Acute hepatitis-b-virusreactivatie na R-CHOP-behandeling: een potentieel levensgevaarlijke aandoening

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Acute hepatitis-b-virusreactivatie na R-CHOP-behandeling: een potentieel levensgevaarlijke aandoening"

Transcriptie

1 Acute hepatitis-b-virusreactivatie na R-CHOP-behandeling: een potentieel levensgevaarlijke aandoening Acute hepatitis B virus reactivation following R-CHOP treatment: a potentially fatal condition E.M. Schipper, J.T. Brouwer en R.E. Brouwer Samenvatting Hepatitis-B-virusinfectie (HBV) is een frequent voorkomend probleem bij met name patiënten uit Zuid- Oost Azië en het Middellandse Zeegebied. Reactivatie van HBV bij chronisch dragerschap is een potentieel probleem bij patiënten met een hematologische maligniteit die met chemotherapie worden behandeld. Met de introductie van nieuwe immuuntherapieën, zoals rituximab, lijkt dit risico nog groter geworden. Wij werden recentelijk geconfronteerd met een Hindoestaanse patiënte met een grootcellig B-cellymfoom die na R-CHOP-chemotherapie een fulminante hepatitis ontwikkelde. Zij bleek drager te zijn van het HBV. Behandeling met lamivudine en corticosteroïden volgde. Helaas overleed patiënte desondanks aan leverfalen, gecompliceerd door multi-orgaanfalen. Bij hematologische patiënten die worden behandeld met chemotherapie of immuuntherapie lijkt het screenen op HBV-dragerschap of een occulte HBV-infectie noodzakelijk, ook bij de niet-directe risicogroepen. Dit dient bij voorkeur protocollair te worden vastgelegd en geldt in het bijzonder voor rituximab-bevattende chemotherapie. Bij aangetoond dragerschap kan de kans op reactivatie fors worden verlaagd door profylactische behandeling met antivirale middelen tot ten minste 6 maanden na het beëindigen van de behandeling met rituximab. (Ned Tijdschr Hematol 2012;9:332-) Summary Hepatitis B virus (HBV) infection is a frequent problem seen especially in patients from Southeast Asia and the Mediterranean area. Reactivation of HBV in chronic carriers is a potential problem when patients with a hematological malignancy are treated with chemotherapy. The introduction of new immunotherapies like rituximab has led to an increase of this risk. Recently, we were confronted with a Hindu women with diffuse large B-cell lymphoma who developed fulminant hepatitis following R-CHOP chemotherapy. She turned out to be a chronic carrier of the hepatitis B virus. Treatment with lamivudine and corticosteroids was initiated. Unfortunately, the patient died as a result of liver failure, complicated by multi organ dysfunction syndrome. Screening of HBV status before initiation of treatment with chemotherapy or immunotherapy seems necessary, also in low-risk patients. Preferably, this screening is secured in a protocol and applies especially to patients treated with rituximab. In detected carriers the risk of reactivation of HBV can be significantly reduced by profylactic antiviral therapy and continuation of this treatment up to 6 months after cessation of rituximab. Auteurs: mw. E.M. Schipper, assistent in opleiding tot internist, afdeling Inwendige Geneeskunde, Erasmus Medisch Centrum, dhr. dr. J.T. Brouwer, MDL-arts/hepatoloog, afdeling Maag-Darm-Leverziekten, Reinier de Graaf Gasthuis, dhr. dr. R.E. Brouwer, internist-hematoloog, afdeling Inwendige Geneeskunde, Reinier de Graaf Gasthuis. Correspondentie graag richten aan mw. E.M. Schipper, assistent in opleiding tot internist, afdeling Inwendige Geneeskunde, Erasmus Medisch Centrum, s Gravendijkwal 230, 3015 CE, Rotterdam, tel.: , adres: Belangenconflict: geen gemeld. Financiële ondersteuning: geen gemeld Trefwoorden: chemotherapie, DLBCL, hepatitis-b-reactivatie, rituximab Key words: chemotherapy, DLBCL, hepatitis B reactivation, rituximab 332

2 ASAT / ALAT (U/l) bilirubine (umol/l) dag ASAT (U/l) ALAT (U/l) bilirubine (umol/l) 0 Figuur 1. Stoornissen van de leverwaarden bij patiënte. Inleiding Meer dan eenderde van de wereldbevolking is geïnfecteerd met het hepatitis-b-virus (HBV), waarbij naar schatting 350 miljoen mensen een chronisch dragerschap hebben ontwikkeld. Risicogebieden zijn onder meer Zuid-Oost Azië en landen rond de Middellandse Zee. Reactivatie van het HBV is een bekende complicatie in geval van cytotoxische behandeling en/of immuuntherapie voor kanker of auto-immuunziekten. Recentelijk werden wij geconfronteerd met een patiënte met een diffuus grootcellig B-cellymfoom (DLBCL) die werd behandeld met rituximab-bevattende chemotherapie en daarbij reactivatie van een chronische HBV-infectie ontwikkelde. Casus Op de polikliniek zagen wij een 71-jarige Hindoestaanse vrouw in verband met een nieuw ontstane zwelling rechts in de hals. De voorgeschiedenis vermeldde hypertensie, diabetes mellitus type 2 en COPD, waarvoor zij antihypertensiva en orale glucoseverlagende therapie gebruikte. Er waren geen B-symptomen. Lichamelijk onderzoek toonde een niet-zieke vrouw met een klier van 2 x 2 cm rechts laag in de hals. Verder geen lymfadenopathie of hepatosplenomegalie. Laboratoriumonderzoek toonde een normale bezinking en bloedbeeld, evenals een lactaatdehydrogenase. Ook de leverwaarden waren. Aanvullend afbeeldend onderzoek in de vorm van een computertomografie (CT)-scan van hals/thorax/abdomen toonde een tweetal lymfomen van 2,5 cm respectievelijk 2,0 cm in de kaakhoek rechts, maar verder geen afwijkingen. Een klierresectie toonde een beeld passend bij een diffuus grootcellig B-cellymfoom (DLBCL). Beenmergonderzoek was verdacht voor een lokalisatie van het B-cellymfoom, zodat de diagnose DLBCL stadium IVA werd gesteld met een lage international prognostic index (IPI)-score. Een multiple gated acquisition (MUGA)-scan toonde een linkerventrikelejectiefractie van 53% aan. Patiënte werd hierop behandeld met rituximab gecombineerd met CHOP (cyclofosfamide, doxorubicine, vincristine en prednison)-chemotherapie in een tweewekelijks schema met G-CSF-support in de vorm van pegfilgrastim. In totaal werden 6 kuren CHOP en kuren rituximab gegeven. Patiënte verdroeg de therapie goed, hoewel de vincristine-dosering moest worden aangepast in verband met polyneuropathieklachten. Reeds na 3 kuren was er sprake van een complete radiologische respons die ook na het beëindigen van de therapie aanhield. Twee weken na de laatste kuur werden echter afwijkende leverwaarden geconstateerd die snel verslechterden (zie Figuur 1). Er bleek sprake te zijn van een reactivatie van een HBV-infectie met een zeer hoge viral load van 2,32 x 10 E 10 IU/ml, positieve HBsAg en positieve hepatitis- B-core-antistoffen. Patiënte werd opgenomen en be- 333

3 NEDERLANDS TIJDSCHRIFT VOOR HEMATOLOGIE 1E+11 1E+10 3,23E E ,96E HBV-DNA (IU/ml) ,23E+06 2,5E factor V (%) dag HBV-DNA Factor-V-activiteit 0 Figuur 2. Afname van HBV-DNA na start lamivudine en afname van factor-v-activiteit als uiting van voortschrijdende verstoring van de stolling van patiënte. handeling met lamivudine werd gestart. Lamivudineresistentie werd uitgesloten. Helaas verslechterden leverfuncties met de dag met tevens een sterk gestoorde stolling, ondanks goede daling van het HBV- DNA onder lamivudine (zie Figuur 1 en 2). Patiënte werd encefalopathisch met ammonium van 13 mmol/l en op dag 30 van de opname werd gestart met corticosteroïden en lactulose. Uiteindelijk leek patiënte op te knappen en werd zij goed aanspreekbaar. Kort hierop ontwikkelde zij echter progressief oedeem en pleuravocht, waarbij werd gedacht aan een combinatie van leverfalen en hartfalen. Ondanks toediening van diuretica verslechterde de klinische toestand van patiënte dusdanig, dat werd besloten om actieve behandeling te staken, waarna zij snel overleed. Obductie werd niet toegestaan. Bespreking Rituximab is een chimeer humaan-muis monoklonaal antilichaam gericht tegen het CD20-antigeen op B- lymfocyten dat op grote schaal wordt toegepast als immuuntherapie, onder andere bij patiënten met non-hodgkinlymfoom. Rituximab induceert een langdurige B-celdepletie, waardoor er een groter risico is op reactivatie van inactieve virale infecties. Sinds 2001 zijn er multipele casus beschreven van reactivatie van een chronische hepatitis-b-infectie bij patiënten die worden behandeld met rituximab. Hoewel voornamelijk CD-positieve T-lymfocyten verantwoordelijk zijn voor lysis van HBV-geïnfecteerde hepatocyten, lijkt zowel de primaire inductie van CD-positieve T-lymfocyten als het onderhouden van de CD- positieve T-lymfocytencontrole ook afhankelijk van antigeenpresentatie door B-cellen. 1 Rituximab elimineert B-cellen, waardoor de patiënt een hoger risico heeft op reactivatie van het HBV. Er blijkt echter geen hoger risico op het oplopen van nieuwe infecties bij toevoeging van rituximab aan chemotherapie. 2 Patiënten met een hepatitis-b-infectie of doorgemaakte hepatitis-b-infectie kunnen zich in verschillende stadia van de infectie bevinden (zie Tabel 1, pagina 335). 3 Bij een acute infectie zijn er hoge waarden van de leverenzymen met positieve IgM-antistoffen tegen het HB- core -antigeen (anti-hbc). De acute infectie kan overgaan in een chronische infectie; hiervan bestaan 3 verschillende stadia. Bij de immuuntolerante fase zijn er normale waarden van de leverenzymen, maar is er wel een hoge concentratie HBV-DNA aantoonbaar. Bij een chronische (immuun)actieve fase zijn de leverenzymen verhoogd en is er ook een hoge concentratie HBV-DNA aantoonbaar in het serum. Bij de chronische inactieve fase is de concentratie HBV-DNA echter laag en zijn de leverenzymen niet verstoord. Deze fase werd vroeger ook wel drager- 334

4 Tabel 1. Interpretatie van hepatitis-b-serologie. 3 HBsAg Anti- HBc Anti-HBs ASAT/ALAT HBV-DNA Geen infectie ondetecteerbaar Acute infectie verhoogd hoog (detecteerbaar) Chronische drager, 3 stadia: 1) immuuntolerante fase 2) chronische actieve fase 3) chronische inactieve fase nerhoogd hoog (detecteerbaar) hoog (detecteerbaar) laag (detecteerbaar) HBsAg negatieve fase, 2 stadia: 1) occulte infectie 2) geklaarde infectie meestal meestal zeer laag (detecteerbaar) ondetecteerbaar Gevaccineerd ondetecteerbaar HBV-reactivatie of verhoogd detecteerbaar HBsAg=hepatitis-B- surface -antigeen, anti-hbc=antihepatitis-b- core -antilichaam, anti-hbs=antihepatitis-b- surface -antilichaam, ASAT=aspartaataminotransferase, ALAT=alanineaminotransferase. schap, immuuncontrole of viruslatentie genoemd. Daarnaast kan een acute infectie ook door het lichaam worden geëlimineerd. Er ontstaat dan een HBsAgnegatieve fase, vroeger ook wel viruseliminatie genoemd. Deze fase kent ook weer 2 vormen. Meestal is er sprake van een geklaarde infectie, waarbij het HBsAg dus is, het anti-hbc en het anti-hbs meestal ook is. Het HBV-DNA is niet meer aantoonbaar in het serum. Het virus is meestal echter niet volledig geëlimineerd en vaak kunnen nog stukjes DNA worden aangetoond in het leverweefsel. Dit verklaart waarom er bij een ogenschijnlijk genezen lever toch nog een reactivatie kan optreden bij extreme immuunsuppressie, zoals na levertransplantatie en soms ook bij rituximab. Soms is er nog wel een minimale hoeveelheid HBV-DNA in het bloed te vinden; in dat geval spreekt men van een occulte infectie. Reactivatie van hepatitis B wordt bij chronische dragers gedefinieerd als een verhoging van het aantal HBV- DNA-kopieën, ten minste tienvoudig ten opzichte van de uitgangswaarde, in combinatie met stijging van de transaminasen. Bij patiënten met een HBsAg stadium wordt reactivatie van hepatitis B gedefinieerd door reactivatie van het HBsAg en HBV- DNA met of zonder stijging van de leverenzymen. 4 Patiënten die chronisch drager zijn van het HBV hebben het hoogste risico om een reactivatie van het hepatitisvirus te krijgen (zie Tabel 2). Ook patiënten met een occulte infectie of een geklaarde infectie kunnen echter een reactivatie doormaken, omdat er nog virusdeeltjes in de lever en in mononucleaire cellen in perifeer bloed achterblijven. Het risico op reactivatie bij occulte dragers is 0,% bij chemotherapie alleen en 2,3-25% na behandeling met chemotherapie in combinatie met rituximab (zie Tabel 2) Gezien de hoge kans op reactivatie van hepatitis B bij chronische dragers en HBsAg-negatieve patiënten als gevolg van immuuntherapie, lijkt bepaling van de hepatitis-b-status bij alle patiënten die in aanmerking komen voor behandeling met rituximab verdedigbaar. In een recent artikel van de American Society of Clinical Oncology (ASCO) wordt echter gesteld dat er onvoldoende bewijs is om deze patiënten routinematig te screenen voor een hepatitis-binfectie. Wel wordt rituximab beschouwd als sterk immuunsuppressief, waardoor screening wel moet worden overwogen door de behandelaar. 11 De screening op hepatitis-b-infectie moet ten minste HBsAg- en hepatitis-b- core -antistoffen omvatten en bij positiviteit van 1 van beide tevens HBV-DNA. 335

5 NEDERLANDS TIJDSCHRIFT VOOR HEMATOLOGIE Tabel 2. Risico op reactivatie hepatitis-b-virusinfectie bij patiënten met hematologische maligniteiten. Chronisch drager Geklaarde infectie of occulte drager Chemotherapie 40-60% 2,3 0,% 4 Chemotherapie + rituximab 0% 5 2,3-25% 6,7 Hoewel in de verschillende HOVON-lymfoomstudies en de protocollen bij hematopoëtische stamceltransplantaties screening naar hepatitis-b-infectie verplicht wordt gesteld, lijkt dit buiten studieprotocol in de praktijk niet altijd stelselmatig te worden gedaan. Een voor de hand liggende reden is dat in Nederland de incidentie dusdanig laag is, dat hier niet altijd aan wordt gedacht. Wereldwijd zijn er ongeveer miljoen mensen drager van het HBV. In Nederland is de incidentie echter een stuk lager dan in de endemische landen. De incidentie is in Nederland 1,3 tot 2,0 per inwoners, waarvan ongeveer 10% chronisch dragerschap zal ontwikkelen. 12 Driekwart van de chronisch geïnfecteerde HBV-patiënten in Nederland is afkomstig uit hoog-endemische gebieden. Wanneer een chronisch dragerschap van hepatitis B is gevonden bij een patiënt die zal worden behandeld met rituximab, dient profylaxe met antivirale middelen te worden overwogen. Het middel van eerste keuze is lamivudine, een nucleosideanaloog die de HBV-reversetranscriptaseactiviteit remt en zo de HBV-DNA-synthese remt. Voor chronische HBVdragers is profylactische behandeling met lamivudine aangetoond nuttig. 13,14 Om optimale werking te bewerkstelligen, dient de therapie 1 week voor start van rituximab te worden gestart. Hoe lang moet worden doorbehandeld na het staken van rituximab is nog onderwerp van studie. 15 De aanbeveling in de huidige richtlijn van de Nederlandse Vereniging van Maag-Darm-Leverartsen is om de profylactische behandeling te continueren tot een halfjaar na de behandeling met rituximab. 16 Voor patiënten in de HBsAg-negatieve fase is het echter onduidelijk of profylactische behandeling met lamivudine zinvol is, mede gezien de lage kans op reactivatie van HBV bij deze patiënten (zie Tabel 3). 17 Wel is duidelijk dat het noodzakelijk is om bij deze patiënten zeer regelmatig het HBV-DNA en de leverenzymen te vervolgen. Na behandeling met chemotherapie en/of immuuntherapie kan het HBV-DNA een transiënte stijging laten zien, die niet altijd wordt gevolgd door een stijging van de transaminasen. 1 Bij een combinatie van virologische en biochemische reactivatie van het HBV is het noodzakelijk om de chemotherapie te onderbreken en te starten met antivirale therapie. Bij een stijging van het HBV-DNA zonder biochemische reactivatie is het nog onduidelijk of er een indicatie is voor behandeling met antivirale therapie. In het geval van een actieve infectie met hepatitis B worden patiënten uiteraard behandeld met nucleosideanaloga, waarmee bij vrijwel alle patiënten een Tabel 3. Indicaties voor antivirale therapie bij chemotherapie en/of immuuntherapie. Actieve infectie Chronisch dragerschap Occulte infectie Chemotherapie entecavir continu of tenofovir continu lamivudine tot 6 maanden na behandeling Close monitoring van HBV-DNA Chemotherapie + immuuntherapie (rituximab) entecavir continu of tenofovir continu lamivudine tot 6 maanden na behandeling lamivudine overwegen of close monitoring van HBV-DNA 336

6 Aanwijzingen voor de praktijk 1. Bij alle patiënten die een behandeling met rituximab voor een hematologische maligniteit zullen krijgen, dient de hepatitis-b-status te worden bepaald voorafgaand aan de behandeling met chemo- en/of immuuntherapie, ongeacht of deze patiënten tot een hoogrisicogroep behoren. Dit dient bij voorkeur protocollair te worden vastgelegd. 2. Screening naar hepatitis-b-virus (HBV) dient te omvatten: hepatitis-b- surface -antigeen (HbsAg) en antihepatitis-b- core -antilichaam (anti-hbc) en bij positiviteit van 1 van beide ook HBV-DNA. Hiermee worden alle patiënten opgespoord die drager zijn, een HBV hebben geklaard en patiënten met een occulte HBV-infectie. 3. Patiënten met chronisch dragerschap van hepatitis B komen in aanmerking voor profylactische behandeling met antivirale behandeling, zoals lamivudine. Deze behandeling dient gelijktijdig met rituximab te worden gestart en tot ten minste 6 maanden na staken van rituximab te worden gegeven. Frequente controles van HBV-DNA en leverenzymen zijn geïndiceerd. 4. Patiënten die HbsAg- zijn, kunnen alsnog reactivatie van hepatitis B ondergaan. Deze patienten zijn occulte dragers wanneer het HBV-DNA in lage aantallen detecteerbaar is. Indien er geen HBV-DNA detecteerbaar is, spreken we over een geklaarde infectie. De patiënten met een occulte HBV-infectie dienen nauwlettend te worden gecontroleerd met HBV-DNA en de leverenzymen, tot ten minste 6 maanden na het staken van de behandeling met rituximab. 5. Overleg met een infectioloog of hepatoloog over HBsAg-positieve en -negatieve patiënten die worden behandeld met rituximab zou laagdrempelig moeten plaatsvinden. goede suppressie van de virale replicatie te verkrijgen is. Daarom kunnen deze patiënten onder behandeling met nucleosideanaloga ook worden behandeld met chemo- en immuuntherapie (zie Tabel 3). Grootschalige toepassing van lamivudine geeft risico op vorming van resistentie. Resistentie ontwikkelt zich bij 14-32% van de patiënten binnen een jaar. 19 Andere anti-hbv-nucleosideanaloga (entecavir, tenofovir) zouden ook kunnen worden gegeven in plaats van lamivudine, maar ervaring is nog beperkt voor deze indicatie. Er zijn nauwelijks contra-indicaties voor het gebruik van nucleosideanaloga in situaties waar chemotherapie en/of immuuntherapie is geïndiceerd. Er is daarom geen plaats voor toediening van passieve anti-hbvantistoffen bij de behandeling van de verschillende stadia van hepatitis-b-infecties tijdens behandeling met rituximab. Conclusie Rituximab is een frequent toegepaste vorm van immuuntherapie bij de behandeling van onder andere patiënten met een maligne lymfoom. Tijdens of net na deze behandeling bestaat echter het risico van reactivatie van hepatitis B bij patiënten die drager zijn van het HBV. Dit risico bestaat ook bij patiënten in een HBsAg-negatieve fase, alhoewel dit risico lager is. Screening op hepatitis B moet worden overwogen bij alle patiënten die zullen worden behandeld met rituximab, aangezien de reactivatie van hepatitis B kan leiden tot uit- of afstel van de hematologische behandeling en aangezien de hepatitis fulminant en soms fataal kan verlopen, zoals de bovenstaande casus illustreert. Indien chronisch dragerschap of een occulte infectie van hepatitis B wordt aangetoond, kan behandeling met lamivudine de kans op reactivatie van hepatitis B fors verlagen. Referenties 1. Lazdina U, Alheim M, Nystrom J, et al. Priming of cytotoxic T cell responses to exogenous hepatitis B virus core antigen is B cell dependent. J Gen Virol 2003;4:

7 NEDERLANDS TIJDSCHRIFT VOOR HEMATOLOGIE 2. Lanini S, Molloy A, Fine P, et al. Risk of infection in patients with lymphoma receiving rituximab: a systematic review and meta-analysis. BMC Med 2011; 9: European Association for the Study of the Liver, Papatheodoridis G, Buti M, Cornberg M, et al. EASL clinical practice guidelines: management of chronic hepatitis B virus infection. J Hepat 2012;57: Yeo W, Johnson PJ. Diagnosis, prevention and management of hepatitis B virus reactivation during anticancer therapy. Hepatology 2006;43(2): Yeo W, Chan PK, Zhong S, et al. Frequency of hepatitis B virus reactivation in cancer patients undergoing cytotoxic chemotherapy: a prospective study of 626 patients with identification of risk factors. J Med Virol 2000;62: Hsu C, Hsiunh CA, Su IJ, et al. A revisit of prophylactic lamivudine for chemotherapy-associated hepatitis B reactivation in non-hodgkin s lymphoma: a randomized trial. Hepatology 200;47: Targhetta C, Cabras MG, Mamusa AM, et al. Hepatitis B virus-related liver disease in isolated anti-hepatitis B-core positive lymphoma patients receiving chemo- or chemo-immune therapy. Haematologica 200,93: Pei SN, Chen CH, Lee CM, et al. Reactivation of hepatitis B virus following rituximab-regimens: a serious complication in both HBsAg-positive and HBsAg-negative patients. Ann Hematol 2010;9: Yeo W, Chan TC, Leung NWY, et al. Hepatitis B virus reactivation in lymphoma patients with prior resolved hepatitis B undergoing anticancer therapy with or without rituximab. J Clin Oncol 2009;27: Ji D, Cao J, Hong X, et al. Low incidence of hepatitis B virus reactivation during chemotherapy among diffuse large B-cell lymphoma patients who are HBsAg-negative/ HBcAb-positive: a multicenter retrospective study. Eur J Haematol 2010;5: Artz AS, Somerfield MR, Feld JJ, et al. American Society of Clinical Oncology Provisional Clinical Opinion: chronic hepatitis B virus infection screening in patients receiving cytotoxic chemotherapy for treatment of malignant diseases. J Clin Oncol 2010;2: Koedijk FD, Op de Coul EL, Cremer J, et al. Incidentie en moleculaire epidemiologie hepatitis B virus, Nederland, RIVM Brief rapport / Cil T, Altintas A, Pasa S, et al. Lamivudine for the prevention of hepatitis B virus reactivation in hepatitis-b surface antigen (HBSAG) seropositive cancer patients undergoing cytotoxic chemotherapy. Leuk Lymphoma 200;49: Ziakas PD, Karsaliakos P, Mylonakis E. Effect of prophylactic lamivudine for chemotherapy-associated hepatitis B reactivation in lymphoma: a metaanalysis of published clinical trials and a decision tree addressing prolonged prophylaxis and maintenance. Haematologica 2009;94: Dai MS, Chao TY, Kao WY, et al. Delayed hepatitis B virus reactivation after cessation of preemptive lamivudine in lymphoma patients treated with rituximab plus CHOP. Ann Hematol 2004;3: Janssen HL, Buster EH, Bakker CM, et al. Richtlijn behandeling van chronische hepatitis-b-virusinfectie, 200, en update Nederlandse Vereniging van Maag-Darm-Leverartsen. Te raadplegen via Koo YX, Tan DS, Tan IB, et al. Hepatitis B virus reactivation and role of antiviral prophylaxis in lymphoma patients with past hepatitis B virus infection who are receiving chemoimmunotherapy. Cancer 2010;116: Cheung WI, Lin SY, Leung VKS, et al. Prospective evaluation of seropositive occult hepatitis B viral infection in lymphoma patients receiving chemotherapy. Hong Kong Med J 2011;17: Hann HW, Gregory VL, Dixon JS, et al. A review of the one-year incidence of resistance to lamivudine in the treatment of chronic hepatitis B: lamivudine resistance. Hepatol Int 200;2(4): Ontvangen 4 juli 2012, geaccepteerd 5 september

HUIDIGE BEHANDELING VAN CHRONISCHE HEPATITIS-B-VIRUSINFECTIE VOLGENS DE RICHTLIJNEN

HUIDIGE BEHANDELING VAN CHRONISCHE HEPATITIS-B-VIRUSINFECTIE VOLGENS DE RICHTLIJNEN HUIDIGE BEHANDELING VAN CHRONISCHE HEPATITIS-B-VIRUSINFECTIE VOLGENS DE RICHTLIJNEN Nederlandse richtlijn? (2008 en 2012) AASLD richtlijn? (2009) EASL richtlijn? (2012) Met dank aan Erik Buster en de overige

Nadere informatie

Virale hepatitis: diagnostiek en beleid bij de hematologische patiënt

Virale hepatitis: diagnostiek en beleid bij de hematologische patiënt 5 Virale hepatitis: diagnostiek en beleid bij de hematologische patiënt Viral hepatitis: diagnosis and management in hematological patients dr. D. Posthouwer Samenvatting Onder virale hepatitis wordt hepatitis

Nadere informatie

Screenen op hepatitis-b-virusinfectie voorafgaand aan start van immuunsuppressieve

Screenen op hepatitis-b-virusinfectie voorafgaand aan start van immuunsuppressieve 8 Screenen op hepatitis-b-virusinfectie voorafgaand aan start van immuunsuppressieve therapie: niet denken maar doen! Screening for hepatitis B virus infection before starting immunosuppressive therapy:

Nadere informatie

Hepatitis B bij de oncologische patiënt: casuïstiek, valkuilen en adviezen

Hepatitis B bij de oncologische patiënt: casuïstiek, valkuilen en adviezen CASUÏSTIEK 46 Hepatitis B bij de oncologische patiënt: casuïstiek, valkuilen en adviezen Hepatitis B in the oncological patient: clinical cases, perils and recommendations M.T.D. Weiland1, dr. P. Kuijer

Nadere informatie

HEPATITIS B EN ZWANGERSCHAP. Ann-Sophie Page & Gerbrich van den Bosch 04-11-2014

HEPATITIS B EN ZWANGERSCHAP. Ann-Sophie Page & Gerbrich van den Bosch 04-11-2014 HEPATITIS B EN ZWANGERSCHAP Ann-Sophie Page & Gerbrich van den Bosch 04-11-2014 INTRODUCTIE HBV = dsdna virus, hoge viremie, zeer infectieus (50-100x infectieuzer dan HIV) Transmissie door contact met

Nadere informatie

Reactivatie van het hepatitis B-virus bij patiënten met een hematologische maligniteit

Reactivatie van het hepatitis B-virus bij patiënten met een hematologische maligniteit STAND VAN ZAKEN Reactivatie van het hepatitis B-virus bij patiënten met een hematologische maligniteit R.B. (Bart) Takkenberg, Hans L. Zaaijer, David F. ten Cate, Bart J. Biemond, Peter L.M. Jansen en

Nadere informatie

Het Hepatitis probleem in NL

Het Hepatitis probleem in NL Bewustwording Identificatie-Behandeling HEPATITIS B en C Het Hepatitis probleem in NL Virale hepatitis A-E : Wat is er aan het veranderen? Chronische hepatitis B & C: Sterfte, Impact behandeling Uitdaging

Nadere informatie

Hepatitis B. www.hepatitisinfo.nl

Hepatitis B. www.hepatitisinfo.nl Hepatitis B www.hepatitisinfo.nl Hepatitis B Epidemiologie Transmissie Virologie HBV kliniek / symptomen Diagnostiek Behandeling Preventie Prevalentie chronische hepatitis B in volwassenen Bron: http://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2016/infectious-diseases-related-to-travel/hepatitis-b#4621

Nadere informatie

Zeg nee! Tegen Hepatitis B. Hepatitis B-campagne voor en door Chinezen in Rotterdam e.o. Reinoud Wolter GGD Rotterdam-Rijnmond

Zeg nee! Tegen Hepatitis B. Hepatitis B-campagne voor en door Chinezen in Rotterdam e.o. Reinoud Wolter GGD Rotterdam-Rijnmond Zeg nee! Tegen Hepatitis B Hepatitis B-campagne voor en door Chinezen in Rotterdam e.o. Reinoud Wolter GGD Rotterdam-Rijnmond 乙型肝炎行動 China aan de Maas Bestrijding Hepatitis B.Sinds 1989 zwangerschapsscreening.sinds

Nadere informatie

Zwangerschap en HBV. Greet Boland Nationaal Hepatitis Centrum, Amersfoort Afdeling Virologie, Universitair Medisch Centrum Utrecht

Zwangerschap en HBV. Greet Boland Nationaal Hepatitis Centrum, Amersfoort Afdeling Virologie, Universitair Medisch Centrum Utrecht Zwangerschap en HBV Greet Boland Nationaal Hepatitis Centrum, Amersfoort Afdeling Virologie, Universitair Medisch Centrum Utrecht 1 Virale aandoeningen die verticaal overdraagbaar zijn HIV Hepatitis B

Nadere informatie

Geïndividualiseerde behandeling van chronische hepatitis B-patiënten

Geïndividualiseerde behandeling van chronische hepatitis B-patiënten Geïndividualiseerde behandeling van chronische hepatitis B-patiënten Individualized management of patients with chronic hepatitis B Dr. W.P. Brouwer 1 Samenvatting Op 16 oktober 2015 promoveerde dr. W.P.

Nadere informatie

Achtergrond Gerandomiseerde studie om de waarde van autologe stamceltransplantatie aan te tonen bij nieuw gediagnosteerde multipel myeloom.

Achtergrond Gerandomiseerde studie om de waarde van autologe stamceltransplantatie aan te tonen bij nieuw gediagnosteerde multipel myeloom. Samenvatting Hovon 95 Achtergrond Gerandomiseerde studie om de waarde van autologe stamceltransplantatie aan te tonen bij nieuw gediagnosteerde multipel myeloom. Populatie Eerstelijns behandeling bij multipel

Nadere informatie

Detectie van occulte Hepatitis B bij bloeddonoren

Detectie van occulte Hepatitis B bij bloeddonoren Detectie van occulte Hepatitis B bij bloeddonoren Marco Koppelman 1, Theo Cuypers 2, Harry Bos 1, Maarten Koot 2, Hans Zaaijer 3 1 afdeling Nationaal Screening laboratorium Sanquin (NSS), divisie Diagnostiek

Nadere informatie

Hepatitis E, wat moet je ermee?

Hepatitis E, wat moet je ermee? Hepatitis E, wat moet je ermee? Caroline Swanink, arts-microbioloog Rijnstate 11 oktober 2016 Wanneer verricht u diagnostiek naar hepatitis E virus? A. Altijd bij een acuut hepatitis beeld B. Bij een acuut

Nadere informatie

Leverenzymstoornissen. Peter van Bommel, Dirk Bakkeren & Martijn ter Borg

Leverenzymstoornissen. Peter van Bommel, Dirk Bakkeren & Martijn ter Borg Leverenzymstoornissen Peter van Bommel, Dirk Bakkeren & Martijn ter Borg Vrouw, 30jaar komt op mijn spreekuur Na anamnese en LO sluit ik een leverprobleem niet uit. Ik vraag probleemgeoriënteerd labonderzoek

Nadere informatie

Fictieve casus. Risico inschatting SOA en welke therapie is aangewezen. Risico op een SOA afhankelijk van. Welke SOA/infecties

Fictieve casus. Risico inschatting SOA en welke therapie is aangewezen. Risico op een SOA afhankelijk van. Welke SOA/infecties Risico inschatting SOA en welke therapie is aangewezen Quirijn de Mast Internist infectioloog Fictieve casus Vrouw 26 jaar Na het uitgaan verkracht (vaginaal) door onbekende Nederlandse man Geen condoom

Nadere informatie

B-Cel lymfomen en hun behandeling. K. Van Eygen Symposium LVV 14 oktober 2017

B-Cel lymfomen en hun behandeling. K. Van Eygen Symposium LVV 14 oktober 2017 B-Cel lymfomen en hun behandeling K. Van Eygen Symposium LVV 14 oktober 2017 B-cel lymfomen Inleiding B-cel lymfomen: waarover praten we? De belangrijkste wapens in de strijd tegen lymfomen: enkele begrippen

Nadere informatie

Flaviviridae family Genus Hepacivirus Diameter 50 nm 11 genotypes (1-11), verschillende subtypes

Flaviviridae family Genus Hepacivirus Diameter 50 nm 11 genotypes (1-11), verschillende subtypes HCV HCV Flaviviridae family Genus Hepacivirus Diameter 50 nm 11 genotypes (1-11), verschillende subtypes (a,b,c, ) Reservoir: mens ssrna + virus (9600b) Icosahedraal capside Lipidenbilayer enveloppe met

Nadere informatie

Nutritional Risk Screening (NRS 2002)

Nutritional Risk Screening (NRS 2002) Nutritional Risk Screening (NRS 2002) Bron: Kondrup, J., Rasmussen, H. H., Hamberg, O., Stanga, Z., & ad hoc ESPEN Working Group (2003). Nutritional Risk Screening (NRS 2002): a new method based on an

Nadere informatie

Folliculair lymfoom Diagnostiek en Behandeling. Rondzending beenmerg morfologie Marie Jose Claessen

Folliculair lymfoom Diagnostiek en Behandeling. Rondzending beenmerg morfologie Marie Jose Claessen Folliculair lymfoom Diagnostiek en Behandeling Rondzending beenmerg morfologie 07 01 2014 Marie Jose Claessen Casus I 45 jarige vrouw (1968). Verwijsbrief: Palpabele zwelling hals. Uitslag punctie: Cytologie:

Nadere informatie

Klinische Dag NVvH 2 oktober 2014 Claudia Ootjers

Klinische Dag NVvH 2 oktober 2014 Claudia Ootjers Dhr O., 60 jaar Klinische Dag NVvH 2 oktober 2014 Claudia Ootjers Klinische Dag NVvH 2 oktober 2014 Disclosure belangen Claudia Ootjers Geen (potentiële) belangenverstrengeling Klinische Dag NVvH 2 Relevante

Nadere informatie

Pegfilgrastim. Het afbeeldingonderdeel met relatie-id rid12

Pegfilgrastim. Het afbeeldingonderdeel met relatie-id rid12 Pegfilgrastim Jacqueline Wallage AIOS Anesthesiologie 21 augustus 2017 Het afbeeldingonderdeel met relatie-id rid2 is niet aangetroffen in het bestand. Casus Man met lymfoom en darmperforatie Na CHOP-kuur

Nadere informatie

Waldenström s Macroglobulinemia familie en secundaire maligniteiten

Waldenström s Macroglobulinemia familie en secundaire maligniteiten familie en secundaire maligniteiten Patient Session October 9, 2016 Amsterdam, The Netherlands Robert A. Kyle, MD Mayo Clinic Rochester, MN, USA Scottsdale, Arizona Rochester, Minnesota Jacksonville, Florida

Nadere informatie

Nieuwe ontwikkelingen bij aggressief lymfoom en Hodgkin lymfoom in 15 minuten

Nieuwe ontwikkelingen bij aggressief lymfoom en Hodgkin lymfoom in 15 minuten Nieuwe ontwikkelingen bij aggressief lymfoom en Hodgkin lymfoom in 15 minuten Gregor Verhoef, KU Leuven Symposium Lymfklierkanker UZ Leuven, BOPP, 15 oktober 2016 Wat is een lymfoom! Kanker of kwaadaardige

Nadere informatie

Maligne hematologie. Asia Ropela, internist-oncoloog St.Jansdal ziekenhuis 22 maart 2014

Maligne hematologie. Asia Ropela, internist-oncoloog St.Jansdal ziekenhuis 22 maart 2014 Maligne hematologie Asia Ropela, internist-oncoloog St.Jansdal ziekenhuis 22 maart 2014 Indeling Leukemie acuut AML (acute myeloïde leukemie) ALL (acute lymfoïde leukemie) chronisch CML (chronische myeloïde

Nadere informatie

Marlies Peters. Workshop Vermoeidheid

Marlies Peters. Workshop Vermoeidheid Marlies Peters Workshop Vermoeidheid De ene vermoeidheid is de andere niet Deze vermoeidheid is er plotseling, niet gerelateerd aan geleverde inspanning De vermoeidheid wordt als (zeer) extreem ervaren

Nadere informatie

HOVON 130 (Non-Hodgkin lymfoom) / non-hodgkinlymfoom

HOVON 130 (Non-Hodgkin lymfoom) / non-hodgkinlymfoom HOVON 130 (Non-Hodgkin lymfoom) / non-hodgkinlymfoom Onderzoek naar een nieuwe behandeling voor patiënten met een specifieke vorm van Non-Hodgkinlymfoom. Onderzocht wordt of het toevoegen van een extra

Nadere informatie

Non-Hodgkin Lymfomen: naar therapie op maat?

Non-Hodgkin Lymfomen: naar therapie op maat? Non-Hodgkin Lymfomen: naar therapie op maat? LYMMCARE Patiëntensymposium 13 november 2014 Rien van Oers non-hodgkin lymfomen Inleiding: indeling non-hodgkin lymfomen Behandeling anno 2014 Nieuwe ontwikkelingen

Nadere informatie

www.virology-education.nl

www.virology-education.nl HEPATITIS MASTERCLASS UTRECHT 2016-2017 MEETING PROSPECTUS www.virology-education.nl INHOUD Introductie... 3 Meeting beschrijving... 4 Achtergrond... 4 Leerdoelen... 4 Opzet... 4 Doelgroep... 4 Voorzitters...

Nadere informatie

Neutropenie bij ABVD. Mirjam Oudshoorn. Co-authors Sabina Kersting, Ward Posthuma, Marjolein Donker

Neutropenie bij ABVD. Mirjam Oudshoorn. Co-authors Sabina Kersting, Ward Posthuma, Marjolein Donker Neutropenie bij ABVD Mirjam Oudshoorn Co-authors Sabina Kersting, Ward Posthuma, Marjolein Donker Belangenverklaring In overeenstemming met de regels van de Inspectie van de Gezondheidszorg (IGZ) Naam:

Nadere informatie

Casus 1 Een 33-jarige man, homosexueel, bezoekt u omdat hij een HIVantistoffen test wenst. Zes jaar geleden (1999) heeft hij frequente sexuele

Casus 1 Een 33-jarige man, homosexueel, bezoekt u omdat hij een HIVantistoffen test wenst. Zes jaar geleden (1999) heeft hij frequente sexuele Een 33-jarige man, homosexueel, bezoekt u omdat hij een HIVantistoffen test wenst. Zes jaar geleden (1999) heeft hij frequente sexuele contacten in San Francisco, US, gehad. De test blijkt positief. Hij

Nadere informatie

Acute graft-versus-host ziekte na een levertransplantatie: wat te doen? T.J.F. Snijders

Acute graft-versus-host ziekte na een levertransplantatie: wat te doen? T.J.F. Snijders Acute graft-versus-host ziekte na een levertransplantatie: wat te doen? T.J.F. Snijders Casus 47 jarige vrouw Voorgeschiedenis 2004 Primair scleroserende cholangitis 2012 Eindstadium primair scleroserende

Nadere informatie

Uitkomstenonderzoek in non-hodgkin lymphoma. Hedwig Blommestein

Uitkomstenonderzoek in non-hodgkin lymphoma. Hedwig Blommestein Uitkomstenonderzoek in non-hodgkin lymphoma ~Kansen en uitdagingen~ Hedwig Blommestein Inleiding Inhoud presentatie Uitkomstenonderzoek Casus rituximab maintenance Achtergrond Resultaten t Conclusie Uitkomstenonderzoek

Nadere informatie

Osteonecrosis of the jaw (ONJ)

Osteonecrosis of the jaw (ONJ) INLEIDING Welkom 1 2 Osteonecrosis of the jaw (ONJ) Hoe kunnen we dit voorkomen en als het toch optreedt, hoe kunnen we het managen? 3 Complication of bisphosphonate and denosumab use 1 Dit ga je echter

Nadere informatie

Morbus Waldenström en IgM geassocieerde polyneuropathie. Anna van Rhenen Klinische dag NVVH

Morbus Waldenström en IgM geassocieerde polyneuropathie. Anna van Rhenen Klinische dag NVVH Morbus Waldenström en IgM geassocieerde polyneuropathie Anna van Rhenen Klinische dag NVVH 1 Inhoud Casus Morbus Waldenström IgM geassocieerde polyneuropathie Literatuur Conclusies Dia 2 1 zou deze dia

Nadere informatie

Flash: chemotherapie en allergie

Flash: chemotherapie en allergie Flash: chemotherapie en allergie Karen Geboes UZ Gent 4 december 2015 Opbouw Herkennen/graderen Bij welke producten/wanneer Behandeling Preventie? 2 Herkennen/graderen 3 4 5 6 Allergy 2013 7 Bij welke

Nadere informatie

Niet-cardiogeen longoedeem bij chemotherapie voor acute myeloide leukemie. MDO IC Radboud UMC. N.Postma

Niet-cardiogeen longoedeem bij chemotherapie voor acute myeloide leukemie. MDO IC Radboud UMC. N.Postma Niet-cardiogeen longoedeem bij chemotherapie voor acute myeloide leukemie MDO IC Radboud UMC! N.Postma Casus Man, 1952! Diagnose AML - WBC 20 Start hydrea/rasburicase Casus IC opname bij dreigende respiratoire

Nadere informatie

CMV, EBV, Toxoplasma. Diagnostiek. Inge Gyssens Dienst infectieziekten Internist infectioloog

CMV, EBV, Toxoplasma. Diagnostiek. Inge Gyssens Dienst infectieziekten Internist infectioloog CMV, EBV, Toxoplasma Diagnostiek Inge Gyssens Dienst infectieziekten Internist infectioloog Man, 50 jaar Sinds 8d uit Thailand, 1 maand verblijf (nieuwe partner aldaar) Branderig gevoel ter hoogte van

Nadere informatie

BIJLAGE IV WETENSCHAPPELIJKE CONCLUSIES

BIJLAGE IV WETENSCHAPPELIJKE CONCLUSIES BIJLAGE IV WETENSCHAPPELIJKE CONCLUSIES Wetenschappelijke conclusies Co-infectie met hepatitis В-virus (HBV) en hepatitis C-virus (HCV) komt niet zelden voor als gevolg van overlappende overdrachtswijzen.

Nadere informatie

Nut en noodzaak van CZS profylaxe bij DLBCL in rituximab tijdperk

Nut en noodzaak van CZS profylaxe bij DLBCL in rituximab tijdperk Nut en noodzaak van CZS profylaxe bij DLBCL in rituximab tijdperk Moderator P.J. Lugtenburg speaker Jeanette Doorduijn Belangenverklaring In overeenstemming met de regels van de Inspectie van de Gezondheidszorg

Nadere informatie

Acute myeloïde leukemie. Annoek Broers 7e nascholing hematologie 20-03-2014

Acute myeloïde leukemie. Annoek Broers 7e nascholing hematologie 20-03-2014 Acute myeloïde leukemie Annoek Broers 7e nascholing hematologie 20-03-2014 Bloedcelvorming - hematopoiese selfrenewal Multilineage differentiation Acute myeloïde leukemie - AML Normaal beenmerg Bloedarmoede

Nadere informatie

Inhoudsopgave Inleiding Voor wie is deze brochure? 1. Hepatitis 2. Behandeling medicijnen Alternatieve aanvullende behandelingen

Inhoudsopgave Inleiding Voor wie is deze brochure? 1. Hepatitis 2. Behandeling medicijnen Alternatieve aanvullende behandelingen Inhoudsopgave Inleiding 1 Voor wie is deze brochure? 1 1. Hepatitis B 1 1.1 Wanneer behandelen 1 1.2 Wanneer niet behandelen 2 1.3 Zwangerschap en behandeling 3 2. Behandeling en medicijnen 4 2.1 PEG-interferon

Nadere informatie

HOVON 84 NHL. Inleiding Geachte heer, mevrouw,

HOVON 84 NHL. Inleiding Geachte heer, mevrouw, Patiënteninformatie behorende bij de studie: HOVON 84: een vergelijkende studie naar het effect van extra toevoeging van rituximab aan twee wekelijkse chemotherapie (CHOP) gevolgd door onderhoudsbehandeling

Nadere informatie

Q-koorts, een complexe diagnostiek! (the JBZ experience!)

Q-koorts, een complexe diagnostiek! (the JBZ experience!) Q-koorts, een complexe diagnostiek! (the JBZ experience!) De microbiologen zagen zieke mensen. In hun ogen waren dat er veel meer dan normaal en zij spraken van een epidemie. ( ) We hebben de epidemie

Nadere informatie

Van sepsis tot orgaanfalen

Van sepsis tot orgaanfalen Van sepsis tot orgaanfalen Hoe een infectie uit de hand kan lopen in neutropene patiënten 21 januari 2015 J.C. Regelink, internist hematoloog 4 th Nursing Symposoim Inhoud Historie Begrippen Sepis en orgaanfalen

Nadere informatie

Beter een goede buur. Eric Tjwa Eric Tjwa 23 10 2015

Beter een goede buur. Eric Tjwa Eric Tjwa 23 10 2015 Beter een goede buur. Eric Tjwa Eric Tjwa 23 10 2015 Vrouw, achterhoekse, 53 jaar RKH RvK Hepatitis i VG COPD Acute myeloid leukemia: 2 maanden voor presentatie behandeld met cytarabine, daunorubicin,

Nadere informatie

Klinische Dag. 3 oktober 2013 Disclosure belangen spreker. (potentiële) belangenverstrengeling

Klinische Dag. 3 oktober 2013 Disclosure belangen spreker. (potentiële) belangenverstrengeling Klinische Dag 3 oktober 2013 Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Geen Papiloedeem als eerste presentatie van het POEMS syndroom Dieneke Breukink, ANIOS Interne Geneeskunde R.

Nadere informatie

Hodgkin lymfoom 2014. Dr. A. Van Hoof, hematologie Brugge

Hodgkin lymfoom 2014. Dr. A. Van Hoof, hematologie Brugge Hodgkin lymfoom 2014 Dr. A. Van Hoof, hematologie Brugge Wat is Hodgkin lymfoom? Waarom bij mij? Diagnose en stadiumbepaling Behandeling Laattijdige verwikkelingen Lymfomen Ziekte van Hodgkin of Hodgkin

Nadere informatie

Intensivering deel IIA en IIB (duur circa 50 dagen)

Intensivering deel IIA en IIB (duur circa 50 dagen) HOVON 70 Samenvatting + Checklist Geheugensteun HOVON 70 studie opbergen in polistatus, kopie klinische status Naam patiënt.. AZG nummer.. Geboortedatum.. -.. 19.. Datum Dag 0: Pre-fase (duur 1 week) Dag

Nadere informatie

T-cel lymfoom en beenmergcytologie. Jeanette Doorduijn Hematoloog Erasmus MC Rotterdam

T-cel lymfoom en beenmergcytologie. Jeanette Doorduijn Hematoloog Erasmus MC Rotterdam T-cel lymfoom en beenmergcytologie Jeanette Doorduijn Hematoloog Erasmus MC Rotterdam Patient 22 jarige man Zwelling in hals links 15 kg afgevallen, periode met nachtzweten, maar gestopt, geen koorts Periode

Nadere informatie

9 e Post-O.N.S. Meeting

9 e Post-O.N.S. Meeting 9 e Post-O.N.S. Meeting Neutropenie & Antibiotica resistentie Heleen Klein Wolterink Research verpleegkundige Medische Oncologie UMC Utrecht Schiphol introductie Neutropenie: Definitie Symptomen MASSC

Nadere informatie

Rubella Synoniemen: rodehond, German measles, Röteln

Rubella Synoniemen: rodehond, German measles, Röteln Rubella Synoniemen: rodehond, German measles, Röteln B06 Bijlage I Rubella en zwangerschap, richtlijnen voor de praktijk Beleid naar aanleiding van een (mogelijk) contact (zie toelichting 1) Inventariseer

Nadere informatie

Symposium Lymfklierkanker Vereniging Vlaanderen vzw

Symposium Lymfklierkanker Vereniging Vlaanderen vzw Symposium Lymfklierkanker Vereniging Vlaanderen vzw 14-10-2017 T cel lymfomen: zeldzamere types van lymfomen en hun behandeling Dr. Snauwaert Sylvia AZ Sint-Jan Brugge Wat is een T cel lymfoom? 10-15%

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/32551 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/32551 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/32551 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Krol, Charlotte Georgette Title: Pitfalls in the diagnosis and management of skeletal

Nadere informatie

Monitoringrapport 2012

Monitoringrapport 2012 Monitoringrapport 2012 Humaan 12 immuundeficiëntievirus 217 (HIV) infectie in 6Nederland Nederlandse samenvatting Monitoring van HIV in Nederland Elk jaar rond 1 december, Wereld AIDS dag, publiceert de

Nadere informatie

Zorgmodel behandeling patiënten in Maastricht, samenwerking infectie-ziekten/ MDL, en de rol van de hepatitisverpleegkundige

Zorgmodel behandeling patiënten in Maastricht, samenwerking infectie-ziekten/ MDL, en de rol van de hepatitisverpleegkundige Zorgmodel behandeling patiënten in Maastricht, samenwerking infectie-ziekten/ MDL, en de rol van de hepatitisverpleegkundige Nationale hepatitis dag 2015 Beurs van Berlage Amsterdam Ger H. Koek, M.D. PhD

Nadere informatie

AGRESSIEF NON-HODGKIN- LYMFOOM. Patiëntenboekje. Het agressief. non-hodgkinlymfoom is een. vorm van lymfklierkanker.

AGRESSIEF NON-HODGKIN- LYMFOOM. Patiëntenboekje. Het agressief. non-hodgkinlymfoom is een. vorm van lymfklierkanker. Het agressief non-hodgkinlymfoom is een vorm van lymfklierkanker. Hoewel agressieve lymfomen zich kwaadaardiger gedragen dan indolente (langzaam groeiende) lymfomen, is bij een groter deel zeer langdurige

Nadere informatie

HOVON 119 (Mantelcel lymfoom, MCL) / Lymfomen & Reticuloendotheliale Tumoren, non-hodgkinlymfoom

HOVON 119 (Mantelcel lymfoom, MCL) / Lymfomen & Reticuloendotheliale Tumoren, non-hodgkinlymfoom HOVON 119 (Mantelcel lymfoom, MCL) / Lymfomen & Reticuloendotheliale Tumoren, non-hodgkinlymfoom Onderzoek naar een nieuwe behandeling voor oudere patiënten met mantelcel lymfoom (MCL). Onderzocht wordt

Nadere informatie

T-cel lymfomen: zeldzamere typen van lymfomen. Mariëlle Beckers UZ Leuven 15 oktober 2016 Leuven

T-cel lymfomen: zeldzamere typen van lymfomen. Mariëlle Beckers UZ Leuven 15 oktober 2016 Leuven T-cel lymfomen: zeldzamere typen van lymfomen Mariëlle Beckers UZ Leuven 15 oktober 2016 Leuven Lymfomen: niet één ziekte non-hodgkin lymfoom Hodgkin lymfoom T-cel lymfoom B-cel lymfoom T-cel lymfoom PTCL-NOS

Nadere informatie

Immuuntherapie: resultaten tot nu toe bij patiënten met een longcarcinoom Willemijn Theelen

Immuuntherapie: resultaten tot nu toe bij patiënten met een longcarcinoom Willemijn Theelen Immuuntherapie: resultaten tot nu toe bij patiënten met een longcarcinoom 15-06-2017 Willemijn Theelen w.theelen@nki.nl Risicofactoren Longcarcinoom Roken in 90% de oorzaak Passief roken : 1,2-1,3 x verhoogd

Nadere informatie

Inleiding. Werkgroepleden:

Inleiding. Werkgroepleden: INTERLINE INFECTIEZIEKTEN januari 2015 Inleiding Werkgroepleden: Mevrouw J.W. (Jolande) Bouwhuis, internist-infectioloog De heer P.H.P. (Paul) Groeneveld, internist-infectioloog De heer J. (Joop) Barkmeyer,

Nadere informatie

PET-CT. Moderator Rosa Veldhoen. 1st author / speaker Judit A. Adam Nucleair geneeskundige

PET-CT. Moderator Rosa Veldhoen. 1st author / speaker Judit A. Adam Nucleair geneeskundige PET-CT Moderator Rosa Veldhoen 1st author / speaker Judit A. Adam Nucleair geneeskundige Afdeling nucleaire geneeskunde en radiologie Academisch Medisch Centrum Amsterdam Belangenverklaring In overeenstemming

Nadere informatie

Voriconazol en ritmestoornissen

Voriconazol en ritmestoornissen Voriconazol en ritmestoornissen MDO bespreking 29-10-2014 Michelle Oude Alink Casus Man 68 jaar oud Voorgeschiedenis 2014, juni: myocardinfarct wv DES-stent Sinds september verdenking pneumonie, aanvankelijk

Nadere informatie

HOVON 93 (Leukemie, AML) / acute myeloïde leukemie

HOVON 93 (Leukemie, AML) / acute myeloïde leukemie HOVON 93 (Leukemie, AML) / acute myeloïde leukemie Onderzoek naar een nieuwe behandeling voor patiënten met acute leukemie (acute myeloïde leukemie (AML) of myelodysplasie (MDS) type RAEB of RAEB-t) die

Nadere informatie

Het syndroom van Klinefelter: Screening en opvolging van metabole afwijkingen. David Unuane Endocrinologie Klinefelter Kliniek

Het syndroom van Klinefelter: Screening en opvolging van metabole afwijkingen. David Unuane Endocrinologie Klinefelter Kliniek Het syndroom van Klinefelter: Screening en opvolging van metabole afwijkingen David Unuane Endocrinologie Klinefelter Kliniek Achtergrond Het Klinefelter syndroom(ks): Genetisch kenmerk extra X-chromosoom:

Nadere informatie

Oefentherapie bij patiënten met knieartrose en comorbiditeit. Mariëtte de Rooij

Oefentherapie bij patiënten met knieartrose en comorbiditeit. Mariëtte de Rooij Oefentherapie bij patiënten met knieartrose en comorbiditeit Mariëtte de Rooij Inhoud Artrose en comorbiditeit Aangepaste oefentherapie bij comorbiditeit Resultaten pilot studie Voorbeeld Conclusie Randomized

Nadere informatie

Een nationaal hepatitis plan voor Nederland

Een nationaal hepatitis plan voor Nederland Een nationaal hepatitis plan voor Nederland 1 PROF. DR. JAN HENDRIK RICHARDUS AFDELING MAATSCHAPPELIJKE GEZONDHEIDSZORG ERASMUS MC, ROTTERDAM Disclosure belangen spreker 2 (potentiële) belangenverstrengeling:

Nadere informatie

vrijdag 18 maart 2016

vrijdag 18 maart 2016 9 e Nascholing Hematologie voor verpleegkundigen en andere disciplines PROGRAMMA vrijdag 18 maart 2016 Locatie: Onderwijscentrum Erasmus MC Dr. Molewaterplein 50 3015 GE Rotterdam Inlichtingen: Mevrouw

Nadere informatie

Chapter 9. Nederlandse Samenvatting (Dutch Summary)

Chapter 9. Nederlandse Samenvatting (Dutch Summary) Chapter 9 Nederlandse Samenvatting (Dutch Summary) 10 13 14 15 16 17 18 19 20 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 Chapter 9 122 Dutch Summary Nederlandse Samenvatting Reumatoïde artritis

Nadere informatie

Klinische Dag. 3 oktober 2013 Disclosure belangen spreker. (potentiële) belangenverstrengeling

Klinische Dag. 3 oktober 2013 Disclosure belangen spreker. (potentiële) belangenverstrengeling Klinische Dag 3 oktober 2013 Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Geen Reversibele cardiale betrokkenheid bij multipel myeloom met AL-amyloidose Klinische hematologiedag 2013

Nadere informatie

MULTIPLE MYELOOM Doneer voor genezing

MULTIPLE MYELOOM Doneer voor genezing MULTIPLE MYELOOM Doneer voor genezing Luister en leer Marlies Van Hoef, MD, PhD, MBA Multiple Myeloom Ziekte van Kahler werd aanvankelijk gediagnostiseerd in 1848 Kwaardaardige abnormaliteit van plasmacellen;

Nadere informatie

NHG-Standaard Virushepatitis en andere leveraandoeningen

NHG-Standaard Virushepatitis en andere leveraandoeningen NHG-Standaard Virushepatitis en andere leveraandoeningen Martijn Sijbom Huisarts Wetenschappelijk medewerker NHG Afdeling Richtlijnontwikkeling en Wetenschap Disclosure belangen spreker: (Potentiële) Belangenverstrengeling:

Nadere informatie

Gender differences in heart disease. Dr Danny Schoors

Gender differences in heart disease. Dr Danny Schoors Gender differences in heart disease Dr Danny Schoors Women are meant to be loved, not to be understood Oscar Wilde (1854-1900) 2 05/01/16 Inleiding Cardiovasculaire ziekte 7 tot 10 jaar later dan bij mannen

Nadere informatie

M studie (Longkanker) / luchtpijp & longkanker

M studie (Longkanker) / luchtpijp & longkanker M14-361-studie (Longkanker) / luchtpijp & longkanker Onderzoek naar een nieuwe behandeling voor patiënten met vergevorderde kleincellige longkanker die behandeld worden met carboplatine en etoposide (standaardbehandeling).

Nadere informatie

Focus wie ooit gediagnosticeerd moet nog behandeld worden. Prof. dr. Jan Hendrik Richardus Dr. Robine Hofman Abby Falla, MSc

Focus wie ooit gediagnosticeerd moet nog behandeld worden. Prof. dr. Jan Hendrik Richardus Dr. Robine Hofman Abby Falla, MSc Focus 2016-2017 wie ooit gediagnosticeerd moet nog behandeld worden Prof. dr. Jan Hendrik Richardus Dr. Robine Hofman Abby Falla, MSc Afdeling Maatschappelijke Gezondheidszorg Erasmus MC, Rotterdam Nationale

Nadere informatie

10Seksueel Overdraagbare Aandoeningen (SOA) Rubriekhouder: Mw. dr. I. van den Broek, (RIVM)( )

10Seksueel Overdraagbare Aandoeningen (SOA) Rubriekhouder: Mw. dr. I. van den Broek, (RIVM)( ) 10Seksueel Overdraagbare Aandoeningen (SOA) Rubriekhouder: Mw. dr. I. van den Broek, (RIVM)(2008-2012) Inleiding Seksueel overdraagbare aandoeningen (SOA) zijn naast luchtweg-, maagdarm- en urineweginfecties

Nadere informatie

richtlijn Behandeling van chronische hepatitis-b-virusinfectie

richtlijn Behandeling van chronische hepatitis-b-virusinfectie richtlijn Behandeling van chronische hepatitis-b-virusinfectie Samenvatting De richtlijn Behandeling van chronische hepatitis-b-virusinfectie is door de Nederlandse Vereniging van Maag-Darm-Leverartsen

Nadere informatie

Titel: HOVON 105. Rituximab bij het primair centraal zenuwstelsel lymfoom. Een gerandomiseerd HOVON / ALLG onderzoek

Titel: HOVON 105. Rituximab bij het primair centraal zenuwstelsel lymfoom. Een gerandomiseerd HOVON / ALLG onderzoek Titel:. Rituximab bij het primair centraal zenuwstelsel lymfoom. Een gerandomiseerd HOVON / ALLG onderzoek Officiële titel: Rituximab in Primary Central Nervous system Lymphoma. A randomized HOVON / ALLG

Nadere informatie

Vereniging voor Ziekenhuisgeneeskunde

Vereniging voor Ziekenhuisgeneeskunde Vereniging voor Ziekenhuisgeneeskunde SHELLEY METSELAAR AIOS SOZG Achtergrond Incidentie - 5-11 per 1000 per jaar 1 Diagnose - Combinatie kliniek, lab, X-thorax Sensitiviteit X-thorax 2 - Pneumonie +/-

Nadere informatie

Laboratoria Nieuwsbrief December 2015 Klinisch Chemisch en Hematologisch Laboratorium Medisch Microbiologisch Laboratorium

Laboratoria Nieuwsbrief December 2015 Klinisch Chemisch en Hematologisch Laboratorium Medisch Microbiologisch Laboratorium Laboratoria Nieuwsbrief December 2015 Klinisch Chemisch en Hematologisch Laboratorium Medisch Microbiologisch Laboratorium In dit nummer: - Laboratorium aanvraagformulier huisartsen - Mededeling referentiewaarden

Nadere informatie

Dr.L.C. Baak MDL OLVG Februari 2015

Dr.L.C. Baak MDL OLVG Februari 2015 Dr.L.C. Baak MDL OLVG Februari 2015 Behandeling chronische hepatitis C- ook in 2015 Doel: HCV kwijtraken Histologische verbetering Cirrose voorkomen Hepatocellulair carcinoom voorkomen PegInterferon Ribavirine

Nadere informatie

Chemotherapie en stolling

Chemotherapie en stolling Chemotherapie en stolling Therapie, preventie en risicofactoren Karen Geboes UZ Gent 4 december 2015 Avastin en longembolen: hoe behandelen en Avastin al dan niet verder? Chemotherapie en stolling: Therapie,

Nadere informatie

Oligometastatischeziekte bij het mammacarcinoom. M. van der Sangen, radiotherapeut

Oligometastatischeziekte bij het mammacarcinoom. M. van der Sangen, radiotherapeut Oligometastatischeziekte bij het mammacarcinoom M. van der Sangen, radiotherapeut Borstkanker in perspectief Borstkanker in Nederland Nieuwe borstkankers per jaar: 15.000 Metastasen bij diagnose: 750 (5%)

Nadere informatie

Kanker en diabetes 19-11-2012. Introductie. Co-morbiditeit. Kanker en comorbiditeit. Kanker en diabetes

Kanker en diabetes 19-11-2012. Introductie. Co-morbiditeit. Kanker en comorbiditeit. Kanker en diabetes Kanker en diabetes Introductie Kanker en comorbiditeit Landelijk Overleg Oncologie Verpleegkundigen 8 november 2012 M. Zanders, arts-onderzoeker IKZ Kanker en diabetes Casuïstiek Dillemma s in de praktijk

Nadere informatie

MDO september B. J. Snel AIOS anesthesiologie

MDO september B. J. Snel AIOS anesthesiologie MDO september 2014 B. J. Snel AIOS anesthesiologie Casus Man, 1955 RvO: SAB obv PICA dissectie embolisatie PICA, EVD Problemen Wisselend EMV / hoge druk Hikken bij (verdenking) Wallenbergsyndroom waarvoor

Nadere informatie

BRON VAN HEPATOLOGIE IN NL

BRON VAN HEPATOLOGIE IN NL BRON VAN HEPATOLOGIE IN NL Heymans v.d.bergh 1914-1937 Utrecht L. Schalm, Brandt 1940-1980 Arnhem, Leerboek 1948 Que, Gips Groningen na 1968, P. Jansen vanaf 1993 Bilirubine dir.-indirect Bilirubine, Regeneratie,

Nadere informatie

Educatieve PrEP-brochure voor voorschrijvers 1

Educatieve PrEP-brochure voor voorschrijvers 1 De Europese gezondheidsautoriteiten hebben bepaalde voorwaarden verbonden aan het in de handel brengen van het geneesmiddel Emtricitabine/Tenofovirdisoproxil Mylan 200 mg/245 mg filmomhulde tabletten.

Nadere informatie

Persisterende complete moleculaire remissie na imatinib behandeling voor chronische fase CML. wat nu?

Persisterende complete moleculaire remissie na imatinib behandeling voor chronische fase CML. wat nu? Persisterende complete moleculaire remissie na imatinib behandeling voor chronische fase CML wat nu? J.H.F Falkenburg Afdeling Hematologie Leids Universitair Medisch Centrum Geen conflicts of interest

Nadere informatie

Wat as het misloopt met de lever! Slide Source:

Wat as het misloopt met de lever! Slide Source: Wat as het misloopt met de lever! Les geven in Zuid-Afrikaans :! LIFT Les geven in Zuid-Afrikaans :! LIFT = HYSBAK Les geven in Zuid-Afrikaans :! METRO? Les geven in Zuid-Afrikaans :! METRO= MOLTREIN Les

Nadere informatie

Anakinra Kineret. Ziekenhuis Gelderse Vallei

Anakinra Kineret. Ziekenhuis Gelderse Vallei Anakinra Kineret Ziekenhuis Gelderse Vallei Het doel van deze folder is u praktische informatie te geven over het nieuwe medicijn dat u gaat gebruiken: anakinra. Hoe werkt anakinra? Bij patiënten met een

Nadere informatie

Richtlijn Chronische Lymfatische Leukemie. Arnon Kater, Sabina Kersting, Rogier Mous

Richtlijn Chronische Lymfatische Leukemie. Arnon Kater, Sabina Kersting, Rogier Mous Richtlijn Chronische Lymfatische Leukemie Arnon Kater, Sabina Kersting, Rogier Mous 26 januari 2017 Belangenverklaring In overeenstemming met de regels van de Inspectie van de Gezondheidszorg (IGZ) Naam:

Nadere informatie

Geautomatiseerde medicatiereviews bij polyfarmacie patiënten in de eerstelijn: een retrospectieve studie Eerstelijnsgeneeskunde (ELG) Radboudumc

Geautomatiseerde medicatiereviews bij polyfarmacie patiënten in de eerstelijn: een retrospectieve studie Eerstelijnsgeneeskunde (ELG) Radboudumc Geautomatiseerde medicatiereviews bij polyfarmacie patiënten in de eerstelijn: een retrospectieve studie Eerstelijnsgeneeskunde (ELG) Radboudumc Jorrit Harms OSV: Dr. Kees van Boven Inhoud Achtergrond

Nadere informatie

4e Post EAUN Meeting

4e Post EAUN Meeting 4e Post EAUN Meeting Testiscarcinoom Incidentie, behandeling en follow up Joost de Baaij Verpleegkundig Specialist i.o. Canisius Wilhelmina Ziekenhuis Nijmegen Inhoud Incidentie Risico factoren Diagnostiek

Nadere informatie

Samenvatting. Inleiding

Samenvatting. Inleiding Samenvatting Inleiding Indolente en agressieve lymfomen Dit proefschrift gaat over maligne lymfomen, ook wel lymfeklierkanker genoemd. In Nederland krijgen jaarlijks ongeveer 3000 mensen een maligne lymfoom.

Nadere informatie

Staat de radiotherapie indicatie ook vast na een complete respons op NAC?

Staat de radiotherapie indicatie ook vast na een complete respons op NAC? Staat de radiotherapie indicatie ook vast na een complete respons op NAC? Nina Bijker, radiotherapeut AMC BBB symposium 7 september 2017 No conflict of interest Focus op postmastectomie radiotherapie (PMRT)

Nadere informatie

www.printo.it/pediatric-rheumatology/nl/intro De Ziekte Van Behçet Versie 2016 2. DIAGNOSE EN THERAPIE 2.1 Hoe wordt het gediagnosticeerd? De diagnose is voornamelijk klinisch. Het kan een tot vijf jaar

Nadere informatie

Rondzending Beenmerg Morfologie. Hodgkin. 16 juni 2016

Rondzending Beenmerg Morfologie. Hodgkin. 16 juni 2016 Rondzending Beenmerg Morfologie Hodgkin 16 juni 2016 Dr. C. Siemes, Hematoloog Inhoud 1. Inleiding 2. Epidemiologie & Etiologie 3. Symptomen 4. Diagnostiek 5. Criteria 6. Prognose 7. Behandeling 8. Follow

Nadere informatie

Risico minimalisatie materiaal betreffende tenofovirdisoproxil voor voorschrijvers - Brochure controle nierfunctie bij behandeling van volwassenen

Risico minimalisatie materiaal betreffende tenofovirdisoproxil voor voorschrijvers - Brochure controle nierfunctie bij behandeling van volwassenen Risico minimalisatie materiaal betreffende voor voorschrijvers - Brochure controle nierfunctie bij behandeling van volwassenen De risico minimalisatie materialen voor zijn beoordeeld door het College ter

Nadere informatie

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior Martin. W. van Duijn Student: 838797266 Eerste begeleider:

Nadere informatie