Special: De Marketing van Gestructureerde Producten

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Special: De Marketing van Gestructureerde Producten"

Transcriptie

1 Special: De Marketing van Gestructureerde Producten Gestructureerde producten zijn een groot succes in Nederland. IRIS is positief over de opkomst van deze relatief nieuwe productcategorie, omdat ze beleggers volop nieuwe beleggingsmogelijkheden bieden. Toch heeft het succes een keerzijde: de marketing van gestructureerde producten is vaak te eenzijdig. Hierdoor bestaat er een potentieel vertrouwensrisico wanneer de verwachtingen die particulieren hebben over gestructureerde producten niet uitkomen. Dit kan het imago van de sector schaden IRIS vindt het van groot belang dat producenten een goede weergave geven van de werking van producten, transparant zijn over de kosten en dat de toezichthouder duidelijke eisen stelt aan het marketingmateriaal. 16 september 2005 Tom Arends, Rolf Hermans, Gerben Peelen IRIS Beleggingsanalyse

2 INHOUD Inhoud Samenvatting 2 Inleiding 4 Het succes van gestructureerde producten 5 De eenzijdige weergave van producten 9 Een eenzijdige weergave van de werking 9 Een verkeerde risicoweergave van CDO s 11 Het gebruik van historische simulaties 13 De beschrijving van de tussentijdse koersrisico s ontbreekt 14 Het verschil tussen de inleg en de garantiewaarde is onduidelijk 14 Toezicht en regelgeving 16 De Wtb versus de Wte De Financiële Bijsluiter 16 Transparantie ten aanzien van kosten 18 Kosten en incentivering adviseurs 19 Kosten niet vermeld, onduidelijk of incompleet 19 Het verschil tussen de uitgifteprijs en de nominale waarde 19 Veel voorkomende kosten in gestructureerde producten 19 Provisies en de incentivering van tussenpersonen en adviseurs 21 Conclusies en aanbevelingen 23 Aanbevelingen voor marketinguitingen 23 Aanbevelingen toezicht en regelgeving 26 Aanbevelingen incentivering adviseurs en intermediairs 26 Bijlage 1: veel voorkomende modaliteiten bij aandelenproducten 27 Hoofdsomgarantie 27 Koersclicks 29 Asian Tails 29 Participatiegraad 30 Caps: grenzen aan de maximale waarde van een garantieproduct 30 De valuta-hedge 32 De variabele coupon van Global Titans -obligaties 32 Bijlage 2: Renteswaps en CDO s 36 Renteswaps: profiteren van een stijgende rente? 36 Collaterized Debt Obligations (CDO s) 37 Auteurs: Tom Arends Rolf Hermans Gerben Peelen Institute for Research and Investment Services B.V.Bezoekadres: Postbus 1296 Coolsingel 120, 3000 BG Rotterdam 3011 AG Rotterdam Juridische informatie: Deze publicatie is samengesteld door het Institute for Research and Investment Services B.V. (IRIS), een gezamenlijke onderneming van de Rabobank en Robeco. De informatie in deze publicatie is ontleend aan door ons betrouwbaar geachte bronnen. Voor de juistheid en de volledigheid van de genoemde feiten, meningen, verwachtingen en de uitkomsten daarvan kunnen wij niet instaan. Hoewel wij ten aanzien van de selectie en berekening van de gegevens de nodige zorgvuldigheid in acht nemen, zijn wij niet aansprakelijk voor schade van welke aard ook die het gevolg is van onjuiste dan wel onvolledige verwerking en/of berekening hiervan. De waarde van uw beleggingen kan fluctueren. In het verleden behaalde rendementen bieden geen garantie voor de toekomst. Genoemde beleggingsfondsen van Robeco beschikken, voorzover noodzakelijk, over een vergunning van de Autoriteit Financiële Markten te Amsterdam op grond van de Wtb. Iedere lokale Rabobank alsmede Robeco Direct zijn als effecteninstelling aan te merken en als zodanig geregistreerd bij de Autoriteit Financiële Markten te Amsterdam. Copyright IRIS. IRIS behoudt zich alle (auteurs-)rechten voor. Niets uit deze publicatie mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt op welke wijze dan ook, zonder zijn voorafgaande schriftelijke toestemming. 1

3 SAMENVATTING Samenvatting Gestructureerde producten zijn één van de weinige echte groeimarkten binnen het retailbeleggen omdat: De producten goed aansluiten op de behoeftes van particuliere beleggers zoals een specifieke beleggingsvisie of veiligheid in de vorm van garanties; De producten particuliere beleggers toegang bieden tot markten en beleggingscategorieën die vaak alleen voor institutionele partijen toegankelijk zijn; De producten een bepaald rendementsrisicoprofiel bieden dat de particuliere belegger niet zelf kan maken; De producten een relatief hoge winstmarge hebben, wat ze voor banken interessant maakt als aanvulling op het productassortiment. Het hoge tempo van innovatie en de sterke groei van gestructureerde producten hebben echter ook een aantal keerzijdes: Producten worden steeds complexer waardoor de informatieasymmetrie tussen producenten en particuliere beleggers toeneemt; Marketinguitingen zijn vaak te eenzijdig en positief gekleurd. Dit kan leiden tot verkeerde verwachtingen bij beleggers ten aanzien van het verwachte rendement en de bijbehorende risico s; Adviseurs en intermediairs ontvangen doorgaans een hoge up-front provisie voor verkochte producten. Dit kan adviezen verkeerd beïnvloeden en werkt tegengestelde belangen in de hand; De wet- en regelgeving op het gebied van gestructureerde producten is nog weinig ontwikkeld; Er is weinig onafhankelijke research beschikbaar voor het publiek; Nieuwe structuren moeten hun toegevoegde waarde nog bewijzen. Deze keerzijdes herbergen een potentieel vertrouwensrisico voor financiële partijen wanneer het door consumenten gepercipieerde verwachte rendement en risico teveel afwijkt van het daadwerkelijk behaalde resultaat. Dit is jammer, want gestructureerde producten kunnen zeker van toegevoegde waarde zijn voor particuliere beleggers. Het is daarom voor alle stakeholders van belang dat: Consumenten begrijpen waarin ze beleggen en weten welke risico s ze lopen; Producenten zich houden aan bepaalde gedragsregels die bijdragen aan het vertrouwen van consumenten in de financiële sector, producten beter vergelijkbaar maken en zorgen voor een eerlijk speelveld; Adviseurs de juiste prikkels krijgen wanneer zij gestructureerde producten adviseren aan hun klanten; Het toezicht goed is geregeld. Wij pleiten daarom voor een zo groot mogelijke transparantie en goede afspraken binnen de bedrijfstak ten aanzien van de informatievoorziening over gestructureerde producten. We doen hiertoe een drietal aanbevelingen: 2

4 SAMENVATTING 1) Geef een goede weergave van de werking van het product: Zorg voor een goede balans tussen de beschrijving van de rendement- en risicokarakteristieken van een product; Maak gebruik van scenarioanalyse; Maak op een correcte wijze gebruik van historische simulaties; Benoem de tussentijdse koersrisico s van producten; Geef aan welk percentage van de inleg is gegarandeerd; Voeg een begrippenlijst toe aan de brochure. 2) Wees als distributeur transparant over de kosten en provisies voor adviseurs: Maak de kosten van een product expliciet; Maak provisies openbaar. Een particuliere belegger is dan meer alert op het bestaan van deze kosten en kan zich kritischer opstellen tegenover zijn adviseur. Beleggers kunnen zo ook producten eenvoudiger met elkaar vergelijken; Verdeel de provisie van een adviseur over de looptijd van een product zodat er een betere balans ontstaat tussen de provisie-inkomsten en de inspanningen van de adviseur. 3) Stel als Ministerie van Financiën duidelijke eisen aan het marketingmateriaal c.q. productfolders zodat: De afstand tussen de folder en het prospectus kleiner wordt; De beschrijving van de werking, risico s en kosten van producten zoals beschreven in de Wet toezicht beleggingsinstellingen (Wtb) ook gelden voor producten die vallen onder de Wet toezicht effectenverkeer De informatie uit de Financiële Bijsluiter terugkomt in de brochures van gestructureerde producten. Producenten hoeven dan geen aparte Financiële Bijsluiter op te stellen, die op dit moment overigens niet verplicht is voor gestructureerde producten. 3

5 I NLEIDING Inleiding Gestructureerde producten, of liever gezegd structured products, zijn producten die op een complexe wijze in één of meerdere assetcategorieën beleggen (doorgaans met behulp van een exotische optiestructuur) en een eindige looptijd hebben. Deze producten zijn een groot succes in Nederland. Zo is in 2004 naar schatting voor EUR 5 miljard verkocht aan beleggers. IRIS is positief over de mogelijkheden die deze relatief nieuwe producten bieden aan particuliere beleggers. Toch is niet alles goud wat er blinkt. We maken ons zorgen over het eenzijdige beeld dat folders vaak scheppen over gestructureerde producten. Dit kan leiden tot verkeerde verwachtingen bij particuliere beleggers. Iets wat op de lange termijn het imago van de sector kan schaden. Dit is zonde, want gestructureerde producten kunnen zeker van toegevoegde waarde zijn, mits beleggers goed zijn voorgelicht over de kansen, risico s en kosten. Aantal emissies van gestructureerde producten groeit sterk Folders geven vaak een te eenzijdig beeld van producten Het aantal emissies van innovatieve gestructureerde beleggingsproducten gericht op de retailmarkt groeit sterk in Nederland. Banken introduceren met hoge frequentie nieuwe gestructureerde producten. Niet voor niks, want gestructureerde producten appelleren goed aan de huidige behoeftes van particuliere beleggers zoals garanties en de kans op een aantrekkelijk rendement. Daarnaast is deze nieuwe categorie voor banken één van de weinige echte groeimarkten in het retailbeleggingskanaal met bovendien aantrekkelijke winstmarges. Het succes heeft echter ook een keerzijde. Brochures en andere marketinguitingen scheppen vaak een te eenzijdig beeld van producten. Folders wekken soms onterecht de indruk dat de kans op een hoog rendement groot is. Verder worden de risico s van producten vaak onderbelicht, ligt er veel nadruk op de garanties aan het einde van de looptijd en worden er eenzijdige vergelijkingen gemaakt met sparen. Los van deze tekortkomingen zijn veel producten voor de gemiddelde particulier, maar vaak ook voor de ervaren belegger, zeer complex. Je kunt je zelfs afvragen of sommige producten eigenlijk wel geschikt zijn voor de gemiddelde particuliere belegger. CDO s 1 mogen in de Verenigde Staten vanwege de complexiteit bijvoorbeeld alleen worden verkocht aan vermogende particulieren en institutionele beleggers. IRIS vindt overigens dat CDO s wel geschikt kunnen zijn als onderdeel van een beleggings-portefeuille, mits particuliere beleggers begrijpen hoe een CDO werkt en wat de risico s zijn. Op termijn kan dit het vertrouwen van beleggers schaden Het is in het belang van alle stakeholders om de productinformatie gericht op particulieren te verbeteren Het grote risico van eenzijdige informatie is dat het kan leiden tot verkeerde verwachtingen bij particuliere beleggers. Wanneer vooraf gewekte verwachtingen in de toekomst niet of nauwelijks uitkomen, tast dit het vertrouwen van beleggers aan en loopt het imago van de financiële sector schade op. Dit is jammer, want gestructureerde producten kunnen zeker van toegevoegde waarde zijn. Sommige producten bieden particuliere beleggers toegang tot markten die normaliter niet voor hen toegankelijk zijn. Daarnaast bieden ze rendement- en risicoprofielen die een particuliere belegger veelal niet zelf kan samenstellen. Ten slotte bieden gestructureerde producten nieuwe beleggingsmogelijkheden voor de particuliere belegger die een specifieke marktvisie heeft. Wij vinden dan ook dat gestructureerde producten een goede aanvulling kunnen zijn op de beleggingsportefeuille van een particuliere belegger, mits de belegger begrijpt hoe het product werkt, weet wat de risico s zijn en de kosten kent. 1 Voor een beschrijving van CDO s (Collaterised Debt Obligations) verwijzen we naar bijlage 2.

6 INLEIDING De risico s van een te eenzijdige informatievoorziening over gestructureerde producten is voor IRIS reden om een paper te schrijven Tot op heden is de informatievoorsprong van producenten op particulieren echter groot en dit gat wordt niet gedicht door de brochures. Voor IRIS is dit de reden om een research paper te schrijven over gestructureerde producten en de marketing daarvan. We doen dit door in kaart te brengen wat er goed en fout gaat in de marketinguitingen. We geven daarbij duidelijk aan hoe het niet moet, maar ook hoe het naar onze mening wel moet. Verder gaan we in op de toezicht en regelgeving van gestructureerde producten én de adviesprikkels die adviseurs en intermediairs krijgen. Ook op deze twee gebieden zijn er verbeteringen mogelijk die ervoor kunnen zorgen dat er in de nabije toekomst betere informatie beschikbaar komt voor particuliere beleggers. Het resultaat van de paper is een set aanbevelingen om de huidige situatie te verbeteren Het resultaat van de paper is een concreet voorstel om de informatie over gestructureerde producten in marketingmateriaal completer, transparanter en beter vergelijkbaar te maken voor particuliere beleggers. Dit is in het directe belang van de sector. De voorgestelde verbeteringen leiden tot betere informatie voor particuliere beleggers, een eerlijker speelveld tussen producenten en een gezondere bedrijfstak op de lange termijn. Voor het onderzoek hebben we in totaal circa 60 folders en marketinguitingen van gestructureerde producten onderzocht (hardcopy en Internet; zie bijlage 3). Dit aantal is voldoende om een algemeen oordeel te geven over de kwaliteit van de marketinguitingen, maar onvoldoende om tot een rangorde te komen van de kwaliteit van de aanbieders. Dit laatste is overigens ook niet de bedoeling van de paper. In de paper zullen we dan ook geen directe verwijzingen maken naar producten of producenten. Verder is de AFM op de hoogte gesteld van de inhoud van de paper. Ten slotte is het gebruikte marketingmateriaal in de paper gebaseerd op de Nederlandse markt in de periode en afkomstig van de volgende aanbieders: LIJST VAN ONDERZOCHTE AANBIEDERS ABN AMRO ING/ POSTBANK STROEVE BANK TEN CATE KEMPEN & CO RABOBANK DEUTSCHE BANK SNS ROBECO FORTIS/MEES PIERSON SOCIÉTÉ GÉNÉRALE WIJS & VAN OOSTVEEN In 2004 is er voor EUR 4 tot 5 miljard geëmitteerd in Nederland Het succes van gestructureerde producten Gestructureerde producten zijn een groot succes in de Nederlandse retailmarkt. Het succes is terug te zien in de totale emissieomvang van gestructureerde producten in Nederland. De AFM schat dat in 2004 voor maar liefst EUR 5 miljard aan gestructureerde producten is verkocht. BNP Paribas 2 schat dat de totale emissieomvang in Nederland in 2004 ongeveer EUR 4 miljard bedraagt. In figuur 1 hebben we de totale geschatte emissieomvang in de afgelopen jaren weergegeven. De figuur laat duidelijk zien dat de totale emissieomvang sterk is gestegen sinds Structured Retail Products, BNP Paribas, 1 maart

7 I NLEIDING FIGUUR 1: ONTWIKKELING EMISSIEOMVANG GESTRUCTUREERDE PRODDUCTEN IN NEDERLAND (MILJARD EUR) MILJARD (EUR) ` BRON: BNP PARIBAS, MERRILL LYNCH Consumenten zijn teleurgesteld door het rendement op aandelen en vinden obligaties geen alternatief Gestructureerde producten spelen goed in op de huidige behoeftes van beleggers Italiaanse markt voor gestructureerde producten het grootst in Europa De belangrijkste reden voor het succes is het uiteenspatten van de internetzeepbel en de bijbehorende langdurig slechte performance van de aandelenmarkt. Dit heeft veel particuliere beleggers teleurgesteld doen afhaken op de beurs of doen overstappen naar obligaties. Inmiddels zorgen historisch lage rentestanden er echter voor dat het effectieve rendement op obligaties erg laag is. Zeker in vergelijking met de hoge (Internet)spaarrentes. Particuliere beleggers zijn daarom op zoek naar producten die garantie bieden en toch ook kans op een hoog rendement. Of in ieder geval een rendement dat hoger is dan op een spaarrekening of dat van een obligatiebelegging. Gestructureerde producten zijn daarop het antwoord. Door gebruik te maken van (exotische) derivaten kunnen producten de risico s en bijbehorende verwachte rendementen zo vormgegeven dat ze precies inspelen op de behoeftes van particuliere beleggers. Als we de Nederlandse emissieomvang in een Europese context plaatsen dan is de EUR 4 miljard nog een bescheiden bedrag. In figuur 2 hebben we de totale emissieomvang voor een aantal verschillende Europese landen weergegeven in Het is duidelijk te zien dat de totale emissieomvang per land sterk verschilt, maar dat de Italianen met een totale emissieomvang in 2004 van EUR 33 miljard met kop en schouders boven de rest uitsteken. Verder is de emissieomvang in Nederlandse met EUR 4 miljard ruim meer dan de omvang in andere kleine Europese landen zoals Oostenrijk, Ierland, Portugal en de individuele Scandinavische landen (hier als blok vermeld).

8 INLEIDING FIGUUR 2: EUROPESE EMISSIEOMVANG IN MILJARDEN (EUR) MILJARD (EUR BELGIE FRANKRIJK NEDERLAND SCANDINAVIE DUITSLAND OOSTENRIJK IERLAND VK ITALIE SPANJE PORTUGAL BRON: BNP PARIBAS Na correctie voor BBP blijkt Belgische markt relatief het grootst in Europa Aangezien de bovenstaande vergelijking alleen absolute cijfers weergeeft, is het beter om te kijken naar de emissieomvang gecorrigeerd voor het BBP van de verschillende landen (zie figuur 3). Op deze wijze ontstaat er een beeld van hoeveel van het BBP wordt besteed aan gestructureerde producten. Als we dit doen, dan blijkt Italië nog altijd een grote afnemer van gestructureerde producten. België is echter de grootste consument met bijna 3.5% van het BBP. In Nederland is dat percentage met 0.9% een stuk lager, maar het ligt wel duidelijk boven de relatieve emissieomvang in de meeste andere Europese landen. FIGUUR 3: EUROPESE EMISSIEOMVANG IN MILJARDEN (EUR) ALS PERCENTAGE VAN HET BBP % 3.5% 3.0% % VAN HET BBP 2.5% 2.0% 1.5% 1.0% 0.5% 0.0% BELGIE FRANKRIJK NEDERLAND SCANDINAVIE DUITSLAND OOSTENRIJK IERLAND VK ITALIE SPANJE PORTUGAL BRON: BNP PARIBAS, EUROSTAT, IRIS RESEARCH Vooral producten met een vastrentend karakter zijn populair in Nederland Als we ten slotte kijken naar het type producten dat in Nederland wordt verkocht dan valt op dat hier vooral structuren met een sterk vastrentend karakter populair zijn, zoals CDO s, Asset-backed Securities, Steepeners en Global Titans -obligaties. De eerste twee type producten hebben exposure op de kredietmarkt. Ze spelen in op de veranderingen in de kredietopslag van bedrijfsleningen. Steepeners hebben exposure op de vorm van de yield curve. Ze spelen in op een steilere yield curve. Global Titans -obligaties hebben 7

9 I NLEIDING daarentegen exposure op de aandelenmarkt. Deze obligaties betalen doorgaans de eerste twee of drie jaar een vaste coupon uit en in de jaren daarna een variabele coupon. De variabele coupon is het gemiddelde van de performances van de individuele aandelen uit het onderliggende mandje. De performances zijn daarbij afgekapt op een maximumrendement en begrensd op een minimumrendement. Voor het onderliggende mandje aandelen is bij de eerste varianten van dit product de Dow Jones Global Titans 50- index gebruikt. Vandaar de naam Global Titans -obligaties.

10 DE EENZIJDIGE WEERGAVE VAN PRODUCTEN De eenzijdige weergave van producten De verschillende marketinguitingen leveren een divers beeld op. Er zijn folders die de producten goed en uitgebreid uitleggen, maar er zijn ook folders die beleggers op het verkeerde been zetten. In dit hoofdstuk gaan we in de laatste categorie folders. De focus in dit hoofdstuk ligt dus op wat er misgaat. Voorbeelden van brochures die beleggers wel goed voorlichten behandelen we in de eerste paragraaf van het hoofdstuk conclusies en aanbevelingen. Folders geven vaak een te eenzijdig beeld van risico en rendement Een eenzijdige weergave van de werking Folders geven vaak een te eenzijdig beeld van een product door alleen de voordelen te vermelden. Maar voor niets gaat ook in beleggingsland alleen de zon op. Het samenspel van modaliteiten bepaalt de werking van een product, waaronder de rendementsrisicoverhouding. We vinden het noodzakelijk dat de belegger goed zicht heeft op de werking van een product. Beleggers kunnen anders op het verkeerde been worden gezet. Onderstaand geven we hiervan een aantal voorbeelden. De weergave van risico en rendement van CDO s behandelen we apart (zie pagina 11). 8.5% per jaar dat is een ongeëvenaard renteniveau op de markt. Ter vergelijking: het rendement van een Nederlandse staatsobligatie met dezelfde looptijd is momenteel ongeveer 3.65%. Vaste jaarlijkse inkomsten van 8.5% gedurende 5 jaar en bovendien profiteren van het potentieel van de aandelenbeurzen. Een unicum voor een product dat rente oplevert. Een onterechte vergelijking met een staatslening Dit is een duidelijk voorbeeld van hoe het niet moet. Het blijkt hier te gaan om een product zonder hoofdsomgarantie, waardoor natuurlijk iedere vergelijking met een staatslening mank gaat. Sterker nog, de uitkering is direct gerelateerd aan een mandje aandelen. U ontvangt de eerste twee jaar 6% rente per jaar. Deze rente ligt dus de eerste twee jaar vast, zo hebt u de zekerheid van een spaarrekening, maar wel een veel hogere rente. Dit is een wederom een slechte vergelijking. Het product lijkt op die manier superieur aan een spaarrekening. Echter, de waarde van het product is na twee jaar, maar ook al eerder, natuurlijk allerminst zeker, terwijl een spaarrekening altijd hoofdsomgarantie biedt. Overigens staat verderop in de folder dat de waarde van het product tussentijds lager kan zijn dan uw inleg, maar de foutieve vergelijking met sparen is al gemaakt. Eerste twee jaar 7% rente (daarna kans op 8.25%) Coupon tot 20% in jaren 3 tot 8 Teveel nadruk op de kans van een hoge variabele coupon, terwijl de waarschijnlijkheid daarvan laag is Los van de vergelijking met sparen, leggen veel brochures nog steeds een sterke nadruk op de kans op een hoge variabele coupon in de latere jaren zoals de bovenstaande quotes van Global Titans -obligaties illustreren (zie bijlage 1 voor meer informatie over dit type producten). Dit is vaak een te rooskleurige weergave van de werkelijkheid. De kans op een heel hoge coupon bestaat inderdaad, maar is erg klein. Het risico van de dergelijke quotes is dat ze tot verkeerde verwachtingen leiden bij particulieren. Zij rekenen op een hoge variabele coupon die in de praktijk waarschijnlijk erg laag uitvalt in vergelijking met de hoge vaste coupon en ook in vergelijking met de maximum te behalen coupon. Er is zelfs één producent die aangeeft een extra coupon van 10% uit te 9

11 DE EENZIJDIGE WEERGAVE VAN PRODUCTEN keren voor elk jaar dat het product de maximumcoupon van 10% uitkeert. De folder van dit product pretendeert op basis van een historische simulatie dat de kans op deze extra coupon erg groot is, terwijl de kans hierop ex-ante juist erg klein is, omdat daarvoor alle vijftig aandelen met 10% moeten stijgen! 7.5% rente per jaar, daarnaast profiteren van aandelenmarkten en een eventuele inleggarantie. Teveel nadruk op voorwaardelijke garanties Dit product gaat van start zonder inleggarantie. Indien uit een mandje van zestien aandelen, de koers van de vier slechtst presterende aandelen op één van de vier peildata boven de startwaarde ligt, dan treedt de inleggarantie in werking. Deze voorwaardelijke garantie krijgt erg veel attentiewaarde in de folder. Niet alleen in de quote, maar ook doordat in de naam van het product het woord protector voorkomt. U krijgt op einddatum niet alleen gegarandeerd de nominale waarde uitgekeerd, maar ook nog eens de stijging van het mandje. Oftewel: dat zou er ook nog eens bij moeten komen, dat je bij een garantieproduct alleen de nominale waarde terugkrijgt als belegger In dit voorbeeld is de nadruk op de garantie haast nog sterker dan op de waardestijging van het onderliggende mandje aandelen, terwijl de belegger juist voor dit laatste zijn geld belegt. De participatiegraad van 70% staat niet vermeld in de beschrijving van het product Onvolledige informatie in de productbeschrijving Met de participatiegraad bedoelt de producent de mate waarin de belegger profiteert van de ontwikkeling van de onderliggende waarde. De participatiegraad is in folders meestal netjes omschreven. In ons onderzoek kwamen we echter één uitzondering tegen. Er was een product waar de participatiegraad van slechts 70% niet in de beschrijving van het product op het Internet stond, maar alleen in de Nederlandse vertaling van het prospectus. De niet oplettende belegger die zich puur baseert op de beschrijving en die denkt het product te begrijpen mist zo een heel wezenlijk onderdeel van het product. Dit is een voorbeeld van ronduit onvolledige informatie. De participatiegraad is relevant om een goed beeld te krijgen van de werking en rendement van een product. Hou vast die winst! Eenzijdige beschrijving van de werking van modaliteiten Deze quote is typerend voor de beschrijving van de Asian Tail. Een flink aantal aandelen(indices) gerelateerde stuctured products kennen een Asian Tail. Deze Aziatische staart zorgt ervoor dat periodiek de koers van de onderliggende waarde van een product wordt vastgezet, bijvoorbeeld eens per maand in de laatste twee jaar van het product. De eindwaarde van het product is vervolgens gelijk aan het gemiddelde van de vastgezette waardes. In een normaal beursklimaat is de verwachting dat een aandelenindex op de langere termijn in waarde stijgt. Een Asian Tail dempt in zo n klimaat de gevoeligheid van het product voor koersschommelingen in de onderliggende waarde, maar drukt tevens het verwachte rendement. In vrijwel alle gevallen belichten producenten alleen het voordeel van het risicoreducerende effect van de Asian Tail. Over de negatieve impact op het rendementsperspectief staat vrijwel nooit iets vermeld. Dit is een te rooskleurige weergave van de werking van de Asian Tail. Temeer, omdat de extra bescherming van de Asian Tail geen extra geld kost, maar juist geld oplevert voor de producent. Dit is ook de reden dat producten een Asian Tail kennen: niet zozeer om extra zekerheid in te bouwen, maar om de optieconstructie goedkoper te maken. Hierdoor is er een hogere

12 DE EENZIJDIGE WEERGAVE VAN PRODUCTEN winstmarge mogelijk of is er meer ruimte voor extra modaliteiten zoals clicks of een hogere participatiegraad. Nog enkele voorbeelden over de werking van producten: Zelfs met een ongewijzigde of beperkt gestegen AEX-index kunt u een aantrekkelijk rendement De quote wekt de indruk dat de belegger meelift op een stijgende AEX-index en ook goed af is in het scenario dat de AEX-index ongewijzigd blijft of beperkt stijgt. Het product profiteert echter juist van een ongewijzigde of beperkt gestegen AEX-index en niet van een sterk stijgende AEX-index. De kapitaalgarantie geldt uitsluitend op de vervaldag Het product kent echter geen garantie. Dit is een duidelijk voorbeeld waarin de belegger op het verkeerde been wordt gezet. De Tracker heeft tot doel de MSCI Hedge Invest Index op de voet te volgen Het product heeft een participatiegraad van 90%. Dit betekent dat de belegger voor 90% de veranderingen in de MSCI Hedge-index volgt. Dit is iets anders dan op de voet volgen. CDO s beleggen met een hefboom in kredietderivaten Een verkeerde risicoweergave van CDO s Een trend van de laatste jaren is het beleggen in CDO s (Collateralised Debt Obligations). De markt voor CDO s is de afgelopen jaren zeer snel gegroeid. Een CDO is een product dat met een hefboom belegt in kredietderivaten en uit verschillende tranches bestaat met ieder een eigen verwacht rendement en risico. Bij credit events, zoals faillissementen, treden verliezen op waarvan de meest risicovolle tranche als eerste de gevolgen ondervindt. Voor een uitgebreide beschrijving van de werking van CDO s verwijzen we naar bijlage 2. CDO s zijn complexe producten voor particuliere beleggers CDO s zijn complexe producten, zeker voor particuliere beleggers. In de Verenigde Staten mogen producenten deze producten vanwege hun complexiteit bijvoorbeeld alleen aan rijke particulieren of institutionele partijen aanbieden. Dat deze producten complex zijn, blijkt ook uit de woorden van Alan Greenspan, voorzitter van de Amerikaanse Centrale Bank: Understanding the credit risk profile of CDO tranches poses challenges to even the most sophisticated market participants. waarvan de risico s niet altijd duidelijk zijn bij beleggers Het risico van complexe gestructureerde producten die beleggen in kredietderivaten, zoals CDO s, is dat veel beleggers niet weten of begrijpen wat de risico s zijn. Ook De Nederlandsche Bank spreekt haar zorg uit. Zij stelt in het kwartaalbericht van juni 2005: De complexiteit van de nieuwe financiële producten, zoals structured products, kan het zicht op de risico s verminderen. De sterke vraag naar beleggingen op minder diepe en relatief inefficiënte kredietmarkten heeft geleid tot een daling van de risicopremies tot zeer lage niveaus. Dit duidt op een onderschatting van kredietrisico s. We proberen hier niet de toegevoegde waarde van CDO s te minimaliseren. Wel vinden we het belangrijk dat producenten de risico s van complexe producten, zoals CDO s, 11

13 DE EENZIJDIGE WEERGAVE VAN PRODUCTEN goed voor het voetlicht brengen in brochures. Verder is het van belang dat producenten de belegger ook gedurende de looptijd van een product van relevante informatie blijven voorzien. Dit laatste valt echter buiten de scope van deze paper. IRIS vindt overigens dat CDO s geschikt kunnen zijn als onderdeel van een beleggingsportefeuille, mits particuliere beleggers begrijpen hoe een CDO werkt en wat de risico s zijn. Een goed voorbeeld is de credit rating van een CDO. Deze is niet zondermeer vergelijkbaar met de credit rating van een gewone obligatie Folders van CDO s leggen veel nadruk op de hoge credit rating Een goed voorbeeld waar veel misverstanden over bestaan is de credit rating van een CDO. De credit rating van een vastrentend product geeft een indicatie van de risico s. De methode die ratingbureaus zoals S&P en Moody s hanteren om de credit rating van een CDO te bepalen, verschilt echter met de methode die de bureaus hanteren voor gewone obligaties. De naam van de credit rating: AAA of AA, BBB etc. is echter voor zowel een obligatie als een CDO hetzelfde. Dit werkt de verwarring in de hand. CDO s kennen namelijk veelal een hoger rendement dan een obligatie met dezelfde credit rating. Hierdoor lijkt de CDO een betere belegging, terwijl dit niet persé zo is. Zo is de kans dat een CDO van rating wijzigt gedurende de looptijd een stuk groter dan de kans dat de rating van een normale obligatie wijzigt. Het risico bestaat dus dat beleggers op het verkeerde been worden gezet door de grote attentiewaarde die de hoge credit rating van een CDO krijgt. Beleggers denken een veilige obligatie te bezitten met een superieur rendement, terwijl de risico s wezenlijk anders zijn dan bij een gewone bedrijfsobligatie. Als we kijken naar marketingfolders van CDO s dan leggen deze juist een sterke nadruk op de credit rating van een CDO en vergelijken de rating vaak met die van een normale obligatie. Om dit te illustreren hebben we verschillende folders van een producent naast elkaar gelegd: Het erkende ratingbureau heeft aan de CDO een AA-rating gegeven. De onafhankelijke rating is verstrekt om beleggers te helpen bij het beoordelen van het risico van de CDO. Alle obligaties dragen risico met zich mee en door middel van de rating kunt u het risico van de CDO vergelijken met dat van andere obligaties. De AA-rating van de CDO is de op één na hoogste rating die door Standard & Poor s wordt gegeven. Bij de tweede uitgifte van een CDO van dezelfde producent was er de toevoeging: Afhankelijk van de kredietwaardigheid van de bedrijven, alsmede het aantal credit events dat zich voordoet, kan de rating van de CDO in de loop der tijd veranderen. Bij de derde uitgifte van een CDO was er opnieuw een toevoeging: De rating geldt voor de CDO en niet voor de 100 bedrijven. Deze emittent heeft zich door de tijd heen dus verbeterd. Een andere producent geeft wat dat betreft minder goede voorlichting bij de introductie van een CDO: De combinatie van een gemiddelde A- rating en de brede spreiding in de onderliggende portefeuille zorgt ervoor dat de ( ) Note een optimale verhouding van risico en rendement heeft: de rating van de Note zal naar verwachting bepaald worden op AAterwijl het rendement hoger is dan wat de belegger zou hebben op een reguliere obligatielening met eenzelfde rating. Dezelfde kromme vergelijking maakt een andere producent: is het verwachte rendement hoger dan op gewone obligaties met een vergelijkbare credit rating.

14 DE EENZIJDIGE WEERGAVE VAN PRODUCTEN Historische simulaties geven een gevoel voor risico en rendement De periode waar de simulatie op is gebaseerd, moet voldoende lang zijn Een te korte historische periode geeft geen goed beeld van risico- en rendement Verder moet de historische simulatie eigenlijk vrij zijn van survivorship bias Survivorship bias zorgt voor een te positief beeld van het verleden Het gebruik van historische simulaties In de folders maken marketeers vaak gebruik van historische cijfers om de werking, risico s of het te verwachten rendement van een product aan te geven. Soms betreft het een grafiek van de onderliggende waarde; soms is het product zelf gesimuleerd door middel van een zogenoemde historische simulatie. Dit heeft een groot voordeel, namelijk dat de producent inzichtelijk maakt wat het rendement en het verloop van het product in het verleden zou zijn geweest. Het geeft een gevoel voor de verhouding tussen risico en rendement, gebaseerd op daadwerkelijke koersbewegingen. Toch kunnen er kanttekeningen worden geplaatst bij een historische simulatie. In deze paragraaf gaan we hier op in. De eerste kanttekening is dat de periode waarop de simulatie is gebaseerd voldoende lang moet zijn. Het liefst zo lang mogelijk, en het liefst met enkele bull- en bearmarkets (decennia) om een goed gevoel te kunnen krijgen voor de verhouding tussen rendement en risico. Dit is bovendien nodig om rekening te houden met de overlap in data. Veel folders beroepen zich bijvoorbeeld op meer dan duizend simulaties, die echter worden bereikt door iedere dag of maand een nieuwe simulatie in te laten gaan. De gesimuleerde reeksen hebben daardoor erg veel overlap met elkaar, en een toevallige (positieve) uitschieter wordt in veel simulaties meegenomen. Dit effect komt extra sterk naar voren wanneer de periode waarop de historische simulatie is gebaseerd geen echt representatieve periode bestrijkt. Zo is een historische simulatie van aandelenrendementen die grotendeels is gebaseerd op de jaren 90 niet echt representatief voor het verwachte rendement op aandelen vanwege de in historische perspectief uitzonderlijk hoge aandelenrendementen in deze periode. In een folder kwamen we een goed voorbeeld tegen van een niet-representatieve periode. De folder toonde slechts een koersgrafiek van het afgelopen jaar. Dit geeft uiteraard geen representatief beeld van een product. Al helemaal niet omdat de onderliggende waarde Emerging Markets-aandelen betrof met een open valutapositie. Door slechts een één-jaarsgrafiek te tonen, krijgt een belegger geen goed beeld van de hoge beweeglijkheid van dit soort aandelen op de lange termijn. Vaak is de onderliggende waarde van een product een (aandelen)index. Afhankelijk van het product maken sommige historische simulaties vervolgens gebruik van de huidige individuele aandelen in de index. Hierbij treedt echter het risico van survivorship bias op. De aandelen uit de huidige index zijn per definitie de overlevende aandelen. De slechte aandelen verdwijnen immers uit de index na verloop van tijd. Door de huidige indexsamenstelling toe te passen op het verleden ontstaat er een positieve bias in de rendementen. Voor een goede historische simulatie is het beter om de indexsamenstellingen uit het verleden te gebruiken of voor elk moment in het verleden een index samen te stellen op basis van dezelfde indexcriteria. De historische simulatie maakt vervolgens gebruik van de performance van deze voor surivorship bias gecorrigeerde index. Een goed voorbeeld van survivorship bias in een historische simulatie is het volgende: een product dat ieder jaar een coupon uitkeert afhankelijk van de performance van een mandje van vijftig aandelen. De performance wordt berekend door het gemiddelde te nemen van de performances van de individuele aandelen waarbij de positieve performance is begrensd op +10%. Negatieve performances van de individuele aandelen tellen volledig mee voor de berekening van de gemiddelde performance van het mandje. Vervolgens keert het product een bonus uit van 10% bovenop de coupon voor ieder jaar waarin alle vijftig aandelen in het mandje een performance van +10% of meer hebben. De gepresenteerde historische simulatie wekt de indruk dat de kans op de 13

15 DE EENZIJDIGE WEERGAVE VAN PRODUCTEN De periode van de historische simulatie moet niet gekozen zijn om de uitkomsten te optimaliseren Voor een ideale historische simulatie zou de producent eigenlijk voor iedere startdatum in het verleden de modaliteiten van het product moeten nabootsen Informatie over de tussentijdse koersrisico s ontbreekt doorgaans in foldermateriaal Door een hoge uitgifteprijs is hoofdsomgarantie eigenlijk geen hoofdsomgarantie meer bonus erg groot is. Helaas zijn voor de historische simulatie de aandelen gekozen die nu in de index zitten. Dit zijn de overlevende aandelen. De performances van de aandelen die door de tijd heen uit de index zijn verdwenen, zijn niet meegenomen voor de berekening van de coupon. Bovendien is ook nog eens een a-typische periode gebruikt voor de historische simulatie: januari 1990 tot en met januari Ook vertonen de scenario s een zeer grote overlap met elkaar. De folder rept over een test van 1590 verschillende periodes van acht jaar tussen januari 1990 en januari 2004, op dagelijks voortschrijdende basis. Hierdoor wegen de goede jaren erg zwaar mee in de historische simulatie. Deze komen immers in vrijwel alle gesimuleerde reeksen voor. Sommige producten maken gebruik van een samengestelde index die uit meerdere afzonderlijke indices bestaat. Ook hierbij geldt dat we bij een historische simulatie kanttekeningen kunnen plaatsen. Wellicht is de samenstelling van de index juist zo gekozen om een zo positief mogelijke uitkomst uit de historische simulatie te krijgen. Dat kan gelden voor de opname van de afzonderlijke indices, maar ook voor de gewichten van deze indices. Voor een verantwoorde uitspraak moet de historische simulatie zijn gebaseerd op een zogenoemde out-of-sample-periode. Dit is een periode die niet is gebruikt voor de (optimale) samenstelling van het product. Wanneer dit niet gebeurt, wordt de belegger gebruikt om te testen of het product goed werkt in de out-of-sampleperiode (de periode na introductie in dit geval). De producent zou voor perfecte simulatie eigenlijk voor iedere startdatum in de historische simulatie de modaliteiten van een product exact moeten nabootsen. Dat is bijna onmogelijk. Immers, de huidige modaliteiten zoals de coupon, de participatiegraad etc. zijn gebaseerd op de huidige marktomstandigheden. Bij een andere rente of een andere volatiliteit behoren andere productkenmerken niet of juist wel tot de mogelijkheden. Stel dat een historische simulatie van een garantieproduct begint in Destijds stond de rente op een veel hoger niveau dan nu en zou de hoofdsomgarantie als gevolg daarvan een stuk goedkoper zijn geweest. Wanneer dit product daadwerkelijk in 1980 was uitgegeven, dan zou bijvoorbeeld een hogere minimumcoupon zijn vastgesteld of zou een hogere participatiegraad zijn vastgeprikt. Hoewel het zeer complex is om een dergelijke historische simulatie uit te voeren, kan de interpretatie van de historische simulatie zonder correctie in ieder geval niet zijn: wat zou zo'n product in het verleden hebben opgeleverd? De beschrijving van de tussentijdse koersrisico s ontbreekt In de brochures van garantieproducten staat doorgaans vermeld dat de koers van het product tussentijds kan afwijken van de nominale waarde, die pas aan het eind van de looptijd is gegarandeerd. Verreweg de meeste marketinguitingen laten het bij deze constatering. Toch zullen beleggers enig idee willen hebben ten aanzien van de mogelijke tussentijdse koersontwikkelingen: wat zijn de tussentijdse risico s en wat beïnvloedt het risico? Het is belangrijk dat de belegger dit weet, omdat de mogelijkheid van tussentijdse verkoop vaak als pluspunt van een product wordt aangemerkt. Tot op heden is informatie hierover echter nog onvolledig of niet aanwezig. Het verschil tussen de inleg en de garantiewaarde is onduidelijk Veel producten kennen hoofdsomgarantie. Brochures geven duidelijk aan wat hieronder wordt verstaan, namelijk de nominale waarde aan het einde van de looptijd. De term hoofdsomgarantie legt echter een sterke link naar spaarproducten, waarbij de belegger in ieder geval zeker weet dat hij over zijn inleg geen tussentijds risico loopt. Bij spaarproducten is er daarom geen verschil tussen de hoofdsom en de inleg. Bij de meeste gestructureerde producten is dat echter wel het geval. De inleg (uitgifteprijs) is vrijwel altijd hoger dan de garantiewaarde. Meestal bedraagt dit verschil enkele procenten, maar soms is het verschil meer dan 10% en een enkele keer zelfs 20%!

16 DE EENZIJDIGE WEERGAVE VAN PRODUCTEN Tegelijkertijd dragen deze producten wel de term garantie in hun naam, terwijl de garantie slechts beperkt is. Wanneer de inleg fors boven de nominale waarde ligt, is er eigenlijk geen sprake meer van hoofdsomgarantie. Producten met een inleg van bijvoorbeeld 110% of 120% van de nominale waarde kennen eerder een garantie op ongeveer 90% / 80% van de inleg in plaats van 100%. Door de uitgifteprijs zo hoog te leggen in vergelijking met de nominale waarde, kan toch 100% hoofdsomgarantie worden geclaimd. Uit marketingperspectief is dit interessant. De vraag is alleen of de belegger zich realiseert dat er een groot verschil zit tussen zijn inleg en de garantiewaarde op einddatum. 15

17 TOEZICHT EN REGELGEVING Toezicht en regelgeving Veel gestructureerde producten vallen onder de Wet toezicht effectenverkeer 1995 in plaats van de Wet toezicht beleggingsinstellingen. Hierdoor zijn de eisen ten aanzien van de informatievoorziening voor gestructureerde producten minder hoog dan voor bijvoorbeeld beleggingsfondsen. In dit hoofdstuk gaan we in op de implicaties die de Wet toezicht effectenverkeer 1995 heeft op de informatievoorziening van gestructureerde producten. Daarnaast stellen we een aantal verbeteringen voor. Gestructureerde producten vallen onder de Wet toezicht effectenverkeer 1995 De Wtb versus de Wte 1995 De meeste gestructureerde producten vallen niet onder de definitie van de Wet toezicht beleggingsinstellingen (Wtb), maar onder de Wet toezicht effectenverkeer 1995 (Wte). Of sprake is van een Wte-product, is afhankelijk van de activiteiten die met de verworven gelden worden gefinancierd. Wanneer de emittent geld aantrekt voor collectieve belegging (teneinde de deelnemers in de opbrengst van de beleggingen te doen delen) en participaties uitgeeft, dan valt het product onder de Wtb. De meeste gestructureerde producten geven daarentegen obligaties, Notes of soortgelijke effecten uit. Er is dus geen sprake van collectieve belegging. Gestructureerde producten vallen daardoor onder de Wet toezicht effectenverkeer De Wte kent minder regels dan de Wtb. Zo hoeven producten die onder de Wte vallen geen Financiële Bijsluiter te verstrekken. Terwijl juist in de Financiële Bijsluiter informatie staat over de werking, risico s en kosten van een product. Ondanks de complexiteit is de Financiële Bijsluiter niet verplicht voor de meeste gestructureerde producten De Financiële Bijsluiter Vanaf 1 juli 2002 zijn alle aanbieders van een complex financieel product verplicht een Financiële Bijsluiter beschikbaar te stellen. Een financieel product is complex als aan twee voorwaarden is voldaan: Het product bestaat uit een combinatie van enerzijds beleggen en anderzijds verzekeren, sparen of lenen; De waarde van het product is onzeker, omdat het rendement afhangt van de marktontwikkelingen. De Financiële Bijsluiter is een document dat de emittent van een financieel product vóór aankoop kosteloos aanbiedt aan de consument. In de Financiële Bijsluiter staan alle relevante eigenschappen van het product beschreven waardoor de consument op eenvoudige wijze inzicht krijgt in alle kenmerken, risico s en kosten van een product. De AFM heeft in opdracht van het Ministerie van Financiën standaardmodellen ontwikkeld voor de Financiële Bijsluiter voor de volgende, volgens de definitie van de AFM, complexe productsoorten: 1. Beleggingsverzekeringen en Spaarkasovereenkomsten; 2. Verzekeringsovereenkomsten met een recht op winstdeling; 3. Beleggingsfondsen; 4. Aandelenleaseproducten. Voor de meeste gestructureerde producten geldt dat deze niet tot één van de bovengenoemde productsoorten behoren. De reden hiervoor is dat gestructureerde 3 Het is mogelijk dat beleggingsproducten een buitenlandse notering hebben. Als dit een Europees paspoort is, gelden de Europese richtlijnen ten aanzien van de transparantie en de informatievoorziening. In dit onderzoek concentreren we ons op beleggingsproducten binnen de Wte en Wtb.

18 TOEZICHT EN REGELGEVING producten vallen onder de Wet toezicht effectenverkeer 1995 en niet onder de Wet toezicht beleggingsinstellingen. Het kan voorkomen dat een product in categorie 3) of 4) valt maar in de praktijk komt dit zelden of nooit voor. Dat gestructureerde producten niet onder één van de vier categorieën vallen, betekent ook dat het volgens de definitie van de AFM strikt genomen geen complexe producten zijn. Iets wat eigenlijk vreemd is gezien de complexe aard van gestructureerde producten. Voorbeelden van niet-complexe producten volgens de definitie van de AFM zijn: De reverse converteerbare obligatie. Dit is namelijk geen combinatie van verschillende productsoorten; Garantiecertificaten; Een mandje van warrants; Spaarproducten waarbij de rente gekoppeld is aan een beursindex. Ook dit is geen combinatie van verschillende productsoorten; Effectenbevoorschottingsproduct; wederom is geen combinatie van verschillende productsoorten. In de Financiële Bijsluiter zijn voorschriften voor rendementsanalyses opgenomen. Voor de productsoorten Beleggingsfondsen en Aandelenleaseproducten geldt dat de Financiële Bijsluiter drie scenario s bevat: Een negatief scenario; Een scenario dat uitgaat van een brutorendement van 4%. Indien de marktomstandigheden daartoe aanleiding geven, kan het percentage worden herzien. Het percentage is voor alle producten van dezelfde soort gelijk en maakt het vergelijken van producten makkelijker; Het historische rendement. IRIS vindt het belangrijk dat de informatie uit de Financiële Bijsluiter terugkomt in brochures Wij vinden het belangrijk dat de informatie in de Financiële Bijsluiter ook voor gestructureerde producten verplicht wordt gesteld. Nu is dat nog niet het geval, omdat gestructureerde producten vallen onder de Wte 1995 in plaats van de Wtb. Onze voorkeur gaat er naar uit om de informatie uit de Financiële Bijsluiter over de werking, risico s en kosten van een product terug te laten komen in de brochure. Op deze wijze staat alle relevante informatie in de brochure. In dat geval is er geen aparte Financiële Bijsluiter nodig. Iets wat positief is, aangezien brochures namelijk één van de belangrijkste informatiebronnen voor particuliere beleggers zijn. Door de informatie uit de Financiële Bijsluiter te integreren in het foldermateriaal zijn de folders van de verschillende producenten bovendien beter vergelijkbaar. Een probleem van de huidige informatie in de Financiële Bijsluiter is wel dat de in de Regels financiële bijsluiter Wtb gedefinieerde 4%-scenarioanalyse niet toepasbaar is op elk product. Een brutorendement van 4% geeft niet voor elk product een goede indruk van het rendement dat je met product kan behalen. Simpelweg omdat rendement niet altijd dé bepalende factor is voor het verwachte rendement. Andere factoren zoals volatiliteit, correlatie, defaults etc. kunnen net zo belangrijk zijn. Het zou goed zijn als het Ministerie van Financiën de AFM opdracht geeft voor om een aantal producten nieuwe modellen te ontwikkelen of de veronderstellingen van de scenarioanalyse aan te passen. Een goed voorbeeld van een product waarbij het 4%-scenario géén goede indicatie geeft van het verwachte rendement, is een Global Titans -Obligatie. De verwachte coupon is namelijk niet afhankelijk van de gemiddelde performance van de aandelen in het onderliggende mandje, maar van de performances van de individuele aandelen. Gemiddeld 17

19 TOEZICHT EN REGELGEVING kan het mandje aandelen best met 4% op jaarbasis stijgen, maar deze aanname houdt geen rekening met de spreiding in de rendementen van de onderliggende individuele aandelen. Doordat de correlatie tussen aandelen minder dan één is, behalen een aantal aandelen naar verwachting meer dan 4% rendement op jaarbasis en een aantal minder dan 4%. Doordat de positieve performance van de individuele aandelen is afgekapt, zorgt de spreiding van de aandelenrendementen er voor dat de gemiddelde performance van de aandelen volgens de rekenmethodiek lager is dan 4%. Door de spreiding van rendementen te negeren, gaat het 4%-scenario voorbij aan één van de belangrijke karakteristieken van het product. Transparantie ten aanzien van kosten Naast de Financiële Bijsluiter gaat de Wtb ook anders om met kosten dan de Wte. De kosten van beleggingsinstellingen moeten in het prospectus bijvoorbeeld duidelijk naar voren komen, zodat het voor de belegger duidelijk is welke kosten hij betaalt. Voor beleggingsfondsen die onder de Wet toezicht beleggingsinstellingen vallen, gelden strengere regels voor de kosten. Recentelijk is door de AFM een reclame-uiting beoordeeld van een effecteninstelling, die beleggingsfondsen aanbiedt via haar internetsite. Het instappen in deze beleggingsfondsen zou volgens de reclame-uiting gratis zijn. Dit suggereert dat op geen enkele wijze kosten in rekening worden gebracht. De cliënt zou de participatie in het beleggingsfonds derhalve tegen de intrinsieke waarde van het beleggingsfonds dienen te verkrijgen. Dit bleek niet zo te zijn. De gratis beleggingsfondsen werden aangeboden met een opslag op de intrinsieke waarde. De cliënt betaalde dus wel degelijk instapkosten en de effecteninstelling ontving hiervan een deel als retourprovisie. Het instappen was derhalve niet gratis en de reclame-uiting geeft hierdoor volgens de AFM geen juist beeld en is daarom niet toegestaan. Voor Wte-producten gelden geen verplichtingen voor het vermelden van de kosten Voor Wte producten gelden daarentegen geen verplichtingen met betrekking tot het vermelden van de kosten. In de meeste marketinguitingen zijn de kosten dan ook achterwege gelaten. Het prospectus biedt verder weinig verbetering ten opzichte van de folder. Hierin zijn de kosten doorgaans niet of slechts summier beschreven. Vaak zijn alleen de kosten die gepaard gaan met de beursnotering terug te vinden in het prospectus.

High Risk. Equity Interest Other. ING Dutch Plus Note

High Risk. Equity Interest Other. ING Dutch Plus Note High Risk Equity Interest Other ING Dutch Plus Note Minimaal 155%* aflossing bij stijgende of beperkt dalende beurzen Bescherming tot 35% koersdaling t.o.v. de startwaarde Profiteer van een mogelijke stijging

Nadere informatie

EMPEN C REDIT L INKED N OTE

EMPEN C REDIT L INKED N OTE EMPEN C REDIT L INKED N OTE per juli 2011 Profiteer van een aantrekkelijke rente met een beperkt risico Profiteer van een aantrekkelijke rente met een beperkt risico De Europese rente staat momenteel op

Nadere informatie

Euro Garant Note. Profiteer van de 50 belangrijkste aandelen uit de Eurozone Met een garantie op einddatum Dagelijks verhandelbaar.

Euro Garant Note. Profiteer van de 50 belangrijkste aandelen uit de Eurozone Met een garantie op einddatum Dagelijks verhandelbaar. Protection Equity Interest Other Euro Garant Note Profiteer van de 50 belangrijkste aandelen uit de Eurozone Met een garantie op einddatum Dagelijks verhandelbaar Beleg in de 50 belangrijkste aandelen

Nadere informatie

Gestructureerde ProductenWijzer

Gestructureerde ProductenWijzer Gestructureerde ProductenWijzer Producten met gehele of gedeeltelijke hoofdsombescherming U bent mogelijk geïnteresseerd in beleggen in gestructureerde producten. Maar wat zijn gestructureerde producten?

Nadere informatie

High Risk. Equity Interest Other. ING Metal Index Note

High Risk. Equity Interest Other. ING Metal Index Note High Risk Equity Interest Other ING Metal Index Note 175% participatie in de mogelijke stijging van een metalen-index 60% garantie van de nominale waarde op einddatum Maximum aflossing: 187,50% van de

Nadere informatie

Rabo Wealth Protector II

Rabo Wealth Protector II Dit prospectus is gemaakt voor de uitgifte van dit product en wordt daarna niet meer geactualiseerd. Als u in dit product wilt beleggen is het daarom belangrijk dat u ook alle informatie over dit product

Nadere informatie

ABN AMRO Garantie Beleggen: ABN AMRO Wereld Garantie Notes

ABN AMRO Garantie Beleggen: ABN AMRO Wereld Garantie Notes ABN AMRO Garantie Beleggen: ABN AMRO Wereld Garantie Notes Wereldwijd beleggen met een veilig gevoel Eenvoudig beleggen in wereldwijde aandelenmarkten Gegarandeerd uw nominale inleg terug op de afloopdatum

Nadere informatie

Rabo AEX Click Note. Van 24 januari tot 11 februari, 15.00 uur kunt u inschrijven op dit aantrekkelijke beleggingsproduct.

Rabo AEX Click Note. Van 24 januari tot 11 februari, 15.00 uur kunt u inschrijven op dit aantrekkelijke beleggingsproduct. Rabo AEX Click Note Rabo AEX Click Note De AEX-index heeft het afgelopen jaar per saldo weinig beweging laten zien. Voor de belegger die denkt dat de AEX-index de komende jaren een stijgende lijn zal laten

Nadere informatie

Productoverzicht Rabo AEX Garant september-08

Productoverzicht Rabo AEX Garant september-08 Dit prospectus is gemaakt voor de uitgifte van dit product en wordt daarna niet meer geactualiseerd. Als u in dit product wilt beleggen is het daarom belangrijk dat u ook alle informatie over dit product

Nadere informatie

Wilgenhaege P7* Rendement en rust

Wilgenhaege P7* Rendement en rust Wilgenhaege P7* Rendement en rust Rente-certificaat gerelateerd aan de DJ EURO STOXX 50 looptijd 7 jaar Vaste rente van 7% in loopjaar 1 en 2 Jaarlijks 7% doelrente in loopjaar 3, 4, 5, 6 en 7 Doelrente

Nadere informatie

Rabo Performance Plus Note

Rabo Performance Plus Note Rabo Performance Plus Note Rabo Performance Plus Note Wie een voorsprong krijgt, maakt meer kans op een overwinning. Wilt u die voorsprong? Stap dan nu in de Rabo Performance Plus Note en beleg in een

Nadere informatie

ING Inflatie Protectie Note

ING Inflatie Protectie Note Protection Equity Interest Other Deze brochure is opgesteld voor de aanbieding van deze Note en is na sluiting van de inschrijvingsperiode niet meer geactualiseerd. Voor actuele informatie met betrekking

Nadere informatie

Het is tijd voor de Rabobank.

Het is tijd voor de Rabobank. Dit prospectus is gemaakt voor de uitgifte van dit product en wordt daarna niet meer geactualiseerd. Als u in dit product wilt beleggen is het daarom belangrijk dat u ook alle informatie over dit product

Nadere informatie

Rabobank Rentelift Obligatie

Rabobank Rentelift Obligatie Rabo International. London Branch Thames Court,One Queenhithe London EC4V 3RL Rabobank Rentelift Obligatie Rabobank Rentelift Obligatie U hebt een visie op de ontwikkeling van de geldmarkt. U bent er van

Nadere informatie

Rabo Wealth Protector 05/15

Rabo Wealth Protector 05/15 Dit prospectus is gemaakt voor de uitgifte van dit product en wordt daarna niet meer geactualiseerd. Als u in dit product wilt beleggen is het daarom belangrijk dat u ook alle informatie over dit product

Nadere informatie

Uitkomen voor de beste resultaten. DB Star Performer

Uitkomen voor de beste resultaten. DB Star Performer Uitkomen voor de beste resultaten DB Star Performer Gestimuleerd rendement Voordelen Hoe het werkt Simulatie aan de hand van historische gegevens geeft consistente resultaten op lange termijn Voordelen

Nadere informatie

ING Soft Commodities Coupon Note

ING Soft Commodities Coupon Note Limited Risk Equity Interest Other ING Soft Commodities Coupon Note Profiteer van een gelijkblijvende of (licht) stijgende prijs van landbouwgrondstoffen Mogelijk coupon per jaar 97% garantie van de nominale

Nadere informatie

D E G R O O F & C I E I N T R O D U C E E R T : Degroof VIPp Eurostoxx 50 Garantienotes

D E G R O O F & C I E I N T R O D U C E E R T : Degroof VIPp Eurostoxx 50 Garantienotes D E G R O O F & C I E I N T R O D U C E E R T : Degroof VIPp Eurostoxx 50 Garantienotes Aantr ekkelijke note voor zowel obligatie- als aandelenbeleggers: 100% Inleggarantie op de einddatum (looptijd 8

Nadere informatie

ING Liric Eurozone oktober 2015

ING Liric Eurozone oktober 2015 ING Liric Eurozone oktober 2015 95% garantie van de nominale waarde op de einddatum Voor 104% participeren in de mogelijke stijging van een toonaangevende Europese aandelenindex Aflossingsdatum: 2 oktober

Nadere informatie

Klik & Klaar Note AEX IV

Klik & Klaar Note AEX IV Klik & Klaar Note AEX IV Hoog rendement, zelfs bij een gelijkblijvende index Uitzicht op een coupon van mogelijk 17,5% 1 per jaar Zelfs bij een gelijkblijvende index een hoog rendement Beschermd tegen

Nadere informatie

ING Soft Commodities Clicker. Profiteer van de mogelijke stijging van de prijs van landbouwgrondstoffen. Ieder halfjaar uw rendement vastclicken

ING Soft Commodities Clicker. Profiteer van de mogelijke stijging van de prijs van landbouwgrondstoffen. Ieder halfjaar uw rendement vastclicken Protection Equity Interest Other Deze brochure is opgesteld voor de aanbieding van deze Note en is na sluiting van de inschrijvingsperiode niet meer geactualiseerd. Voor actuele informatie met betrekking

Nadere informatie

International Income Note

International Income Note International Income Note Gegarandeerd inkomen uit uw internationale belegging 3% inkomen per jaar Profiteren van een mogelijke stijging van Europese en Aziatische beurzen 100% hoofdsomgarantie op de afloopdatum

Nadere informatie

Profiteer van stijgende grondstofprijzen

Profiteer van stijgende grondstofprijzen Profiteer van stijgende grondstofprijzen Profiteer van stijgende grondstofprijzen De prijzen van grondstoffen zijn de afgelopen jaren sterk gestegen. Gedreven door de vraag vanuit China en India zijn met

Nadere informatie

Klik & Klaar Note AEX V

Klik & Klaar Note AEX V Klik & Klaar Note AEX V Hoog rendement, zelfs bij een gelijkblijvende index Uitzicht op een coupon van 15,0% 1 per jaar Zelfs bij een gelijkblijvende index een hoog rendement Beschermd tegen koersdalingen

Nadere informatie

Onderzoek Indextrackers. Samenvatting

Onderzoek Indextrackers. Samenvatting Onderzoek Indextrackers Samenvatting 1. Inleiding De stichting Autoriteit Financiële Markten (AFM) houdt toezicht op correcte, duidelijke en niet misleidende informatieverstrekking aan consumenten. Het

Nadere informatie

PLUK DE VRUCHTEN VAN 3 STERAANDELEN

PLUK DE VRUCHTEN VAN 3 STERAANDELEN beleggen Autocall Belgacom-ING-Total PLUK DE VRUCHTEN VAN 3 STERAANDELEN n Een coupon van 11% bruto bij een stijging of een daling tot -50% van Belgacom-ING-Total n Looptijd van 1 tot 4 jaar De voordelen

Nadere informatie

ING Liric Grondstoffen oktober 2015

ING Liric Grondstoffen oktober 2015 ING Liric Grondstoffen oktober 2015 95% garantie van de nominale waarde op de einddatum Voor 71% participeren in de mogelijke stijging van een toonaangevende grondstoffenindex Aflossingsdatum: 2 oktober

Nadere informatie

ABN AMRO Garantie Beleggen: Wereld Garantie Notes

ABN AMRO Garantie Beleggen: Wereld Garantie Notes ABN AMRO Garantie Beleggen: Wereld Garantie Notes Wereldwijd beleggen met een onbezorgd gevoel Eenvoudig beleggen in wereldwijde aandelenmarkten Gegarandeerd de nominale waarde terug op de afloopdatum

Nadere informatie

Dow Jones EURO STOXX 50 Klik Note

Dow Jones EURO STOXX 50 Klik Note Dow Jones EURO STOXX 50 Klik Note Profiteren van een stijging en automatisch winst veilig stellen Profiteren van een stijging van de DJ EURO STOXX 50 Index tot en met een maximum van 175% 1 De mogelijkheid

Nadere informatie

FLuctuating EURibor Note. Profiteer van een potentieel hoge rentevergoeding

FLuctuating EURibor Note. Profiteer van een potentieel hoge rentevergoeding FLuctuating EURibor Note W a t i s d e F L E U R II N o t e? De FLEUR II Note (FLEUR II) is een vastrentend beleggingsinstrument met een maximale looptijd van 10 jaar waarmee de belegger kan profiteren

Nadere informatie

GLOBAL 90% PROTECTION NOTE

GLOBAL 90% PROTECTION NOTE GLOBAL 90% PROTECTION NOTE Bent u op zoek naar een belegging met gedeeltelijke garantie van de nominale waarde? Terwijl u wél kunt profiteren van mogelijk stijgende aandelenkoersen? Dan kan de Global 90%

Nadere informatie

Structured products. September 2014. Index Garantie Notes. Inlegvel VL Index Garantie Note AEX 14-20

Structured products. September 2014. Index Garantie Notes. Inlegvel VL Index Garantie Note AEX 14-20 Structured products tember 2014 Index Garantie Notes 2 De VL Index Garantie Note AEX 14-20 (de Note ) wordt uitgegeven onder het Basis Prospectus van het Structured Note Programme ter waarde van 2 miljard

Nadere informatie

Beleggingsadviseur - Beleggingsproducten

Beleggingsadviseur - Beleggingsproducten Beleggingsadviseur - Beleggingsproducten Beschrijving Zara Korebrits is beleggingsadviseur. Ze is 32 jaar, DSI-gecertificeerd en werkzaam bij Calculus Effectenbank, deelnemer bij het DSI. Zij adviseert

Nadere informatie

13492-11-2006. Rabo AEX Top Note. Het is tijd voor de Rabobank. www.rabobank.nl

13492-11-2006. Rabo AEX Top Note. Het is tijd voor de Rabobank. www.rabobank.nl Dit prospectus is gemaakt voor de uitgifte van dit product en wordt daarna niet meer geactualiseerd. Als u in dit product wilt beleggen is het daarom belangrijk dat u ook alle informatie over dit product

Nadere informatie

Wilgenhaege Memory Coupon Note

Wilgenhaege Memory Coupon Note Jaarlijks * coupon als onderliggende Index op de arlijkse peildatum niet meer dan 40% is gedaald t.o.v. de startwaarde Mogelijkheid om gemiste coupons alsnog te ontvangen op een latere coupon betaaldatum

Nadere informatie

Rabo Variabele Coupon Obligatie

Rabo Variabele Coupon Obligatie Dit prospectus is gemaakt voor de uitgifte van dit product en wordt daarna niet meer geactualiseerd. Als u in dit product wilt beleggen is het daarom belangrijk dat u ook alle informatie over dit product

Nadere informatie

Index Performance Deposito. Wanneer is een Index Performance Deposito geschikt voor u? Hoe werkt een Index Performance Deposito?

Index Performance Deposito. Wanneer is een Index Performance Deposito geschikt voor u? Hoe werkt een Index Performance Deposito? Van Lanschot Index Performance Deposito Wilt u profiteren van een verwachte koersontwikkeling op een index? Hebt u een geldbedrag over en wilt u over dit geldbedrag mogelijk een aantrekkelijk rentepercentage

Nadere informatie

Index Garantie Notes

Index Garantie Notes Structured products Januari 2015 Index Garantie Notes 2 De voorwaarden van de VL Index Garantie Note Wereld 15-20 (de Note ) zijn vermeld in de Definitieve Voorwaarden (de Final Terms ). De Final Terms

Nadere informatie

Vraag en antwoord: waarom beleggen in staatsobligaties?

Vraag en antwoord: waarom beleggen in staatsobligaties? ING Investment Office Publicatiedatum: 13 maart 2014 Vraag en antwoord: waarom beleggen in staatsobligaties? In onze beleggingsvisie op 2014 ( Visie 2014: minder crisis, meer groei ) kunt u lezen dat we

Nadere informatie

AEGON Rendementplan voor uw kind. Je gunt je kind een mooie toekomst

AEGON Rendementplan voor uw kind. Je gunt je kind een mooie toekomst AEGON Rendementplan voor uw kind Je gunt je kind een mooie toekomst Ieder mens heeft wel een droom. Een wens. Een ambitie. Ieder mens heeft een wil. Ook uw kind heeft een eigen wil. De wil om iemand te

Nadere informatie

Gaat u beleggen? Publieksfolder

Gaat u beleggen? Publieksfolder Gaat u beleggen? Publieksfolder Gaat u beleggen? U wilt meer weten over beleggen. Misschien belegt u al een tijdje in effecten, bijvoorbeeld in aandelen, obligaties of opties. Of misschien denkt u er over

Nadere informatie

e m p e n Eu r o Fi n a n c i a l s Ce r t i f i c a a t Hoog rendement bij een licht stijgende aandelenmarkt

e m p e n Eu r o Fi n a n c i a l s Ce r t i f i c a a t Hoog rendement bij een licht stijgende aandelenmarkt De krediet- en liquiditeitscrisis die in 2007 begon heeft tot nu toe veel teweeggebracht. Ook buiten de Verenigde Staten, waar de problemen zijn ontstaan, hebben vele banken en verzekeraars te maken met

Nadere informatie

Structured products. Juni 2015. Digital Coupon Notes

Structured products. Juni 2015. Digital Coupon Notes Structured products Juni 2015 Bij deze brochure hoort een Inlegvel over uw specifieke Note. Het Inlegvel wordt geacht deel uit te maken van deze brochure en geeft de voorwaarden van een specifieke Note.

Nadere informatie

Lees in ieder geval de volgende op deze website geplaatste informatie:

Lees in ieder geval de volgende op deze website geplaatste informatie: Deze brochure is gemaakt voor de uitgifte van dit product en wordt daarna niet meer geactualiseerd. Als u in dit product wilt beleggen is het daarom belangrijk dat u ook alle informatie over dit product

Nadere informatie

Eindexamen m&o vwo 2010 - I

Eindexamen m&o vwo 2010 - I Opgave 2 Bij deze opgave horen de informatiebronnen 1 tot en met 5. In deze opgave blijven de belastingen buiten beschouwing. Particuliere beleggers kunnen op verschillende manieren vermogen opbouwen,

Nadere informatie

Vragenlijst. - in te vullen door financieel adviseur -

Vragenlijst. - in te vullen door financieel adviseur - Vragenlijst - in te vullen door financieel adviseur - Vaststelling risicoprofiel Voor de bepaling van het risicoprofiel dient uw cliënt de volgende acht vragen naar waarheid te beantwoorden. 1. Met welke

Nadere informatie

GBF METROPOLE Sélection A (ISIN: FR0007078811) Deze ICBE wordt beheerd door METROPOLE GESTION

GBF METROPOLE Sélection A (ISIN: FR0007078811) Deze ICBE wordt beheerd door METROPOLE GESTION Essentiële beleggersinformatie Dit document verschaft u essentiële beleggersinformatie aangaande dit fonds. Het is geen marketingmateriaal. De verstrekte informatie is bij wet voorgeschreven en is bedoeld

Nadere informatie

Het beste scenario voor uw belegging

Het beste scenario voor uw belegging db Best Strategy Notes Het beste scenario voor uw belegging gegarandeerd de beste strategie een gediversifieerde belegging een coupon van maximum 25% bruto* op vervaldag een korte looptijd van 2,5 jaar

Nadere informatie

Klik & Klaar Note Basismaterialen

Klik & Klaar Note Basismaterialen Klik & Klaar Note Basismaterialen Hoog rendement, zelfs bij licht dalende aandelen Uitzicht op een coupon van mogelijk 18% 1 per ar Beschermd tegen koersdalingen tot en met 50% op de afloopdatum Goed alternatief

Nadere informatie

Uitgevende Instelling: F. Van Lanschot Bankiers N.V (BBB+ / A-) April 2015. Trigger Notes. Inlegvel VL Dutch Trigger Note 15-20

Uitgevende Instelling: F. Van Lanschot Bankiers N.V (BBB+ / A-) April 2015. Trigger Notes. Inlegvel VL Dutch Trigger Note 15-20 Uitgevende Instelling: F. Van Lanschot Bankiers N.V (BBB+ / A-) April 2015 Trigger Notes 2 De voorwaarden van de VL Dutch Trigger Note 15-20 (de Note ) zijn vermeld in de Definitieve Voorwaarden (de Final

Nadere informatie

Rendement Certificaten

Rendement Certificaten Rendement Certificaten Een alternatief voor een rechtstreekse belegging in aandelen!* Aantrekkelijk vast rendement, indien de onderliggende waarde boven de rendementgrens blijft handelen Ook kans op een

Nadere informatie

Datum eerste inleg: 1 januari 1992 3.600,- per jaar steeds op 1 januari Uitbetaling eindbedrag: 31 december 2011

Datum eerste inleg: 1 januari 1992 3.600,- per jaar steeds op 1 januari Uitbetaling eindbedrag: 31 december 2011 Informatiebron 1 Beleggingsovereenkomst Regendrop 13 2435 RD Rookbaai Rookbaai, 1 november 1991 Geachte heer Traaghand, Naar aanleiding van uw verzoek om informatie over ons beleggingsproduct kunnen wij

Nadere informatie

DE WIND ZIT MEE VOOR UW BELEGGINGEN

DE WIND ZIT MEE VOOR UW BELEGGINGEN BELEGGEN Absolute Direction Notes DE WIND ZIT MEE VOOR UW BELEGGINGEN een coupon zowel bij stijging als daling van de Europese aandelenmarkt een coupon van maximaal 35% bruto* op vervaldag een looptijd

Nadere informatie

Vermogen opbouwen voor later

Vermogen opbouwen voor later BeleggingsRekening U wilt geld opzij zetten voor later en een vermogen opbouwen. Omdat uw kinderen nog gaan studeren, u graag die verre reis wilt maken, een tweede huis wilt kopen, eerder wilt stoppen

Nadere informatie

De 17 beleggingsprofielen voor Begeleid Beleggen van Nationale-Nederlanden

De 17 beleggingsprofielen voor Begeleid Beleggen van Nationale-Nederlanden De 17 beleggingsprofielen voor Begeleid Beleggen van Nationale-Nederlanden Nationale-Nederlanden hanteert 17 beleggingsprofielen verdeeld over de categorieën Defensief, Neutraal, Offensief en Liquide.

Nadere informatie

ABN AMRO Capital Protected Notes. Gegarandeerd beleggen volgens eigen koers

ABN AMRO Capital Protected Notes. Gegarandeerd beleggen volgens eigen koers ABN AMRO Capital Protected Notes Gegarandeerd beleggen volgens eigen koers Bent u op zoek naar een garantieproduct waamee u kunt profiteren van stijgende markten? Wilt u zelf uw beleggingsinstrument samenstellen?

Nadere informatie

Reverse Exchangeable Notes. Het basisprospectus (d.d. 13 maart 2013) is goedgekeurd door het Bafin, de Duitse regelgever.

Reverse Exchangeable Notes. Het basisprospectus (d.d. 13 maart 2013) is goedgekeurd door het Bafin, de Duitse regelgever. Reverse Exchangeable Notes Het basisprospectus (d.d. 13 maart 2013) is goedgekeurd door het Bafin, de Duitse regelgever. 02 Reverse Exchangeable Notes Reverse Exchangeable Notes Profiteer van een vaste

Nadere informatie

Brazilië, Rusland, India en China in één Liric

Brazilië, Rusland, India en China in één Liric Brazilië, Rusland, India en China in één Liric ING LIRIC BRIC Beleg in de snelst groeiende regio s ter wereld met de Expertise van een team van beleggingsspecialisten en 90 % kapitaalgarantie BRIC; de

Nadere informatie

AEGON Verzekeren&Beleggen. Beleggingsprofiel

AEGON Verzekeren&Beleggen. Beleggingsprofiel AEGON Verzekeren&Beleggen Beleggingsprofiel Waarom uw beleggingsprofiel vaststellen? U heeft aangegeven een AEGON Verzekeren&Beleggen beleggingsverzekering te willen afsluiten. Door het invullen van de

Nadere informatie

AEGON Rendementplan. Je wilt meer dan sparen

AEGON Rendementplan. Je wilt meer dan sparen AEGON Rendementplan Je wilt meer dan sparen Ieder mens heeft wel een droom. Een wens. Een ambitie. Ieder mens heeft een wil. Nadenken over wat je echt wilt. Iedereen doet dat van tijd tot tijd. Even stilstaan

Nadere informatie

FLuctuating EURibor Note. Profiteer van een potentieel hoge rentevergoeding

FLuctuating EURibor Note. Profiteer van een potentieel hoge rentevergoeding FLuctuating EURibor Note Wat is de FLEUR Note? De FLEUR Note (FLEUR) is een vastrentend beleggingsinstrument met een maximale looptijd van 10 jaar waarmee de belegger kan profiteren van een potentieel

Nadere informatie

Rabo AEX Note mei 2016. Het is tijd voor de Rabobank.

Rabo AEX Note mei 2016. Het is tijd voor de Rabobank. Rabo AEX Note mei 2016 Het is tijd voor de Rabobank. Rabo AEX Note mei 2016 Het afgelopen jaar hebben de aandelenbeurzen extreme dalingen vertoond. De economische crisis die hieraan ten grondslag ligt,

Nadere informatie

Risicoprofiel bepalen

Risicoprofiel bepalen Handleiding voor de adviseur: Met dit formulier heeft u een hulpmiddel om het risicoprofiel van uw cliënt te bepalen. De acht vragen leiden tot een standaard risicoprofiel. De risicobereidheid van uw cliënt

Nadere informatie

Klik & Klaar Performance Note Uitzendbureau s Kans op hoge coupon of koersstijging

Klik & Klaar Performance Note Uitzendbureau s Kans op hoge coupon of koersstijging Klik & Klaar Performance Note Uitzendbureau s Kans op hoge coupon of koersstijging Uitzicht op een coupon van mogelijk 19% 1 per jaar Het Performance principe: profiteren van de procentuele stijging van

Nadere informatie

DE BESTE START VOOR UW BELEGGING

DE BESTE START VOOR UW BELEGGING BELEGGEN Optimal Timing 2015 DE BESTE START VOOR UW BELEGGING Instappen op het laagste niveau tijdens het eerste jaar Deelname aan de evolutie van de Dow Jones EuroStoxx Select Dividend 30 Looptijd van

Nadere informatie

Rabo Performance Clicker

Rabo Performance Clicker Rabo Performance Clicker Het gaat goed met de wereldeconomie. Ook voor de komende jaren wordt groei verwacht. Dat betekent goede kansen op mooie rendementen voor internationaal opererende bedrijven. Natuurlijk

Nadere informatie

Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier. Grafiek 1 - Nederlandse aankopen buitenlandse effecten

Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier. Grafiek 1 - Nederlandse aankopen buitenlandse effecten Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier Nederlandse beleggers hebben in 21 per saldo voor bijna EUR 12 miljard buitenlandse effecten verkocht. Voor EUR 1 miljard betrof dit buitenlands

Nadere informatie

Juli 2014. Structured products. Index Garantie Notes. Index Garantie Notes

Juli 2014. Structured products. Index Garantie Notes. Index Garantie Notes Structured products Juli 2014 1 Bij deze brochure hoort een Inlegvel over uw specifieke Note. Het Inlegvel wordt geacht deel uit te maken van deze brochure en geeft de voorwaarden van een specifieke Note.

Nadere informatie

Risico pariteit -1- 1 Aandelen Wereldwijd Ontwikkelde Markten - MSCI World Index MSCI Daily Net TR World Euro, Aandelen Wereldwijd

Risico pariteit -1- 1 Aandelen Wereldwijd Ontwikkelde Markten - MSCI World Index MSCI Daily Net TR World Euro, Aandelen Wereldwijd Risico pariteit Risico pariteit is een techniek die wordt ingezet om de risico s in een beleggingsportefeuille te reduceren. Sinds 2008 heeft risico pariteit om drie redenen veel aandacht gekregen: 1.

Nadere informatie

Turbo s. Brochure bestemd voor particuliere beleggers BASIC. Member of the KBC group

Turbo s. Brochure bestemd voor particuliere beleggers BASIC. Member of the KBC group Brochure bestemd voor particuliere beleggers p. 2 Index 1. Hoe werken ze? 3 2. Welke kosten zijn er bij een belegging in Turbo s, Speeders, Sprinters,? 5 3. Wat zijn de voordelen van Turbo s? 5 4. Welke

Nadere informatie

ING Olie Clicker. Profiteer van de mogelijke stijging van de olieprijs. Ieder halfjaar uw rendement vastclicken

ING Olie Clicker. Profiteer van de mogelijke stijging van de olieprijs. Ieder halfjaar uw rendement vastclicken Protection Equity Interest Other Deze brochure is opgesteld voor de aanbieding van deze Note en is na sluiting van de inschrijvingsperiode niet meer geactualiseerd. Voor actuele informatie met betrekking

Nadere informatie

Consumenteninformatie van de Autoriteit Financiële Markten. Loop geen onnodig risico. Verstandig beleggen

Consumenteninformatie van de Autoriteit Financiële Markten. Loop geen onnodig risico. Verstandig beleggen Consumenteninformatie van de Autoriteit Financiële Markten Loop geen onnodig risico Verstandig beleggen Voor wie is deze folder? Deze folder is voor iedereen die wil beleggen. In Nederland zijn er 1,5

Nadere informatie

Rente Plus Notes Met een kredietobligatie profiteren van stijgende rente

Rente Plus Notes Met een kredietobligatie profiteren van stijgende rente Rente Plus Notes Met een kredietobligatie profiteren van stijgende rente Jaarlijks een minimale coupon en kans op meer Profiteren van een stijgende rente Dagelijks verhandelbaar via Euronext Amsterdam

Nadere informatie

Essentiële Beleggersinformatie

Essentiële Beleggersinformatie Essentiële Beleggersinformatie Dit document verschaft u essentiële beleggersinformatie aangaande dit fonds. Het is geen marketingmateriaal. De verstrekte informatie is bij wet voorgeschreven en is bedoeld

Nadere informatie

Een akkoord! Wat betekent dat voor u?

Een akkoord! Wat betekent dat voor u? Een akkoord! Wat betekent dat voor u? AEGON heeft in 2009 een akkoord gesloten met de Stichting Woekerpolis Claim en de Stichting Verliespolis over de maximale hoogte van de kosten van particuliere beleggingsverzekeringen.

Nadere informatie

De Vries Investment Services, Voor objectief en onafhankelijk beleggingsadvies

De Vries Investment Services, Voor objectief en onafhankelijk beleggingsadvies De Vries Investment Services is een onafhankelijk en objectief beleggingsadvieskantoor. Wij begeleiden beleggers bij het realiseren van hun financiële doelstellingen en bieden een service die banken niet

Nadere informatie

Overdracht van effecten aan RBS plc krachtens Deel VII van de Britse Financial Services and Markets Act 2000 RBS plc Regeling krachtens Deel VII

Overdracht van effecten aan RBS plc krachtens Deel VII van de Britse Financial Services and Markets Act 2000 RBS plc Regeling krachtens Deel VII De informatie opgenomen in dit document is uitsluitend bedoeld voor informatieve doeleinden en dient als naslagwerk voor beleggers in het in dit document beschreven product. Dit document geeft geen uitputtende

Nadere informatie

Vragen en antwoorden met betrekking tot de liquidatie van Robeco Life Cycle N.V.

Vragen en antwoorden met betrekking tot de liquidatie van Robeco Life Cycle N.V. Vragen en antwoorden met betrekking tot de liquidatie van Robeco Life Cycle N.V. Algemeen 1. Waarom wordt Robeco Life Cycle Funds N.V. geliquideerd? 2. Waarheen wordt het geliquideerde vermogen overgebracht?

Nadere informatie

Informatie beleggingsfondsen per 31 december 2014

Informatie beleggingsfondsen per 31 december 2014 Levensloop Rendement Informatie beleggingsfondsen per 31 december 2014 Productomschrijving Met Levensloop wordt geld gereserveerd waarmee in de toekomst (tussentijds) verlof kan worden gefinancierd. Door

Nadere informatie

Groenbeleggen met de Rabobank

Groenbeleggen met de Rabobank Groenbeleggen met de Rabobank Zuinig zijn op het milieu. We weten allemaal hoe belangrijk dat is. Zeker tegenwoordig. Natuurlijk kunnen we zelf actief zorgen voor een betere leefomgeving. Alleen: vaak

Nadere informatie

ABN AMRO Fortis OBAM Garantie Note Beschermd beleggen in een topfonds

ABN AMRO Fortis OBAM Garantie Note Beschermd beleggen in een topfonds ABN AMRO Fortis OBAM Garantie Note Beschermd beleggen in een topfonds Beleggen in het gerenommeerde fonds Fortis OBAM Profiteren van een evenwichtige wereldwijde spreiding en een unieke beleggingsfilosofie

Nadere informatie

Rabo Eurostoxx 50 Note oktober 2016. Het is tijd voor de Rabobank.

Rabo Eurostoxx 50 Note oktober 2016. Het is tijd voor de Rabobank. Rabo Eurostoxx 50 Note oktober 2016 Het is tijd voor de Rabobank. Rabo Eurostoxx 50 Note oktober 2016 Na de sterke dalingen ten gevolge van de financiële crisis hebben de aandelenmarkten in de eerste helft

Nadere informatie

Rabo Groen Obligaties. Rabobank. Een bank met ideeën.

Rabo Groen Obligaties. Rabobank. Een bank met ideeën. Rabo Groen Obligaties Rabobank. Een bank met ideeën. Groenbeleggen met de Rabobank Zuinig zijn op het milieu. We beseffen allemaal hoe belangrijk dat is. Zeker tegenwoordig. Natuurlijk kunnen we zelf actief

Nadere informatie

Kenmerken: XS0362112962. Munteenheid

Kenmerken: XS0362112962. Munteenheid Kenmerken: Uitgevende instelling ISIN Munteenheid ING Bank N.V. (rating: Aa1:AA) XS0362112962 Euro Nominale waarde per note 1.000,- Uitgifteprijs 1.020,- Kosten Onderliggende waarde Inschrijfperiode De

Nadere informatie

ING Eurozone Premie Note november 2017

ING Eurozone Premie Note november 2017 ING Eurozone Premie Note november 2017 100% participatie in een Europese aandelenindex Minimaal 145% aflossing indien de Index gedurende de observatieperiode niet meer dan 40% onder de startwaarde sluit

Nadere informatie

ING Dutch Lookback Note

ING Dutch Lookback Note ING Dutch Lookback Note Voor 100% participeren in een Nederlandse aandelenindex De laagste slotkoers van de Index in de lookbackobservatieperiode als startwaarde Exclusief voor klanten van ABN AMRO MeesPierson

Nadere informatie

Toelichting bij Rabo LevensloopSparen/Beleggen

Toelichting bij Rabo LevensloopSparen/Beleggen Toelichting bij Rabo LevensloopSparen/Beleggen Deze toelichting maakt integraal onderdeel uit van het aanvraag/opdracht- en wijzigingsformulier c.q. de overeenkomst Rabo LevensloopSparen/Beleggen. Bewaar

Nadere informatie

Verzekeringen. Werkgever en personeel. Het Persoonlijk Pensioen Plan: verstandig beleggen voor een goed pensioen

Verzekeringen. Werkgever en personeel. Het Persoonlijk Pensioen Plan: verstandig beleggen voor een goed pensioen Defensieve Lifecycle Neutrale Lifecycle Offensieve Lifecycle Zelf beleggen Verzekeringen 2008 Werkgever en personeel Het Persoonlijk Pensioen Plan: verstandig beleggen voor een goed pensioen Werkgever

Nadere informatie

Informatie beleggingsfondsen per 30 juni 2015

Informatie beleggingsfondsen per 30 juni 2015 Levensloop Rendement Informatie beleggingsfondsen per 30 juni 2015 Productomschrijving Met Levensloop wordt geld gereserveerd waarmee in de toekomst (tussentijds) verlof kan worden gefinancierd. Door Loyalis

Nadere informatie

Reverse Exchangeable Notes

Reverse Exchangeable Notes Reverse Exchangeable Notes Achieving more together Commerzbank Reverse Exchangeable Notes 3 Commerzbank Reverse Exchangeable Notes Klassieke Reverse Exchangeable Notes: Vaste coupon & terugbetaling Vaste

Nadere informatie

LifeCycle Mix via Mijn pensioen. Voor een professioneel en zorgvuldig beheer van uw pensioenkapitaal

LifeCycle Mix via Mijn pensioen. Voor een professioneel en zorgvuldig beheer van uw pensioenkapitaal via Mijn pensioen Voor een professioneel en zorgvuldig beheer van uw pensioenkapitaal LifeCycle Mix via Mijn pensioen Voor een professioneel en zorgvuldig beheer van uw pensioenkapitaal Een persoonlijke

Nadere informatie

Structured products. September 2014. Index Garantie Notes. Inlegvel VL Index Garantie Note USA 14-19

Structured products. September 2014. Index Garantie Notes. Inlegvel VL Index Garantie Note USA 14-19 Structured products September 2014 Index Garantie Notes 2 De voorwaarden van de VL Index Garantie Note USA 14-19 (de Note ) zijn vermeld in de Definitieve Voorwaarden (de Final Terms ). De Final Terms

Nadere informatie

ING Liric Grondstoffen augustus 2017

ING Liric Grondstoffen augustus 2017 ING Liric Grondstoffen augustus 2017 Garantiewaarde op de aflossingsdatum van EUR 95 per Liric Voor 95% participeren in de mogelijke stijging van een toonaangevende grondstoffenindex Dagelijks verhandelbaar

Nadere informatie

Samenvatting. 1. Procedure

Samenvatting. 1. Procedure Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 2012-84 d.d. 14 maart 2012 (mr. J. Wortel, voorzitter, de heren R.H.G. Mijné en drs. L.B. Lauwaars RA, leden en mr. D.M.A. Gerdes, secretaris)

Nadere informatie

April 2015. Structured products. Trigger Notes. Memory Coupon

April 2015. Structured products. Trigger Notes. Memory Coupon Structured products April 2015 Memory Coupon Bij deze brochure hoort een Inlegvel over uw specifieke Note. Het Inlegvel wordt geacht deel uit te maken van deze brochure en geeft de voorwaarden van een

Nadere informatie

Toelichting beleggingsbeleid Triodos Bank Private Banking

Toelichting beleggingsbeleid Triodos Bank Private Banking Toelichting beleggingsbeleid Triodos Bank Private Banking Heeft u vragen? Neemt u dan telefonisch contact op met Triodos Bank Private Banking via 030 693 65 05. Of stuur een e-mail naar private.banking@triodos.nl.

Nadere informatie

Turbo s. Brochure bestemd voor particuliere beleggers BASIC. Een onderneming van de KBC-groep

Turbo s. Brochure bestemd voor particuliere beleggers BASIC. Een onderneming van de KBC-groep Brochure bestemd voor particuliere beleggers p. 2 Index 1. Hoe werken ze? 3 2. Welke kosten zijn er bij een belegging in Turbo s, Speeders, Sprinters,? 5 3. Wat zijn de voordelen van Turbo s? 5 4. Welke

Nadere informatie

Rabo Europe Triple Tracker

Rabo Europe Triple Tracker Dit prospectus is gemaakt voor de uitgifte van dit product en wordt daarna niet meer geactualiseerd. Als u in dit product wilt beleggen is het daarom belangrijk dat u ook alle informatie over dit product

Nadere informatie

Informatiewijzer. Beleggingsdoelstelling & Risicoprofielen. Today s Tomorrow Morgen begint vandaag

Informatiewijzer. Beleggingsdoelstelling & Risicoprofielen. Today s Tomorrow Morgen begint vandaag Informatiewijzer Beleggingsdoelstelling & Risicoprofielen Today s Tomorrow Morgen begint vandaag Beleggen op een manier die bij u past! Aangenomen mag worden dat beleggen een voor u een hoger rendement

Nadere informatie