Klanken 1. Tekst en spraak. Colleges en hoofdstukken. Dit college

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Klanken 1. Tekst en spraak. Colleges en hoofdstukken. Dit college"

Transcriptie

1 Tekst en spraak Klanken 1 Representatie van spraak vereist representaties van gedeeltes die kleiner dan woorden zijn. spraaksynthese (tekst-naar-spraak) rijtje letters! akoestische golfvorm Ik mag hier best zitten hoor! Geen flauw idee! En zo gaat het verder... spraakherkenning akoestische golfvorm! rijtje letters Dit college Fonetiek en fonologie Klanken: termen, beschrijving, alfabet Syllabestructuur Eindige automaten en transducers Colleges en hoofdstukken 4 mei: Klanken 1 (Fonetiek, fonologie) Chapter 7, Chapter 2 6 mei: Woorden (Morfologie) Chapter 3 11 mei: Klanken 2 Chapter 11 (Meer fonologie)

2 Fonetiek vs fonologie Fonetiek: natuurwetenschappelijk studie van spraakklanken studie van het fysiologische produceren van talige geluid, zijn acoustische eigenschappen, en perceptie Fonologie: taalkundige studie van klanksystemen studie van van akoestische elementen van talen onder het woordniveau klanken, syllables, intonatie, rijm. Fonetiek: Drie soorten Articulatorische fonetiek productie door spraakorgaan Akoestische fonetiek natuurkundige eigenschappen Auditieve fonetiek waarneming Fonologie als kennissysteem Eerste betekenis: het klanksysteem van een taal. een verzameling klanken combinaties van klanken Component van het menselijk taalsysteem Fonologie als discipline Tweede betekenis: studie van het klanksysteem. Wat zijn de klanken van een taal? Hoe worden ze gecombineerd? Wat voor realisaties vinden we dan? Vakgebied van de taalkunde

3 Fonologie en creativiteit Oneindig gebruik van eindige middelen Een eindig assortiment van klanken Een eindig aantal regels om een onbeperkte verzameling vormen te maken Fonologie en fenomenen { a, b, k, r } - Mogelijke en onmogelijke woorden brak - kark - *rbak - Klankverandering brak - krab - krabben - crab - Meer klankvariatie, ook tussen sprekers kar - rak Fonologie in twee delen Nu (Klanken 1): Fonologische elementen en structuren Klanken Lettergrepen Automaten (finite state machines) en transducers Later (Klanken 2): Fonologische processen en regels Hoe klanken gerealiseerd worden Klanken: Fonen en segmenten Min of meer synonieme termen: klank, klanksegment, segment, foon = de opeenvolgende eenheden waarin je een woord kunt opdelen.

4 Fonetisch alfabet IPA: International Phonetic Alphabet Speciale symbolen om spraakklanken te kunnen noteren bang [!] the / thin ["] / ["] ten / net [t h ]/ [t ] IPA site: Met geluid: Letters en klanken Spelling verschilt van klankvorm eng versus [#!] taxi versus [t$ksi] teken versus [tek#n] ARPAbet: kleinere set met ASCII-symbolen Indeling van consonanten Plosive - obstructie van lucht in de spraakkanaal Nasal - lucht geblokkeerd door de tong - ontsnapt door de neus

5 Indeling van vocalen Nederlandse consonanten palataal Nederlandse klinkers Foneem Foneem: klank met een contrastieve waarde in een taal Elke taal heeft z n eigen verzameling fonemen (bv. /s/, /t/, /p/, /#/) Achter elkaar gezet om woorden te maken (bv. /st#p/,?, )

6 Minimale paren Fonemen zijn distinctief of contrastief: ze onderscheiden woorden Minimaal paar: een tweetal woorden dat slechts in één foneem verschilt /ten/ - /pen/! minimaal paar in het Engels, dus /t/ en /p/ twee Engelse fonemen /e./ als in [be.t] (beet) and /e:/ als in [be:r] (beer) geen Nederlandse fonemen, ze onderscheiden nooit tussen worden, bijv *[be:t] en *[be.r]. Realisering en allofonen Een foneem kan op verschillende manieren als klank gerealiseerd worden. Dit noemen we de varianten of allofonen van dat foneem. Vrije variatie: verschillende klankvarianten op één positie (bv. top, t h op, t s op, verschillende erren ) Waar komt de driehoek vandaan? T in het Engels

7 Complementaire distributie Vergelijk: wat, werk, duw, meeuw Labiodentale w: woordbegin Bilabiale w: woordeinde De twee w-klanken zijn in complementaire distributie: ze komen in verschillende omgevingen voor Engels: /stip/ - /t h Ip/ (na s / niet na s) Klanken: Notatie Fonemen: /p#st/ /st#p/ Realisering: [p h #st] [st#p] De Engelse /p/ heeft o.a. [p] en [p h ] als allofonen. De Nederlandse /ʋ/ heeft [ʋ] en [w] als allofonen. Syllaben: Groepering Een woord is meer dan een willekeurige reeks klanken. Elk woord kan verdeeld worden in een of meer lettergrepen of syllaben. ar.beids.ver.de.ling Punten of streepjes worden gebruikt om de lettergrepen te scheiden.

8 Syllaben: Structuur Een woord en ook een lettergreep: klomp Onset: kl Nucleus: o (meestal klinker) Coda: mp Rhyme: Nucleus + Coda (Zie boek voor boomstructuren) Syllaben: Taalverschillen Elke taal heeft z n eigen regels voor wat in onset, nucleus of coda kan (phonotactics) Nederlands: klomp, *sklomp, *klormp Endo: sukuul, kilaas, tiraam Engels: school, glass, drum strike > sutoraiku (Japans) Syllabe: Notatie Consonanten (medeklinkers) en vocalen (klinkers) afgekort als C en V Syllabestructuur kan als CV-patroon worden weergegeven: klomp CCVCC strike CCCVVCC > sutoraiku CV.CV.CV.V.CV Syllaben: Effect onset Bij het syllabificeren van een woord (in lettergrepen opdelen) wordt de onset gemaximaliseerd (onset maximization). katrol, frustratie, controle ka.trol, fru.stra.tie, con.tro.le Afhankelijk van de syllabestructuur van de taal in kwestie.

Fonologie. inleiding taalkunde 2012/13 30 mei 2013

Fonologie. inleiding taalkunde 2012/13 30 mei 2013 Fonologie inleiding taalkunde 2012/13 30 mei 2013 Tekst en spraak Representatie van spraak vereist representaties van gedeeltes die kleiner dan woorden zijn. spraaksynthese (tekst-naar-spraak) rijtje letters

Nadere informatie

Tekst en spraak. spraaksynthese (tekst-naar-spraak) rijtje letters akoestische golfvorm

Tekst en spraak. spraaksynthese (tekst-naar-spraak) rijtje letters akoestische golfvorm Klanken 1 1 Tekst en spraak spraaksynthese (tekst-naar-spraak) rijtje letters akoestische golfvorm http://www.fluency.nl/ spraakherkenning akoestische golfvorm rijtje letters 2 Dit college Fonetiek en

Nadere informatie

Spreken en Verstaan: Inleiding Fonetiek

Spreken en Verstaan: Inleiding Fonetiek 2011-2012, blok 2 Spreken en Verstaan: Inleiding Fonetiek Hugo Quené Taalwetenschap UU huishoudelijk webpagina: www.hugoquene.nl > Spreken en Verstaan 2011-12 docenten: Hugo Quené (colleges, coördinatie)

Nadere informatie

1) Bekijk spectrogram 1. Denk niet aan wat er gezegd wordt, maar identificeer minimaal drie in het oog springende patronen in het spectrogram.

1) Bekijk spectrogram 1. Denk niet aan wat er gezegd wordt, maar identificeer minimaal drie in het oog springende patronen in het spectrogram. OPDRACHT 1: Stappenplan opstellen voor het lezen van spectrogrammen. NODIG: Bijgeleverde spectrogrammen (zie bijlage), potloden, schaar, plakband. 1) Bekijk spectrogram 1. Denk niet aan wat er gezegd wordt,

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/20932 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/20932 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/20932 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Haar, Sita Minke ter Title: Birds and babies : a comparison of the early development

Nadere informatie

gebruik van de fonetische transcriptie Marta Nováková

gebruik van de fonetische transcriptie Marta Nováková De mogelijkheden en grenzen van het gebruik van de fonetische transcriptie bij de verwerving van het Nederlands Marta Nováková Ben je bang voor de dokter? [bε bαŋk vo:r d d dçkt r?] Uitspraakonderwijs

Nadere informatie

Tentamen Spraakherkenning en -synthese

Tentamen Spraakherkenning en -synthese Tentamen Spraakherkenning en -synthese Rob van Son 25 maart 2008 Vermeld op iedere pagina je naam, je studentnummer en het volgnummer per pagina. Gebruik voor elke opgave (1-5) een apart vel. Als je voor

Nadere informatie

1e Deeltentamen Inleiding Taalkunde

1e Deeltentamen Inleiding Taalkunde 1e Deeltentamen Inleiding Taalkunde 28/05/2009 13.15-16.15 Dit tentamen heeft 5 vragen. Je hebt drie uur de tijd om deze te beantwoorden. Vergeet niet je naam en studentnummer steeds duidelijk te vermelden.

Nadere informatie

Herkansing 1 e Deeltentamen Spraakherkenning en -synthese

Herkansing 1 e Deeltentamen Spraakherkenning en -synthese Herkansing 1 e Deeltentamen Spraakherkenning en -synthese Rob van Son 10-13 uur, 20 december 2007 GEBP/P2.27 Dit is een herkansing van het eerste deeltentamen. Je moet deze opgaven alleen maken als je

Nadere informatie

huiswerkvragen Spreken en Verstaan ( )

huiswerkvragen Spreken en Verstaan ( ) huiswerkvragen Spreken en Verstaan (200300287) Hugo Quené Opleiding Taalwetenschap UU H.Quene@uu.nl 28 okt 2009 Let op: Je moet als huiswerk alle onderstaande vragen beantwoorden, volgens het tijdsschema

Nadere informatie

Inleiding: Combinaties

Inleiding: Combinaties Zinnen 1 Inleiding: Combinaties Combinaties op verschillende niveaus: Lettergrepen als combinaties van fonemen. Woorden als combinaties van morfemen. Zinnen als combinaties van woorden en woordgroepen.

Nadere informatie

8. Afasie [1/2] Bedenk tenminste drie verschillende problemen die je met taal zou kunnen hebben (drie soorten afasie).

8. Afasie [1/2] Bedenk tenminste drie verschillende problemen die je met taal zou kunnen hebben (drie soorten afasie). 8. Afasie [1/] 1 Afasie De term afasie wordt gebruikt om problemen met taal te beschrijven die het gevolg zijn van een hersenbeschadiging. Meestal is de oorzaak van afasie een beroerte. Het woord afasie

Nadere informatie

Klanken 2. Dit college. Automaten: Talen. Colleges en hoofdstukken (let op verranderingen) Fonologie met eindige automaten en transducers

Klanken 2. Dit college. Automaten: Talen. Colleges en hoofdstukken (let op verranderingen) Fonologie met eindige automaten en transducers Dit college Klanken 2 Fonologie met eindige automaten en transducers Colleges en hoofdstukken (let op verranderingen) 4 mei: Klanken (Fonetiek, fonologie) Chapter 7 6 mei: Klanken 2 (eindige automaten

Nadere informatie

Diachrone taalkunde vs. Synchrone taalkunde. College 1: Autosegmentele fonologie. Diachrone taalkunde vs. Synchrone taalkunde.

Diachrone taalkunde vs. Synchrone taalkunde. College 1: Autosegmentele fonologie. Diachrone taalkunde vs. Synchrone taalkunde. College 1: Autosegmentele fonologie eerste uur: beknopte geschiedenis van de fonologie foneem beschreven als bundel distinctieve kenmerken tweede uur: problemen met de representaties Diachrone taalkunde

Nadere informatie

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://hdl.handle.net/11245/2.62578

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://hdl.handle.net/11245/2.62578 Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://hdl.handle.net/11245/2.62578 File ID Filename Version uvapub:62578 Belangrijke begrippen final SOURCE

Nadere informatie

Citation for published version (APA): Schijf, G. M. (2009). Lees- en spellingvaardigheden van brugklassers Amsterdam: SCO-Kohnstamm Instituut

Citation for published version (APA): Schijf, G. M. (2009). Lees- en spellingvaardigheden van brugklassers Amsterdam: SCO-Kohnstamm Instituut UvA-DARE (Digital Academic Repository) Lees- en spellingvaardigheden van brugklassers Schijf, G.M. Link to publication Citation for published version (APA): Schijf, G. M. (2009). Lees- en spellingvaardigheden

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/28737 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Cissé, Ibrahima Abdoul Hayou Title: Développement phonético-phonologique en fulfulde

Nadere informatie

Lees Interventie Programma

Lees Interventie Programma Lees Interventie Programma BROCHURE Giralis, partners in onderwijs Locatie Ede Argonstraat 30 6718 WT EDE telefoon (0318) 619 049 fax (0318) 651 123 mail: bestellingen@giralis.nl website: www.remediering.nl

Nadere informatie

Jaargang 13, 2008-3 W;;

Jaargang 13, 2008-3 W;; Jaargang 13, 2008-3 W;; Het Onsetprincipe 020 Aantr. m., 50+, hbo, fin. onafh., n.r., zkt rust. sl. spont. bl. yr.

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/44267 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Spierings, M.J. Title: The music of language : exploring grammar, prosody and

Nadere informatie

KLANKSYSTEEM EN PROSODIE IN HET BELGISCH-LIMBURGS

KLANKSYSTEEM EN PROSODIE IN HET BELGISCH-LIMBURGS JO VERHOEVEN JO VERHOEVEN KLANKSYSTEEM EN PROSODIE IN HET BELGISCH-LIMBURGS DIALECT VAN HAMONT ABSTRACT This article discusses the sound system of the Belgian Limburg dialect of Hamont on the basis of

Nadere informatie

Taal voor in bed, op het toilet of in bad. Heidi Aalbrecht

Taal voor in bed, op het toilet of in bad. Heidi Aalbrecht Taal voor in bed, op het toilet of in bad Heidi Aalbrecht BBNC uitgevers Amersfoort, 2013 Inhoud Woord vooraf 9 Inleiding op de belangrijkste onderdelen van de taalkunde Wat is taal? 11 Taal en talen 12

Nadere informatie

14 SPREKEN EN VERSTAAN - SPRAAKKLANKEN 1

14 SPREKEN EN VERSTAAN - SPRAAKKLANKEN 1 1 14 SPREKEN EN VERSTAAN - SPRAAKKLANKEN 1 Louis C.W. Pols Er zijn diverse software pakketten op de markt om teksten in te spreken in een computer in plaats van deze in te voeren via het toetsenbord. Dergelijke

Nadere informatie

Spraaktechnologie. Gerrit Bloothooft.

Spraaktechnologie. Gerrit Bloothooft. Spraaktechnologie Gerrit Bloothooft Gerrit.Bloothooft@let.uu.nl Communicatie taal was er eerst als spraak en gebaar pas veel later als schrift - en lezen en schrijven (eerste taaltechnologie) Taal- en

Nadere informatie

Tussentoets spraakherkenning en -synthese (1)

Tussentoets spraakherkenning en -synthese (1) - Tussentoets spraakherkenning en -synthese (1) 28 oktober 2010 Zet op iedere pagina je naam, je studentnummer en het volgnummer per pagina. Gebruik voor elke opgave ( 1-4) een apart vel. Als je voor 16.00

Nadere informatie

aard zijn. De techniek kan ook gebruikt worden bij het onderzoeken van de taalkundige variatie tussen sociale klassen, sexe, en andere dimensies.

aard zijn. De techniek kan ook gebruikt worden bij het onderzoeken van de taalkundige variatie tussen sociale klassen, sexe, en andere dimensies. Samenvatting Dit proefschrift onderzoekt synchrone en diachrone aspecten van de Engelse fonetiek en fonologie door middel van de eerste systematische toepassing van een uitgebreide set van kwantitatieve

Nadere informatie

Therapiekeuze bij verstaanbaarheidsproblemen. Waarom dit onderwerp? Goed nieuws! Therapiekeuze bij verstaanbaarheidsproblemen

Therapiekeuze bij verstaanbaarheidsproblemen. Waarom dit onderwerp? Goed nieuws! Therapiekeuze bij verstaanbaarheidsproblemen Therapiekeuze bij verstaanbaarheidsproblemen Regiodag logopedie 27 mei 2014 Waarom dit onderwerp? Maaike Diender Klinisch linguïst Audiologisch centrum Alkmaar: ACHN Kinderen 2-5 jaar, 2010-2013 Geen spraakproductieprobleem

Nadere informatie

Fonemisch Bewustzijn

Fonemisch Bewustzijn Fonemisch Bewustzijn Ellen van der Veen Welkom en Agenda 1. Introductie 2. Fonemisch Bewustzijn 3. Vragen en praktijkervaringen Doelstellingen van vandaag 1. De deelnemers kennen de begrippen taalbewustzijn,

Nadere informatie

Schriftelijk tentamen Spraakherkenning en spraaksynthese (do. 23 december 2004, 13.30 16.30 u; zaal C.206)

Schriftelijk tentamen Spraakherkenning en spraaksynthese (do. 23 december 2004, 13.30 16.30 u; zaal C.206) Schriftelijk tentamen Spraakherkenning en spraaksynthese (do. 23 december 2004, 13.30 16.30 u; zaal C.206) Vermeld op iedere pagina je naam, je studentennummer en het vervolgnummer per pagina. Als je voor

Nadere informatie

Het belangrijkste doel van de studie in hoofdstuk 3 was om onafhankelijke effecten van visuele preview en spellinguitspraak op het leren spellen van

Het belangrijkste doel van de studie in hoofdstuk 3 was om onafhankelijke effecten van visuele preview en spellinguitspraak op het leren spellen van Samenvatting Het is niet eenvoudig om te leren spellen. Om een woord te kunnen spellen moet een ingewikkeld proces worden doorlopen. Als een kind een bepaald woord nooit eerder gelezen of gespeld heeft,

Nadere informatie

Wesp vs. Weps. Een literatuurstudie. Bachelorthesis Taal- en Cultuurstudies, Taal en Ontwikkeling Briënne Wagenaar, oktober 2015

Wesp vs. Weps. Een literatuurstudie. Bachelorthesis Taal- en Cultuurstudies, Taal en Ontwikkeling Briënne Wagenaar, oktober 2015 Wesp vs. Weps Een literatuurstudie Bachelorthesis Taal- en Cultuurstudies, Taal en Ontwikkeling Briënne Wagenaar, 3718948 22 oktober 2015 Begeleider: Dr. F.A.C. Drijkoningen Abstract In deze scriptie is

Nadere informatie

Wat is de beste transcriptie voor het Nederlands?

Wat is de beste transcriptie voor het Nederlands? Wat is de beste transcriptie voor het Nederlands? Carlos Gussenhoven Radboud Universiteit Nijmegen 1 augustus 2006 Herzien 15 mei 2007 Herzien 24 juli 2007 1 Abstract A transcription system for the pronunciation

Nadere informatie

6 Het beoordelen van uitspraak

6 Het beoordelen van uitspraak Werkblad 51 Wat vind je van je Nederlandse uitspraak? 1 Wat vind je van je Nederlandse uitspraak? Omcirkel het antwoord. Mijn uitspraak van het Nederlands is 1 niet goed 2 voldoende 3 goed 2 Schrijf op

Nadere informatie

Een Tengwar-mode voor het Nederlands

Een Tengwar-mode voor het Nederlands 1 of 5 20/09/2006 14:05 Een Tengwar-mode voor het Nederlands Let op: Om dit document te kunnen lezen, moet tenminste een van de volgende lettertypen geïnstalleerd zijn: Tengwar Sindarin, Tengwar Quenya

Nadere informatie

184 Maartje Schreuder

184 Maartje Schreuder Samenvatting Iedereen is wel bekend met het fenomeen van de tikkende klok. Een klok zegt tik tak, tik tak. Waarom kennen wij de twee tikken van de klok twee verschillende klinkers toe? Klinken de twee

Nadere informatie

David Weenink. First semester 2005

David Weenink. First semester 2005 Institute of Phonetic Sciences University of Amsterdam First semester 2005 Colleges: donderdags van 12 14 Practicum: donderdags 14.30-16.30 Wekelijkse opdrachten Alle opdrachten moeten voldoende voor tentamen

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting. Spraak bij verschillende soorten:

Nederlandse samenvatting. Spraak bij verschillende soorten: Spraak bij verschillende soorten: Mechanistische grondlagen van vocale productie en perceptie Dit is een vertaling van hoofdstuk 1. De literatuurverwijzingen zijn weggelaten om de leesbaarheid te verbeteren.

Nadere informatie

Kenmerkeconomie in de GTRP-database

Kenmerkeconomie in de GTRP-database Kenmerkeconomie in de GTRP-database Marc van Oostendorp 1 De FAND en de moderne fonologie Uit Goeman & Taeldeman (1996), 1 waarin de voorgeschiedenis van de Fonologische Atlas van de Nederlandse Dialecten

Nadere informatie

Grafeem-foneemomzetting voor spraaksynthese

Grafeem-foneemomzetting voor spraaksynthese Grafeem-foneemomzetting voor spraaksynthese Two steps P G&E will file schedules on April 20. TEXT ANALYSIS: Text into intermediate representation: WAVEFORM SYNTHESIS: From the intermediate representation

Nadere informatie

LES 2 KLINKERS Kelley lesson II: 2 Vowels, p. 6 3 Half-Vowels, p. 8

LES 2 KLINKERS Kelley lesson II: 2 Vowels, p. 6 3 Half-Vowels, p. 8 LES 2 KLINKERS Kelley lesson II: 2 Vowels, p. 6 3 Half-Vowels, p. 8 Doel van deze les: het kunnen herkennen en benoemen van de Hebreeuwse klinkers en het kunnen uitspreken van eenvoudige Hebreeuwse woorden.

Nadere informatie

Generatieve fonologie

Generatieve fonologie Generatieve fonologie J.J. Spa bron J.J. Spa, Generatieve fonologie. In: Levende talen 266 (1970), p. 191204. Zie voor verantwoording: http://www.dbnl.org/tekst/spa_001gene01_01/colofon.htm 2002 dbnl /

Nadere informatie

Welkom en Agenda. Workshop Fonemisch Bewustzijn. Doelstellingen van vandaag. Fonologie. Doorgaande lijn

Welkom en Agenda. Workshop Fonemisch Bewustzijn. Doelstellingen van vandaag. Fonologie. Doorgaande lijn Welkom en Agenda 1. Introductie 2. Fonemisch Bewustzijn 3. Vragen en praktijkervaringen Workshop Fonemisch Bewustzijn Ellen van der Veen Doelstellingen van vandaag 1. De deelnemers kennen de begrippen

Nadere informatie

Er was eens een /r/. Veldfonologische kijk op r-deletie.

Er was eens een /r/. Veldfonologische kijk op r-deletie. 1 Er was eens een /r/. Veldfonologische kijk op r-deletie. Veldfonologie Veldfonologie gebruik ik voor de discipline die zich bezighoudt met het fonologisch in kaart brengen van niet eerder geanalyseerde

Nadere informatie

Handleiding bij werkbladen uitspraak

Handleiding bij werkbladen uitspraak Handleiding bij werkbladen uitspraak Er zijn drie kopieerbladen voor de uitspraak: overzicht van de klinkers overzicht van de lastige medeklinkers oefentips voor de uitspraak van de r De eerste twee lichten

Nadere informatie

Fonemische Transcriptie. Versie 2 (4 april 2000)

Fonemische Transcriptie. Versie 2 (4 april 2000) Fonemische Transcriptie Versie 2 (4 april 2000) 1. Terminologie 1.1. Fonetiek, fonologie 1.2. Transcripties 2. Segmentinventaris 2.1. Vocalen 2.2. Consonanten 3. Representatie van segmenten 3.1. Vocalen

Nadere informatie

Taalvariatie in Nederland: Fonologische Atlassen

Taalvariatie in Nederland: Fonologische Atlassen Taalvariatie in Nederland: Fonologische Atlassen Marc.van.Oostendorp@Meertens.KNAW.nl 1/3 november 2004 1 Fonologische atlassen van het Nederlands Verschillen in uitspraak van woorden horen tot de opvallendste

Nadere informatie

MIND THE GAP. De invloed van buitenlandse klanken op de Nederlandse foneeminventaris

MIND THE GAP. De invloed van buitenlandse klanken op de Nederlandse foneeminventaris MIND THE GAP De invloed van buitenlandse klanken op de Nederlandse foneeminventaris Masterscriptie Taal, Mens en Maatschappij Lilian van der Geugten 3139050 Begeleider: Wim Zonneveld Juni 2014 INHOUDSOPGAVE

Nadere informatie

Stationsstraat 214, B Haaltert België

Stationsstraat 214, B Haaltert België BENELUX-BUREAU VOOR DE INTELLECTUELE EIGENDOM BESLISSING inzake OPPOSITIE Nº 2006477 van 11 februari 2013 Opposant: BIOFARMA, société par actions simplifiée 50, rue Carnot 92284 Suresnes cedex Frankrijk

Nadere informatie

Taalvariatie in Nederland: Limburgse tonen

Taalvariatie in Nederland: Limburgse tonen Taalvariatie in Nederland: Limburgse tonen Marc.van.Oostendorp@Meertens.KNAW.nl 8/10 november 2004 1 Toon in het Limburgs De Limburgse dialecten (behalve die in het uiterste noorden van de Nederlandse

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inhoud

Inhoudsopgave. Inhoud sopgve 1 Ptronen... 3 2 Vergelijk: tegelptronen... 4 3 Regulier versus context-vrij... 5 4 Lettergrepen: tl met één hnd... 6 5 Bouwpln voor lettergrepen... 7 6 Tlspel met lettergreepstructuur... 8 7 Spiegelwoorden...

Nadere informatie

Universele fonologie

Universele fonologie Universele fonologie Anneke Neijt bron. Foris Publications, Dordrecht 1991 Zie voor verantwoording: http://www.dbnl.org/tekst/neij002univ01_01/colofon.htm 2007 dbnl / Anneke Neijt IX Voorwoord Ooit gehoord

Nadere informatie

Vakgroep Spraak-, Taal- en Gehoorwetenschappen

Vakgroep Spraak-, Taal- en Gehoorwetenschappen Het effect van kortdurende, intensieve logopedische therapie op articulatie en resonantie bij patiënten met een lip-, kaak- en verhemeltespleet: een pilootstudie Kim Bettens Anke Luyten Andrew Hodges George

Nadere informatie

Kind, Taal & Ontwikkeling. Taalontwikkeling & taalproblemen Prematuur geboren kinderen en hun verdere ontwikkeling (film)

Kind, Taal & Ontwikkeling. Taalontwikkeling & taalproblemen Prematuur geboren kinderen en hun verdere ontwikkeling (film) Kind, Taal & Ontwikkeling Taalontwikkeling & taalproblemen Prematuur geboren kinderen en hun verdere ontwikkeling (film) 1e letter vervangen door een andere: de eerste letters vormen dan van boven naar

Nadere informatie

Heeft u minimaal 28 vragen correct beantwoord, dan heeft u een voldoende behaald.

Heeft u minimaal 28 vragen correct beantwoord, dan heeft u een voldoende behaald. Logopedie Examennummer: 74495 Datum: 23 maart 2013 Tijd: 10:00 uur - 11:30 uur Dit examen bestaat uit 8 pagina s. De opbouw van het examen is als volgt: - 40 meerkeuzevragen (maximaal 40 punten) Heeft

Nadere informatie

KENMERKECONOMIE IN DE GTRP-DATABASE

KENMERKECONOMIE IN DE GTRP-DATABASE MARC VAN OOSTENDORP KENMERKECONOMIE IN DE GTRP-DATABASE 1. De FAND en de moderne Fonologie Uit Goeman & Taeldeman (1996),(1) waarin de voorgeschiedenis van de Fonologische Atlas van de Nederlandse Dialecten

Nadere informatie

Uitspraak van Nederlandse consonanten door volwassen tweetaligen.

Uitspraak van Nederlandse consonanten door volwassen tweetaligen. Uitspraak van Nederlandse consonanten door volwassen tweetaligen. Een experiment bij Chileense en Turkse NT2-sprekers. Cursus: Meertaligheid (Bilingualism), code: 200500338 Datum: Juni 2006 Door: Lionne

Nadere informatie

Lees Interventie Programma

Lees Interventie Programma Lees Interventie Programma vernieuwde uitgave 2011 BROCHURE Lees Interventie Programma Auteurs: Heleen Kuster Herman Wieberdink Co-auteurs: Esther Kwint-Fontijn Jantina Polman Tekeningen: Nelleke Brongers

Nadere informatie

Uitspraaktrainer in de les

Uitspraaktrainer in de les Uitspraaktrainer in de les Uitspraaktrainer in de les maakt deel uit van de methode Uitspraaktrainer, die is ontwikkeld en uitgetest door de Afdeling Nederlands Tweede Taal van de Vrije Universiteit. Deze

Nadere informatie

Voorspellers van latere taalvaardigheid

Voorspellers van latere taalvaardigheid Voorspellers van latere taalvaardigheid NVA Wintervergadering, 25-01-2013 Nienke Dijkstra Radboud Universiteit Nijmegen - Centre for Language Studies Caroline Junge Universiteit van Amsterdam Overview

Nadere informatie

Uitgeverij Schoolsupport www.schoolsupport.nl

Uitgeverij Schoolsupport www.schoolsupport.nl Sorteren kun je leren Leerinhoud: rubriceren, klanken onderscheiden. Materiaal: allerlei voorwerpen en bordjes. Locatie: klaslokaal (eventueel speelplaats). Groepsindeling: individueel. Tijdsduur: 10 minuten.

Nadere informatie

Verbale apraxie. De dubbele route in fonologische productie. Dirk-Bart den Ouden. Verbale apraxie is een stoornis in de planning

Verbale apraxie. De dubbele route in fonologische productie. Dirk-Bart den Ouden. Verbale apraxie is een stoornis in de planning Verbale apraxie De dubbele route in fonologische productie Dirk-Bart den Ouden Verbale apraxie is een stoornis in de planning van articulatorische bewegingen, waarvoor op dit moment nog geen standaardtherapie

Nadere informatie

Over de lengte van korte klinkers, lange klinkers en tweeklanken in het Nederlands

Over de lengte van korte klinkers, lange klinkers en tweeklanken in het Nederlands Over de lengte van korte klinkers, lange klinkers en tweeklanken in het Nederlands S.G. Nooteboom bron S.G. Nooteboom, Over de lengte van korte klinkers, lange klinkers en tweeklanken in het Nederlands.

Nadere informatie

FICHE 5: Ga auditieve informatieverwerking

FICHE 5: Ga auditieve informatieverwerking 2015 1 FICHE 5: Ga auditieve informatieverwerking KENMERKEN EN AANBEVELINGEN [Typ hier] UIT: Intelligentiemeting in nieuwe banen: de integratie van het CHC-model in de psychodiagnostische praktijk. Walter

Nadere informatie

TULE inhouden & activiteiten Nederlands - Technisch lezen. Kerndoel 4 - Technisch lezen. Toelichting en verantwoording

TULE inhouden & activiteiten Nederlands - Technisch lezen. Kerndoel 4 - Technisch lezen. Toelichting en verantwoording TULE - NEDERLANDS KERNDOEL 4 - TECHNISCH LEZEN 82 TULE inhouden & activiteiten Nederlands - Technisch lezen Kerndoel 4 - Technisch lezen Bij kerndoel 4 - De leestechniek. Toelichting en verantwoording

Nadere informatie

Groepsplan groep Vakgebied Schriftelijke taal Tijdsvak

Groepsplan groep Vakgebied Schriftelijke taal Tijdsvak Groepsplan groep Vakgebied Schriftelijke taal Tijdsvak Namen Evaluatie Niveau leerlijn 1 2 3 Functioneringsniveau

Nadere informatie

Klankproductieproblemen: een fonologische benadering

Klankproductieproblemen: een fonologische benadering Stem-, Spraak- en Taalpathologie 32.8310/01/1104-245 Vol. 11, 2003, No. 4, pp. 245-259 Nijmegen University Press Klankproductieproblemen: een fonologische benadering Mieke Beers LUMC Leiden, KNO/Audiologisch

Nadere informatie

Europees structuralisme en fonologische representatie

Europees structuralisme en fonologische representatie Europees structuralisme en fonologische representatie Marc van Oostendorp College Geschiedenis van de taalkunde 19 februari 2004 1 Achtergrond Na de bloei van de historische grammatica, ontstaat zowel

Nadere informatie

David Weenink. Instituut voor Fonetische Wetenschapen ACLC Universiteit van Amsterdam. Spraakverwerking per computer.

David Weenink. Instituut voor Fonetische Wetenschapen ACLC Universiteit van Amsterdam. Spraakverwerking per computer. Instituut voor Fonetische Wetenschapen ACLC Universiteit van Amsterdam AMSTERDAM CENTER FOR LANGUAGE AND C O M M U N I C A T I O N 5000 4000 3000 Hz 2000 1000 0 de vrouw loopt met haar dure schoenen 0.3

Nadere informatie

Fonologie: de R. Marc van Oostendorp College Haagse Harry

Fonologie: de R. Marc van Oostendorp College Haagse Harry Fonologie: de R Marc van Oostendorp marc.van.oostendorp@meertens.knaw.nl College Haagse Harry 16.10.2002 Samenvatting van dit college: De taal is een krachtenveld; allerlei taalkundige krachten proberen

Nadere informatie

Personiceren van stemmen met Deep Learning

Personiceren van stemmen met Deep Learning Personiceren van stemmen met Deep Learning Kan het Nationaal Archief straks teksten voorlezen met de stem van Joop den Uyl? Esther Judd-Klabbers 20 September 2016 Overzicht Introduction Statistische Parametrische

Nadere informatie

Uitspraakonderzoek en -onderwijs in een tijd van Poldernederlands en Verkavelingsvlaams

Uitspraakonderzoek en -onderwijs in een tijd van Poldernederlands en Verkavelingsvlaams Book review Uitspraakonderzoek en -onderwijs in een tijd van Poldernederlands en Verkavelingsvlaams Chris van Veen Vrije Universiteit Amsterdam Laurent, R., Heuven, V. van, Defrancq, B., & Hiligsmann Ph.

Nadere informatie

Een oude kwestie in een nieuw licht; het contrast tussen stemloze en stemhebbende fricatieven

Een oude kwestie in een nieuw licht; het contrast tussen stemloze en stemhebbende fricatieven Een oude kwestie in een nieuw licht; het contrast tussen stemloze en stemhebbende fricatieven Ben Hermans; Meertens Instituut Marc van Oostendorp; Meertens Instituut en Universiteit Leiden 1. Inleiding

Nadere informatie

oefenen met spelling A

oefenen met spelling A oefenen met spelling A Oefenen met spelling A 0 Spellingsproblemen Cd-rom A eenvoudige eenlettergrepige woorden eenvoudige eenlettergrepige woorden woordbegin: sp, sl, st, tr woordeind: twee medeklinkers

Nadere informatie

Vroege spraak- en taalontwikkeling

Vroege spraak- en taalontwikkeling Vroege spraak- en taalontwikkeling Margreet Langereis Viataal Cochleair Implant Centrum Nijmegen/Sint-Michielsgestel 17 maart 2006 Inhoud presentatie Wat is taal? Mijlpalen op gebieden van de taalontwikkeling

Nadere informatie

De dag van de Fonetiek 2004 Over onderzoek naar spraak en spraaktechnologie

De dag van de Fonetiek 2004 Over onderzoek naar spraak en spraaktechnologie De dag van de Fonetiek 2004 Over onderzoek naar spraak en spraaktechnologie (http://www.fon.hum.uva.nl/fonetischevereniging/) Donderdag 23 december 2004 in de Sweelinckzaal, Drift 21 te Utrecht Georganiseerd

Nadere informatie

The Relevance of Visual Information on Learning Sounds in Infancy S.M.M. ter Schure

The Relevance of Visual Information on Learning Sounds in Infancy S.M.M. ter Schure The Relevance of Visual Information on Learning Sounds in Infancy S.M.M. ter Schure ! SAMENVATTING DE RELEVANTIE VAN VISUELE INFORMATIE VOOR HOE BABY S KLANKEN LEREN De wereld van een baby loopt over van

Nadere informatie

Muzische opvoeding. Muzikale opvoeding. klas: doelen deelleerplan VSKO 1999

Muzische opvoeding. Muzikale opvoeding. klas: doelen deelleerplan VSKO 1999 Muzische opvoeding Muzikale opvoeding klas: doelen deelleerplan VSKO 1999 1. Het kind musiceert met klank en muziek 3 1.1 Musiceren en experimenteren met de stem, met aandacht voor een goed stemgebruik

Nadere informatie

AI Kaleidoscoop. College 9: Natuurlijke taal. Natuurlijke taal: het probleem. Fases in de analyse van natuurlijke taal.

AI Kaleidoscoop. College 9: Natuurlijke taal. Natuurlijke taal: het probleem. Fases in de analyse van natuurlijke taal. AI Kaleidoscoop College 9: atuurlijke taal Het Probleem Grammatica s Transitie netwerken Leeswijzer: Hoofdstuk 14.0-14.3 AI9 1 atuurlijke taal: het probleem Communiceren met computers als met mensen, middels

Nadere informatie

Steekkaart: nummer 1Ne

Steekkaart: nummer 1Ne Steekkaart: nummer 1Ne Onderwerp Het herkennen en discrimineren van aangeleerde woorden met behulp van woordkaartjes en het digitaal fototoestel Leeftijd/Doelgroep 1 e leerjaar Leergebied Nederlands Organisatie

Nadere informatie

Dyslexiebehandeling. Informatiepakket leerkracht:

Dyslexiebehandeling. Informatiepakket leerkracht: Dyslexiebehandeling Informatiepakket leerkracht: - Werkwijze bij Onderwijszorg Nederland (ONL) - Klankenschema - Stappenplan - Kopie overzichts-steunkaart - Uitleg losse steunkaarten - Uitleg steunkaart

Nadere informatie

ALS LEREN LEZEN NIET VANZELFSPREKEND IS:

ALS LEREN LEZEN NIET VANZELFSPREKEND IS: ALS LEREN LEZEN NIET VANZELFSPREKEND IS: De rol van woordspecifieke kennis in didactiek en interventie Astrid Geudens 5 juni 2014, VUB, Brussel DE WEG NAAR GEAUTOMATISEERD LEZEN Begrijpend lezen Voorwaarde

Nadere informatie

Fonologische therapie: kies de beste behandeling!

Fonologische therapie: kies de beste behandeling! Fonologische therapie: kies de beste behandeling! Annelies Bron en Annette Scheper Spraak & Taal Ambulatorium (STA), Specialistische Zorg Kentalis Siméa, 10 april 2014 Fonologie, introductie 2 Fonologische

Nadere informatie

Woordkennis 1-5 NT2 is bedoeld om de woordenschat van anderstalige leerlingen te vergroten.

Woordkennis 1-5 NT2 is bedoeld om de woordenschat van anderstalige leerlingen te vergroten. Woordkennis 1-5 NT2 Woordkennis 1-5 NT2 is bedoeld om de woordenschat van anderstalige leerlingen te vergroten. Doelgroepen Woordkennis 1-5 NT2 Woordkennis 1-5 NT2 is bedoeld voor anderstalige leerlingen

Nadere informatie

je schrijft het woord zoals je het hoort je schrijft het woord zoals je het hoort je schrijft het woord zoals je het hoort

je schrijft het woord zoals je het hoort je schrijft het woord zoals je het hoort je schrijft het woord zoals je het hoort Groep 4 Spelling Thema 1 Een nieuw huis aan het begin (klas) aan het eind (tent) met st aan het eind (kist) met ts aan het eind (muts) aan het begin en aan het eind (krant) Thema 2 Wat word jij later?

Nadere informatie

De spraakbanaan. De spraakbanaan zoals ReSound hem neerzet

De spraakbanaan. De spraakbanaan zoals ReSound hem neerzet De spraakbanaan Tijdens een van mijn lessen Casuïstiek kreeg ik de opmerking dat ik wel erg makkelijk door de bocht ging door te stellen dat het spraakgebied van ± 300Hz tot ruim 4000Hz zou lopen. Omdat

Nadere informatie

IN DRIE STAPPEN NAAR EEN FOUTLOZE WERKWOORDSPELLING. werkwoordspelling.com M.Kiewit

IN DRIE STAPPEN NAAR EEN FOUTLOZE WERKWOORDSPELLING. werkwoordspelling.com M.Kiewit IN DRIE STAPPEN NAAR EEN FOUTLOZE WERKWOORDSPELLING werkwoordspelling.com M.Kiewit Schematisch overzicht Stap 1: De persoonsvorm De persoonsvorm is het werkwoord dat op de eerste plaats komt te staan als

Nadere informatie

Natuurlijke-Taalverwerking I

Natuurlijke-Taalverwerking I 1 atuurlijke-taalverwerking I Gosse Bouma en Geert Kloosterman (pract) 2e semester 2005/2006 Overzicht Week1 : Inleiding, Context-vrije grammatica. Week 2-3 : Definite Clause Grammar Regels, gebruik van

Nadere informatie

Arrangementen dagbesteding VSO Oriëntatiefase Verdiepingsfase Integratiefase Leerjaar 1 (de

Arrangementen dagbesteding VSO Oriëntatiefase Verdiepingsfase Integratiefase Leerjaar 1 (de ARRANGEMENTKAART maart 2013 Arbeid schriftelijke taal VSO- AFDELING Standaarden VSO Leeftijd à 13 14 15 16 17 18 19 Gevorderd 25% 10 10 11 11 11 12 12 Voldoende 75% 7 7 8 8 9 9 10 Minimum 90% 3 4 4 4 5

Nadere informatie

Taalverwerving en Interpretatie (cursushandleiding)

Taalverwerving en Interpretatie (cursushandleiding) Taalverwerving en Interpretatie (cursushandleiding) Het doel van de cursus is een brug te slaan tussen de L1/L2 taalverwervingsliteratuur en de literatuur over (niet-lexicale) semantiek. De cursus is dus

Nadere informatie

Wat is een zelfstandig naamwoord?

Wat is een zelfstandig naamwoord? Wat is een zelfstandig naamwoord? 1. Inleiding Zelfstandig naamwoorden zijn woorden die 'een zelfstandigheid' aanduiden: een persoon of dier: vrouw, oom, hond een eigennaam: Sara, Apple een ding: fiets,

Nadere informatie

De Gooise r waar, waarvandaan en waarheen?

De Gooise r waar, waarvandaan en waarheen? De Gooise r waar, waarvandaan en waarheen? Koen Sebregts Engelse Taal en Cultuur, Universiteit Leiden Colloquium Jong Nederlands, Antwerpen, 14 mei 2008 De Gooise r Wikibooks (lemma Dutch/alfabet ), Engelstalige

Nadere informatie

Inleiding. Hardop lezen, heeft dat zin? VERSTAANBAAR SPREKEN: WAT HELPT? MARGREET VERBOOG

Inleiding. Hardop lezen, heeft dat zin? VERSTAANBAAR SPREKEN: WAT HELPT? MARGREET VERBOOG VERSTAANBAAR SPREKEN: WAT HELPT? MARGREET VERBOOG Inleiding In het NT2-onderwijs is het, gezien de grote tijdsdruk, van groot belang altijd te zoeken naar de meest effectieve wijze van oefenen. De uitspraak

Nadere informatie

Nederlandse klanken: onuitspreekbaar! Of toch niet?

Nederlandse klanken: onuitspreekbaar! Of toch niet? Nederlandseklanken:onuitspreekbaar!Oftochniet? AliedBlom,ITAVInstituutvoortalenenacademischevaardighedenTUDelft Inditartikelpresenteerikenkeleresultatenvaneenonderzoeknaaruitspraakfouteninhet Nederlands

Nadere informatie

Leermechanismen in tweededialectverwerving. Kathy Rys, Walter Daelemans, Guy De Pauw, Steven Gillis. 1. Inleiding

Leermechanismen in tweededialectverwerving. Kathy Rys, Walter Daelemans, Guy De Pauw, Steven Gillis. 1. Inleiding Leermechanismen in tweededialectverwerving Kathy Rys, Walter Daelemans, Guy De Pauw, Steven Gillis 1. Inleiding Binnen de dialectologie is er de afgelopen jaren een toenemende interesse waar te nemen voor

Nadere informatie

Wat is er bekend over de relatie tussen het leren van Frans of Spaans als vreemde taal en dyslexie in het voorgezet onderwijs?

Wat is er bekend over de relatie tussen het leren van Frans of Spaans als vreemde taal en dyslexie in het voorgezet onderwijs? Opgesteld door: José van der Hoeven Vraagsteller: docent voortgezet onderwijs Geraadpleegde experts: dr. Elise de Bree (UvA), dr. Madelon van den Boer (UvA) Referentie: Kennisrotonde. 2017. Wat is er bekend

Nadere informatie

Tussendoelen ontwikkeling van de geletterdheid

Tussendoelen ontwikkeling van de geletterdheid Tussendoelen ontwikkeling van de geletterdheid 3;6 4 4;6 5 5;6 6 6,6 7 1. Beleeft zichtbaar plezier aan voorlezen, boeken en rijmpjes. 1. Beleeft zichtbaar plezier aan voorlezen, boeken en rijmpjes door

Nadere informatie

Geschiedenis van het Nederlands. Oudnederlands

Geschiedenis van het Nederlands. Oudnederlands Geschiedenis van het Nederlands Oudnederlands Geschiedenis van het Nederlands Oudnederlands Geschiedenis van het Nederlands Oudnederlands Proto-Indo-Europees Proto-Germaans Keltisch, Italisch, Baltisch,

Nadere informatie

Automatische Dialectdetectie Vergelijking en Classificatie van Dialecten

Automatische Dialectdetectie Vergelijking en Classificatie van Dialecten Faculteit Ingenieurswetenschappen Departement Elektrotechniek ESAT KATHOLIEKE UNIVERSITEIT LEUVEN Automatische Dialectdetectie Vergelijking en Classificatie van Dialecten Eindwerk voorgedragen tot het

Nadere informatie

Studiesucces met dyslexie mbo

Studiesucces met dyslexie mbo Studiesucces met dyslexie mbo Karin Lukassen, APS Marga Kemper, Cinop Oktober 2012 Wat is dyslexie? Wat is dyslexie? Definitie en kenmerken Vaardigheidsniveau Criterium van de didactische resistentie Criterium

Nadere informatie

PROMPT: articulatietherapie vanuit tactiel-kinesthetische input

PROMPT: articulatietherapie vanuit tactiel-kinesthetische input PROMPT: articulatietherapie vanuit tactiel-kinesthetische input Een nieuwe benadering voor spraakproductiestoornissen M.F. Raaijmakers, Sj. van der Meulen Deze in Canada en de Verenigde Staten gangbare

Nadere informatie