Het Nederlands substraat van het Brussel-Frans klanksysteem

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Het Nederlands substraat van het Brussel-Frans klanksysteem"

Transcriptie

1 Het Nederlands substraat van het Brussel-Frans klanksysteem L. Grootaers bron L. Grootaers, Het Nederlands substraat van het Brussel-Frans klanksysteem. In: De Nieuwe Taalgids 46 (1953), p Zie voor verantwoording: dbnl / L. Grootaers

2 38 Het Nederlands substraat van het Brussels-Frans klanksysteem. Op de vraag: hoe kunnen we de karakteristieke eigenschappen van een vreemde taal, b.v. het Frans, het best leren kennen, zal men geneigd zijn te antwoorden: luister naar de uitspraak van de beste Franse sprekers op het toneel, in de radio, enz. Deze methode is wel doelmatig, wanneer we ons willen oefenen in de practische taalkennis, maar er zal ons zeker een belangrijk percentage ontgaan van hetgeen wij wensen te weten. Een uitstekend middel om te ontdekken wat er nu werkelijk eigenaardig is aan het Franse klanksysteem is de Franse uitspraak te bestuderen, zoals ze uit de mond van een vreemdeling komt, b.v. van een Engelsman, wiens articulatie- en intonatie-gewoonten hemelsbreed van die van een Fransman verschillen. In dergelijke caricatuur treden (zoals ook in de getekende caricatuur) de hoofdtrekken op de voorgrond en worden uit het ongerijmde bewezen. Een dergelijk verwrongen beeld van de Franse spreektaal vertoont ons het Brussels-Frans. We wensen hier slechts één van de talrijke facetten van de wisselwerking tussen Nederlands substraat en Franse bovenlaag te belichten. We willen het alleen over klanken hebben en we moeten ons nog een verdere beperking opleggen: in een grote stad is de sociologische structuur natuurlijk zeer gecompliceerd. Voor de studie van het Zuidnederlands Brussels dialect (afgekort Brn.) zijn vooral de locale verschillen van belang, zoals blijkt uit de monographie van G. Mazereel 1) ; voor het Brussels-Frans (afgekort Brf.) is een indeling naar maatschappelijke standen onontbeerlijk. Wij hebben in dit opstel alleen de middengroepen op het oog, nl. de winkelstand en de lagere ambtenarenstand: in deze middenmoot wordt de strijd tussen beide talen ongeveer met gelijke wapens gevoerd. Het onderzoek van de taal van de deftige stand of van de volks klasse zou niet minder interessante resultaten opleveren 2). De bedoelde middengroep spreekt Frans (d.w.z. Brf.) in zijn gewone omgang, maar kent het Brn. dialect nog in zekere mate: dit oefent op het Brf. phonologisch systeem een zo grote invloed uit dat een Parijzenaar hier nauwelijks zijn moedertaal zou herkennen. I. Klinkers. Zoals bekend bestaat een van de meest kenmerkende eigenschappen van het Frans klinkersysteem hierin, dat elke klinker met grote spierspanning wordt gevormd; de gevolgen zijn: ten eerste dat de bovenklinkers [i, u, y] 3) (geschreven, i, ou, u) zo hoog mogelijk worden gevormd en ten tweede dat het timbre, ook bij lange klinkers, hetzelfde blijft van het begin tot het einde, zodat er niet de minste neiging tot diftongering bestaat; ten slotte speelt de lippenarticulatie een zeer belangrijke rol, niet alleen bij geronde 1) Klank- en Vormleer van het Brusselsch Dialect met zijn plaatselijke verscheidenheden. Gent, Kon. Vl. Akad. voor Taal- en Letterkunde ) Sommige van de door ons beschreven verschijnselen worden behandeld door L. Goemans en A. Grégoire, Traité de prononciation française 5. (Luik 1938): dit uitstekend werkje werd echter uitsluitend voor paedagogische doeleinden samengesteld. 3) Wij zullen phonetisch schrift alleen gebruiken waar het volstrekt noodzakelijk is en deze tekens dan tussen vierkante haakjes plaatsen.

3 39 klinkers, maar ook bij sommige medeklinkers (b.v. bij de j van jeune en de ch van chat). A. Ongeronde voorklinkers. 1. De korte i van Fr. fini wordt slapper en lager gearticuleerd; de lange i van Fr. cerise vertoont neiging tot diftongering (open + gesloten i): de uitspraak laat zich goed vergelijken met die van de Engelse korte en lange i-klanken (zie D. Jones, An Outline of English Phonetics, 7th Ed., 251 en 258). Vaak wordt de Fr. korte i in het Brf. gerekt, o.a. waar de spelling -ie heeft, b.v. vie [vi:] in plaats van [vi]; dit geldt trouwens ook voor de andere hoge klinkers [u] en [y] b.v. in boue, vue [bu:] en [vy:] in plaats van [bu, vi]. 2. De e fermé wordt eveneens slapper gearticuleerd en vertoont neiging tot diftongering onder invloed van de Brn. e i (Mazereel o.c., 58); we krijgen dan een half open e met i-naslag, b.v. aller [ale i ] thé [te i ], enz. 3. De e ouvert en de e moyen vallen samen in open e [ε] met slappe articulatie. 4. De Franse a-klanken zijn tweeërlei, een lage voorklinker en een lage achterklinker, b.v. par [pa : r] en pas [pα] (zie M. Grammont, Les deux timbres de l'a accentué in Traité de prononciation française, 3e éd., blz. 26 vgg.). Dit onderscheid is in geheel België onbekend en de uitspraak van de Brf. a zou geen vermelding verdienen, indien in één verbinding de a niet een merkwaardige afwijking vertoonde, namelijk vóór r; hier gaat de articulatie zo zeer naar voren dat we car, marque zouden kunnen weergeven als [kæ:r], mærk]. De a zal deze eigenaardige ontsporing wel aan de Brusselse r te danken hebben (zie hieronder). B. Geronde klinkers. 5. De o fermé van Fr. beau wordt met minder lippenronding gearticuleerd in het Brf.; ze vertoont in veel mindere mate de diftongeringstendens dan e fermé, omdat hier geen ongeveer gelijke Brn. klinker zijn invloed uitoefent. Natuurlijk komt er een aantal afwijkingen voor bij het gebruik van de o fermé, zoals uit de bespreking van o ouvert zal blijken. 6. De Fr. o ouvert is meestal gemedialiseerd, d.w.z. dat het articulatiepunt meer naar voren ligt, dus in de richting van de op dezelfde hoogte gearticuleerde geronde voorklinker eu [œ] van Fr. peur 1). De Brf. korte o is een slap gearticuleerde half open klinker (minder open dan Nederl. o in pot); deze Brf. o bestrijkt een ruimer gebied dan de Fr. o ouvert; de spelling schijnt de uitspraak te beïnvloeden: de Fr. eau-spelling wordt als o fermé uitgesproken, terwijl de meeste andere o's half open zijn. Voorbeelden van deze Brf. o zijn sot, gros, pot, waar het Fr. een o fermé (als in beau) heeft; hetzelfde geldt voor grosse, fosse met Brf. half open korte o tegenover Fr. gesloten en gerekte o. Waar het Frans medialisering heeft b.v. in korte o ouvert 1) Zie over dit verschijnsel Lecoutere-Grootaers, Inleiding tot de Taalkunde, 6e dr., blz. 97.

4 van bonne, sotte, folle of in lange o ouvert van mort, port, heeft Brf. korte of lange half open o zonder medialisering: dit

5 40 is een afwijking die de Fransman zeer treft. Zelfs drôle (wellicht invloed van Brn. drollig) heeft half open korte o. 7. Voor Fr. ou en u [u, y] zie hierboven de opmerkingen betreffende Fr. i. 8. De Franse eu-klanken (gesloten in peu, open in peur) worden op dezelfde wijze getransponeerd als de overeenkomstige ongeronde voorklinkers Franse e fermé en e ouvert. De gesloten eu wordt iets lager gevormd en vaak gediftongeerd, b.v. peu i, deu i (x), enz. Ook is het gebruik van gesloten en open eu verschillend van het Franse taalgebruik; zo wordt Fr. milieu als [miljœ] gehoord. C. Neusklinkers. 9. De Franse neusklinkers worden meestal met onvoldoende nasaliteit gevormd: ook ligt het articulatiepunt natuurlijk niet helemaal op de vereiste plaats. Het verschil tussen Brf. en Frans is hier echter niet zo groot als bij de mondklinkers. II. Medeklinkers. 10. Een algemeen verschijnsel (dat trouwens ook in Wallonië voorkomt) is het vervangen van alle stemhebbende auslautconsonanten door de overeenkomstige stemlozen; hierdoor worden woorden als robe, ride, veuve, vase, image, enz. uitgesproken met auslaut-p, t, f, s, ch (chuintante), waardoor een van de meest karakteristieke eigenschappen van het Franse consonantensysteem verloren gaat. Bij de occlusieve auslaut-g (in bague, langue) moet opgemerkt worden dat deze niet steeds, zoals men uit het hierboven gezegde zou opmaken, als k wordt gerealiseerd: soms wordt ze als stemloze velare fricatief (als in Nederl. laag) gehoord; deze uitspraak wijst op een lager sociale stand. De Franse g in anlaut wordt natuurlijk als de Nederl. fricatief gesproken: zo klinkt Fr. gare in Brf. als Nederl. gaar. 11. Onder de fricatieven moeten de chuintantes vermeld worden: in het Frans gaan deze steeds vergezeld van een vooruitstulpen van de lippen; dit is niet het geval in de Germaanse talen (Hgd. schön, Eng. shave, Nederl. meisje) en evenmin in het Bfr. 12. Onder de nasale medeklinkers brengt de gemouilleerde n van agneau, vigne moeilijkheden mee. Deze medeklinker ontbreekt niet in het Brn. dialect daar Nederl. zingen als [zin'ə] wordt uitgesproken. Blijkbaar heeft ook hier de spelling de uitspraak beïnvloed: wij hoorden de gemouilleerde Fr. n in de auslaut steeds als η als in Nederl. ding, b.v. [vi η ] vigne en als [j] in de inlaut [majifik] magnifique. 13. De Brf. r verdient onze bijzondere aandacht: zoals bekend, is in de Zuidnederlandse dialecten (behalve in de Zuidlimburgse) de tongpunt-r nog de geregelde uitspraak. Het A.B. Frans heeft deze opgegeven, zodat ze nu als plattelands wordt beschouwd; in de plaats hiervan kwam eerst (waarschijnlijk) een uvulaire r en deze werd dan verzwakt tot een fricatief, waarbij de lucht tussen tong

6 en verhemelte schuurt, meestal in de nabijheid van de plaats, waar de voorafgaande of daaropvolgende klinker wordt gevormd ( r parisien ou dorsal bij M. Grammont, o.c., blz ). De

7 41 echte huig-r schijnt in de Westeuropese steden (waar ze de tongpunt-r heeft verdrongen) 1) maar een overgangsstadium te vormen naar de hierboven beschreven dorsale fricatief. De Brusselaars hebben blijkbaar pogingen gedaan om de tongpunt-r kwijt te raken, maar zijn nog niet over het eerste stadium heen: de krachtige tongpunttrillingen zijn door even krachtige huigtrillingen vervangen (het echte ratelgeluid, dat bij gorgelen wordt voortgebracht). 14. De gemouilleerde l is uit het A.B. Frans verdwenen sedert de 18e eeuw; hetgeen l mouillée heet in woorden als sillon, famille is een jod. Het Brf. spreekt de intervocalische -ll- nog uit als l mouillée (of als lj), b.v. [mεl'œ:r] of [mεl'jœ:r] meilleur 2) ; in de auslaut is de uitspraak meestal normaal behalve bij de lagere stand, die dan gewone l uitspreekt: [famil]. 15. Het is wel overbodig op te merken dat het onderscheid tussen de velare w van noix [nwa] en de palatale w van nuit [nw i] in het Brf. onbekend is. Deze semi-vocalen worden in het Frans meestal ou [u] en u [y] gespeld. Onder invloed van deze spelling zegt het Brf. [buwe] bouée i.pl. van [bwe] en [bywe] buée i.pl. van [bwë]. 16. Wij willen dit (onvolledig) overzicht besluiten met een opmerking over de hiaatvrees, die in het Brf. en ook in de Waalse dialecten optreedt en overgangsklanken in het leven roept, waarvan we hierboven reeds een voorbeeld aanhaalden, nl. de overtollige w. Zoals elk onbevooroordeeld waarnemer weet, bestaat de hiaatvrees in het gesproken Frans hoegenaamd niet 3). Het Brf. maakt overvloedig gebruik van de semi-vocalen j en w als hiaatvulling; zo wordt [nowεl] Noël uitgesproken i.pl. van [noεl], [israjεl] Israël i.pl. van [israεl], enz. Nieuwe hiaten ontstaan doordat, zoals hierboven vermeld, de Franse ou en u als vocalen worden uitgesproken waar ze in het A.B. Frans consonantische functie vervullen. Bovenstaande opmerkingen willen we als een eerste poging beschouwd zien om het Zuidnederlands substraat in het Frans van een deel der Brusselse bevolking bloot te leggen. Het verschil in gebruik tussen echt Franse en Brf. klanken werd niet besproken: dit zou een volledig overzicht van de woordenschat noodzakelijk maken; evenmin werden de klankverbindingen behandeld, die de Brusselaars aan hun articulatiebasis weten aan te passen. L. Grootaers. 1) Zie H. Zwaardemaker en L.P.H. Eijkman, Leerboek der Phonetiek, blz. 204 en de kaart van Europa bij G. Sjöstedt, Studier över r-ljuden i sydskandinaviska mål (Stud. utg. genom landsmålarkivet i Lund. 4). 2) Ook Frans Zwitserland heeft dit archaïsme bewaard. 3) In de Franse metriek is het hiaatverbod (onder invloed van de metriek der klassieke talen) door Malherbe tot een dogma verheven en door Boileau als dusdanig overgenomen in zijn Art poétique. Over dit merkwaardig geval van Franse taalpolitie zie E. Tappolet, Hiatusfurcht und Wohllautstheorie im Französischen in Die Neueren Sprachen, XL (1932)

Wat is zo belangrijk aan uitspraak?

Wat is zo belangrijk aan uitspraak? Nederlandse In tegenstelling verstaanbaarheid, klanken tot bijvoorbeeld juist in tegendeel dusdanig een zelfs: Franse aan de dat karakteristiek accent een accent heeft ontstaat. een van Duits de Duitse

Nadere informatie

8. Afasie [1/2] Bedenk tenminste drie verschillende problemen die je met taal zou kunnen hebben (drie soorten afasie).

8. Afasie [1/2] Bedenk tenminste drie verschillende problemen die je met taal zou kunnen hebben (drie soorten afasie). 8. Afasie [1/] 1 Afasie De term afasie wordt gebruikt om problemen met taal te beschrijven die het gevolg zijn van een hersenbeschadiging. Meestal is de oorzaak van afasie een beroerte. Het woord afasie

Nadere informatie

Inleiding. Hardop lezen, heeft dat zin? VERSTAANBAAR SPREKEN: WAT HELPT? MARGREET VERBOOG

Inleiding. Hardop lezen, heeft dat zin? VERSTAANBAAR SPREKEN: WAT HELPT? MARGREET VERBOOG VERSTAANBAAR SPREKEN: WAT HELPT? MARGREET VERBOOG Inleiding In het NT2-onderwijs is het, gezien de grote tijdsdruk, van groot belang altijd te zoeken naar de meest effectieve wijze van oefenen. De uitspraak

Nadere informatie

Dyslexiebehandeling. Informatiepakket leerkracht:

Dyslexiebehandeling. Informatiepakket leerkracht: Dyslexiebehandeling Informatiepakket leerkracht: - Werkwijze bij Onderwijszorg Nederland (ONL) - Klankenschema - Stappenplan - Kopie overzichts-steunkaart - Uitleg losse steunkaarten - Uitleg steunkaart

Nadere informatie

PTA Talen (Nederlands, Engels, Duits, Frans) Nederlands

PTA Talen (Nederlands, Engels, Duits, Frans) Nederlands PTA Talen (Nederlands, Engels, Duits, Frans) Nederlands Kerndoelen 1. De leerling leert zich mondeling en schriftelijk begrijpelijk uit te drukken. 2. De leerling leert zich te houden aan conventies (spelling,

Nadere informatie

De leerling leert strategieën te gebruiken voor het uitbreiden van zijn Duitse woordenschat.

De leerling leert strategieën te gebruiken voor het uitbreiden van zijn Duitse woordenschat. A. LEER EN TOETSPLAN DUITS Onderwerp: Leesvaardigheid De leerling leert strategieën te gebruiken voor het uitbreiden van zijn Duitse woordenschat. De leerling leert strategieën te gebruiken bij het verwerven

Nadere informatie

14 SPREKEN EN VERSTAAN - SPRAAKKLANKEN 1

14 SPREKEN EN VERSTAAN - SPRAAKKLANKEN 1 1 14 SPREKEN EN VERSTAAN - SPRAAKKLANKEN 1 Louis C.W. Pols Er zijn diverse software pakketten op de markt om teksten in te spreken in een computer in plaats van deze in te voeren via het toetsenbord. Dergelijke

Nadere informatie

ZINGEN BRAINSTORM MET DE KLAS BELANGRIJK BIJ DE KEUZE VAN EEN LIED

ZINGEN BRAINSTORM MET DE KLAS BELANGRIJK BIJ DE KEUZE VAN EEN LIED ZINGEN Zang mag niet ontbreken in de BZTband XXL! Daarom zijn we op zoek naar een klas die graag samen zingt. Zing je al vaak met je klas, dan kun je meteen aan de slag. Zo niet, dan heb je hopelijk iets

Nadere informatie

Nederlandse klanken: onuitspreekbaar! Of toch niet?

Nederlandse klanken: onuitspreekbaar! Of toch niet? Nederlandseklanken:onuitspreekbaar!Oftochniet? AliedBlom,ITAVInstituutvoortalenenacademischevaardighedenTUDelft Inditartikelpresenteerikenkeleresultatenvaneenonderzoeknaaruitspraakfouteninhet Nederlands

Nadere informatie

Leerstofaanbod groep 4

Leerstofaanbod groep 4 Leerstofaanbod groep 4 Rekenen Rekenen Methode: RekenZeker De lessen zijn onderverdeeld in een aantal domeinen: getallen, bewerkingen (optellen, aftrekken en tafels en meten van tijd en geld. Optellen

Nadere informatie

MODERNE VREEMDE TALEN - ASO DUITS Het voorliggende pakket eindtermen beantwoordt aan de decretale situatie waarbij in de basisvorming in de derde

MODERNE VREEMDE TALEN - ASO DUITS Het voorliggende pakket eindtermen beantwoordt aan de decretale situatie waarbij in de basisvorming in de derde MODERNE VREEMDE TALEN - ASO DUITS Het voorliggende pakket eindtermen beantwoordt aan de decretale situatie waarbij in de basisvorming in de derde graad ASO, Duits als tweede moderne vreemde taal kan worden

Nadere informatie

Wij willen u vragen niet vooruit te gaan werken/oefenen. Er kan dan verwarring ontstaan bij het kind. Wij willen dit graag voorkomen!

Wij willen u vragen niet vooruit te gaan werken/oefenen. Er kan dan verwarring ontstaan bij het kind. Wij willen dit graag voorkomen! In dit document kunt u lezen wat de kinderen leren in elke kern. In de eerste zes kernen zal dit voornamelijk ingaan op het aanleren van woorden en letters. In de laatste kernen komt het lezen al wat meer

Nadere informatie

Articuleren en voelen van de klanken

Articuleren en voelen van de klanken Articuleren en voelen van de klanken Ingrid van Loosbroek Astrid Geudens Marjolein Noé Eline Van Kerckhove Voor een sterke teken-klankkoppeling is het alzijdig verkennen van zowel de klank als de letter

Nadere informatie

gebruik van de fonetische transcriptie Marta Nováková

gebruik van de fonetische transcriptie Marta Nováková De mogelijkheden en grenzen van het gebruik van de fonetische transcriptie bij de verwerving van het Nederlands Marta Nováková Ben je bang voor de dokter? [bε bαŋk vo:r d d dçkt r?] Uitspraakonderwijs

Nadere informatie

HELDER! SPREKEN. Een praktische voorbereiding voor beroepssprekers. Marieke Dooper

HELDER! SPREKEN. Een praktische voorbereiding voor beroepssprekers. Marieke Dooper HELDER! SPREKEN HELDER! SPREKEN Een praktische voorbereiding voor beroepssprekers Marieke Dooper Dooper, Marieke Helder! Spreken: Een praktische voorbereiding voor beroepssprekers 2014 Marieke Dooper

Nadere informatie

Voorstel van de Taakgroep Vernieuwing Basisvorming voor nieuwe kerndoelen onderbouw VO

Voorstel van de Taakgroep Vernieuwing Basisvorming voor nieuwe kerndoelen onderbouw VO Voorstel van de Taakgroep Vernieuwing Basisvorming voor nieuwe kerndoelen onderbouw VO Voorstel van de Taakgroep Vernieuwing Basisvorming voor nieuwe kerndoelen onderbouw VO Onderdeel van de eindrapportage

Nadere informatie

Kan ik het wel of kan ik het niet?

Kan ik het wel of kan ik het niet? 1 Kan ik het wel of kan ik het niet? Hieronder staan een aantal zogenaamde kan ik het wel, kan ik het niet-schalen. Deze hebben betrekking op uw taalvaardigheid in zowel het Nederlands als het Engels.

Nadere informatie

Taalvariatie in Nederland: Fonologische Atlassen

Taalvariatie in Nederland: Fonologische Atlassen Taalvariatie in Nederland: Fonologische Atlassen Marc.van.Oostendorp@Meertens.KNAW.nl 1/3 november 2004 1 Fonologische atlassen van het Nederlands Verschillen in uitspraak van woorden horen tot de opvallendste

Nadere informatie

Tentamen Spraakherkenning en -synthese

Tentamen Spraakherkenning en -synthese Tentamen Spraakherkenning en -synthese Rob van Son 25 maart 2008 Vermeld op iedere pagina je naam, je studentnummer en het volgnummer per pagina. Gebruik voor elke opgave (1-5) een apart vel. Als je voor

Nadere informatie

Spelling. A. Kijk voor de vormen van de tegenwoordige tijd naar het volgende schema:

Spelling. A. Kijk voor de vormen van de tegenwoordige tijd naar het volgende schema: Spelling 1. Werkwoorden: tegenwoordige tijd A. Kijk voor de vormen van de tegenwoordige tijd naar het volgende schema: ik - je/u/hij/ze t we/jullie/ze en bijvoorbeeld: ik drink ik bied je drinkt je biedt

Nadere informatie

Compassie leven. 52 wekelijkse inspiraties vanuit Geweldloze Communicatie. PuddleDancer Press Samengesteld door Monie Doodeman

Compassie leven. 52 wekelijkse inspiraties vanuit Geweldloze Communicatie. PuddleDancer Press Samengesteld door Monie Doodeman Compassie leven 52 wekelijkse inspiraties vanuit Geweldloze Communicatie PuddleDancer Press Samengesteld door Monie Doodeman Inhoudsopgave Voorwoord Wekelijkse inspiraties 01 Geweld in de taal? Wie, ik?

Nadere informatie

Het verwoorden van de spellingsregel is belangrijk (bewustwording waarom je iets op een bepaalde manier schrijft).

Het verwoorden van de spellingsregel is belangrijk (bewustwording waarom je iets op een bepaalde manier schrijft). Beste ouders, Wij zijn begonnen aan thema 8 van taal. Dit is het laatste thema van dit schooljaar. Volgend schooljaar krijgt u geen uitleg meer over de spellingscategorieën omdat de categorieën in groep

Nadere informatie

Verstaanbaar spreken (artikel) Margreet Verboog en Karolien Thio

Verstaanbaar spreken (artikel) Margreet Verboog en Karolien Thio Verstaanbaar spreken (artikel) Margreet Verboog en Karolien Thio Verstaanbaar spreken is een belangrijke voorwaarde om begrepen te worden. Karolien Thio en Margreet Verboog, bespreken in onderstaand artikel

Nadere informatie

Vaardigheden. 1. Q1000 Spelling- en grammatica 2. Q1000 Nauwkeurigheid 3. Q1000 Typevaardigheid 4. Q1000 Engels taalniveau

Vaardigheden. 1. Q1000 Spelling- en grammatica 2. Q1000 Nauwkeurigheid 3. Q1000 Typevaardigheid 4. Q1000 Engels taalniveau Vaardigheden Wat zijn vaardigheden? Vaardigheden geven aan waar iemand bedreven in is. Ze zijn meestal aan te leren. Voorbeelden van vaardigheden zijn typen en kennis van het Nederlands. Wat meet Q1000

Nadere informatie

je schrijft het woord zoals je het hoort je schrijft het woord zoals je het hoort je schrijft het woord zoals je het hoort

je schrijft het woord zoals je het hoort je schrijft het woord zoals je het hoort je schrijft het woord zoals je het hoort Groep 4 Spelling Thema 1 Een nieuw huis aan het begin (klas) aan het eind (tent) met st aan het eind (kist) met ts aan het eind (muts) aan het begin en aan het eind (krant) Thema 2 Wat word jij later?

Nadere informatie

Latijn en Grieks in de 21ste eeuw

Latijn en Grieks in de 21ste eeuw Latijn en Grieks in de 21ste eeuw Kiezen voor Latijn en/of Grieks? Als leerling in het laatste jaar van de basisschool sta jij voor een belangrijke keuze. Welke studierichting moet je gaan volgen in het

Nadere informatie

Klankgroep en lettergreep

Klankgroep en lettergreep Spellingwijzers groep 4 Voor de ouders Klankgroep en lettergreep Een klankgroep is een soort hulpmiddel bij het aanleren van spellingregels. Wat hoor je als je een woord langzaam in stukjes uitspreekt.

Nadere informatie

De richtprijs voor een lezing is 400,- excl. reiskosten. Voor een workshop zijn de kosten afhankelijk van de invulling van de workshop.

De richtprijs voor een lezing is 400,- excl. reiskosten. Voor een workshop zijn de kosten afhankelijk van de invulling van de workshop. Lezingen Een lezing duurt 45 minuten tot een uur, gevolgd door de mogelijkheid om vragen te stellen en te discussiëren. De lezingen worden op locatie gegeven. Workshops Meer dan tijdens een lezing zijn

Nadere informatie

De aanzet. De plaats waar de punt van de tong tegen de achterzijde der boventanden geplaatst moet worden, is afhankelijk van:

De aanzet. De plaats waar de punt van de tong tegen de achterzijde der boventanden geplaatst moet worden, is afhankelijk van: De aanzet Een goed uitgevoerde aanzet is een combinatie van 3 factoren: a. voorbereiding van de juiste toonhoogte d.m.v. het embouchure b. dosering van de juiste hoeveelheid adem c. het gebruik van de

Nadere informatie

Naam leerlingen. Groep BBL1 Engels. Verdiepend arrangement. Basisarrange ment. Leertijd; 3 keer per week 45 minuten werken aan de basisdoelen.

Naam leerlingen. Groep BBL1 Engels. Verdiepend arrangement. Basisarrange ment. Leertijd; 3 keer per week 45 minuten werken aan de basisdoelen. Verdiepend Basisarrange ment Naam leerlingen Groep BBL1 Engels Leertijd; 3 keer per week 45 minuten werken aan de basisdoelen. - 3 keer per week 45 minuten basisdoelen toepassen in verdiepende contexten.

Nadere informatie

woorden met eer (heer) De /r/ is een plaagletter bij /eer/. volgwoord woorden met oor (oor) De /r/ is een plaagletter bij /oor/.

woorden met eer (heer) De /r/ is een plaagletter bij /eer/. volgwoord woorden met oor (oor) De /r/ is een plaagletter bij /oor/. Groep 5 Spelling Thema 1 Een plek om te werken De /f/ is de fietspompletter. Je hoort met f (fluit) /ffff/. De /v/ is van vlieg. Je hoort /vvvv/. met v (vis) woorden met aar (jaar) luisterwoord woorden

Nadere informatie

Dit programma is gemaakt voor leerlingen van eind groep 3 en groep 4 van de basisschool, het praktijkonderwijs, vmbo bbl en mbo 1.

Dit programma is gemaakt voor leerlingen van eind groep 3 en groep 4 van de basisschool, het praktijkonderwijs, vmbo bbl en mbo 1. Spelling op maat 1 De programma s Spelling op maat 1, 2 en 3 vormen een complete leerlijn voor de spelling die op de basisschool moet worden aangeleerd. Spelling op maat 1 is het eerste deel van deze leerlijn.

Nadere informatie

Educatief Professioneel (EDUP) - C1

Educatief Professioneel (EDUP) - C1 Educatief Professioneel (EDUP) - C1 Voor wie? Voor hogeropgeleide volwassenen (18+) die willen functioneren in een uitdagende kennis- of communicatiegerichte functie: in het hoger onderwijs, als docent

Nadere informatie

Een Tengwar-mode voor het Nederlands

Een Tengwar-mode voor het Nederlands 1 of 5 20/09/2006 14:05 Een Tengwar-mode voor het Nederlands Let op: Om dit document te kunnen lezen, moet tenminste een van de volgende lettertypen geïnstalleerd zijn: Tengwar Sindarin, Tengwar Quenya

Nadere informatie

instapkaarten spelling

instapkaarten spelling 6 instapkaarten inhoud instapkaarten Spelling thema 1 les 1 cat. 5a 1 thema 1 les 3 cat. 5b 2 thema 1 les 5 cat. 9a 3 thema 1 les 7 cat. 9b 4 thema 1 les 9 cat. 10a 5 thema 1 les 11 cat. 10b 6 thema 1

Nadere informatie

Extra oefeningen voor werkwoordspelling

Extra oefeningen voor werkwoordspelling Extra oefeningen voor werkwoordspelling Inleiding Bij Taal actief 2 is voor groep 6 een apart werkboekje samengesteld voor de voorbereiding op de spelling van de werkwoorden. Veel gebruikers van Taal actief

Nadere informatie

Informatiebrochure Apraxie

Informatiebrochure Apraxie Informatiebrochure Apraxie UZ Leuven 2 Beste familie, deze informatiebrochure bieden wij u aan naar aanleiding van de spraak-, taal - en/of slikproblemen die uw familielid momenteel ondervindt. In deze

Nadere informatie

A1 A2 B1 B2 C1. betrekking op concrete betrekking op abstracte, complexe, onbekende vertrouwde

A1 A2 B1 B2 C1. betrekking op concrete betrekking op abstracte, complexe, onbekende vertrouwde Luisteren - kwalitatieve niveaucriteria en zinsbouw tempo en articulatie Teksten hebben Teksten hebben Teksten hebben Teksten hebben Teksten hebben o.a. betrekking op zeer betrekking op betrekking op betrekking

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding... 9

Inhoud. Inleiding... 9 Inhoud Inleiding.............................................................. 9 Hoofdstuk 1: De uitspraak van het Engels............................... 13 Het alfabet...................................................14

Nadere informatie

David Weenink. First semester 2005

David Weenink. First semester 2005 Institute of Phonetic Sciences University of Amsterdam First semester 2005 Colleges: donderdags van 12 14 Practicum: donderdags 14.30-16.30 Wekelijkse opdrachten Alle opdrachten moeten voldoende voor tentamen

Nadere informatie

Lees U laat uw kind de eerste set woorden van de week voorlezen. Deze woorden staan rechtsboven op iedere uitlegkaart.

Lees U laat uw kind de eerste set woorden van de week voorlezen. Deze woorden staan rechtsboven op iedere uitlegkaart. Snel aan de slag! Wat heeft u nodig? Het juiste Spelling in beeld-oefenboekje Een schriftje waar uw kind in kan werken Een pen waarmee uw kind prettig werkt Een markeerstift of een aantal kleurpotloden

Nadere informatie

17 G S IN HET STANDAARDNEDERLANDS?

17 G S IN HET STANDAARDNEDERLANDS? SANDER VAN DER HARST & HANS VAN DE VELDE SANDER VAN DER HARST & HANS VAN DE VELDE 17 G S IN HET STANDAARDNEDERLANDS? Abstract This paper presents an analysis of regional variation patterns in the pronunciation

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/20932 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/20932 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/20932 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Haar, Sita Minke ter Title: Birds and babies : a comparison of the early development

Nadere informatie

Hoofdstuk 18 - Tips om voorleessoftware in te zetten in de klas

Hoofdstuk 18 - Tips om voorleessoftware in te zetten in de klas Hoofdstuk 18 - Tips om voorleessoftware in te zetten in de klas 18.1. Voorleessoftware compenserend inzetten voor leerlingen met een ernstige beperking 235 18.2. Voorleessoftware leerondersteunend inzetten

Nadere informatie

2.5 Seminar Literatur- und Sprachwissenschaft (3. und 4. Semester) 2.5 a Werkcollege met werkstuk (en presentatie) datum:

2.5 Seminar Literatur- und Sprachwissenschaft (3. und 4. Semester) 2.5 a Werkcollege met werkstuk (en presentatie) datum: 2.5 Seminar Literatur- und Sprachwissenschaft (3. und 4. Semester) Die Arbeit mit dem Sprachtagebuch dient in den Seminaren Literatur- und Sprachwissenschaft zur Vertiefung und Erweiterung der erworbenen

Nadere informatie

2013 Monitoring Report

2013 Monitoring Report 2013 Monitoring Report Executive summary Monitoring 2013 TV advertsing Websites Basisscholen Conclusie 2013 Monitoring Report Executive summary & Key findings Verantwoorde reclame en marketing naar kinderen

Nadere informatie

Flitsend Spellen en Lezen 1

Flitsend Spellen en Lezen 1 Flitsend Spellen en Lezen 1 Flitsend Spellen en Lezen 1 is gericht op het geven van ondersteuning bij het leren van Nederlandse woorden, om te beginnen bij de klanklettercombinaties. Doelgroep Flitsend

Nadere informatie

BIJBELSTUDIES VOOR JONGE GELOVIGEN LES 1. Les 1 - De oorsprong van de Bijbel. In deze bijbelstudies wordt gebruik gemaakt van de NBG-vertaling

BIJBELSTUDIES VOOR JONGE GELOVIGEN LES 1. Les 1 - De oorsprong van de Bijbel. In deze bijbelstudies wordt gebruik gemaakt van de NBG-vertaling BIJBELSTUDIES VOOR JONGE GELOVIGEN LES 1 Les 1 - De oorsprong van de Bijbel In deze bijbelstudies wordt gebruik gemaakt van de NBG-vertaling Deze bijbelstudies zijn vooral bedoeld voor jongeren van 11

Nadere informatie

Als je woorden goed uit wilt spreken, is het belangrijk dat je weet waar een lettergreep begint en waar hij eindigt.

Als je woorden goed uit wilt spreken, is het belangrijk dat je weet waar een lettergreep begint en waar hij eindigt. Lettergrepen Als je woorden goed uit wilt spreken, is het belangrijk dat je weet waar een lettergreep begint en waar hij eindigt. Om een woord in lettergrepen te verdelen, kijken we naar de klinkers. Als

Nadere informatie

CONCEPT. Tussendoelen Engels onderbouw vo havo/vwo

CONCEPT. Tussendoelen Engels onderbouw vo havo/vwo Tussendoelen Engels onderbouw vo havo/vwo Preambule Voor alle domeinen van Engels geldt dat het gaat om toepassingen van kennis en vaardigheden op thema s die alledaags en vertrouwd zijn. Hieronder worden

Nadere informatie

De spraakbanaan. De spraakbanaan zoals ReSound hem neerzet

De spraakbanaan. De spraakbanaan zoals ReSound hem neerzet De spraakbanaan Tijdens een van mijn lessen Casuïstiek kreeg ik de opmerking dat ik wel erg makkelijk door de bocht ging door te stellen dat het spraakgebied van ± 300Hz tot ruim 4000Hz zou lopen. Omdat

Nadere informatie

PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen

PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen The following full text is a publisher's version. For additional information about this publication click this link. http://hdl.handle.net/2066/42365

Nadere informatie

Deze weken leren wij:

Deze weken leren wij: Kern 1: ik - maan - roos - vis- sok Letters: m - r - v - i - s - aa - p - e Woorden: ik - maan - roos - vis - sok aan pen - en We leren ook in welke straat de letters horen; korte klankstraat, lange klankstraat,

Nadere informatie

De analyse van uitspraakverschillen in Nederlandse en Friese taalvariëteiten

De analyse van uitspraakverschillen in Nederlandse en Friese taalvariëteiten De analyse van uitspraakverschillen in Nederlandse en Friese taalvariëteiten Wilbert Heeringa, John Nerbonne, Peter Kleiweg 1. Inleiding Schibbolets verraden de geografische herkomst van dialectsprekers.

Nadere informatie

De harde en de zachte g

De harde en de zachte g Pieter van Reenen & Nanette Huijs De harde en de zachte g De spellingen gh versus g als (post)velaire versus (post)palatale fricatieven voor voorklinker in het veertiende-eeuws middelnederlands Abstract

Nadere informatie

Inleiding. Drie taalvormen

Inleiding. Drie taalvormen Inleiding Uw kind gaat binnenkort naar of zit inmiddels op de basisschool. Vaak horen wij van ouders: Tja, mijn kind zit nu in groep 1 of 2. Het stempelt daar met letters en het bekijkt en luistert naar

Nadere informatie

Zet je hersens op scherp en daag je tegenspelers uit voor een spannende RIJMwoordenstrijd!

Zet je hersens op scherp en daag je tegenspelers uit voor een spannende RIJMwoordenstrijd! Speel de RIJMwoordenstrijd! Oefen spelenderwijs met alle verschillende spraakklanken en letters en vergroot daarbij je rijmwoordenschat! Train je auditief onderscheidingsvermogen, je geheugen en alertheid.

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE. Voorwoord. Hoofdstuk één: Welke soorten r en zijn er en hoe worden deze gevormd? 1.1. Conclusie deelvraag één 4-10

INHOUDSOPGAVE. Voorwoord. Hoofdstuk één: Welke soorten r en zijn er en hoe worden deze gevormd? 1.1. Conclusie deelvraag één 4-10 INHOUDSOPGAVE Voorwoord Hoofdstuk één: Welke soorten r en zijn er en hoe worden deze gevormd? 1.1. Conclusie deelvraag één Hoofdstuk twee: Welke r spreken de verschillende groepen allochtonen in hun moedertaal?

Nadere informatie

Invloed van de moedertaal bij het leren van het Nederlands

Invloed van de moedertaal bij het leren van het Nederlands 1 Invloed van de moedertaal bij het leren van het Nederlands In het kader van 400 vragen aan de RUG Door Saskia Visser, Wetenschapswinkel Taal, Cultuur en Communicatie Vragensteller: Henk van Ooij 2 De

Nadere informatie

EENVOUDIG BIJBELS HEBREEUWS LES 3. TalencentrumBarneveld.nl

EENVOUDIG BIJBELS HEBREEUWS LES 3. TalencentrumBarneveld.nl versie 2 1 We gaan weer verder met het leren van de letters en klinkers. We bekijken het woord qxfj:yi. Een woord vol nieuwe letters. We lezen van rechts naar links. De eerste letter is de y, de yod. Onder

Nadere informatie

Introductie logopediepraktijk. Van brabbelen tot babbelen. Ons team van logopedisten. Doelstellingen informatieavond.

Introductie logopediepraktijk. Van brabbelen tot babbelen. Ons team van logopedisten. Doelstellingen informatieavond. Van brabbelen tot babbelen Introductie logopediepraktijk heeft vestigingen in Staphorst, Nieuwleusen, Oudleusen en Balkbrug. We werken in een team van 5 logopedisten. 8 oktober 2013 Pinkeltje Balkbrug

Nadere informatie

Mondharmonica is gemerkt: G (De laagste bluesharp) G# A A# B C C# D D# E F F# (De hoogste Bluesharp)

Mondharmonica is gemerkt: G (De laagste bluesharp) G# A A# B C C# D D# E F F# (De hoogste Bluesharp) Introductie Veel bluesmuzikanten zijn autodidact. Dat past goed in de traditie en de sfeer van de bluesmuziek. Een beetje hulp kan natuurlijk altijd handig zijn. Er zijn bluesharplessen te vinden op het

Nadere informatie

Het belangrijkste doel van de studie in hoofdstuk 3 was om onafhankelijke effecten van visuele preview en spellinguitspraak op het leren spellen van

Het belangrijkste doel van de studie in hoofdstuk 3 was om onafhankelijke effecten van visuele preview en spellinguitspraak op het leren spellen van Samenvatting Het is niet eenvoudig om te leren spellen. Om een woord te kunnen spellen moet een ingewikkeld proces worden doorlopen. Als een kind een bepaald woord nooit eerder gelezen of gespeld heeft,

Nadere informatie

Resultaten voor België Risicofactoren voor wiegendood Gezondheidsenquête, België, 1997

Resultaten voor België Risicofactoren voor wiegendood Gezondheidsenquête, België, 1997 6.7.4.1. Inleiding Er werd reeds vroeger bewezen dat een prematuur respiratoir systeem een oorzaak was voor wiegendood. Het gevaar bestond vooral tijdens de slaap. Met de huidige kennis van zaken zijn

Nadere informatie

Schriftelijk tentamen Spraakherkenning en spraaksynthese (do. 23 december 2004, 13.30 16.30 u; zaal C.206)

Schriftelijk tentamen Spraakherkenning en spraaksynthese (do. 23 december 2004, 13.30 16.30 u; zaal C.206) Schriftelijk tentamen Spraakherkenning en spraaksynthese (do. 23 december 2004, 13.30 16.30 u; zaal C.206) Vermeld op iedere pagina je naam, je studentennummer en het vervolgnummer per pagina. Als je voor

Nadere informatie

Vlaanderen en Wallonië: moedertaal per leeftijd 2005

Vlaanderen en Wallonië: moedertaal per leeftijd 2005 Vlaanderen en Wallonië: moedertaal per leeftijd 2005 (Eurobarometer 2005) Percentage of residents of the various age groups who declare having language L as their native language Source: Database Eurobarometer

Nadere informatie

Inloopteams hebben als taak ouders te ondersteunen bij de opvoeding van hun jonge kinderen via een laagdrempelig en preventief activiteitenaanbod.

Inloopteams hebben als taak ouders te ondersteunen bij de opvoeding van hun jonge kinderen via een laagdrempelig en preventief activiteitenaanbod. Inloopteams hebben als taak ouders te ondersteunen bij de opvoeding van hun jonge kinderen via een laagdrempelig en preventief activiteitenaanbod. Een inloopteam werkt doelgroepgericht. De gezinnen waar

Nadere informatie

aard zijn. De techniek kan ook gebruikt worden bij het onderzoeken van de taalkundige variatie tussen sociale klassen, sexe, en andere dimensies.

aard zijn. De techniek kan ook gebruikt worden bij het onderzoeken van de taalkundige variatie tussen sociale klassen, sexe, en andere dimensies. Samenvatting Dit proefschrift onderzoekt synchrone en diachrone aspecten van de Engelse fonetiek en fonologie door middel van de eerste systematische toepassing van een uitgebreide set van kwantitatieve

Nadere informatie

Herkansing 1 e Deeltentamen Spraakherkenning en -synthese

Herkansing 1 e Deeltentamen Spraakherkenning en -synthese Herkansing 1 e Deeltentamen Spraakherkenning en -synthese Rob van Son 10-13 uur, 20 december 2007 GEBP/P2.27 Dit is een herkansing van het eerste deeltentamen. Je moet deze opgaven alleen maken als je

Nadere informatie

= = = = = = =jáåçéêüéçéå. =téäòáàå. Het TOPOI- model

= = = = = = =jáåçéêüéçéå. =téäòáàå. Het TOPOI- model éêçîáååáéi á ã Ä ì ê Ö O Ç É a áê É Åí áé téäòáàå jáåçéêüéçéå Het TOPOI- model In de omgang met mensen, tijdens een gesprek stoten we gemakkelijk verschillen en misverstanden. Wie zich voorbereidt op storingen,

Nadere informatie

Hoofdstuk 16 - Vreemde talen ondersteunen

Hoofdstuk 16 - Vreemde talen ondersteunen Hoofdstuk 16 - Vreemde talen ondersteunen 16.1. Inleiding 215 16.2. Woorden, zinnen, in een vreemde taal laten voorlezen 217 16.3. Uitspraak van woorden leren en controleren 219 16.4. Woorden vertalen

Nadere informatie

Thema 10. We ruilen van plek

Thema 10. We ruilen van plek Thema 10 We ruilen van plek Les 10.1 1. zakenreis 2. industrieën 3. raketten 4. percentage 5. demonstratie Les 1 gouden, ziekenhuis In het ankerverhaal staat dat de moeder van Gaby Pak kersen geeft in

Nadere informatie

CAR Sint - Lievenspoort Gent UITDAGINGEN BINNEN DE VOLWASSENWERKING VAN HET CAR SINT LIEVENSPOORT. Multidisciplinaire revalidatie

CAR Sint - Lievenspoort Gent UITDAGINGEN BINNEN DE VOLWASSENWERKING VAN HET CAR SINT LIEVENSPOORT. Multidisciplinaire revalidatie 1 CAR Sint - Lievenspoort UITDAGINGEN BINNEN DE VOLWASSENWERKING VAN HET CAR SINT LIEVENSPOORT ONICI 10TH EURO-CI SYMPOSIUM 9 APRIL 2015 2 Multidisciplinaire revalidatie gesubsidieerd via conventie met

Nadere informatie

Kaarten in soorten en maten

Kaarten in soorten en maten De kaartenbank.indd Sander Pinkse Boekproductie 07-11-13 / 15:06 Pag. 20 Kaarten in soorten en maten Joep Kruijsen en Nicoline van der Sijs 20 De Kaartenbank die in januari 2014 is gelanceerd (www.meertenskaartenbank.nl),

Nadere informatie

Spelling en uitspraak

Spelling en uitspraak 15 Spelling en uitspraak De spelling kan slechts een gebrekkige weergave zijn van de gesproken taal. Men zal nooit alle nuances van de uitspraak, intonatie en stemflexie in schrifttekens kunnen vangen.

Nadere informatie

32 Taalbeschouwing. 1 Inleiding

32 Taalbeschouwing. 1 Inleiding DC 32 Taalbeschouwing 1 Inleiding Taalbeschouwing betekent letterlijk: het beschouwen van de taal. Dus, het gaat niet over taalgebruik, maar over bestuderen van het verschijnsel taal. Als je kijkt naar

Nadere informatie

Jan Bransen Het Schrijven van een Filosofisch Essay

Jan Bransen Het Schrijven van een Filosofisch Essay Jan Bransen Het Schrijven van een Filosofisch Essay Onderstaande tekst schreef ik jaren geleden om studenten wat richtlijnen te geven bij het ontwikkelen van een voor filosofen cruciale vaardigheid: het

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Er is veel variatie in de uitspraak van klinkers zowel in Zweedse dialecten als regionale variëteiten van het Standaardzweeds. Hoewel dit al lang bekend is, hebben taalkundigen

Nadere informatie

JAARGANG 9 / NUMMER 4 DECEMBER 2014. Mede mogelijk dankzij:

JAARGANG 9 / NUMMER 4 DECEMBER 2014. Mede mogelijk dankzij: JAARGANG 9 / NUMMER 4 DECEMBER 2014 Partners: Mede mogelijk dankzij: VRAAG 1 Ebola Afgelopen maand was er een grote geldinzamelingsactie voor de bestrijding van ebola. Het woord ebola komt oorspronkelijk

Nadere informatie

Dit programma is gemaakt voor leerlingen van groep 5 en 6 van de basisschool, het praktijkonderwijs, vmbo bbl en mbo 1.

Dit programma is gemaakt voor leerlingen van groep 5 en 6 van de basisschool, het praktijkonderwijs, vmbo bbl en mbo 1. Spelling op maat 2 De programma s Spelling op maat 1, 2 en 3 vormen een complete leerlijn voor de spelling die op de basisschool moet worden aangeleerd. Spelling op maat 2 is het tweede deel van deze leerlijn.

Nadere informatie

Accent op improvisatie en taal

Accent op improvisatie en taal Accent op improvisatie en taal onderdeel: Articulatie Titel les/thema Buikspreken Graad: 1 Aan al deze doelen wordt gewerkt, toch duidt u best aan welke u in de verf wil zetten. Leerplandoelnummer Leerplandoel

Nadere informatie

s t u d i e De markt van de dood De markt van de dood Oktober 2011

s t u d i e De markt van de dood De markt van de dood Oktober 2011 s t u d i e De markt van de dood De markt van de dood Oktober 2011 Inhoudstafel 1. Doelstellingen 2. Methodologie 3. De herdenking van overleden personen 4. Allerheiligen 5. De begrafenis 6. Conclusies

Nadere informatie

Na de uitslag moest Rob onmiddellijk een Europese bestemming noemen. Razendsnel dacht hij na.

Na de uitslag moest Rob onmiddellijk een Europese bestemming noemen. Razendsnel dacht hij na. Tekst finale spellingwedstrijd + uitleg probleemwoorden De televisiequiz Stel je voor: je meldt je aan voor een televisiequiz. Tot je verrassing word je uitgenodigd. De vragen beantwoord je zo goed mogelijk.

Nadere informatie

De opbouw vertrekt vanuit een diagnostische toets om de juiste oefeningen te kunnen aanbieden. Na het oefenen volgt een evaluatie.

De opbouw vertrekt vanuit een diagnostische toets om de juiste oefeningen te kunnen aanbieden. Na het oefenen volgt een evaluatie. VOORWOORD Beste gebruiker, Voor u ligt de geactualiseerde versie van de REM-reeks. Toen de eerste versie van de losse boekjes met de bekende blauwe cover verscheen, stonden differentiatie en remediëring

Nadere informatie

3 L adjectif Het bijvoeglijk naamwoord

3 L adjectif Het bijvoeglijk naamwoord 3 L adjectif Het bijvoeglijk naamwoord Plaats 1. De meeste bijvoeglijke naamwoorden staan achter het zelfstandig naamwoord, zeker als het bijvoeglijk naamwoord meer dan een lettergreep heeft. un livre

Nadere informatie

6 Het beoordelen van uitspraak

6 Het beoordelen van uitspraak Werkblad 51 Wat vind je van je Nederlandse uitspraak? 1 Wat vind je van je Nederlandse uitspraak? Omcirkel het antwoord. Mijn uitspraak van het Nederlands is 1 niet goed 2 voldoende 3 goed 2 Schrijf op

Nadere informatie

Optimaal zicht op spelling

Optimaal zicht op spelling Cito Spelling LVS Team Werken met de LVS-toetsen en hulpboeken Optimaal zicht op spelling Kim heeft midden groep 5 bij de LVS-toets Spelling een vaardigheidsscore gehaald van 122. Haar leerkracht weet

Nadere informatie

estafette Vloeiend & vlot Snel aan de slag! Achtergrondinformatie

estafette Vloeiend & vlot Snel aan de slag! Achtergrondinformatie estafette Vloeiend & vlot Snel aan de slag! Met Vloeiend en vlot oefent u samen met u kind altijd in drie stappen: 1. U leest de woorden, zinnen of teksten eerst zelf voor. U doet dit in een rustig tempo,

Nadere informatie

Flitsend Spellen en Lezen 1

Flitsend Spellen en Lezen 1 Flitsend Spellen en Lezen 1 Flitsend Spellen en Lezen 1 is gericht op het geven van ondersteuning bij het leren van Nederlandse woorden, om te beginnen bij de klanklettercombinaties. Doelgroep Flitsend

Nadere informatie

lezen Veilig leren lezen Artikelen - Letterkennis, aanpak eu/ui/ou-probleem veilig leren Woorden met tweetekenklanken Juist verklanken

lezen Veilig leren lezen Artikelen - Letterkennis, aanpak eu/ui/ou-probleem veilig leren Woorden met tweetekenklanken Juist verklanken veilig leren lezen Letterkennis Aanpak eu/ui/ou-probleem Auteur: Susan van der Linden Op welke wijze kunt u problemen met de tweetekenklanken eu/ui/ou aanpakken? In dit artikel bieden we u een stappenplan

Nadere informatie

Groep 3 : Na een lekkere lange zomervakantie zijn we alweer een poos hard aan het werk. Hieronder vindt u de doelen waar wij in groep 3 aan werken.

Groep 3 : Na een lekkere lange zomervakantie zijn we alweer een poos hard aan het werk. Hieronder vindt u de doelen waar wij in groep 3 aan werken. Groep 3 : Na een lekkere lange zomervakantie zijn we alweer een poos hard aan het werk. Hieronder vindt u de doelen waar wij in groep 3 aan werken. Veilig leren lezen Maandag 21 september zijn we begonnen

Nadere informatie

Benodigde voorkennis spelling groep 5

Benodigde voorkennis spelling groep 5 Taal actief 4 spelling groep 5-8 spelling groep 5 In dit document is een overzicht opgenomen van de benodigde voor de lessen spelling groep 5. Deze kennis maakt onderdeel uit van de leerlijn groep 4. Hebben

Nadere informatie

Door Henk Jongsma, hoofdauteur Op niveau tweede fase, 1 e editie. Verschuiving

Door Henk Jongsma, hoofdauteur Op niveau tweede fase, 1 e editie. Verschuiving Door Henk Jongsma, hoofdauteur Op niveau tweede fase, 1 e editie Verschuiving Inleiding Jaren geleden, nadat ik voor mijn gevoel urenlang van hot naar her en van het kastje naar de muur was gestuurd, was

Nadere informatie

Opgave Taalkunde-Olympiade 2009: TIGRINYA

Opgave Taalkunde-Olympiade 2009: TIGRINYA Opgave Taalkunde-Olympiade 2009: TIGRINYA Universiteit Leiden Tigrinya (ትግርኛ təgrəñña) is een Semitische taal met ongeveer 5 miljoen sprekers in Eritrea en Noord-Ethiopië. De taal wordt geschreven in een

Nadere informatie

KENMERKECONOMIE IN DE GTRP-DATABASE

KENMERKECONOMIE IN DE GTRP-DATABASE MARC VAN OOSTENDORP KENMERKECONOMIE IN DE GTRP-DATABASE 1. De FAND en de moderne Fonologie Uit Goeman & Taeldeman (1996),(1) waarin de voorgeschiedenis van de Fonologische Atlas van de Nederlandse Dialecten

Nadere informatie

Woord vooraf...9. Inleiding

Woord vooraf...9. Inleiding Inhoudsopgave Woord vooraf...9 Inleiding 1 Objectief en subjectief...13 2 Geluid...18 2.1 Wat is geluid?...18 2.2 Eigenschappen van een toon...18 2.3 Harmonischen: grondtoon en boventonen...20 2.4 De invloed

Nadere informatie

Marijke Huizinga & Alice van Kalsbeek. Basisboek voor docenten Nederlands als tweede taal

Marijke Huizinga & Alice van Kalsbeek. Basisboek voor docenten Nederlands als tweede taal Marijke Huizinga & Alice van Kalsbeek Basisboek voor docenten Nederlands als tweede taal Inhoud Inleiding 9 Hoofdstuk 1 Ei of ui? klanken 15 Hoofdstuk 2 Cánon, kanón woordaccent, zinsaccent, intonatie

Nadere informatie

Wat is leren? Het opnemen van nieuwe informatie Concentratievermogen

Wat is leren? Het opnemen van nieuwe informatie Concentratievermogen Alleen ik kan leren Dat stomme huiswerk! Ik zit nu al uren te werken en ik kan het maar niet onthouden. Ik leer dit NOOIT!, roept Pieter wanhopig uit, terwijl hij tv kijkt en aan het whatsappen is met

Nadere informatie

Leerstofoverzicht groep 3 2015-2016

Leerstofoverzicht groep 3 2015-2016 Leerstofoverzicht groep 3 2015-2016 Inhoud: Sociaal emotionele vaardigheden Prettig omgaan met elkaar Rekenen Nederlandse taal lezen spelling Schrijven Engels Wereldoriëntatie en verkeer Bewegingsonderwijs

Nadere informatie