOOR DEELNEMERS Lezen 2F Taken Infrmatieve teksten lezen Je begrijpt infrmatieve teksten. Vrbeelden Je leest en begrijpt een artikel ver geznde veding in de krant. Instructies lezen Je begrijpt instructies; je weet wat je met den en in welke vlgrde. Je begrijpt de gebruiksaanwijzing van de ven. Betgende teksten lezen Je begrijpt betgende teksten; je weet waarte je wrdt aangesprd. Verhalen lezen Je kunt beken en verhalen lezen en begrijpen. Je herkent k de verschillende srten verhalen, bijvrbeeld spannende verhalen, liefdesverhalen en histrische verhalen. Wat met je kunnen? 1 Je begrijpt vrijwel alle wrden. Wrden die je niet kent, prbeer je af te leiden uit de tekst. 2 Je kunt hfd- en bijzaken uit de tekst halen. 3 Je ziet het verband tussen de delen van de tekst. 4 Je kunt vertellen wat de bedeling van de schrijver is. 5 Je kunt de tekst krt samenvatten. 6 Je weet na het lezen van een instructie wat je met den en in welke vlgrde. 7 Je kunt infrmatie uit verschillende brnnen p het internet pzeken. 17

275 KENMERKEN VAN DE NIVEAUS VOOR DEELNEMERS 18

276 KENMERKEN VAN DE NIVEAUS VOOR DEELNEMERS Schrijven Instrm Je kunt krte berichten schrijven. Je schrijft duidelijk en wrden die je kent, schrijf je ged. Je kunt een briefje, kaartje f e- mail schrijven Je kunt een frmulier invullen Lieve gretjes uit Turkije: het is heerlijk hier. We zien elkaar snel, xxx Tinka Je kunt een lijstje maken Pakje bter Ds eieren Prei Wrtel Ui Olie Je kunt afspraken in een agenda schrijven Je kunt een krt bericht schrijven Je kunt een paar zinnen schrijven Ik wil graag leren schrijven. Sms met ik iets schrijven p mijn werk. Dat is meilijk. Ik heb altijd hulp ndig. Daarm wil ik leren schrijven. 19

277 KENMERKEN VAN DE NIVEAUS VOOR DEELNEMERS Wat met je kunnen? 1 Je zet de wrden in de gede vlgrde in de zin. 2 Je schrijft alle letters duidelijk. 3 Tussen de wrden zet je een spatie. 4 Je schrijft eenvudige wrden meestal ged. 5 Je schrijft punten (.), vraagtekens (?) en uitreptekens (!) p de juiste plaats. 6 Je schrijft hfdletters als dat met p de juiste plaats. 20

278 KENMERKEN VAN DE NIVEAUS VOOR DEELNEMERS Schrijven 1F Taken Crrespndentie Je kunt een briefje, kaart, f bericht schrijven. Vrbeelden Je schrijft een kaartje aan je vriendin vr haar verjaardag. Frmulieren, berichten, advertenties, aantekeningen Je kunt een eenvudig frmulier invullen. Je vult een frmulier p een website in, m infrmatie te vragen ver een cursus. Je kunt aantekeningen maken. Je maakt aantekeningen ver een les. Je kunt een krte bdschap pschrijven. Je schrijft p dat je cllega iemand met terugbellen. Verslagen en samenvattingen Je kunt een krt verslag schrijven. Je schrijft een verslag ver een dag p je werk. Vrij schrijven Je kunt een verhaal f een gedicht schrijven. Je schrijft een sinterklaasgedicht. Wat met je kunnen? 1 De persn die juw tekst leest, begrijpt wat jij bedelt. 2 Je weet wanneer je jij f u met schrijven. 3 In een brief schrijf je de datum en het adres waar de brief naarte met, p de juiste plek. Je begint de brief met Geachte f Beste. Je schrijft je eigen naam nder de brief. 4 Je schrijft een titel bven je tekst. 5 Je tekst ziet er netjes uit. Je handschrift is leesbaar. Als je een plaatje bij de tekst zet, dan past het plaatje er ged bij. 21

279 KENMERKEN VAN DE NIVEAUS VOOR DEELNEMERS 22

280 KENMERKEN VAN DE NIVEAUS VOOR DEELNEMERS Schrijven 2F Taken Crrespndentie Je kunt een eenvudige zakelijke brief f schrijven. Vrbeeld Je schrijft een sllicitatiebrief. Je kunt een schriftelijk verzek den. Je schrijft een naar de baas m vrij te vragen vr een bruilft. Je kunt een , brief f bericht p internet schrijven m je mening f gevel te beschrijven. Je schrijft je mening ver het vrstel dat vuurwerk alleen ng dr prfessinals mag wrden afgestken. Je stuurt een sms naar een vriend waarin je schrijft wat je van je nieuwe baan vindt. Frmulieren, berichten, advertenties, aantekeningen Je kunt een frmulier invullen. Je kunt aantekeningen maken tijdens een uitleg f vergadering. Je vult een klachtenfrmulier in p de website van een kledingwinkel. Je schrijft de belangrijkste punten p van een uitleg van de dcent. Je kunt een ntitie, bericht f instructie pschrijven. Je schrijft vr een vriendin het recept p van juw favriete sep. Je kunt een advertentie pstellen. Je schrijft een advertentie vr Marktplaats m je aut te verkpen. Verslagen en samenvattingen Je kunt een verslag schrijven ver je dagelijks leven, je werk f je pleiding. Vr het schrijven van dit verslag gebruik je een vrbeeld. Je schrijft een verslag van een werkverleg met cllega s. Je kunt infrmatie uit verschillende brnnen samenvegen in een verslag. Je zekt p internet naar gede lcaties vr een feest. Je maakt een verslag met infrmatie ver verschillende lcaties en beschrijft de vr- en nadelen van de lcaties. 23

281 KENMERKEN VAN DE NIVEAUS VOOR DEELNEMERS Wat met je kunnen? 1 De persn die juw tekst leest, begrijpt wat jij bedelt. De lezer begrijpt k waarm je de tekst geschreven hebt. 2 Je tekst heeft een inleiding, middenstuk en slt. 3 Het is duidelijk wat de belangrijkste punten in juw tekst zijn. 4 Bij een langere tekst gebruik je alinea s. Je zrgt vr een duidelijk verband tussen de alinea s. 5 Je gebruikt wrden zals mdat, zals en hewel p de juiste manier. 6 Je schrijft duidelijk p wat je van iets vindt en je schrijft k p waarm je dat vindt. 7 Je gebruikt wrden die passen bij de lezers van juw tekst en bij de situatie. Je kiest k de juiste tn: frmeel f infrmeel. 8 Je varieert in de wrden die je gebruikt. 9 Langere zinnen schrijf je crrect. 10 Je schrijft wrden met een meilijkere spelling crrect. 11 Je schrijft meilijkere werkwrden meestal crrect. Vrbeelden zijn: ik wrd-hij wrdt, ik pak-ik pakte, ik leid-ik leidde. 24

282 KENMERKEN VAN DE NIVEAUS VOOR DE BEGELEIDERS VAN DEELNEMERS GESPREKKEN VOEREN deelnemen aan discussie en verleg - Vr begeleiders van deelnemers Instrm 1F 2F Kan een mening f mededeling begrijpen en hier een Begrijpt in discussie en verleg in grte lijnen wat Vlgt in een discussie en verleg de lijn van de reactie p geven. er gezegd wrdt. discussie. Geeft zijn mening en een reactie p de mening van Geeft uitleg waarm iets een prbleem is en geeft anderen als daarnaar gevaagd wrdt en licht deze zijn mening ver de plssing van een prbleem. te. Geeft cmmentaar p de mening van anderen en Geeft infrmatie ver praktische zaken als reageert passend p kritiek. daarnaar gevraagd wrdt. Drukt p passende wijze een vertuiging, mening, instemming en afkeuring uit. Reageert p vragen en pmerkingen van zijn gesprekspartner. Spant zich in m het gesprek gaande te huden. Vertelt duidelijk. Hij begrijpt wat de ander zegt. Gebruikt de juiste zinnen m aan het wrd te kmen. Maakt duidelijk wat hij wil bereiken met het gesprek. Blijft truw aan zijn del: dwaalt niet af en gaat niet ver andere nderwerpen praten. Stelt vragen wanneer hij het niet begrijpt. Stelt gede vragen m infrmatie te verzamelen. Zegt zijn naam en gret aan het begin en eind van het gesprek. Weet wanneer hij u f je met zeggen. Past taalgebruik en tn aan aan zijn gesprekspartner. Gebruikt de meest alledaagse wrden. Kent geneg wrden m uit te kunnen leggen wat hij bedelt. Gebruikt niet steeds dezelfde wrden, maar kan variëren. Maakt gede zinnen en als dit een keer niet ged is, kan hij zich zelf verbeteren. 1

283 KENMERKEN VAN DE NIVEAUS VOOR DE BEGELEIDERS VAN DEELNEMERS 2

284 KENMERKEN VAN DE NIVEAUS VOOR DE BEGELEIDERS VAN DEELNEMERS GESPREKKEN VOEREN infrmatie uitwisselen - Vr begeleiders van deelnemers Instrm 1F 2F Beantwrdt vragen ver zichzelf, zijn gezin, zijn werk Begrijpt een vraag naar infrmatie en Wisselt infrmatie uit in veelvrkmende f pleiding. beantwrdt deze p de juiste manier. berepsgesprekken, infrmatieve gesprekken en vraaggesprekken. Vraagt infrmatie en begrijpt het antwrd p die vraag. Vat infrmatie in hfdpunten samen en berdeelt f de infrmatie relevant en vldende Berdeelt f de verkregen infrmatie een is. antwrd p de vraag is en reageert hierp. Reageert p vragen van zijn gesprekspartner. Spant zich in m het gesprek gaan te huden. Kan duidelijk vertellen. Hij begrijpt wat de ander zegt. Gebruikt de juiste zinnen m aan het wrd te kmen. Maakt duidelijk wat hij wil bereiken met het gesprek. Blijft truw aan zijn del: hij dwaalt niet af en gaat niet ver andere nderwerpen praten. Zegt zijn naam en gret aan het begin en eind van het gesprek. Gebruikt de meest alledaagse wrden. Stelt vragen wanneer hij het niet begrijpt. Weet wanneer hij u f je met zeggen. Stelt de juiste vragen m infrmatie te verkrijgen. Past zijn taalgebruik en tn aan aan zijn gesprekspartner. Kent geneg wrden m uit te kunnen leggen wat hij bedelt. Gebruikt niet steeds dezelfde wrden, maar kan variëren. Maakt gede zinnen en verbetert zichzelf als dat ndig is. 3

285 KENMERKEN VAN DE NIVEAUS VOOR DE BEGELEIDERS VAN DEELNEMERS 4

286 KENMERKEN VAN DE NIVEAUS VOOR DE BEGELEIDERS VAN DEELNEMERS GESPREKKEN VOEREN telefngesprekken veren - Vr begeleiders van deelnemers Instrm 1F 2F Vert telefngesprekken m infrmatie, Geeft f vraagt telefnisch zakelijke infrmatie. Vert zakelijke telefngesprekken m infrmatie gevelens en meningen uit te wisselen. uit te wisselen, te verleggen f m afspraken te Maakt f verzet telefnische een afspraak. maken. Neemt telefnisch berichten aan. Wisselt in telefnische gesprekken infrmatie, Geeft telefnisch berichten dr. meningen en gevelens uit. Reageert p vragen van zijn gesprekspartner. Spant zich in m het telefngesprek gaande te huden. Gebruikt veelvrkmende zinnen, zals wilt u ng iets weten? Gebruikt de juiste zinnen m aan het wrd te kmen. Kan duidelijk vertellen. Hij begrijpt wat de ander zegt. Stelt vragen wanneer hij het niet begrijpt. Maakt duidelijk wat hij wil bereiken met het telefngesprek. Blijft truw aan zijn del: dwaalt niet af en gaat niet ver andere nderwerpen praten. Stelt gede vragen m infrmatie te verzamelen. Zegt zijn naam en gret aan het begin en eind van het telefngesprek. Weet wanneer hij u f je met zeggen. Past zijn taalgebruik en tn aan aan zijn gesprekspartner. Gebruikt de meest alledaagse wrden. Kent geneg wrden m uit te kunnen leggen wat hij bedelt. Gebruikt niet steeds dezelfde wrden, maar kan variëren. Maakt gede zinnen en kan zich zelf verbeteren als dat ndig is. 5

287 KENMERKEN VAN DE NIVEAUS VOOR DE BEGELEIDERS VAN DEELNEMERS 6

288 KENMERKEN VAN DE NIVEAUS VOOR DE BEGELEIDERS VAN DEELNEMERS SPREKEN een mnlg huden - Vr begeleiders van deelnemers Instrm 1F 2F Kan iets vertellen ver zichzelf, ver wat hij det Beschrijft mensen, plaatsen en zaken. Geeft een samenhangend verslag van ervaringen, en waar hij wnt. activiteiten en gebeurtenissen. Vertelt ver gebeurtenissen, activiteiten en Kan een zeer krte en vraf geefende persnlijke ervaringen. Geeft een telichting p eigen meningen, plannen mededeling uit het hfd zeggen. en handelingen. Hudt een krt vrbereid verhaal f presentatie. Vertelt een krt verhaal. Hudt een vrbereide presentatie. Vertelt in krte eenvudige wrden iets ver zichzelf. Vertelt een begrijpelijk verhaal. Vertelt een duidelijk verhaal met een lgische vlgrde. Heeft sms een hrbaar dialect f accent, waardr hij niet altijd ged te verstaan is. Kiest de juiste taal vr zijn publiek. Gebruikt bijvrbeeld geen jngerentaal als hij tegen uderen spreekt. Het taalgebruik past bij het publiek. Hij gebruikt de juiste tn, frmeel f infrmeel. Krte en eenvudige grammaticale cnstructies zijn ged gebruikt, zals ik kan, jij kunt, hij kan, wij kunnen f ik heb in Amsterdam gewnd. Vertelt zijn verhaal in krte zinnen, die meestal grammaticaal crrect zijn. Kent geneg wrden m een verhaal te vertellen ver bekende zaken. Spreekt in langere zinnen, waarin sms futen vrkmen. Deze futen verbetert hij zelf. Maakt het verhaal interessant dr vrbeelden te geven. Beantwrdt vragen ver zijn verhaal f presentatie. Beantwrdt vragen uit het publiek ver het verhaal f de presentatie en gaat daarna verder met zijn verhaal. 7

289 KENMERKEN VAN DE NIVEAUS VOOR DE BEGELEIDERS VAN DEELNEMERS 8

290 KENMERKEN VAN DE NIVEAUS VOOR DE BEGELEIDERS VAN DEELNEMERS LUISTEREN naar instructies - Vr begeleiders van deelnemers Instrm 1F 2F Begrijpt zeer eenvudige aanwijzingen en kan Haalt vldende infrmatie uit eenvudige instructies Begrijpt uitleg en instructies. deze pvlgen. en aanwijzingen m deze in de juiste vlgrde p te vlgen. Weet wat hij met den en in welke vlgrde. Kan een zeer eenvudige uitleg met veel visuele ndersteuning vlgen. Weet f hij vldende infrmatie heeft m de instructie p te kunnen vlgen en wat hij met den als dit niet het geval is. Herkent een instructie en begrijpt dat hij dan iets met den. Weet f hij glbaal, precies, specifiek f gericht met luisteren. Kiest zelf de beste manier van luisteren (glbaal, precies, selectief, gericht). Begrijpt krte en eenvudige instructies en vlgt deze p, zals lees die tekst, f snij het brd. Begrijpt de belangrijkste punten uit een instructie. Kan hfd- en bijzaken in de instructie nderscheiden. Vlgt de instructie in de juiste vlgrde p. Bijvrbeeld: neem de pan van het vuur en de daarna de bter in de pan. Leidt ntbrekende f nduidelijke infrmatie af uit de cntext. Kan vragen stellen m extra infrmatie te krijgen. Kan vertellen wat hij van de instructie vindt, bijvrbeeld duidelijk, meilijk, makkelijk, bekend, nbekend. Kan zeggen wat hij van de instructie vindt en waarm. Kan een krte en eenvudige instructie nazeggen. Schrijft de belangrijkste punten uit een instructie p f kan deze nthuden. Kan de instructie vr zichzelf krt samenvatten. 9

291 KENMERKEN VAN DE NIVEAUS VOOR DE BEGELEIDERS VAN DEELNEMERS 10

292 KENMERKEN VAN DE NIVEAUS VOOR DE BEGELEIDERS VAN DEELNEMERS LUISTEREN naar nieuwsberichten, telefnbeantwrder/vic , dcumentaires en discussieprgramma s - Vr begeleiders van deelnemers Instrm 1F 2F Begrijpt zeer eenvudige berichten en reclames met veel visuele ndersteuning. Herkent en begrijpt krte en duidelijke reclamebdschappen: weet waarte hij wrdt aangesprd. Begrijpt hfdpunten van (nieuws)berichten, dcumentaires, reclamebdschappen en discussieprgramma s via radi, televisie en internet. Haalt infrmatie die vr hem van belang is uit berichten p een telefnbeantwrder en vic . Herkent en begrijpt hfdpunten van krte en duidelijke (nieuws)berichten via radi, televisie en internet. Begrijpt zeer eenvudige berichten, zals de trein Weet f hij glbaal f specifiek met luisteren. Kiest zelf de beste manier van luisteren (glbaal, naar Amsterdam vertrekt van spr 4. precies, selectief). Begrijpt de belangrijkste punten uit een Kan hfd- en bijzaken in de luistertekst (nieuws)bericht f reclamebdschap. nderscheiden. Leidt ntbrekende f nduidelijke infrmatie af uit de cntext. Kent het verschil tussen infrmatie en een mening. Kan de betekenis van de infrmatie f de mening in het prgramma uitleggen. Kan zeggen wat hij van het bericht f het Kan vertellen wat hij van het bericht vindt, prgramma vindt en waarm hij dat vindt. bijvrbeeld leuk, interessant, meilijk. Kan de inhud van het bericht f het prgramma Schrijft de belangrijkste punten uit een vr zichzelf krt samenvatten. Kan een krt en eenvudig bericht navertellen. (nieuws)bericht p f kan deze nthuden. 11

293 KENMERKEN VAN DE NIVEAUS VOOR DE BEGELEIDERS VAN DEELNEMERS 12

294 KENMERKEN VAN DE NIVEAUS VOOR DE BEGELEIDERS VAN DEELNEMERS LUISTEREN naar een vrdracht, tespraak f verhaal - Vr begeleiders van deelnemers Instrm 1F 2F Begrijpt een zeer krte eenvudige tespraak. Herkent en begrijpt een eenvudige vrdracht f Begrijpt een vrdracht f tespraak. tespraak. Herkent en begrijpt een eenvudig vrgelezen f Begrijpt een vrgelezen f verteld verhaal met een duidelijke structuur. verteld verhaal. Kent het del van de tespraak, de vrdracht, het verhaal. Begrijpt zeer krte en eenvudige tespraken, Weet f hij glbaal f specifiek met luisteren. Kiest zelf de beste manier van luisteren (glbaal, zals van harte gefeliciteerd met je verjaardag f precies, selectief). ik wens je een heel gelukkig nieuwjaar! Begrijpt de belangrijkste punten uit een vrdracht f verhaal. Onderscheidt hfd- en bijzaken in de luistertekst nderscheiden. Leidt ntbrekende f nduidelijke infrmatie af uit de cntext. Kent het verschil tussen infrmatie en een mening. Kan vragen stellen m extra infrmatie te krijgen. Kan zeggen wat hij van de vrdracht f het Kan vertellen wat hij van het verhaal vindt, verhaal vindt en waarm. bijvrbeeld leuk, interessant, meilijk, vreemd. Kan het verhaal f de vrdracht vr zichzelf krt Kan een krte en eenvudige tespraak navertellen. Schrijft de belangrijkste punten uit een verhaal p f kan deze nthuden. samenvatten. 13

295 KENMERKEN VAN DE NIVEAUS VOOR DE BEGELEIDERS VAN DEELNEMERS 14

296 KENMERKEN VAN DE NIVEAUS VOOR DE BEGELEIDERS VAN DEELNEMERS LUISTEREN naar films en televisieseries - Vr begeleiders van deelnemers Instrm 1F 2F Kan films en televisieseries met een zeer eenvudige structuur en een zeer eenvudig taalgebruik glbaal vlgen. Begrijpt p hfdlijnen films en televisieseries. Begrijpt films en televisieseries. Begrijpt de essentie van het verhaal. Begrijpt zeer eenvudige filmpjes en series Weet f hij glbaal, precies, selectief f gericht Kiest zelf de beste manier van luisteren (glbaal, glbaal, bijvrbeeld een dvd die bij het met luisteren. precies, selectief, gericht). lesmateriaal hrt. Kan een krt en eenvudig filmpje navertellen. Begrijpt de belangrijkste punten uit een film f Kan hfd- en bijzaken uit de film f de televisieserie. televisieserie nderscheiden. Leidt ntbrekende f nduidelijke infrmatie af uit de cntext. Kan de betekenis van de infrmatie f de mening uit de film f de serie uitleggen. Kan vertellen wat hij van de film f het televisieprgramma vindt, bijvrbeeld leuk, Kan zeggen wat hij van de film f het prgramma vindt en waarm. interessant, saai, nduidelijk. Schrijft de belangrijkste punten uit een film f prgramma p f kan deze nthuden. Kan de inhud van de film f het prgramma vr zichzelf krt samenvatten. 15

297 KENMERKEN VAN DE NIVEAUS VOOR DE BEGELEIDERS VAN DEELNEMERS 16

298 KENMERKEN VAN DE NIVEAUS VOOR DE BEGELEIDERS VAN DEELNEMERS LEZEN van instructies - Vr begeleiders van deelnemers Instrm 1F 2F Leest en begrijpt zeer eenvudige aanwijzingen; Herkent en begrijpt eenvudige instructieve Begrijpt instructieve teksten: weet wat hij met den met en znder visuele ndersteuning. teksten. en in welke vlgrde. Herkent en begrijpt veelvrkmende instructies in beeld. Haalt vldende infrmatie uit de tekst m de vlgrde van handelingen aan te kunnen huden te weten wat hij met den. Cmbineert de talige instructies met de illustraties. Leest een zeer eenvudige instructie langzaam. Leest eenvudige instructies znder haperen. Kan de meeste veelvrkmende wrden en vr hem bekende wrden lezen. Kent de meeste alledaagse wrden in de tekst. Begrijpt wat hij wel f niet met den. Kan de belangrijkste infrmatie uit de instructie halen. Kan hfd- en bijzaken uit de instructie halen. Begrijpt wat hij met den. Begrijpt een eenvudige instructie en weet wat hij met den. Begrijpt een instructie; weet wat hij met den en in welke vlgrde. Kan vertellen f hij de instructie bruikbaar vindt. Berdeelt f de instructie vr hem bruikbaar is p basis van argumenten. Kan de instructie krt samenvatten. 17

299 KENMERKEN VAN DE NIVEAUS VOOR DE BEGELEIDERS VAN DEELNEMERS 18

300 KENMERKEN VAN DE NIVEAUS VOOR DE BEGELEIDERS VAN DEELNEMERS LEZEN van infrmatieve teksten - Vr begeleiders van deelnemers Instrm 1F 2F Herkent, leest en begrijpt zeer eenvudige Herkent en begrijpt eenvudige infrmatieve Begrijpt infrmatieve teksten. infrmatieve teksten. teksten. Herkent de meest gangbare tekstsrten. Herkent welke pst vr hem belangrijk is m te Herkent en gebruikt eenvudige teksten met een bewaren en m p te reageren. webstructuur. Kan specifieke infrmatie vinden: datum, plaats, Legt een verband tussen eenvudige tijd, prijs, afzender. schematische verzichten en de tekst. Leest een zeer eenvudige tekst langzaam. Leest eenvudige teksten znder haperen. Kan de meeste veelvrkmende wrden en vr Kent de meest alledaagse wrden. Kent vrijwel alle wrden in de tekst. Wrden die hem bekende wrden lezen. hij niet kent, prbeert hij af te leiden uit de tekst. Begrijpt waar een krte zeer eenvudige tekst ver gaat. Kan de belangrijkste infrmatie uit de tekst halen. Kan hfd- en bijzaken uit de tekst halen. Ziet het verband tussen de delen van de tekst. Kan vertellen wat de bedeling van de schrijver is. Kan vertellen wat hij van de tekst vindt. Kan zijn rdeel geven ver de tekst (leuk, niet Kan berdelen f de tekst bruikbaar is vr hem. leuk; mee eens, niet mee eens). Kan de tekst krt samenvatten. Kan vr hem belangrijke infrmatie zeken in teksten en p internet, bijvrbeeld de aanvangstijd van een televisieprgramma. Kan infrmatie zeken p het internet. Kan infrmatie p het internet pzeken en kan daarbij de menustructuur p een website en de zekfunctie gebruiken. 19

301 KENMERKEN VAN DE NIVEAUS VOOR DE BEGELEIDERS VAN DEELNEMERS 20

302 KENMERKEN VAN DE NIVEAUS VOOR DE BEGELEIDERS VAN DEELNEMERS LEZEN van betgende teksten - Vr begeleiders van deelnemers Instrm 1F 2F Vindt en begrijpt met hulp relevante infrmatie in Herkent en begrijpt eenvudige betgende teksten en Begrijpt betgende teksten en begrijpt waarte hij krte, eenvudige reclames en prepen. begrijpt waarte hij wrdt aangesprd. wrdt aangesprd. Leest een zeer eenvudige tekst langzaam. Leest eenvudige teksten znder haperen. Kan de meeste veelvrkmende wrden en vr hem bekende wrden lezen. Kent de meeste alledaagse wrden in de tekst. Kent vrijwel alle wrden in een tekst. Wrden die hij niet kent, prbeert hij af te leiden uit de tekst. Begrijpt waar een krte eenvudige betgende tekst, bijvrbeeld een reclame, ver gaat. Kan de belangrijkste infrmatie uit de tekst halen. Kan hfd- en bijzaken uit de tekst halen. Ziet het verband tussen de delen van de tekst. Kan vertellen wat de bedeling van de schrijver is. Herkent argumenten in de tekst. Kan vertellen f hij de tekst leuk f niet leuk vindt. Kan vertellen f hij het wel f niet eens is met de tekst. Kan vertellen f de tekst bruikbaar is gezien het del. Kan de tekst krt samenvatten. 21

303 KENMERKEN VAN DE NIVEAUS VOOR DE BEGELEIDERS VAN DEELNEMERS 22

304 KENMERKEN VAN DE NIVEAUS VOOR DE BEGELEIDERS VAN DEELNEMERS SCHRIJVEN crrespndentie - Vr begeleiders van deelnemers Instrm 1F 2F Schrijft een adres (ver) en vermeldt de afzender. Schrijft briefjes, kaartjes, sms jes, s en berichten Schrijft zakelijke brieven en s met behulp schrijft in enkele zinnen een krt briefje, kaartje f p internet m infrmatie te vragen en te geven, te van standaardfrmuleringen. . bedanken, te feliciteren, te cndleren en uit te Schrijft zelfstandig brieven, sms jes, s en ndigen. berichten p internet en beschrijft hierin duidelijk meningen en gevelens. Schrijft enkele eenvudige zinnen Schrijft een begrijpelijke brief; is sms nduidelijk. Begint een brief met Geachte, Beste f Hall en schrijft zijn eigen naam nder de brief. Schrijft een duidelijke brief. De inhud van de brief en het del ervan zijn duidelijk vr de lezer. Schrijft de datum en het adres p de juiste plaats. Zet de wrden in de gede vlgrde in de zin. Maakt in een langere tekst alinea s. De alinea s sluiten ged p elkaar aan. De brief heeft een inleiding, middenstuk en slt. Schrijft alle letters duidelijk. Zet een spatie tussen de wrden. Schrijft krte en vr hem bekende wrden meestal ged, bijvrbeeld man, jaar, eigen naam en adres. Het handschrift is leesbaar. De brief ziet er netjes uit. Hij gebruikt wrden zals mdat, zals en hewel p de juiste manier. Gebruikt wrden die ged passen bij de lezers en bij de situatie. Varieert in wrden. Schrijft je f u wanneer dat met. Kiest de juiste tn, dus frmeel f infrmeel. 23

305 KENMERKEN VAN DE NIVEAUS VOOR DE BEGELEIDERS VAN DEELNEMERS Schrijft punten, vraagtekens en uitreptekens p de juiste plaats. Schrijft meestal crrecte zinnen. Schrijft de meeste wrden ged, bijvrbeeld: straten, plitie. Schrijft langere zinnen crrect. Schrijft wrden met een meilijkere spelling crrect, bijvrbeeld geïnteresseerd. Kan zijn mening geven en deze uitleggen in de brief. 24

306 KENMERKEN VAN DE NIVEAUS VOOR DE BEGELEIDERS VAN DEELNEMERS SCHRIJVEN frmulieren, berichten, aantekeningen, advertenties - Vr begeleiders van deelnemers Instrm 1F 2F Schrijft naam, adres, plaats en andere Schrijft de meest gangbare gegevens p een Vult gegevens in p een frmulier. veelvrkmende persnalia (ver) en vult deze eenvudig frmulier. p de gede plek in. Nteert de kernpunten van een bijeenkmst f Maakt lijstjes als geheugensteun vr (telefn)gesprek. Maakt een lijstje. bdschappen, taken en werkzaamheden. Schrijft een bericht m te infrmeren. Nteert afspraken en bekende activiteiten in de Nteert vr afspraken het srt afspraak, datum, eigen agenda. uur, adres, persn en telefnnummer. Schrijft teksten vr advertenties. Schrijft een krte mededeling f vraag p. Schrijft een krt bericht p papier f digitaal m infrmatie dr te geven. Schrijft enkele wrden f krte zinnen. Schrijft een begrijpelijke tekst. Schrijft een duidelijke tekst. De lezer begrijpt de tekst en k waarm de tekst geschreven is. Zet de wrden in de gede vlgrde in de zin. Schrijft alle letters duidelijk. Zet een spatie tussen de wrden. Het handschrift is leesbaar. Gebruikt in een langere tekst alinea s. De alinea s sluiten ged p elkaar aan. Gebruikt wrden zals mdat, zals en hewel p de juiste manier. Gebruikt wrden die ged passen bij de lezers en bij de situatie. Varieert in wrden. Schrijft je f u wanneer dat met. Kiest de juiste tn, dus frmeel f infrmeel. 25

307 KENMERKEN VAN DE NIVEAUS VOOR DE BEGELEIDERS VAN DEELNEMERS Schrijft krte en vr hem bekend wrden meestal ged, bijvrbeeld man, jaar, eigen naam en adres. Schrijft punten, vraagtekens en uitreptekens p de juiste plaats. Schrijft meestal crrecte zinnen. Schrijft de meeste wrden ged, bijvrbeeld: straten, plitie. Schrijft langere zinnen crrect. Schrijft wrden met een meilijkere spelling crrect, bijvrbeeld geïnteresseerd. Kan zijn mening geven en deze uitleggen in de tekst. 26

308 KENMERKEN VAN DE NIVEAUS VOOR DE BEGELEIDERS VAN DEELNEMERS SCHRIJVEN verslagen en samenvattingen - Vr begeleiders van deelnemers Instrm 1F 2F Kan enkele zinnen schrijven ver een gebeurtenis. Schrijft een krt verslag. Schrijft verslagen met behulp van een stramien: haalt Beschrijft ervaringen, gebeurtenissen en werkzaamheden. gegevens uit verschillende brnnen en cmbineert deze. Schrijft enkele zinnen. Schrijft een begrijpelijk krt verslag. Schrijft een duidelijke tekst. De lezer begrijpt de tekst en k waarm de tekst geschreven is. Zet de wrden in de gede vlgrde in de zin. Schrijft alle letters duidelijk. Het handschrift is leesbaar. In een langere tekst gebruikt hij alinea s. De alinea s sluiten ged p elkaar aan. Zet een spatie tussen de wrden. Schrijft krte en vr hem bekend wrden meestal ged, bijvrbeeld man, jaar, eigen naam en adres. Gebruikt wrden zals mdat, zals en hewel p de juiste manier. Gebruikt wrden die ged passen bij de lezers en bij de situatie. Varieert in wrdgebruik. Kiest de juiste tn, dus frmeel f infrmeel. Schrijft punten, vraagtekens en uitreptekens p de juiste plaats. Schrijft meestal crrecte zinnen. Schrijft de meeste wrden ged, bijvrbeeld: straten, plitie. Schrijft langere zinnen crrect. Schrijft wrden met een meilijkere spelling crrect, bijvrbeeld geïnteresseerd. 27

309 KENMERKEN VAN DE NIVEAUS VOOR DE BEGELEIDERS VAN DEELNEMERS SCHRIJVEN vrij schrijven - Vr begeleiders van deelnemers Instrm Kan enkele zinnen schrijven ver bekende persnen en situaties. 1F Kan eigen ideeën, ervaringen, gebeurtenissen en fantasieën pschrijven in een verhaal, een infrmatieve tekst f een gedicht. Schrijft enkele zinnen. Schrijft een begrijpelijke tekst f verhaal. Zet de wrden in de gede vlgrde in de zin. Schrijft alle letters duidelijk. Het handschrift is leesbaar. Zet een spatie tussen de wrden. Schrijft krte en vr hem bekend wrden meestal ged, bijvrbeeld: man, jaar, eigen naam en adres. Schrijft punten, vraagtekens en uitreptekens p Schrijft meestal crrecte zinnen. Schrijft de meeste wrden ged, bijvrbeeld: straten, plitie. de juiste plaats. 28