Fonologie. inleiding taalkunde 2012/13 30 mei 2013

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Fonologie. inleiding taalkunde 2012/13 30 mei 2013"

Transcriptie

1 Fonologie inleiding taalkunde 2012/13 30 mei 2013

2 Tekst en spraak Representatie van spraak vereist representaties van gedeeltes die kleiner dan woorden zijn. spraaksynthese (tekst-naar-spraak) rijtje letters akoestische golfvorm spraakherkenning akoestische golfvorm rijtje letters

3 Dit college Fonetieken fonologie Klanken: termen, beschrijving, alfabet Syllabestructuur Fonologischeregels Beschrijvingvan fonologischeregels met FSTs

4 Fonetiek vs fonologie Fonetiek: natuurwetenschappelijk studie van spraakklanken studie van de akoestische eigenschappen van taalgeluid, en de productie en perceptie ervan. Fonologie: taalkundige studie van klanksystemen studie van de akoestische elementen van talen onder het woordniveau klanken, syllabes, intonatie, rijm.

5 Fonetiek: Drie soorten Articulatorische fonetiek productie door spraakorgaan Akoestische fonetiek natuurkundige eigenschappen Auditieve fonetiek waarneming McGurk-effect:

6 Fonologie als kennissysteem Eerste betekenis: het klanksysteem van een taal. een verzameling klanken regels voor de combinatie van klanken Component van het menselijk taalsysteem

7 Fonologie als discipline Tweede betekenis: studie van het klanksysteem. Wat zijn de klanken van een taal? Hoe worden ze gecombineerd? Wat voor realisaties vinden we dan? Vakgebied van de taalkunde

8 Fonologie en creativiteit Oneindig gebruik van eindige middelen Een eindig assortiment van klanken Een eindig aantal regels om een onbeperkte verzameling vormen te maken

9 Fonologie en fenomenen { a, b, k, r } -Mogelijke en onmogelijke woorden brak - kark - *rbak -Klankverandering brak - krab - krabben - crab -Meer klankvariatie, ook tussen sprekers kar - rak

10 Klanken: Fonen en segmenten Min of meer synonieme termen: klank, klanksegment, segment, foon = de opeenvolgende eenheden waarin je een woord kunt opdelen.

11 Fonetisch alfabet IPA: International Phonetic Alphabet Speciale symbolen om spraakklanken te kunnen noteren bang [ ] the/ thin [ð] / [θ] ten/ net [t h ]/ [t ] IPA site: Met geluid: ARPAbet: kleinere set met ASCII-symbolen

12 Letters en klanken Spelling verschilt van klankvorm eng versus [ε ] taxi versus [tαksi] teken versus [tek n]

13 Xhosa

14 Indeling van consonanten

15 Indeling van consonanten Manier van articulatie: hoe vloeit de lucht door het spraakkanaal?

16 Indeling van consonanten Plaats van articulatie: waar in de mond wordt de luchtstroom onderbroken?

17 Indeling van consonanten Stem ( voicing ): trillen de stembanden bij het produceren van de klank?

18 Indeling van vocalen

19 Indeling van vocalen Hoogte: hoeveel verticale ruimte is er tussen tong en gehemelte?

20 Indeling van vocalen Stand van de tong: voor of achter in de mond?

21 Indeling van vocalen Ronding: wat is de vorm van de lippen?

22 Nederlandse consonanten palataal

23 Nederlandse klinkers Tweeklanken: Geen echte tweeklanken:

24 Foneem Foneem: klank met een contrastieve waarde in een taal Elke taal heeft z n eigen verzameling fonemen (bv. /s/, /t/, /p/, /ε/) Achter elkaar gezet om woorden te maken (bv. /stεp/,?, )

25 Minimale paren Fonemen zijn distinctief of contrastief: ze onderscheiden woorden Minimaal paar: een tweetal woorden dat slechts in één foneem verschilt /ben/ - /pen/ minimaal paar, dus /b/ en /p/ twee Nederlandse fonemen /e:/ als in [bet] (beet) and / :/ als in [b :r] (beer) geen verschillende fonemen, ze onderscheiden nooit tussen woorden, bijv *[b :t] en *[ber].

26 Fonemen en allofonen Een foneem kan op verschillende manieren als klank gerealiseerd worden. Dit noemen we de varianten of allofonen van dat foneem.

27 Verschillen tussen talen Talen verschillen zowel in de foneeminventaris als in de mogelijke allofonen van elk foneem Bijvoorbeeld: de /l/

28 Complementaire distributie Vergelijk: wat, werk, duw, meeuw Labiodentale w: woordbegin Bilabiale w: woordeinde De twee w-klanken zijn in complementaire distributie: ze komen in verschillende omgevingen voor Engels: /stip/ - /t h Ip/ (na s / niet na s)

29 Vrije variatie Vrije variatie: verschillende klankvarianten op één positie (bv. verschillende erren, de /t/ in verschillende varianten van het Engels) Voice recognition elevator:

30 Klanken: Notatie Fonemen: /pεst/ /stεp/ Realisering: [p h εst] [stεp] De Engelse /p/ heeft o.a. [p] en [p h ] als allofonen. De Nederlandse / / heeft en als allofonen.

31

32 Syllaben: Groepering Een woord is meer dan een willekeurige reeks klanken. Elk woord kan verdeeld worden in een of meer lettergrepen of syllaben. ar.beids.ver.de.ling Punten of streepjes worden gebruikt om de lettergrepen te scheiden.

33 Syllaben: Structuur Lettergreep: onset + rhyme (Rhyme: nucleus + coda)

34 Syllaben: Taalverschillen Elke taal heeft z n eigen regels voor wat in onset, nucleus of coda kan (phonotactics) Nederlands: klomp, *sklomp, *klormp Endo: sukuul, kilaas, tiraam Engels: school, glass, drum strike > sutoraiku (Japans)

35 Syllaben: onset-maximalisatie Bij het syllabificeren van een woord (in lettergrepen opdelen) wordt de onset gemaximaliseerd (onset maximization). katrol, frustratie, controle ka.trol, fru.stra.tie, con.tro.le Afhankelijk van de syllabestructuur van de taal in kwestie.

36 Syllabe: Notatie Consonanten (medeklinkers) en vocalen (klinkers) afgekort als C en V Syllabestructuur kan als CV-patroon worden weergegeven: klomp CCVCC strike CCCVVC > sutoraiku CV.CV.CV.V.CV

37 Fonologische regels Welkallofoongebruiktwordthangtafvan de omgeving Bijvoorbeeld: de Gooise r in maar vs. maren ; de /n/ in pan vs. lanparty Hoe beschrijf je zo n regel?

38 Fonologische regels (2) Chomsky & Halle (1968), The Sound Pattern of English ( SPE ) Input: een foneem / / en een conditie op de omgeving Output: eenallofoon Voorbeeld: /n/ [m] / [+bilabiaal]

39 Flapping in Amerikaans Engels foneem /t/ flapping regel na een beklemtoonde klinker ( ) en voor een onbeklemtoonde klinker (V), is [dx] de allofoon voor de foneem /t/

40 Een transducer voor flapping

41 Nog een voorbeeld: Engels meervoud [ix z] na de sibilant fonen [s], [sh], [z], [zh], [ch] of [jh] - peaches [z] na voiced klanken - pigs [s] na voiceless klanken - cats faxes in lexicon: f aa k ^ z

42

Klanken 1. Tekst en spraak. Colleges en hoofdstukken. Dit college

Klanken 1. Tekst en spraak. Colleges en hoofdstukken. Dit college Tekst en spraak Klanken 1 Representatie van spraak vereist representaties van gedeeltes die kleiner dan woorden zijn. spraaksynthese (tekst-naar-spraak) rijtje letters! akoestische golfvorm http://www.fluency.nl/

Nadere informatie

Tekst en spraak. spraaksynthese (tekst-naar-spraak) rijtje letters akoestische golfvorm

Tekst en spraak. spraaksynthese (tekst-naar-spraak) rijtje letters akoestische golfvorm Klanken 1 1 Tekst en spraak spraaksynthese (tekst-naar-spraak) rijtje letters akoestische golfvorm http://www.fluency.nl/ spraakherkenning akoestische golfvorm rijtje letters 2 Dit college Fonetiek en

Nadere informatie

Klanken 2. Dit college. Automaten: Talen. Colleges en hoofdstukken (let op verranderingen) Fonologie met eindige automaten en transducers

Klanken 2. Dit college. Automaten: Talen. Colleges en hoofdstukken (let op verranderingen) Fonologie met eindige automaten en transducers Dit college Klanken 2 Fonologie met eindige automaten en transducers Colleges en hoofdstukken (let op verranderingen) 4 mei: Klanken (Fonetiek, fonologie) Chapter 7 6 mei: Klanken 2 (eindige automaten

Nadere informatie

Spreken en Verstaan: Inleiding Fonetiek

Spreken en Verstaan: Inleiding Fonetiek 2011-2012, blok 2 Spreken en Verstaan: Inleiding Fonetiek Hugo Quené Taalwetenschap UU huishoudelijk webpagina: www.hugoquene.nl > Spreken en Verstaan 2011-12 docenten: Hugo Quené (colleges, coördinatie)

Nadere informatie

huiswerkvragen Spreken en Verstaan ( )

huiswerkvragen Spreken en Verstaan ( ) huiswerkvragen Spreken en Verstaan (200300287) Hugo Quené Opleiding Taalwetenschap UU H.Quene@uu.nl 28 okt 2009 Let op: Je moet als huiswerk alle onderstaande vragen beantwoorden, volgens het tijdsschema

Nadere informatie

1) Bekijk spectrogram 1. Denk niet aan wat er gezegd wordt, maar identificeer minimaal drie in het oog springende patronen in het spectrogram.

1) Bekijk spectrogram 1. Denk niet aan wat er gezegd wordt, maar identificeer minimaal drie in het oog springende patronen in het spectrogram. OPDRACHT 1: Stappenplan opstellen voor het lezen van spectrogrammen. NODIG: Bijgeleverde spectrogrammen (zie bijlage), potloden, schaar, plakband. 1) Bekijk spectrogram 1. Denk niet aan wat er gezegd wordt,

Nadere informatie

1e Deeltentamen Inleiding Taalkunde

1e Deeltentamen Inleiding Taalkunde 1e Deeltentamen Inleiding Taalkunde 28/05/2009 13.15-16.15 Dit tentamen heeft 5 vragen. Je hebt drie uur de tijd om deze te beantwoorden. Vergeet niet je naam en studentnummer steeds duidelijk te vermelden.

Nadere informatie

gebruik van de fonetische transcriptie Marta Nováková

gebruik van de fonetische transcriptie Marta Nováková De mogelijkheden en grenzen van het gebruik van de fonetische transcriptie bij de verwerving van het Nederlands Marta Nováková Ben je bang voor de dokter? [bε bαŋk vo:r d d dçkt r?] Uitspraakonderwijs

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/20932 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/20932 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/20932 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Haar, Sita Minke ter Title: Birds and babies : a comparison of the early development

Nadere informatie

Diachrone taalkunde vs. Synchrone taalkunde. College 1: Autosegmentele fonologie. Diachrone taalkunde vs. Synchrone taalkunde.

Diachrone taalkunde vs. Synchrone taalkunde. College 1: Autosegmentele fonologie. Diachrone taalkunde vs. Synchrone taalkunde. College 1: Autosegmentele fonologie eerste uur: beknopte geschiedenis van de fonologie foneem beschreven als bundel distinctieve kenmerken tweede uur: problemen met de representaties Diachrone taalkunde

Nadere informatie

Handleiding bij werkbladen uitspraak

Handleiding bij werkbladen uitspraak Handleiding bij werkbladen uitspraak Er zijn drie kopieerbladen voor de uitspraak: overzicht van de klinkers overzicht van de lastige medeklinkers oefentips voor de uitspraak van de r De eerste twee lichten

Nadere informatie

1) Bekijk spectrogram 1. Denk niet aan wat er gezegd wordt, maar identificeer minimaal drie in het oog springende patronen in het spectrogram.

1) Bekijk spectrogram 1. Denk niet aan wat er gezegd wordt, maar identificeer minimaal drie in het oog springende patronen in het spectrogram. OPDRACHT 1: Stappenplan opstellen voor het lezen van spectrogrammen. NODIG: Bijgeleverde spectrogrammen (zie bijlage), potloden, schaar, plakband. 1) Bekijk spectrogram 1. Denk niet aan wat er gezegd wordt,

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/28737 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Cissé, Ibrahima Abdoul Hayou Title: Développement phonético-phonologique en fulfulde

Nadere informatie

Tentamen Spraakherkenning en -synthese

Tentamen Spraakherkenning en -synthese Tentamen Spraakherkenning en -synthese Rob van Son 25 maart 2008 Vermeld op iedere pagina je naam, je studentnummer en het volgnummer per pagina. Gebruik voor elke opgave (1-5) een apart vel. Als je voor

Nadere informatie

Herkansing 1 e Deeltentamen Spraakherkenning en -synthese

Herkansing 1 e Deeltentamen Spraakherkenning en -synthese Herkansing 1 e Deeltentamen Spraakherkenning en -synthese Rob van Son 10-13 uur, 20 december 2007 GEBP/P2.27 Dit is een herkansing van het eerste deeltentamen. Je moet deze opgaven alleen maken als je

Nadere informatie

Tussentoets spraakherkenning en -synthese (1)

Tussentoets spraakherkenning en -synthese (1) - Tussentoets spraakherkenning en -synthese (1) 28 oktober 2010 Zet op iedere pagina je naam, je studentnummer en het volgnummer per pagina. Gebruik voor elke opgave ( 1-4) een apart vel. Als je voor 16.00

Nadere informatie

14 SPREKEN EN VERSTAAN - SPRAAKKLANKEN 1

14 SPREKEN EN VERSTAAN - SPRAAKKLANKEN 1 1 14 SPREKEN EN VERSTAAN - SPRAAKKLANKEN 1 Louis C.W. Pols Er zijn diverse software pakketten op de markt om teksten in te spreken in een computer in plaats van deze in te voeren via het toetsenbord. Dergelijke

Nadere informatie

David Weenink. First semester 2005

David Weenink. First semester 2005 Institute of Phonetic Sciences University of Amsterdam First semester 2005 Colleges: donderdags van 12 14 Practicum: donderdags 14.30-16.30 Wekelijkse opdrachten Alle opdrachten moeten voldoende voor tentamen

Nadere informatie

Over de lengte van korte klinkers, lange klinkers en tweeklanken in het Nederlands

Over de lengte van korte klinkers, lange klinkers en tweeklanken in het Nederlands Over de lengte van korte klinkers, lange klinkers en tweeklanken in het Nederlands S.G. Nooteboom bron S.G. Nooteboom, Over de lengte van korte klinkers, lange klinkers en tweeklanken in het Nederlands.

Nadere informatie

Fonemisch Bewustzijn

Fonemisch Bewustzijn Fonemisch Bewustzijn Ellen van der Veen Welkom en Agenda 1. Introductie 2. Fonemisch Bewustzijn 3. Vragen en praktijkervaringen Doelstellingen van vandaag 1. De deelnemers kennen de begrippen taalbewustzijn,

Nadere informatie

Citation for published version (APA): Schijf, G. M. (2009). Lees- en spellingvaardigheden van brugklassers Amsterdam: SCO-Kohnstamm Instituut

Citation for published version (APA): Schijf, G. M. (2009). Lees- en spellingvaardigheden van brugklassers Amsterdam: SCO-Kohnstamm Instituut UvA-DARE (Digital Academic Repository) Lees- en spellingvaardigheden van brugklassers Schijf, G.M. Link to publication Citation for published version (APA): Schijf, G. M. (2009). Lees- en spellingvaardigheden

Nadere informatie

Schriftelijk tentamen Spraakherkenning en spraaksynthese (do. 23 december 2004, 13.30 16.30 u; zaal C.206)

Schriftelijk tentamen Spraakherkenning en spraaksynthese (do. 23 december 2004, 13.30 16.30 u; zaal C.206) Schriftelijk tentamen Spraakherkenning en spraaksynthese (do. 23 december 2004, 13.30 16.30 u; zaal C.206) Vermeld op iedere pagina je naam, je studentennummer en het vervolgnummer per pagina. Als je voor

Nadere informatie

[0161] ENKELE KANTTEKENINGEN BIJ EEN NIEUW WERK OVER DE FONOLOGIE VAN HET FRIES

[0161] ENKELE KANTTEKENINGEN BIJ EEN NIEUW WERK OVER DE FONOLOGIE VAN HET FRIES US WURK IX (1960), p. 43 [0161] ENKELE KANTTEKENINGEN BIJ EEN NIEUW WERK OVER DE FONOLOGIE VAN HET FRIES Dat het fonologisch onderzoek van een taal met kleine expansie als het Fries hoegenaamd niet achter

Nadere informatie

Logopedische behandeling bij kinderen met een schisis. in de basisschoolleeftijd

Logopedische behandeling bij kinderen met een schisis. in de basisschoolleeftijd 06-03-17 Logopedische behandeling bij kinderen met een schisis. in de basisschoolleeftijd Schisisteam Amsterdam Arianne van der Kooij Klinisch Logopedist Spraak-taalpatholoog Thema s Over welke spraakstoornissen

Nadere informatie

Therapiekeuze bij verstaanbaarheidsproblemen. Waarom dit onderwerp? Goed nieuws! Therapiekeuze bij verstaanbaarheidsproblemen

Therapiekeuze bij verstaanbaarheidsproblemen. Waarom dit onderwerp? Goed nieuws! Therapiekeuze bij verstaanbaarheidsproblemen Therapiekeuze bij verstaanbaarheidsproblemen Regiodag logopedie 27 mei 2014 Waarom dit onderwerp? Maaike Diender Klinisch linguïst Audiologisch centrum Alkmaar: ACHN Kinderen 2-5 jaar, 2010-2013 Geen spraakproductieprobleem

Nadere informatie

aard zijn. De techniek kan ook gebruikt worden bij het onderzoeken van de taalkundige variatie tussen sociale klassen, sexe, en andere dimensies.

aard zijn. De techniek kan ook gebruikt worden bij het onderzoeken van de taalkundige variatie tussen sociale klassen, sexe, en andere dimensies. Samenvatting Dit proefschrift onderzoekt synchrone en diachrone aspecten van de Engelse fonetiek en fonologie door middel van de eerste systematische toepassing van een uitgebreide set van kwantitatieve

Nadere informatie

Klinkers van het Nederlands en van het Tsjechisch

Klinkers van het Nederlands en van het Tsjechisch Klinkers van het Nederlands en van het Tsjechisch 16.10.2006 1.1. Klinkers in het algemeen Bij de vorming van klinkers vindt weinig of geen obstructie van de uitstromende lucht door de articulatiorganen

Nadere informatie

Inleiding taalkunde. Inleiding - 23 april 2013 Marieke Schouwstra

Inleiding taalkunde. Inleiding - 23 april 2013 Marieke Schouwstra Inleiding taalkunde Inleiding - 23 april 2013 Marieke Schouwstra 1 Dit college Overzicht cursus Wat is natuurlijke taal? Wat is taalkunde? 2 Docenten Marieke Schouwstra taalevolutie en betekenis Yoad Winter

Nadere informatie

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://hdl.handle.net/11245/2.62578

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://hdl.handle.net/11245/2.62578 Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://hdl.handle.net/11245/2.62578 File ID Filename Version uvapub:62578 Belangrijke begrippen final SOURCE

Nadere informatie

LES 2 KLINKERS Kelley lesson II: 2 Vowels, p. 6 3 Half-Vowels, p. 8

LES 2 KLINKERS Kelley lesson II: 2 Vowels, p. 6 3 Half-Vowels, p. 8 LES 2 KLINKERS Kelley lesson II: 2 Vowels, p. 6 3 Half-Vowels, p. 8 Doel van deze les: het kunnen herkennen en benoemen van de Hebreeuwse klinkers en het kunnen uitspreken van eenvoudige Hebreeuwse woorden.

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/44267 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Spierings, M.J. Title: The music of language : exploring grammar, prosody and

Nadere informatie

Welkom en Agenda. Workshop Fonemisch Bewustzijn. Doelstellingen van vandaag. Fonologie. Doorgaande lijn

Welkom en Agenda. Workshop Fonemisch Bewustzijn. Doelstellingen van vandaag. Fonologie. Doorgaande lijn Welkom en Agenda 1. Introductie 2. Fonemisch Bewustzijn 3. Vragen en praktijkervaringen Workshop Fonemisch Bewustzijn Ellen van der Veen Doelstellingen van vandaag 1. De deelnemers kennen de begrippen

Nadere informatie

Wat is de beste transcriptie voor het Nederlands?

Wat is de beste transcriptie voor het Nederlands? Wat is de beste transcriptie voor het Nederlands? Carlos Gussenhoven Radboud Universiteit Nijmegen 1 augustus 2006 Herzien 15 mei 2007 Herzien 24 juli 2007 1 Abstract A transcription system for the pronunciation

Nadere informatie

6 Het beoordelen van uitspraak

6 Het beoordelen van uitspraak Werkblad 51 Wat vind je van je Nederlandse uitspraak? 1 Wat vind je van je Nederlandse uitspraak? Omcirkel het antwoord. Mijn uitspraak van het Nederlands is 1 niet goed 2 voldoende 3 goed 2 Schrijf op

Nadere informatie

Intrinsieke prosodie van klinkers. Constantijn Kaland Marie Postma

Intrinsieke prosodie van klinkers. Constantijn Kaland Marie Postma Intrinsieke prosodie van klinkers Constantijn Kaland Marie Postma Inhoud Introductie Leestaak Klinkerkeuze Data-collectie Conclusie en vervolgonderzoek Introductie Arbitraire relatie vorm ~ betekenis (De

Nadere informatie

KLANKSYSTEEM EN PROSODIE IN HET BELGISCH-LIMBURGS

KLANKSYSTEEM EN PROSODIE IN HET BELGISCH-LIMBURGS JO VERHOEVEN JO VERHOEVEN KLANKSYSTEEM EN PROSODIE IN HET BELGISCH-LIMBURGS DIALECT VAN HAMONT ABSTRACT This article discusses the sound system of the Belgian Limburg dialect of Hamont on the basis of

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting. Spraak bij verschillende soorten:

Nederlandse samenvatting. Spraak bij verschillende soorten: Spraak bij verschillende soorten: Mechanistische grondlagen van vocale productie en perceptie Dit is een vertaling van hoofdstuk 1. De literatuurverwijzingen zijn weggelaten om de leesbaarheid te verbeteren.

Nadere informatie

Heeft u minimaal 28 vragen correct beantwoord, dan heeft u een voldoende behaald.

Heeft u minimaal 28 vragen correct beantwoord, dan heeft u een voldoende behaald. Logopedie Examennummer: 74495 Datum: 23 maart 2013 Tijd: 10:00 uur - 11:30 uur Dit examen bestaat uit 8 pagina s. De opbouw van het examen is als volgt: - 40 meerkeuzevragen (maximaal 40 punten) Heeft

Nadere informatie

Generatieve fonologie

Generatieve fonologie Generatieve fonologie J.J. Spa bron J.J. Spa, Generatieve fonologie. In: Levende talen 266 (1970), p. 191204. Zie voor verantwoording: http://www.dbnl.org/tekst/spa_001gene01_01/colofon.htm 2002 dbnl /

Nadere informatie

Achtergrond. Achtergrondgeluid. Afasie. Stoornissen van taalbegrip bij afasie en de invloed van liplezen erop 15 04 2010.

Achtergrond. Achtergrondgeluid. Afasie. Stoornissen van taalbegrip bij afasie en de invloed van liplezen erop 15 04 2010. Achtergrond Dörte Hessler CLCG, Rijksuniversiteit Groningen d.a.hessler@rug.nl Taalperceptie = horen + zien Maar hoezo zien? In welke situaties wordt gebruik gemaakt van visuele informatie? Achtergrondgeluid

Nadere informatie

Jaargang 13, 2008-3 W;;

Jaargang 13, 2008-3 W;; Jaargang 13, 2008-3 W;; Het Onsetprincipe 020 Aantr. m., 50+, hbo, fin. onafh., n.r., zkt rust. sl. spont. bl. yr.

Nadere informatie

8. Afasie [1/2] Bedenk tenminste drie verschillende problemen die je met taal zou kunnen hebben (drie soorten afasie).

8. Afasie [1/2] Bedenk tenminste drie verschillende problemen die je met taal zou kunnen hebben (drie soorten afasie). 8. Afasie [1/] 1 Afasie De term afasie wordt gebruikt om problemen met taal te beschrijven die het gevolg zijn van een hersenbeschadiging. Meestal is de oorzaak van afasie een beroerte. Het woord afasie

Nadere informatie

Taalvariatie in Nederland: Limburgse tonen

Taalvariatie in Nederland: Limburgse tonen Taalvariatie in Nederland: Limburgse tonen Marc.van.Oostendorp@Meertens.KNAW.nl 8/10 november 2004 1 Toon in het Limburgs De Limburgse dialecten (behalve die in het uiterste noorden van de Nederlandse

Nadere informatie

Kernvraag: Hoe maken we geluid?

Kernvraag: Hoe maken we geluid? Kernvraag: Hoe maken we geluid? Naam leerling: Groep: http://www.cma-science.nl Activiteit 1 Geluid voelen Je kunt ook zelf geluid maken. Probeer maar. Houd je vingers tegen je keel als je neuriet. Wat

Nadere informatie

MIND THE GAP. De invloed van buitenlandse klanken op de Nederlandse foneeminventaris

MIND THE GAP. De invloed van buitenlandse klanken op de Nederlandse foneeminventaris MIND THE GAP De invloed van buitenlandse klanken op de Nederlandse foneeminventaris Masterscriptie Taal, Mens en Maatschappij Lilian van der Geugten 3139050 Begeleider: Wim Zonneveld Juni 2014 INHOUDSOPGAVE

Nadere informatie

Akoestiek. Geluid zichtbaar gemaakt. Golfvormen. Geluid zichtbaar gemaakt. Golfvormen. Golfvormen. Overzicht

Akoestiek. Geluid zichtbaar gemaakt. Golfvormen. Geluid zichtbaar gemaakt. Golfvormen. Golfvormen. Overzicht Akoestiek Geluid zichtbaar gemaakt Overzicht 1. Geluid zichtbaar gemaakt 2. 3. Spectra, spectrogrammen en formanten Geluid zichtbaar gemaakt Oscillogram: weergave van de luchtdrukverstoringen (db) Spectrogram:

Nadere informatie

Spreken Wat is een dysartrie?

Spreken Wat is een dysartrie? Dysartrie 2 Dysartrie is de algemene term voor een motorische spraakstoornis als gevolg van neurologische problematiek. Deze folder is bedoeld voor patiënten met een dysartrie en hun omgeving. Er staat

Nadere informatie

Klanken en Woorden 2 Onderzoekswerkgroep. Annemarie Kerkhoff

Klanken en Woorden 2 Onderzoekswerkgroep. Annemarie Kerkhoff Klanken en Woorden 2 Onderzoekswerkgroep 11-02 02-0404 Annemarie Kerkhoff Fonologie-Morfologie Interface Hoe en wanneer worden morfo- fonologische alternanties verworven? Stemalternantie Nederlands meervoud

Nadere informatie

Lees Interventie Programma

Lees Interventie Programma Lees Interventie Programma BROCHURE Giralis, partners in onderwijs Locatie Ede Argonstraat 30 6718 WT EDE telefoon (0318) 619 049 fax (0318) 651 123 mail: bestellingen@giralis.nl website: www.remediering.nl

Nadere informatie

Fonemische Transcriptie. Versie 2 (4 april 2000)

Fonemische Transcriptie. Versie 2 (4 april 2000) Fonemische Transcriptie Versie 2 (4 april 2000) 1. Terminologie 1.1. Fonetiek, fonologie 1.2. Transcripties 2. Segmentinventaris 2.1. Vocalen 2.2. Consonanten 3. Representatie van segmenten 3.1. Vocalen

Nadere informatie

oefenen met spelling A

oefenen met spelling A oefenen met spelling A Oefenen met spelling A 0 Spellingsproblemen Cd-rom A eenvoudige eenlettergrepige woorden eenvoudige eenlettergrepige woorden woordbegin: sp, sl, st, tr woordeind: twee medeklinkers

Nadere informatie

Inleiding. Hardop lezen, heeft dat zin? VERSTAANBAAR SPREKEN: WAT HELPT? MARGREET VERBOOG

Inleiding. Hardop lezen, heeft dat zin? VERSTAANBAAR SPREKEN: WAT HELPT? MARGREET VERBOOG VERSTAANBAAR SPREKEN: WAT HELPT? MARGREET VERBOOG Inleiding In het NT2-onderwijs is het, gezien de grote tijdsdruk, van groot belang altijd te zoeken naar de meest effectieve wijze van oefenen. De uitspraak

Nadere informatie

Geschiedenis van het Nederlands. Oudnederlands

Geschiedenis van het Nederlands. Oudnederlands Geschiedenis van het Nederlands Oudnederlands Geschiedenis van het Nederlands Oudnederlands Geschiedenis van het Nederlands Oudnederlands Proto-Indo-Europees Proto-Germaans Keltisch, Italisch, Baltisch,

Nadere informatie

Taal voor in bed, op het toilet of in bad. Heidi Aalbrecht

Taal voor in bed, op het toilet of in bad. Heidi Aalbrecht Taal voor in bed, op het toilet of in bad Heidi Aalbrecht BBNC uitgevers Amersfoort, 2013 Inhoud Woord vooraf 9 Inleiding op de belangrijkste onderdelen van de taalkunde Wat is taal? 11 Taal en talen 12

Nadere informatie

Babybabbels. spraakontwikkeling in het eerste levensjaar. Dr. F.J. van Beinum

Babybabbels. spraakontwikkeling in het eerste levensjaar. Dr. F.J. van Beinum Babybabbels spraakontwikkeling in het eerste levensjaar Dr. F.J. van Beinum nstituut voor Fonetische Wetenschappen / CLC Universiteit van msterdam MUZEK en SPRK in ONWKKELNG Beekbergen spraakontwikkeling

Nadere informatie

Vakgroep Spraak-, Taal- en Gehoorwetenschappen

Vakgroep Spraak-, Taal- en Gehoorwetenschappen Het effect van kortdurende, intensieve logopedische therapie op articulatie en resonantie bij patiënten met een lip-, kaak- en verhemeltespleet: een pilootstudie Kim Bettens Anke Luyten Andrew Hodges George

Nadere informatie

The Relevance of Visual Information on Learning Sounds in Infancy S.M.M. ter Schure

The Relevance of Visual Information on Learning Sounds in Infancy S.M.M. ter Schure The Relevance of Visual Information on Learning Sounds in Infancy S.M.M. ter Schure ! SAMENVATTING DE RELEVANTIE VAN VISUELE INFORMATIE VOOR HOE BABY S KLANKEN LEREN De wereld van een baby loopt over van

Nadere informatie

De reis van woorden door het brein ;

De reis van woorden door het brein ; ~ ~,.",J, -Niels Schiller! ( De reis van woorden door het brein ; '-""'~.."..,,- ~J...~ c,, Psycholinguistisch onderzoek houdt zich bezig met taaverwerking in zowel gezonde sprekers als ook sprekers met

Nadere informatie

Een Tengwar-mode voor het Nederlands

Een Tengwar-mode voor het Nederlands 1 of 5 20/09/2006 14:05 Een Tengwar-mode voor het Nederlands Let op: Om dit document te kunnen lezen, moet tenminste een van de volgende lettertypen geïnstalleerd zijn: Tengwar Sindarin, Tengwar Quenya

Nadere informatie

Spraaktechnologie. Gerrit Bloothooft.

Spraaktechnologie. Gerrit Bloothooft. Spraaktechnologie Gerrit Bloothooft Gerrit.Bloothooft@let.uu.nl Communicatie taal was er eerst als spraak en gebaar pas veel later als schrift - en lezen en schrijven (eerste taaltechnologie) Taal- en

Nadere informatie

Het belangrijkste doel van de studie in hoofdstuk 3 was om onafhankelijke effecten van visuele preview en spellinguitspraak op het leren spellen van

Het belangrijkste doel van de studie in hoofdstuk 3 was om onafhankelijke effecten van visuele preview en spellinguitspraak op het leren spellen van Samenvatting Het is niet eenvoudig om te leren spellen. Om een woord te kunnen spellen moet een ingewikkeld proces worden doorlopen. Als een kind een bepaald woord nooit eerder gelezen of gespeld heeft,

Nadere informatie

De Gooise r waar, waarvandaan en waarheen?

De Gooise r waar, waarvandaan en waarheen? De Gooise r waar, waarvandaan en waarheen? Koen Sebregts Engelse Taal en Cultuur, Universiteit Leiden Colloquium Jong Nederlands, Antwerpen, 14 mei 2008 De Gooise r Wikibooks (lemma Dutch/alfabet ), Engelstalige

Nadere informatie

Samenvatting in het Nederlands

Samenvatting in het Nederlands Samenvatting in het Nederlands Er zijn vele applicaties denkbaar waarbij kunstmatige versnelling van spraak nuttig zou kunnen zijn. Versnelde spraak wordt bijvoorbeeld gebruikt om voicemail-berichten versneld

Nadere informatie

Dyslexiebehandeling. Informatiepakket leerkracht:

Dyslexiebehandeling. Informatiepakket leerkracht: Dyslexiebehandeling Informatiepakket leerkracht: - Werkwijze bij Onderwijszorg Nederland (ONL) - Klankenschema - Stappenplan - Kopie overzichts-steunkaart - Uitleg losse steunkaarten - Uitleg steunkaart

Nadere informatie

De spraakbanaan. De spraakbanaan zoals ReSound hem neerzet

De spraakbanaan. De spraakbanaan zoals ReSound hem neerzet De spraakbanaan Tijdens een van mijn lessen Casuïstiek kreeg ik de opmerking dat ik wel erg makkelijk door de bocht ging door te stellen dat het spraakgebied van ± 300Hz tot ruim 4000Hz zou lopen. Omdat

Nadere informatie

ALS LEREN LEZEN NIET VANZELFSPREKEND IS:

ALS LEREN LEZEN NIET VANZELFSPREKEND IS: ALS LEREN LEZEN NIET VANZELFSPREKEND IS: De rol van woordspecifieke kennis in didactiek en interventie Astrid Geudens 5 juni 2014, VUB, Brussel DE WEG NAAR GEAUTOMATISEERD LEZEN Begrijpend lezen Voorwaarde

Nadere informatie

184 Maartje Schreuder

184 Maartje Schreuder Samenvatting Iedereen is wel bekend met het fenomeen van de tikkende klok. Een klok zegt tik tak, tik tak. Waarom kennen wij de twee tikken van de klok twee verschillende klinkers toe? Klinken de twee

Nadere informatie

DE OPTIMALE SYLLABE IN GEÏMPROVISEERD ZINGEN VAN ONZINTEKST

DE OPTIMALE SYLLABE IN GEÏMPROVISEERD ZINGEN VAN ONZINTEKST DE OPTIMALE SYLLABE IN GEÏMPROVISEERD ZINGEN VAN ONZINTEKST Laura van Eerten, Dicky Gilbers, Wander Lowie 1. Introductie 1 In dit artikel bespreken we ons onderzoek naar de optimale lettergreepstructuur

Nadere informatie

Er was eens een /r/. Veldfonologische kijk op r-deletie.

Er was eens een /r/. Veldfonologische kijk op r-deletie. 1 Er was eens een /r/. Veldfonologische kijk op r-deletie. Veldfonologie Veldfonologie gebruik ik voor de discipline die zich bezighoudt met het fonologisch in kaart brengen van niet eerder geanalyseerde

Nadere informatie

Inleiding: Combinaties

Inleiding: Combinaties Zinnen 1 Inleiding: Combinaties Combinaties op verschillende niveaus: Lettergrepen als combinaties van fonemen. Woorden als combinaties van morfemen. Zinnen als combinaties van woorden en woordgroepen.

Nadere informatie

FICHE 5: Ga auditieve informatieverwerking

FICHE 5: Ga auditieve informatieverwerking 2015 1 FICHE 5: Ga auditieve informatieverwerking KENMERKEN EN AANBEVELINGEN [Typ hier] UIT: Intelligentiemeting in nieuwe banen: de integratie van het CHC-model in de psychodiagnostische praktijk. Walter

Nadere informatie

Hoofdklemtoon op Nederlandse woorden bepalen met behulp van Transformation-Based Learning. Karen Keune s1053221 k keune@yahoo.com

Hoofdklemtoon op Nederlandse woorden bepalen met behulp van Transformation-Based Learning. Karen Keune s1053221 k keune@yahoo.com Hoofdklemtoon op Nederlandse woorden bepalen met behulp van Transformation-Based Learning Afstudeerscriptie Informatiekunde Karen Keune s1053221 k keune@yahoo.com Scriptiebegeleider en eerste lezer: Gosse

Nadere informatie

Leermechanismen in tweededialectverwerving. Kathy Rys, Walter Daelemans, Guy De Pauw, Steven Gillis. 1. Inleiding

Leermechanismen in tweededialectverwerving. Kathy Rys, Walter Daelemans, Guy De Pauw, Steven Gillis. 1. Inleiding Leermechanismen in tweededialectverwerving Kathy Rys, Walter Daelemans, Guy De Pauw, Steven Gillis 1. Inleiding Binnen de dialectologie is er de afgelopen jaren een toenemende interesse waar te nemen voor

Nadere informatie

Muzische opvoeding. Muzikale opvoeding. klas: doelen deelleerplan VSKO 1999

Muzische opvoeding. Muzikale opvoeding. klas: doelen deelleerplan VSKO 1999 Muzische opvoeding Muzikale opvoeding klas: doelen deelleerplan VSKO 1999 1. Het kind musiceert met klank en muziek 3 1.1 Musiceren en experimenteren met de stem, met aandacht voor een goed stemgebruik

Nadere informatie

Kenmerkeconomie in de GTRP-database

Kenmerkeconomie in de GTRP-database Kenmerkeconomie in de GTRP-database Marc van Oostendorp 1 De FAND en de moderne fonologie Uit Goeman & Taeldeman (1996), 1 waarin de voorgeschiedenis van de Fonologische Atlas van de Nederlandse Dialecten

Nadere informatie

Wesp vs. Weps. Een literatuurstudie. Bachelorthesis Taal- en Cultuurstudies, Taal en Ontwikkeling Briënne Wagenaar, oktober 2015

Wesp vs. Weps. Een literatuurstudie. Bachelorthesis Taal- en Cultuurstudies, Taal en Ontwikkeling Briënne Wagenaar, oktober 2015 Wesp vs. Weps Een literatuurstudie Bachelorthesis Taal- en Cultuurstudies, Taal en Ontwikkeling Briënne Wagenaar, 3718948 22 oktober 2015 Begeleider: Dr. F.A.C. Drijkoningen Abstract In deze scriptie is

Nadere informatie

Een oude kwestie in een nieuw licht; het contrast tussen stemloze en stemhebbende fricatieven

Een oude kwestie in een nieuw licht; het contrast tussen stemloze en stemhebbende fricatieven Een oude kwestie in een nieuw licht; het contrast tussen stemloze en stemhebbende fricatieven Ben Hermans; Meertens Instituut Marc van Oostendorp; Meertens Instituut en Universiteit Leiden 1. Inleiding

Nadere informatie

Kind, Taal & Ontwikkeling. Taalontwikkeling & taalproblemen Prematuur geboren kinderen en hun verdere ontwikkeling (film)

Kind, Taal & Ontwikkeling. Taalontwikkeling & taalproblemen Prematuur geboren kinderen en hun verdere ontwikkeling (film) Kind, Taal & Ontwikkeling Taalontwikkeling & taalproblemen Prematuur geboren kinderen en hun verdere ontwikkeling (film) 1e letter vervangen door een andere: de eerste letters vormen dan van boven naar

Nadere informatie

Fonologie: de R. Marc van Oostendorp College Haagse Harry

Fonologie: de R. Marc van Oostendorp College Haagse Harry Fonologie: de R Marc van Oostendorp marc.van.oostendorp@meertens.knaw.nl College Haagse Harry 16.10.2002 Samenvatting van dit college: De taal is een krachtenveld; allerlei taalkundige krachten proberen

Nadere informatie

PLURALIS. Algemeen. Substantief + en o Het tapijt de tapijten Substantief + s o De jongen de jongens. Vorm. A. Substantief + en

PLURALIS. Algemeen. Substantief + en o Het tapijt de tapijten Substantief + s o De jongen de jongens. Vorm. A. Substantief + en Algemeen Substantief + en o Het tapijt de tapijten Substantief + s o De jongen de jongens Vorm A. Substantief + en woorden afgeleid van een adjectief o de arme de armen o de goede de goeden o de slechte

Nadere informatie

Personiceren van stemmen met Deep Learning

Personiceren van stemmen met Deep Learning Personiceren van stemmen met Deep Learning Kan het Nationaal Archief straks teksten voorlezen met de stem van Joop den Uyl? Esther Judd-Klabbers 20 September 2016 Overzicht Introduction Statistische Parametrische

Nadere informatie

Onthoudschrift spelling groep 8:

Onthoudschrift spelling groep 8: Onthoudschrift spelling groep 8: THEMA 1 Categorie basiswoord woordgroep 9A -ng tong weet/ 13B -ch lucht weet als je acht, echt, ucht of icht hoort schrijf je ch behalve bij hij ligt, hij legt, hij zegt

Nadere informatie

Laryngeal contrast and phonetic voicing Jansen, Wouter

Laryngeal contrast and phonetic voicing Jansen, Wouter Laryngeal contrast and phonetic voicing Jansen, Wouter IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish to cite from it. Please check the document version

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding... 9

Inhoud. Inleiding... 9 Inhoud Inleiding.............................................................. 9 Hoofdstuk 1: De uitspraak van het Engels............................... 13 Het alfabet...................................................14

Nadere informatie

Klankproductieproblemen: een fonologische benadering

Klankproductieproblemen: een fonologische benadering Stem-, Spraak- en Taalpathologie 32.8310/01/1104-245 Vol. 11, 2003, No. 4, pp. 245-259 Nijmegen University Press Klankproductieproblemen: een fonologische benadering Mieke Beers LUMC Leiden, KNO/Audiologisch

Nadere informatie

Taalvariatie in Nederland: Fonologische Atlassen

Taalvariatie in Nederland: Fonologische Atlassen Taalvariatie in Nederland: Fonologische Atlassen Marc.van.Oostendorp@Meertens.KNAW.nl 1/3 november 2004 1 Fonologische atlassen van het Nederlands Verschillen in uitspraak van woorden horen tot de opvallendste

Nadere informatie

Automatische Dialectdetectie Vergelijking en Classificatie van Dialecten

Automatische Dialectdetectie Vergelijking en Classificatie van Dialecten Faculteit Ingenieurswetenschappen Departement Elektrotechniek ESAT KATHOLIEKE UNIVERSITEIT LEUVEN Automatische Dialectdetectie Vergelijking en Classificatie van Dialecten Eindwerk voorgedragen tot het

Nadere informatie

Spellingfouten categoriseren

Spellingfouten categoriseren WHITEPAPER Spellingfouten categoriseren Tom Braams en Teije de Vos Voor de nieuwe spellingtest, de Schoolvaardigheidstoets Spelling (Braams & De Vos, 2015), moest een analysesysteem voor spellingfouten

Nadere informatie

Typering van Ondersteunde Communicatie als onderzoeks-gebied Onderzoek voor de prakijk. Filip T. Loncke

Typering van Ondersteunde Communicatie als onderzoeks-gebied Onderzoek voor de prakijk. Filip T. Loncke Typering van Ondersteunde Communicatie als onderzoeks-gebied Onderzoek voor de prakijk Filip T. Loncke Twee grote onderzoeksvragen Ondersteunde Communicatie als fenomeen wat leren we eruit? Hoe maken we

Nadere informatie

Het Nederlands diminutiefsuffix; een morfonologische proeve

Het Nederlands diminutiefsuffix; een morfonologische proeve Het Nederlands diminutiefsuffix; een morfonologische proeve A. Cohen bron A. Cohen, Het Nederlands diminutiefsuffix; een morfonologische proeve. In: De Nieuwe Taalgids 51 (1958), p. 40-45. Zie voor verantwoording:

Nadere informatie

Grafeem-foneemomzetting voor spraaksynthese

Grafeem-foneemomzetting voor spraaksynthese Grafeem-foneemomzetting voor spraaksynthese Two steps P G&E will file schedules on April 20. TEXT ANALYSIS: Text into intermediate representation: WAVEFORM SYNTHESIS: From the intermediate representation

Nadere informatie

Uitspraaktrainer in de les

Uitspraaktrainer in de les Uitspraaktrainer in de les Uitspraaktrainer in de les maakt deel uit van de methode Uitspraaktrainer, die is ontwikkeld en uitgetest door de Afdeling Nederlands Tweede Taal van de Vrije Universiteit. Deze

Nadere informatie

David Weenink. Instituut voor Fonetische Wetenschapen ACLC Universiteit van Amsterdam. Spraakverwerking per computer.

David Weenink. Instituut voor Fonetische Wetenschapen ACLC Universiteit van Amsterdam. Spraakverwerking per computer. Instituut voor Fonetische Wetenschapen ACLC Universiteit van Amsterdam AMSTERDAM CENTER FOR LANGUAGE AND C O M M U N I C A T I O N 5000 4000 3000 Hz 2000 1000 0 de vrouw loopt met haar dure schoenen 0.3

Nadere informatie

ABC, Uitspraak. Het ABC (Het Alfabet)

ABC, Uitspraak. Het ABC (Het Alfabet) ABC, Uitspraak Om de Nederlandse uitspraak van letters en lettercombinaties weer te geven wordt in dit materiaal het Internationaal Fonetisch Alfabet (International Phonetic Alphabet, IPA) gebruikt. De

Nadere informatie

2 Правописание Spelling 11 Hoofdletters en kleine letters 11 Klinkers na de sisklanken ж, ч, ш, щ / г, к, х / ц 12 Interpunctie 12

2 Правописание Spelling 11 Hoofdletters en kleine letters 11 Klinkers na de sisklanken ж, ч, ш, щ / г, к, х / ц 12 Interpunctie 12 Inhoudsopgave 1 Русский алфавит Het Russische alfabet 10 2 Правописание Spelling 11 Hoofdletters en kleine letters 11 Klinkers na de sisklanken ж, ч, ш, щ / г, к, х / ц 12 Interpunctie 12 3 Фонетика Fonetiek

Nadere informatie

Geachte ouder(s)/verzorger(s), Maart 2017

Geachte ouder(s)/verzorger(s), Maart 2017 Geachte ouder(s)/verzorger(s), Maart 2017 In deze nieuwsflits : *Lezen : Veilig Leren Lezen kern 7; schatgraven en avonturen beleven en piraten *Rekenen *Bezoek aan de Koornbeurs Belangrijke data: *14

Nadere informatie

Universele fonologie

Universele fonologie Universele fonologie Anneke Neijt bron. Foris Publications, Dordrecht 1991 Zie voor verantwoording: http://www.dbnl.org/tekst/neij002univ01_01/colofon.htm 2007 dbnl / Anneke Neijt IX Voorwoord Ooit gehoord

Nadere informatie

Europees structuralisme en fonologische representatie

Europees structuralisme en fonologische representatie Europees structuralisme en fonologische representatie Marc van Oostendorp College Geschiedenis van de taalkunde 19 februari 2004 1 Achtergrond Na de bloei van de historische grammatica, ontstaat zowel

Nadere informatie

KENMERKECONOMIE IN DE GTRP-DATABASE

KENMERKECONOMIE IN DE GTRP-DATABASE MARC VAN OOSTENDORP KENMERKECONOMIE IN DE GTRP-DATABASE 1. De FAND en de moderne Fonologie Uit Goeman & Taeldeman (1996),(1) waarin de voorgeschiedenis van de Fonologische Atlas van de Nederlandse Dialecten

Nadere informatie

De Alfa-leerder autonoom aan het werk

De Alfa-leerder autonoom aan het werk BVNT2 2016 De Alfa-leerder autonoom aan het werk diglin.eu Ineke van de Craats (i.v.d.craats@let.ru.nl) Jan Deutekom (j.deutekom@fcroc.nl) Waar hebben we het over vandaag? Wanneer kun je (bijna) autonoom

Nadere informatie