Nachtdiensten bij de politie en mogelijke verkeersgevolgen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Nachtdiensten bij de politie en mogelijke verkeersgevolgen"

Transcriptie

1 Nachtdienstenbijdepolitie enmogelijkeverkeersgevolgen Rapportagevaneenverkenning ProgrammaPolitieenWetenschap

2 Voorwoord InopdrachtvanhetProgrammabureauPolitieenWetenschapheeftBBSOeenverkennende studieverrichtnaardebeschikbarekennisoverongelukkenen(bijna)aanrijdingenonder politiefunctionarissennahetverrichtenvannachtdiensten. Uitpublicatieszijnsignalennaarvorengekomendatpolitiefunctionarissendieonregelmatig werkenenvooralzijdie snachtswerken,eengroterekanslopenombijeenverkeersgevaarlijkesituatieen/ofverkeersongevalbetrokkenterakenwaaraanvermoeidheidtengrondslag ligt,danpersonendienietonregelmatigwerken.politieambtenarenvormeninditkadereen specifiekerisicogroep,vanwiewordtverwachtdatzijzoweltijdensdedienstalsinhetverkeer nade(nacht)dienstalertzijn. PaulBoekhoorn MarloesVerhoeven BBSO Nijmegen,april2012 2

3 Inhoud 1 Inleiding Achtergrond Doelvanhetonderzoek Probleemstellingenonderzoeksvragen Onderzoeksopzeten uitvoering 5 2 Verkeersongevallenbijdepolitienanachtdiensten Inleiding Standvanzakenonderzoek Vermoeidheidachterhetstuur Nachtdienstbijdepolitieenvermoeidheidachterhetstuur 10 3 Conclusie 14 Literatuur 15 3

4 1 Inleiding 1.1 Achtergrond POLITIEENORMEBROKKENPILOTEN,koptehetAlgemeenDagbladvan24september2010. In2008en2009warenagentenbetrokkenbij19.363aanrijdingen;87burgersraaktengewond enéénpersoonoverleedbijeenvandezeongelukken.demeesteongelukkengebeurden doordatagententegenpalenredenofmethunvoertuiginslotenbelandden.indemeeste gevallenbetrofhetblikschade,maardetotaleschadeisgroot.afgelopenjarenzijnnietalleen burgersgewondgeraaktofoverleden,ookpolitieagentenzijnoverledenalsgevolgvanverkeersongelukkentijdensdeuitoefeningvanhundienst.losvanhetmenselijkleeddatverkeersongelukkenmetzichmeebrengen,kostendezeongelukkendepolitiejaarlijksmiljoenen euro s. Bovenstaandecijfershebbenbetrekkingophetaantalongelukkenenaanrijdingendoorpolitieagentenveroorzaakttijdenshundiensttijd.Onbekendisinhoeverrepolitieagentenongelukkenofaanrijdingenveroorzakenmethunvoertuigbuitendiensttijdenwelinhetbijzonder nahetverrichtenvandenachtdienst.debelastingvanhetverrichtenvannachtdienstenkan risico smetzichmeebrengen,zichuitendinvermoeidheidenconcentratiegebrekenmogelijk leidendtotverkeersgevaarlijkgedrag. Uitonderzoekzijnsignalennaarvorengekomendathetverrichtenvannachtdienstendoor politiefunctionarissen,eennegatiefeffectkanhebbenophetverkeersgedragvanbetreffende dienders.zozijnerindicatiesdatdebelastingvanwegedenachtdiensteenverhoogdrisico metzichmeebrengt,leidendtotongevallenen(bijna)aanrijdingenmeteenvoertuig.uitonder meerdecontrolesvandearbeidsinspectie(i.c.deinspectieszw)komtnaarvorendattelange werktijdengroterisico smetzichmeebrengenvooragenten 1.Overbelastingenvermoeidheid zorgenvooreenverminderdealertheid. 1.2 Doelvanhetonderzoek Overhetmogelijkeverbandtussenhetverrichtenvannachtdienstenenhetplaatsvindenvan ongevallenen(bijna)aanrijdingenbijpolitieagenten,bestaanopditmomentalleensignalenen geendiepgaandercijfermatiginzicht.ookiserweinigzichtopmogelijkenogonderbelichte risico sdievanwegehetverrichtenvannachtdiensteninvloeduitoefenenophetverkeersgedragvandepolitieagent. Vanuitdezeachtergrondiseenverkennendestudieuitgevoerdnaardematewaarinongelukkenof(bijna)aanrijdingenplaatsvindenbijpolitieagentendienachtdienstenverrichten.Het onderzoekwijstmetnameuitofrelevantegegevensvoorhandenzijnofbeschikbaarkunnen komendiezichtgevenophetaantalongelukkenen(bijna)aanrijdingendoorpolitieagenten veroorzaakt,samenhangendmethetverrichtenvanhunnachtdienst. 1 Arbeidsinspectie,InspectierapportPolitiekorpsen,april2010;InspectieSZW,OverwerkenbijdePolitie.Inspecties naaragressieengeweldenarbeidstijden,maart

5 1.3 Probleemstellingenonderzoeksvragen Probleemstelling Decentralevragenvoordeverkennendestudiezijn: inwelkematevindenongelukkenenaanrijdingenmeteenmotorvoertuigplaatsonderpolitieagentendienachtdiensthebbenverricht?welkverbandisaantegeventussendebelasting vandenachtdiensteneenonveiligverkeersgedragvandepolitieagenten? Onderzoeksvragen Deprobleemstellingisindevolgendeonderzoeksvragenuiteengelegd: a. welkebronnenzijnbeschikbaarofkunnenmogelijkbeschikbaarkomenvoorhetkwantificerenvandeongelukkenonderpolitieagentennanachtdiensten? b. welkerelevantegegevensworden(aldanniet)geregistreerd? c. welkeomstandighedenenrisico szijnteonderscheidendiehetverkeersgedragnade nachtdienstkunnenbeïnvloeden? d. zijnerpatronenteherleideninhetrisicovolleverkeersgedragdiewijzenopspecifieke omstandigheden,locaties,tijdstippenofnogonderbelichterisico s? 1.4 Onderzoeksopzeten uitvoering Hetonderzoekheefthetkaraktervaneenverkennendestudiewaarbijineersteinstantieis onderzochtofopgrondvanbestaanderegistratiescijfersbeschikbaarzijnoverhetaantal ongelukkenonderpolitieagenten,samenhangendmethetverrichtenmetdenachtdienst.bij voldoendeonderzoeksgegevenszoueenanalysekunnenwordenverrichtvandeomvangvan deproblematieknaartijdstippenenomstandighedenzodatmeerzichtwordtverkregenwordt oprisicomomentenen situaties.voordeverkenningvandeproblematiekzijndevolgende dataverzamelingsmethodentoegepast: a. Inventarisatieliteratuur Erisgestartmeteenliteratuursearchviaverschillendebronnen,waarbijgezochtisnaardocumentenenpublicatiesmetbetrekkingtot nachtdienst, politie en risico sinhetverkeer en verkeersveiligheid. b.dataverzamelingbijcentralepolitieonderdelenensleutelorganisaties Bijverscheidenecentralepolitieorganisatiesisvervolgensinformatieverzameldoverdebekendheidmetdeproblematiekenderegistratievandebetreffendeincidenten.Onderde politieonderdelenisindeverkennendefaseinformatieopgevraagdbij: - hetstafbureauvanderaadvankorpschefs; - KLPD Verkeer; - devtspn/npi; - vierpolitiebonden(inhetkadervanbelangenbehartigingenmogelijkeenquêtes); - medewerkersvandepolitieacademieinhetkadervandeaanpakverkeersveiligheid. Aanvullendeinformatieisverzameldbijorganisatiesdiemedezichtzoudenkunnenhebben opdebelastingvanpolitieagentenin(nacht)dienst,waaronderdearbeidsinspectie(inmiddelsbekendalsdeinspectieszw).bovendienzijnstudiesbeoordeeldvanorganisatiesdie zichthebbenopdeverkeersveiligheid;zoheeftdeswovenkeleonderzoekenuitgebracht 5

6 overdeprevalentievanvermoeidheidinhetverkeer.tevensisnavraaggedaanbijdeverzekeringsmaatschappijreaaldietot2012voorallepolitiekorpsendeongevallenverzekeringbeheerde. c. interviewsmet(beleids)medewerkersvanpolitieregio s,verantwoordelijkvoor(verkeersveiligheids)beleid Ineentelefonischerondezijnveertienpolitieregio sbenaderdmetdevraagoferbekendheidbestaatmethetonderwerp.hiertoeisindepolitieregio sinformatieingewonnenbij beleidsmedewerkersverkeer,bijafdelingenpersoneelenorganisatieenbijafdelingengerichtopinternebeleidsondersteuningen advisering.devolgendepolitieregio szijnbenaderd:gelderlandzuid,gelderlandmidden,noordoostgelderland,brabantzuidoost,brabantnoord,middenenwestbrabant,zeeland,limburgnoord,limburgzuid,ijsselland, Utrecht,Amsterdam Amstelland,Rotterdam RijnmondenDrenthe. d. informatieopvragenoverregistraties Bijdepolitieisbovendiennavraaggedaanovereenmogelijkeaanwezigheidvaneentoegankelijkeregistratievanongevallenvandepolitienahetvervullenvandenachtdienst. 6

7 2 Verkeersongevallenbijdepolitienanachtdiensten 2.1 Inleiding Deonderzoeksactiviteitenindeverkennendefasehebbentotdevolgenderesultatengeleid: Literatuurverkenning Deverkenningnaarrelevante(onderzoeks)publicatiesopdethema s nachtdienst, politie en risico sinhetverkeer en verkeersveiligheid heefttoteenbescheidenaantalverwijzingen geleid.eenbelangrijkdeelvandepublicatiesheeftbetrekkingopbinnenlandseenbuitenlandseonderzoekennaarverkeersveiligheidinrelatietot vermoeidheidachterhetstuur.eris geenlandelijkonderzoekverrichtnaarditthemabinnendepolitie,welzijnenkeleregionale (politie)studiesuitgevoerd. Verkenningbijlandelijkepolitieorganisatiesenpolitieregio s UitdeverkennenderondeonderdevtsPN,deRaadvanKorpschefsenveertienpolitieregio s, komtnaarvorendatbinnendepolitieorganisatienauwelijksietsbekendisoverongevallenin hetwoon werkverkeervandepolitiefunctionarisnadenachtdienst.medevanwegehetfeit datdepolitieagentopdatmomentnietmeerindienstis,vindtveelalgeeninterneregistratie plaatsvaneenongeval.deaanrijdingenschadekandoordepolitieagentwelgemeldworden vooreenbehandelingdaarvandoordeverzekeraar;depolitieregio shebbendaartoeeen collectieveongevallenverzekeringafgeslotenwaarinookhetwoon werkverkeerismeeverzekerd.dezeinformatieisbekendbijdeverzekeraar,maardegemeldeongevallenzijnnietop tijdstipgeregistreerd.hierdoorontbreekteenverbindingnaarmogelijkeongevallennahet verrichtenvannachtdiensten. Eriswelinformatiebekendoveraanrijdingendoordienstauto s 2,maarhierisookgeendifferentiatieenregistratienaartijdstip,waardoornietbekendisofmogelijksprakeisgeweestvan eennachtdienst.indeperiode hebbenruim19.000aanrijdingenplaatsgevonden metdienstauto svandepolitie.aanrijdingen,maarookandereactiviteitenensituatiesbinnen depolitie uitvoering,leidenopjaarbasistotcirca3.000(politie)dossierswaarbijletseleenrol speelt(ookvoortvloeienduitsportactiviteitenofuitgeweldtegenpolitiefunctionarissen). Inhetkadervanhetonderdeel Aanpakvanverkeersveiligheid vandeopleidingbijdepolitieacademie,heefteenverwijzingplaatsgevondennaareenonderzoekvaneenvandebetreffendestudenten.dezeheeftmetnameonderzoekgedaannaarhetthema vermoeidheidinhet verkeer (zieverder). 2 Aanrijdingendoordienstauto svandepolitiezijnaanleidinggeweestvooreenstudiedoorpolitiemedewerkers vanderegiokennemerland.alsstudieopdrachtvandepolitieacademieisindezeregioin2010onderzoekgedaan naarschadesenongevallenmetdienstvoertuigen.bovendienisindezepolitieregioeenplanvanaanpakopgesteld omhetaantalongevallenmetdienstvoertuigenteverminderen. 7

8 8 Registraties Deverkennendefasewijstuitdatbijdepolitieoplandelijken/ofregionaalniveaugeentoegankelijkeenbruikbareregistratievoorhandenisvandeongevallenvanpolitieagentennahet vervullenvandenachtdienst. IneenbestandvandevtsPNwordenwelopjaarbasis3.000ongevallendossiersopgenomen waarbijsprakeisvandienstongevallenmetletsel.uitditbestandkanechternietworden herleidinhoeverresprakeisvaneenmogelijkongevalinhetwoon werkverkeervandepolitiefunctionarisnahetverrichtenvaneennachtdienst.volgensdevtspnisdit niettraceerbaar, hetgeenmedegeldtvoordedossiersdiebijdeverzekeringsmaatschappijreaalzijningediend inhetkadervandecollectieveongevallenverzekeringvandepolitiebijdezeverzekeraar. Verkenningbijpolitievakbonden Deinventarisatiebijvierpolitievakorganisaties(NPB,ANVP,ACPenVHMP)wijstuitdatookbij hengeenzichtisophetthema nachtdienstenbijdepolitieenverkeersongevallen.erzijnbij dezeorganisatieswelsignalenbekendoverrisico sopongevallenvanwegedenachtdiensten enovertredingenvandearbeidstijdenwetbijdepolitie.devakorganisatieshebbenechter geengegevensvoorhandenoverongevallenvanpolitieagentenbuitendiensttijdenerisdoor hengeenonderzoekopditthemaondernomen. 2.2 Standvanzakenonderzoek Vermoeidheidachterhetstuur Deliteratuurverkenninggeefteenglobaalbeeldvanhetonderzoeksthema,voorzoverhet gaatomrisico svaneendeelnameaanhetgemotoriseerdverkeerterwijlmenfysieknietfitis (bijvoorbeeldnahetverrichtenvaneennachtdienst). Eenvandeeerstelandelijkestudieswaarinhetthema vermoeidheidinhetverkeer aande ordekomt,isuitgevoerddoordeswov, Vermoeidheidachterhetstuur (vanschagen, 2003) 3.Ditonderzoekgeefteeneersteinventarisatievanoorzaken,gevolgenenmogelijke maatregelen. IndezeliteratuurstudievandeSWOVwordtaangegevendatsteedsvakerwordtonderkend datvermoeidheidachterhetstuureenbelangrijkefactorisbijhetontstaanvanverkeersongevallen.vermoeidheidkentveelmeeroorzakendandetijddieiemandachterhetstuurzit.te weinigslaapofeenslechtekwaliteitslaap(bijvoorbeeldvanwegeeenslaapstoornis,medicatie, maarooklife stylegerelateerd),tijdvandedagofstresssituatieswerkenhetontstaanvan vermoeidheidindehand.ditbetekentdatvermoeidheidachterhetstuurnietalleenvoorkomtinlandenwaargroteafstandenwordengereden,maarookinkleinerelandenalsnederland.hetbetekentbovendiendatvermoeidheidachterhetstuurnietalleeneenprobleemis voorberoepschauffeurs,maarookvoordegewoneautobestuurder. 3 Schagen,vanI.,Vermoeidheidachterhetstuur.Eeninventarisatievanoorzaken,gevolgenenmaatregelen,SWOV, 2003.Deresultatenvandezestudiezijnlaterookopgenomenin:FactsheetVermoeidheidinhetverkeer:oorzaken engevolgen,swov,december2008.eenoverzichtstudievanbeschikbareonderzoekenisopgenomenin:vesentini, L.,e.a.,Vermoeidheidinhetverkeer,eeninternationaleliteratuurstudie,opgesteldtenbehoevevanhetBelgisch SteunpuntVerkeersveiligheid,2003.

9 9 Vermoeidheidleidttoteenverminderdehandelingsbekwaamheideneenverminderdehandelingsbereidheid.ErtreedtvolgensdeSWOV studieeenverslechteringopindepsychomotorische,perceptueleencognitievevaardigheden,enookdestemmingendemotivatieworden minder.waarhetgaatomderijvaardigheidblijktvermoeidheidzichvooraltemanifesterenop operationeelniveau(mindergoedkoershouden,mindervloeiendestuurbewegingen),maar ookoptactischniveau(minderalertreagerenopsnelheidsverminderingvaneenvoorligger, minderadequaatreagerenopinformatieuitdeomgeving). Hetisnieteenvoudigomvasttestelleninwelkematevermoeidheideenrolspeeltbijhet ontstaanvanongevallen.deoorzaakhiervanligtvooralinhetfeitdatvermoeidheidvrijwel nietopobjectievewijzeistediagnosticeren,integenstellingtotbijvoorbeeldalcoholgebruik. Wanneerverschillendebuitenlandsegegevensbronnenwordengecombineerd,wordtgeconcludeerddatin10 15%vandeernstigeongevallenvermoeidheideen(mede)oorzaakis.Eris geenredenaantenemendatditpercentageinnederlandwezenlijkandersligt. IneenrecentevervolgstudieisdoordeSWOVnaderopditthemaingegaan(Goldenbeld,etal, 2011) 4.HetvoornaamstedoelvanditonderzoekwasnategaanhoegoedNederlandserijbewijsbezitters(automobilistenenvrachtautochauffeurs)zijnin statusonderkenning,risicoonderkenningenkalibratie bijvermoeidheidinhetverkeer.herkennenze,metanderewoorden,hunvermoeidheidenhoeschattenzedeinvloedindievermoeidheidheeftopdeeigen taakbekwaamheid?hoegevaarlijkvindenzevermoeidrijdenenpassenzehungedragaanals zevermoeidzijn?eentweedeonderzoeksdoelwasteachterhalenhoevaaknederlandse rijbewijsbezitterstijdenshetrijdengeconfronteerdwordenmetvermoeidheidenhoevaakdat totongevallenleidt. Uitdezestudieblijktdat55%vandeautomobilistentijdenshetautorijdennaareigenzeggen minimaaléénkeerlichtvermoeidisgeweest(opjaarbasisbeschouwd).eenkwartvande automobilistenisminimaaléénkeerzovermoeidgeweestdatzemoeitehaddenomdeogen opentehoudenen4%isweleensachterhetstuurinslaapgevallen.hetlijktervolgensde onderzoekersopdatdeautomobilisten iniedergevalachteraf welbeseffendatzevermoeidwarenendatvermoeidrijdengevaarlijkis;20%vandeautomobilistengeeftaandatze weleenszijngaanrijdenofzijnblijvenrijdenterwijlzezelfvondendatdateigenlijknietmeer kon.debelangrijksteredenenomtoch(door)terijdenzijndatmennaarhuiswilofmoet,dat menalleenrijdtendusniemandanderskanlatenrijden,endatmeninschathettotaanhuis nogwelteredden.erlijktduswelspraketezijnvanstatusonderkenning menonderkentwel datmenvermoeidis maarveelautomobilistenacceptereninzekerezinhetrisicodatgepaardgaatmetvermoeidrijdenengaanofblijventochrijden. Omnategaanofautomobilistenhetinderdaadgevaarlijkvindenomvermoeidterijden,isdit gedragdoordeswovvergelekenmetandererisicovollegedragingen.daaruitblijktdatde meesteautomobilistenvermoeidrijdenevengevaarlijkvindenalsrijdenonderinvloedvan alcoholofdrugs.ongeveerdehelftvindtvermoeidrijdenevengevaarlijkalsbellentijdenshet rijden,maardetendensistochdatautomobilistenvermoeidrijdengevaarlijkervindendan bellentijdenshetrijden.ditisookhetgevalbijtehardrijden;vermoeidrijdenvindtmen gevaarlijker.dezevergelijkingengevenechtermogelijkeenvertekendbeeld,omdatrespondentenhuneigengedraggoedlijkentepraten:alszezelfregelmatigrisicovolgedragvertonen, vindenzehetrisicovollegedragdatzezelfvertonen(bellen,tehardrijden)mindergevaarlijk 4 Goldenbeld,C.,R.Davidse,J.MeskenenA.Hoekstra, Vermoeidheidinhetverkeer:prevalentieenstatusonderkenningbijautomobilistenenvrachtautochauffeurs,SWOV,2011.

10 dananderrisicovolgedrag(zoalsvermoeidrijden).respondentendiezeldenrisicovolgedrag vertonen,vindenallerisicovollegedragingenevengevaarlijk. Uitdezestudiekomtnaarvorendat4%vandeautomobilisteninslaapvieltijdenshetautorijden.Indienookdeautomobilistenwordenmeegetelddienaareigenzeggenweleensbijnain slaapvielen,danbetrefthet10%vandeautomobilisten.indemeestegevallenheeftdat (bijna)inslaapvallenniettoteenongevalgeleid.eenkleine2%vanderespondentenkonna hetwakkerwordeneenongevalvoorkomendoorteremmenofuittewijken.vandeautomobilistenheeft0,5%minimaaleenkeereenongevalgehadomdatzeinslaapwarengevallen achterhetstuur. Deresultatenvanditonderzoekzijnglobaalbeschouwdvergelijkbaarmetderesultatenuit buitenlandsonderzoek.ondanksderelatiefbeperktereisafstandenbinnennederlandisvermoeidheiddusookinnederlandeenonderwerpdataandachtverdientbinnenhetverkeersveiligheidsbeleid.dezeaandachtheeftzichvertaaldindevoorlichtingscampagne Wordgeen slaaprijder,gerichtophetverbeterenvandestatusonderkenningvanautomobilisten.uitde studieblijktechterdatmensentochnogvermoeidachterhetstuurstappenofverderrijden terwijlzezelfvindendatzedaarvoortevermoeidzijn.bovendienleidtvermoeidheidachter hetstuurnogsteedstotongevallen.conclusievandezeswov studieisdaternogruimteis voorverbeteringvandekwaliteitvanzelfreguleringbijvermoeidheid. 2.3 Nachtdienstbijdepolitieenvermoeidheidachterhetstuur Hetverrichtenvanonregelmatigediensten,waarondernachtdiensten,leidttoteentoename vanveiligheidsrisico s.dezerisico'shangendirectsamenmeteenafnemendealertheidbij werknemersdoorvermoeidheid.voordeuitvoeringvandepolitietaakwordtinhetkadervan de24 uursbereikbaarheideenbelangrijkdeelvandeexecutievepolitieingezetinonregelmatigediensten,waaronderooknachtdiensten 5. Uitonderzoekzijnsignalennaarvorengekomendathetverrichtenvannachtdienstendoor politiefunctionarissen,eennegatiefeffectkanhebbenophetverkeersgedragvanbetreffende dienders.zozijnerindicatiesdatdebelastingvanwegedenachtdiensteenverhoogdrisico voordeverkeersdeelnamemetzichmeebrengt,leidendtotongevallenen(bijna)aanrijdingen meteenvoertuig. UitcontrolesvandeArbeidsinspectiekomtnaarvorendatbijveelpolitiekorpsensprakeisvan telangewerktijdendiegroterisico smetzichmeebrengenvooragenten 6.Eendeelvandete langewerktijdenvindtookplaatsindenachtdienst,waarbijdezelangerdan12uurduurt.ook constateertdearbeidsinspectieoverschrijdingenvanhettoegestaneaantalnachtdiensten achtereenentekortewekelijkserusttijden.inspecteursvanhetministerievanszwhebbenin 2011bij13vande26politiekorpsengecontroleerdoparbeidstijdenenbijalle13werden 5 Ditfenomeendoetzichookinanderesectorenvoorwaarsprakeisvaneen24 uursinzet,zoalsindezorgsector.in dezesectorenwordtnaarmethodengezochtomdenegatieveeffectenvandenachtdienstenteverminderen(zie bijvoorbeeldhetrapport:projectoptimalisatienachtarbeidziekenhuizen,eenstudienaardemitigerendeeffecten vannachtarbeidondersteunendeinterventies,bureaucircadian,2011). 6 DeArbeidsinspectiecontroleerdein2009dewerktijdenbijdertienpolitiekorpsen.Tienhiervanluktehetnietzich aandearbeidstijdenwettehouden,ondanksherhaaldeinspectiesenafspraken(arbeidsinspectie,inspectierapport Politiekorpsen,april2010.OokopbasisvandeArbeidstijdenmonitorisnaarvorengekomendatdepolitieernietin slaagtomhetgroteaantalovertredingenvandearbeidstijdenwetterugtedringen.dekorpsenzijnalvakerbekritiseerddoordearbeidsinspectieomdatagententelangwerkenenteweinigrusten.uitdemonitorblijktdatde Arbeidstijdenwetin2011bijdepolitie keerwerdovertreden. 10

11 overtredingengeconstateerd.negenkorpsenkregeneenboeteopgelegd,omdatdaarbij eerdereinspectiesin2009dezelfdeovertredingenwarenopgemerkt 7. ErzijntotophedengeenlandelijkeonderzoekenonderdeNederlandsepolitieverrichtdieeen beeldgevenvandematewaarin(bijna)ongevallenbijpolitieagentenplaatsvindennahet verrichtenvannachtdiensten.uitmondelingeinformatievanverscheidenepolitieregio skomt welnaarvorendat signalenwordenopgevangen vanincidentendiesamenhangenmethet verrichtenvannachtdiensten.indebenaderdepolitieregio szijngevallenbekendwaarin sprakeisvan(dodelijke)aanrijdingenvanpolitieagenteninhetwoon werkverkeernahet verrichtenvannachtdiensten. Beschikbareinventarisaties Intweepolitieregio szijnsignalenhieromtrentaanleidinggeweestvoorpolitiestudentenvan depolitieacademieomnaderonderzoekuittevoerennaardeinvloedvandenachtdienstop eenverkeersveiligedeelnamedoordebetreffendepolitieagenten. IndepolitieregioDrentheisin binnentweebasiseenhedenonderzoekgedaannaar vermoeidheidendegevolgendiemedewerkersindebasispolitiezorgervarengedurendede verkeersdeelnametijdensennadenachtdienst 8.Inditonderzoekwordendevolgendeaspectenbenoemd: - vermoeidheidleidttotgroterekansopbetrokkenheidbijeenongeval; - dezekansis3tot8maalgroterbijeenacuutslaaptekort; - meesteongevallenvindenplaatsopauto(snel)wegen;; - indelateavondofvroegeochtend; - zonderpassagier; - wanneermenallangeretijdopwegis; - ongelukkenbestaanvaakuitfrontalebotsingmettegenligger; - erisverhoogdrisicovoorpersonendieploegendienstenverrichtenen snachtsrijden. Deeffectenvandevermoeidheidophetrijgedragzijnafteleidenuithetafwijkenvandeeigen rijstrook,slingerenenvandewegafraken,toepassenvanveelstuurcorrecties,verminderde reactietijdeninnoodgevallenwordtsomsinhetgeheelnietgereageerd.ditbetekentdat tijdsdrukenvermoeidheidderijsituatiegevaarlijkmaken. HetonderzoekinDrentheomvatondermeereenenquêteonderpolitieagentenvantwee basiseenhedenindrenthe,dieregelmatignachtdienstendraaien 9.Uitdezeenquêtekomtnaar vorendat92%vandegeënquêteerdepolitieagentensomsofvakerlasthebbenvanvermoeidheidnadenachtdienst.vanwegedezevermoeidheidgeeft38%vandeagentenaanookervaringtehebbenmetverkeersonveiligesituatiesinhetrijdennaarhuisnadenachtdienst.zogaf 31%aanplotselingestuurcorrectiestehebbentoegepast,18%wasgedeeltelijkindeberm terechtgekomenen4%belanddegeheelopdeandereweghelft. Inhetrapportwordtopgemerktdateengrootgedeeltevanderesponsgroepgeendirect verbandziettussenrespectievelijkuitingsvormenvanvermoeidheid(beginstadium),heteffect vanvermoeidheidopderijvaardigheidenhetrijgedrag(operationeelentactischniveau)en 7 InspectieSZW,OverwerkenbijdePolitie.InspectiesnaaragressieengeweldenArbeidstijden,maart Feenstra,S.,Deinvloedvannachtdienstenopdeverkeersveiligheid, Inhetonderzoekwaren90executievepolitiefunctionarissenbenaderd,waarvan37(41%)opdeenquêtehebben gereageerd. 11

12 hetzichdaadwerkelijkbevindenineenverkeersgevaarlijkesituatie.erbestaatderhalveeen verschilindebelevingoverwatmenverstaatonder'verkeersgevaarlijkesituatie'. Inhetrapportwordtookgewezenopderisico svandeonregelmatigedienstenopdeconditie vandeagentenzijn/haarmogelijkhedenomaldannietveilignaarhuisterijdennadenachtdiensten.eendeelvandeproblematiekvloeitvoortuiteenplanningsvraagstuk,waarbijer geenregelmatigheidzitindeonregelmatigheid.zowordenvroegedienstenooknaeenreeks nachtdienstengepland,waardoorerweinigmogelijkhedenzijnomvoldoenderustoptebouwen.eenknelpuntdathierbijtevenswordtgenoemdisdegeringepersonelebezettingwaardoordewerkdruktijdensdenachtdiensthoogkanzijn.inanderegevallenachtmendenachtdienstjuist terustig waardoordealertheidafneemt.eenfactordiehierookvanbelangis,is dereisafstandinhetwoon werkverkeervandeagent;inhetonderzoekindrenthebleekdat eengrootaantalwerknemersnogeenrelatieflangereistijdheeftvoordatmenthuisaankomt naeennachtdienst. DeregiopolitieDrentheendearbodienstArdynhebbenzichin2009totdeRijksuniversiteit Groningengewendmeteenverzoekomadviesover verlichtendearbeidsomstandigheden. DoordeafdelingChronobiologievandeRUGisvervolgensin2011onderzoekgedaannaarde mogelijkheidommet powernaps oflichtbehandelingdesituatievannachtdienstwerkerste verbeteren 10.Hetonderzoeklaatziendateen powernap van20minutenslaperigheiden vermoeidheidvanpolitieagentengedurendedenachtdienstlaatafnemenendaarmeedekans opongelukkeninhetverkeerverlaagt. Eentweedeonderzoeknaar vermoeidheidachterhetstuur onderpolitieagentenisin2010 verrichtindepolitieregiobrabantzuid Oost.Hetonderwerppastvolgensdebetrokkenauteur binnendebeleidskadersvandepolitieregio 11.Hetthemaheeftraakvlakkenmethetalgemene verkeersveiligheidsbeleidvanderegio,waarbijdepolitieambtenaarderolinneemtvaneen reguliereverkeersdeelnemerendepolitiebrabantzuid Oostdeverantwoordelijkheidheeft omsignalenvanverkeersonveiligheidoptepikkenen(insamenwerkingmetpartners)aante pakken.bovendienheefthetthemavanwegededoelgroepookdirecteraakvlakkenmethet personeelsbeleidvandepolitiebrabantzuid Oost. Deaanleidingvoorditonderzoekwerdgevondenin verontrustendesignalen opdewerkvloer waarinaangegevenisdatpolitiecollega svooralnadenachtdienstlasthaddenvanvermoeidheidachterhetstuurendaardooreenofmeerderekerenbetrokkenwarengeraaktbijverkeersgevaarlijkesituatiesen/ofverkeersongevallen.omvermoeidheidtevoorkomengafmen bijvoorbeeldaanvoorafgaandaandedienstminimaal1tot3uurrusttenemen,tijdensdedienstcafeïnehoudendedranktenuttigenenopwegnaarhuisramenopentezetten en/ofhetvolumevanderadiohardertezetten.eenkleindeelvandepolitiecollega'sgafaan hetvoertuigvoor10tot15minutenaandekantvandewegteparkerenvooreen powernap. Tenaanzienvandemeestvermoeienderitnaarhuiswerdvooralderitnadenachtdienstals hetmeestvermoeiendbestempeldenalshetmeestrisicovolervaren.ditgevoelwerdvolgens henversterktindienmenmoestoverwerken,dediensterghectischofjuistergrustigwas geweest.bovendienwashetafhankelijkvandematewaarinmenvoldoenderustvoorafhad genomen. 10 Gordijn,M.,Denachtdienstverlicht,2012.IndezestudievanGordijnwordttevensnaaranderonderzoekverwezenwaarinopbasisvanexperimentenmeteenrijsimulatorwerdgerapporteerddathetrisicoopeenauto ongeluk gedurendehetnaarhuisrijdennadenachtdienstdriekeerzogrootisalsnormaal(akerstedte.a.2005). 11 Gabriëls,J.,Vermoeidheidachterhetstuurnanachtdienst,

13 Omeenbeterkwantitatiefzichttekrijgenopdewaardevandeze signalen isinbrabantzuid Oost(politieHelmond)eenenquêteonderexecutievepolitieambtenarenafgenomen 12. Uithetonderzoekkomtnaarvorendat95%vanderesponsgroepinmeerofminderemate ervaringheeftgehadmetvermoeidheidachterhetstuur.hetovergrotedeelvandezegroep (85%)geeftookaandatdezevermoeidheidachterhetstuurheeftgeleidtoteenofmeerdere negatievegevolgenvoorderijvaardigheid.hetgaathierbijvooralomeenafnamevande alertheidenverminderdeaandachtvoorderijtaak. Eengrotegroepvandeondervraagdeexecutievepolitieambtenaren(42%)geeftbovendien aandatzijdoorvermoeidheidachterhetstuursomsinverkeersgevaarlijkesituatieszijnbeland.ofschoonniemandvandeonderzochtegroeptengevolgevaneenofmeerdereverkeersgevaarlijkesituatiesdaadwerkelijkbetrokkenwasgeraaktbijeenverkeersongeval,gafeen derdevanhen(36%)aandatzijvanmeningwarendatzijdoorvermoeidheidachterhetstuur oponverantwoordewijzehaddendeelgenomenaanhetverkeerwaarbijzijzichzelfen/of andereningevaarhebbengebracht. Bewustwordingvanhetpotentieelverkeersgevaarlijkegedragiseenbelangrijkthemainhet onderzoek;deondervraagdepolitieambtenarenherkennenweldatvermoeidheideennegatieveinvloeduitoefentophetverkeersgedrag,menervaartdatechternietinallegevallenals verkeersonveiliggedrag. DeondernomenstudieinBrabantZuid Oostdientalsbasisvooreennieuwonderzoekvaneen studentevandekmarindezepolitieregio 13.Hierinwordtgekekennaarmaatregelendiekunnenbijdragenaanhetverminderenvanvermoeidepolitieambtenarenachterhetstuurnade nachtdienst,waardoorminderverkeersonveiligesituatiesontstaan. 12 Inditonderzoekzijn74executievepolitieambtenarenbenaderd,waarvan37(50%)opdeenquêtehebben gereageerd. 13 Martens,S.,PlanvanaanpakVermoeidheidachterhetstuur,PolitieBrabantZuid Oost,februari

14 3 Conclusie Deverkenningwijstuitdatweinigzichtbestaatophetaantal(bijna)ongevalleninhetverkeer onderpolitieagentendieeennachtdiensthebbenverricht.zoisergeengoedtoegankelijk registratiesysteembijdepolitiebeschikbaarwaarinaanrijdingenvandediendersinwoonwerkverkeeraccuraatwordenvermeld.uitonderzoekkomenwelaanwijzingennaarvorendat ereenverbandbestaattussendebelastingvandenachtdiensteneenonveiligverkeersgedrag vandepolitieagenten. Hetempirischonderzoeknaarderelatietussen(bijna)ongevallenbijexecutievepolitiefunctionarissenenhetverrichtenvannachtdienstenisschaars.Deresultatenvankleinschaligeenquêtesintweepolitieregio s,wijzenuitdateenovergrootdeelvandeexecutievepolitiefunctionarissenindezeregio servaringheeftmetvermoeidheidachterhetstuurnahetverrichten vaneennachtdienst.eenbelangrijkdeelvanhen(circa40%)heeftbovendienervaringmet verkeersgevaarlijkesituatiesvanwegedezevermoeidheid.uitmondelingemededelingenkomt naarvorendatindezeregio sookenkelegevallenbekendzijnvanongelukkenvanpolitieagenten,diegerelateerdkunnenwordenaanvermoeidheidnadenachtdienst. Debeschikbareonderzoekengeveneenindicatiefbeeldvanhetfenomeenbijdepolitie;eris eenherkenningvande(mogelijke)risico s,maarhetbeeldisslechtsgebaseerdopeenrelatief kleinaantalrespondentenbijtweepolitieregio s.opbasisvandebeschikbaregegevens kunnengeenuitsprakenwordengedaanoverdeomvangenernstvandeproblematiekbijde Nederlandsepolitieinbredezin.Deverrichtestudiesgeveninhoudelijkbeschouwdwelvoldoendeaanleidingomtepleitenvooreenmeerempirischonderbouwdebeoordelingvande thematiek.demeerwaardevaneendergelijkestudiekanbovendienwordengevondeninde constateringenvandeinspectieszwbetreffendedelangewerktijdenentekorterusttijdenbij depolitie.deresultatenvandeverkenningleidentotdeaanbevelingeenlandelijkestudie onderdenederlandsepolitieteverrichten,waardoormeerkenniswordtverkregenvande omvangvan(bijna)ongevallenbijexecutievepolitiefunctionarisseninhunwoon enwerkverkeer,diesamenhangenmethetverrichtenvannachtdiensten. 14

15 Literatuur Akerstedt,T.,B.Peters,A.Anund&G.Kecklund, Impairedalertnessandperformancedriving homefromthenightshift:adrivingsimulatorstudy.in:journalofsleepresearch14(1),17 20,2005 Arbeidsinspectie,InspectierapportPolitiekorpsen,MinisterievanSocialeZakenenWerkgelegenheid,DenHaag,april2010 Feenstra,S.,Deinvloedvannachtdienstenopdeverkeersveiligheid,Drenthe(Hoogeveen), Gabriëls,J.,Vermoeidheidachterhetstuurnanachtdienst,PolitieBrabantZuidOost,2010. Goldenbeld,C.,R.Davidse,J.MeskenenA.Hoekstra,Vermoeidheidinhetverkeer:prevalentie enstatusonderkenningbijautomobilistenenvrachtautochauffeurs,swov,2011 Gordijn,M.C.M.,Denachtdienstverlicht.RijksuniversiteitGroningen.Politiewetenschapnr.60, PolitieenWetenschap/ReedBusiness2012 InspectieSZW,OverwerkenbijdePolitie.InspectiesnaaragressieengeweldenArbeidstijden, MinisterievanSocialeZakenenWerkgelegenheid,maart2012 Martens,S.J.M.,PlanvanaanpakVermoeidheidachterhetstuur,PolitieBrabantZuidOost, februari2012 ProjectOptimalisatieNachtarbeidZiekenhuizen,eenstudienaardemitigerendeeffectenvan nachtarbeidondersteunendeinterventies,bureaucircadian,2011 Schagen,vanI.,Vermoeidheidachterhetstuur.Eeninventarisatievanoorzaken,gevolgenen maatregelen,swov,2003 SWOV,FactsheetVermoeidheidinhetverkeer:oorzakenengevolgen,SWOV,december2008 Vesentini,L.,e.a.,Vermoeidheidinhetverkeer,eeninternationaleliteratuurstudie,

Voorwoord) ( De(diabeteszorg(in(Nederland(begeeft(zich(op(hoog(niveau.(In(internationaal(verband(wordt(ons(land( alom(geprezen(om(de(toewijding(die(aan(de(dag(wordt(gelegd(om(het(leven(voor(mensen(met(

Nadere informatie

Parkeren en Verkeersveiligheid

Parkeren en Verkeersveiligheid Parkeren en Verkeersveiligheid Leden van Wijkcomité Oost Carin Bökkerink en Anita Hol-Bubeck Betaald Parkeren Burgemeester & Wethouders hebben in de Parkeervisie 2004 hun beleid over betaald parkeren vastgelegd

Nadere informatie

De advocaat in jeugdstrafzaken

De advocaat in jeugdstrafzaken De advocaat in jeugdstrafzaken D. Ruij sendaal Met bijdragen van: Mr. J.A.C. Bartels Mr. J.H. de Graaf Mr. H.W.J. de Groot Mr. R.H.J. de Vries Mr. M.A.C. van Vuuren KLUWER Deventer 2002 Inhoudsopgave WOORDVOORAF.

Nadere informatie

Lekker samen van de kaart, deel drie

Lekker samen van de kaart, deel drie Lekkersamenvandekaart,deeldrie Hetgebruikvanalcoholendrugsdoorjongeren indezesgemeentenvanhet(politie)districtrivierenland GelderlandMidden Herhalingsmeting2012 2 Voorwoord HetalcoholgebruikdoorjongereninNederlandwordtdelaatstejarenalseengrootprobleem

Nadere informatie

Openbare(basisschool(Twickel(( Schoolgids(schooljaar(2014:2015( Adres( Direc>e( Bestuur( B4Kids(kinderopvang(

Openbare(basisschool(Twickel(( Schoolgids(schooljaar(2014:2015( Adres( Direc>e( Bestuur( B4Kids(kinderopvang( 2014-2015 Openbare(basisschool(Twickel(( Schoolgids(schooljaar(2014:2015( Adres( Schuilenburg,7, 2135,GJ,Hoofddorp, 023:5654960, 06:40556445, E:mail,, :,direcbe@obstwickel.eu, Website,, Direc>e( :,www.obstwickel.eu,

Nadere informatie

Aan het werk zonder schuld

Aan het werk zonder schuld Aanhetwerkzonderschuld eengecombineerdeaanpakvoor schuldhulpverleningenre integratievanbijstandscliënten EvaluatievanhetIPW project Voorwoord Indeactiveringvanbijstandscliëntenrichtingdearbeidsmarktwordthethebbenvanschulden

Nadere informatie

Past performance. Een wijze les voor iedereen

Past performance. Een wijze les voor iedereen Past performance Een wijze les voor iedereen Pastperformance:eenwijzeles vooriedereen Enschede,augustus2012 Auteur MartenLagemaat UniversiteitTwente m.lagemaat@student.utwente.nl Begeleiding drs.ing.j.boes

Nadere informatie

De binnenlandse veiligheidstaken van de Nederlandse krijgsmacht

De binnenlandse veiligheidstaken van de Nederlandse krijgsmacht De binnenlandse veiligheidstaken van de Nederlandse krijgsmacht Michiel de Weger 2006 Vanfeorcum Inhoud Voorwoord IX Lijst van afkortingen XI Lijst van tabellen XIV 1 Algemene inleiding 1 1.1 Aanleiding

Nadere informatie

POLITIELEIDERSCHAP: EEN VAK(ONTWIKKELING) APART?

POLITIELEIDERSCHAP: EEN VAK(ONTWIKKELING) APART? POLITIELEIDERSCHAP: EEN VAK(ONTWIKKELING) APART? Lieselot Bisschop, Hogeschool Gent Jeroen Maesschalck, K.U.Leuven CPS-studiedag - 20 april 2010 "Moet de nieuwe politielei(j)der niet opstaan? Informatie

Nadere informatie

FIU-Nederland 1 jaar verdachte transacties in BlueView

FIU-Nederland 1 jaar verdachte transacties in BlueView KLPD FIU-Nederland 1 jaar verdachte transacties in BlueView 5 juni 2012, FIU-Nederland (KLPD-IPOL), P. Wolthuis, projectmanager InMotion 2.1 1 Waarom van IVT naar blueview? Samenwerken met vtspn (IT-leverancier

Nadere informatie

In het literatuuronderzoek worden de volgende onderzoeksvragen beantwoord:

In het literatuuronderzoek worden de volgende onderzoeksvragen beantwoord: Samenvatting In 2006 heeft de Minister voor Vreemdelingenzaken en Integratie een beleidsprogramma eergerelsateerd geweld naar de Tweede Kamer gestuurd. Dit beleidsprogramma richt zich op een verdere ontwikkeling

Nadere informatie

Fietsenquête centrum Oss

Fietsenquête centrum Oss Fietsenquête centrum Oss Uitgevoerd door PvdA Oss Mei 2015 Inhoud 1 Voorwoord Ehssane Gounou - fractievoorzitter PvdA Oss 2 Onderzoeksopzet 3 Conclusie fietsenquête 4 Argumenten voor en tegen nader toegelicht

Nadere informatie

DEEL I DE GEVOLGEN VOOR SLACHTOFFERS VAN VERKEERSONGEVALLEN, DE REGELGEVING EN DE VOORZIENINGEN

DEEL I DE GEVOLGEN VOOR SLACHTOFFERS VAN VERKEERSONGEVALLEN, DE REGELGEVING EN DE VOORZIENINGEN INLEIDING 1. Aanleiding en doelstelling van het onderzoek 1.1. De aanleiding 1.2. De doelstelling 1.3. De uitwerking 1.4. De rapportage 2. De problematiek ingeleid 2.1. Enkele cijfers 2.2. Het ontstaan

Nadere informatie

Kindermishandeling, hoe gaan pedagogisch medewerkers het tegen? Onderzoek in opdracht van e-academy The Next Page, onderdeel van de Augeo-Foundation

Kindermishandeling, hoe gaan pedagogisch medewerkers het tegen? Onderzoek in opdracht van e-academy The Next Page, onderdeel van de Augeo-Foundation Kindermishandeling, hoe gaan pedagogisch medewerkers het tegen? Onderzoek in opdracht van e-academy The Next Page, onderdeel van de Augeo-Foundation Student: Nynke Dijkstra Studentnummer S1032406 Student:

Nadere informatie

Aanpak agressief verkeersgedrag

Aanpak agressief verkeersgedrag Aanpak agressief verkeersgedrag Samenvatting Agressief rijgedrag kan leiden tot enorme risico s in het verkeer. Voor de aanpak van agressieve verkeersdeelnemers wordt een op maat gesneden opsporings- en

Nadere informatie

De Perfecte VoorbereiDing

De Perfecte VoorbereiDing De Perfecte VoorbereiDing 12 juni 2014 Norbert Schotte studentnummer: 2046869 Maurice Peeters Joop de Zwart Jaap Wessels Titel: DePerfecteVoorbereiding :hetspoornaarperfectie? Subtitel: EenpraktijkonderzoeknaardemogelijkeinvloedvanConcurrent

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Directie en Schedeldoekshaven 100 2511 EX Den Haag Postbus 20301 2500

Nadere informatie

De Indeling. 1. Voorwoord 2. Geschiedenis 3. De opleiding 4. Het beroep zelf 5. Carrièremogelijkheden 6. Salaris 7. Slotwoord 8.

De Indeling. 1. Voorwoord 2. Geschiedenis 3. De opleiding 4. Het beroep zelf 5. Carrièremogelijkheden 6. Salaris 7. Slotwoord 8. DeIndeling 1. Voorwoord 2. Geschiedenis 3. Deopleiding 4. Hetberoepzelf 5. Carrièremogelijkheden 6. Salaris 7. Slotwoord 8. Literatuur 1. Voorwoord Ditwerkstukstaatinhettekenvaneen beroep alsprojectvoorgroep8vande

Nadere informatie

Wanneer is onderzoek goed: de kwaliteitscriteria

Wanneer is onderzoek goed: de kwaliteitscriteria Management, finance en recht Wanneer is onderzoek goed: de kwaliteitscriteria De verwarring voorbij Naar hernieuwd zelfvertrouwen Congres Praktijkgericht onderzoek in het HBO Amersfoort, 11 december 2012

Nadere informatie

help de hulpdiensten

help de hulpdiensten help de hulpdiensten Oog voor hulpdiensten target blu eye signaleert naderende hulpdiensten In maart 2013 maakte het NIFV de resultaten bekend uit een grootschalige enquête onder ruim 2.100 automobilisten.

Nadere informatie

Is de fietser kwetsbaar?

Is de fietser kwetsbaar? Is de fietser kwetsbaar? Jorrit Harbers Traumachirurg UMCG 19 februari 2014, pag. 2 ACHTERGROND FIETSONGELUKKEN Chirurgen zien een stijging van het aantal letsels door fietsongelukken. De overheid moet

Nadere informatie

JAARPLAN 2010. Afdeling Loon op Zand

JAARPLAN 2010. Afdeling Loon op Zand JAARPLAN 2010 Afdeling Loon op Zand Inhoudsopgave 1. Voorwoord 2. Inleiding 3. Projecten 4. Verkeersouders 5. De scholen zijn weer begonnen 6. School verkeersexamens 7. Voorlichting Contactgegevens Begroting

Nadere informatie

Workshop:De Docent als Held

Workshop:De Docent als Held Workshop:De Docent als Held Babs van Teylingen-Geerlings Lectoraat Strategic Development in Creative Business Creativiteit verlicht: De Docent als Held Relevantie Het onderzoek: De Docent als Held Bevindingen

Nadere informatie

Eisen en lay-out van het PWS

Eisen en lay-out van het PWS Eisen en lay-out van het PWS INHOUD EN OPZET VAN HET PROFIELWERKSTUK In het navolgende komen achtereenvolgens aan bod: de titelpagina, de inhoudsopgave, de inleiding, de hoofdtekst, de samenvatting, de

Nadere informatie

Fitter door de nacht. Wat is het recept. 8 juni 2015 Greetje Teune

Fitter door de nacht. Wat is het recept. 8 juni 2015 Greetje Teune Fitter door de nacht Wat is het recept Inhoud van de workshop Wie werken er s nachts en situaties elders Gevolgen van ploegendienst voor de biologische klok Wat is het effect op de spijsvertering Slapen

Nadere informatie

Betrokken Erik Donkers burgers voor een veilige verkeersomgeving. Directeur VIA

Betrokken Erik Donkers burgers voor een veilige verkeersomgeving. Directeur VIA 1 Betrokken Erik Donkers burgers voor een veilige verkeersomgeving Directeur VIA 2 Verkeersveiligheid raakt iedereen VVN staat achter het motto van de Beleidsimpuls Verkeersveiligheid verkeersveiligheid:

Nadere informatie

DeDigitaleSnelweg:DoorgaandeRoutenaarInzichten LezinginHotelDeFilosoof,3april1997 Wijsheid? EenKeerpuntindeGeschiedenis? JanvanEijck twintigregelsergensachterin([4],blz.206).ditkeerpuntindegeschiedenisvanstaden

Nadere informatie

Theoretische toetsing maatregelen tegen alcohol gerelateerd uitgaansgeweld. Marga van Aalst Bram van Dijk, Lotte Loef SAMENVATTING

Theoretische toetsing maatregelen tegen alcohol gerelateerd uitgaansgeweld. Marga van Aalst Bram van Dijk, Lotte Loef SAMENVATTING Theoretische toetsing maatregelen tegen alcohol gerelateerd uitgaansgeweld Marga van Aalst Bram van Dijk, Lotte Loef SAMENVATTING Theoretische toetsing maatregelen tegen alcohol gerelateerd uitgaansgeweld

Nadere informatie

Evaluatie Recidiveregeling voor ernstige verkeersdelicten. Managementsamenvatting

Evaluatie Recidiveregeling voor ernstige verkeersdelicten. Managementsamenvatting Evaluatie Recidiveregeling voor ernstige verkeersdelicten Managementsamenvatting Significant Thorbeckelaan 91 3771 ED Barneveld +31 342 40 52 40 KvK 3908 1506 info@significant.nl www.significant.nl Opdrachtgever:

Nadere informatie

Effectiviteit van sancties in het verkeer

Effectiviteit van sancties in het verkeer Effectiviteit van sancties in het verkeer Bas Tierolf Arnt Mein Lisanne Drost Ilse de Groot Februari 2009 1 Inhoud Samenvatting 5 Inleiding 7 Doel onderzoek en gehanteerd begrippenkader 7 1 Onderzoeksverantwoording

Nadere informatie

RIJKSUNIVERSITEIT GRONINGEN

RIJKSUNIVERSITEIT GRONINGEN RIJKSUNIVERSITEIT GRONINGEN Blad 1 RIJKSUNIVERSITEIT GRONINGEN!" Auteur: Ricardo Mulder Opleiding: Facility Management Opdrachtgever: Gemeenschappelijke Interne Dienst Faculteiten Rechtsgeleerdheid en

Nadere informatie

DOMEIN(ZORGVOOR)VEILIGHEID

DOMEIN(ZORGVOOR)VEILIGHEID DOMEIN(ZORGVOOR)VEILIGHEID NATIONAALARCHIEF DATUM:18februari2011 AUTEURS:ONDERZOEKSTEAMTRENDANALYSE ... 9... 11... 13... 16!"... 18 # $%%%... 21 & ' $... 23 () * +... 26,... 29 -..... 31 $ $.' %... 35

Nadere informatie

Communicatie & Multimedia Design. Onderzoeksopzet. Afstudeerstage mt&v

Communicatie & Multimedia Design. Onderzoeksopzet. Afstudeerstage mt&v Communicatie & Multimedia Design Onderzoeksopzet Afstudeerstage mt&v Michel Janse 24 6 2010 Inleiding. In dit document geef ik een conceptuele weergave van het pad dat ik tijdens mijn onderzoek en het

Nadere informatie

SAMENVATTING. Speerpunt gordel. Achtergrond en doel perceptieonderzoek

SAMENVATTING. Speerpunt gordel. Achtergrond en doel perceptieonderzoek SAMENVATTING Achtergrond en doel perceptieonderzoek Het Bureau Verkeershandhaving Openbaar Ministerie (BVOM) is onderdeel van het Openbaar Ministerie en valt onder het Ministerie van Justitie. Het is het

Nadere informatie

Inspectierapport Agrarische Kinderopvang Kukelekú (KDV) Halvinkhuizerweg 125 3882 LA PUTTEN Registratienummer 163401767

Inspectierapport Agrarische Kinderopvang Kukelekú (KDV) Halvinkhuizerweg 125 3882 LA PUTTEN Registratienummer 163401767 Inspectierapport Agrarische Kinderopvang Kukelekú (KDV) Halvinkhuizerweg 125 3882 LA PUTTEN Registratienummer 163401767 Toezichthouder: GGD Noord en Oost Gelderland In opdracht van gemeente: PUTTEN Datum

Nadere informatie

Ambient Intelligence in de zorg Matthijs Oosterbos Gezondheidszorg Technologie

Ambient Intelligence in de zorg Matthijs Oosterbos Gezondheidszorg Technologie Januari 12 Ambient Intelligence in de zorg Matthijs Oosterbos Gezondheidszorg Technologie Avans Hogeschool Tilburg Prof. Cobbenhagenlaan 13 5037 DA Tilburg Inhoudsopgave Hoofdstuk 1: Inleiding... 1 Hoofdstuk

Nadere informatie

Een evaluatie-onderzoek

Een evaluatie-onderzoek Het aanbod van onderwijsverzorging Een evaluatie-onderzoek A.J. Koster RION Monografieën onderwijsonderzoek 21 CIP-GEGEVENS KONINKLIJKE BIBLIOTHEEK, DEN HAAG Koster, A.J. Het aanbod van onderwijsverzorging.

Nadere informatie

Een gemengd woningfonds

Een gemengd woningfonds Een gemengd woningfonds Cathelijne van den Berg 1/43 Inhoudsopgave Introductie Opzet onderzoek Literatuurstudie Onderzoeksresultaten Conclusie & aanbevelingen 2/43 Introductie Housing Woningcorporaties

Nadere informatie

2 DE LAATSTEJAARSLEERLINGEN SECUNDAIR ONDERWIJS

2 DE LAATSTEJAARSLEERLINGEN SECUNDAIR ONDERWIJS INLEIDING 11 1 ONDERZOEKSOPZET 15 1.1 Situering, probleemstelling en onderzoeksvragen 17 1.1.1 Situering 17 1.1.2 Probleemstelling: kansen en uitdagingen 22 1.1.2.1 Kansen 22 1.1.2.2 Uitdagingen 24 1.1.3

Nadere informatie

Verkeersonderzoek. Kenmerken advies: www.meldpunt veiligverkeer.nl. Naam dossier: M20150812

Verkeersonderzoek. Kenmerken advies: www.meldpunt veiligverkeer.nl. Naam dossier: M20150812 Verkeersonderzoek www.meldpunt veiligverkeer.nl Kenmerken advies: Naam dossier: M20150812 Locatie: Veldhoven, Mullerlaan; bushalten / doorsteek middenberm Datum uitgifte advies: 14-10-2015 Rol Veilig Verkeer

Nadere informatie

Hippo International B.V.

Hippo International B.V. Bezoekadres Utrechtseweg 70 6866 CM Heelsum schade@hippo-international.nl www.hippo-international.nl Hippo International B.V. Postadres Postbus 82 6865 ZH Doorwerth Tel: +31 (0)317 399100* Fax: +31 (0)317

Nadere informatie

Onderzoek draagvlak aanpassen venstertijden

Onderzoek draagvlak aanpassen venstertijden Onderzoek draagvlak aanpassen venstertijden december 2014 Aanleiding In het kernwinkelgebied van de binnenstad van Bergen op Zoom gelden venstertijden voor het bevoorraden van de winkels. Tussen 12.00

Nadere informatie

RAPPORTAGE SPECIFIEK ONDERZOEK WNT BIJ STICHTING OSG HENGELO

RAPPORTAGE SPECIFIEK ONDERZOEK WNT BIJ STICHTING OSG HENGELO RAPPORTAGE SPECIFIEK ONDERZOEK WNT BIJ STICHTING OSG HENGELO Plaats : Utrecht Bestuursnummer : 41824 Onderzoeksnummer : 279812 Datum onderzoek : najaar 2014/voorjaar 2015 Voorwoord De Inspectie van het

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2007 2008 28 345 Aanpak huiselijk geweld 31 015 Kindermishandeling 30 388 Eergerelateerd geweld Nr. 71 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,

Nadere informatie

Evidence-based beleid maken?! Marja van Bon-Martens & Joyce de Goede Symposium Bouwen aan de Brug, 1 november 2007

Evidence-based beleid maken?! Marja van Bon-Martens & Joyce de Goede Symposium Bouwen aan de Brug, 1 november 2007 1 Evidence-based beleid maken?! Marja van Bon-Martens & Joyce de Goede Symposium Bouwen aan de Brug, 1 november 2007 1 2 Evidence-based gezondheidsbeleid Bewust, expliciet en oordeelkundig gebruiken van

Nadere informatie

Evaluatie burgerparticipatie voor verkeersmaatregelen Tolhuislaan

Evaluatie burgerparticipatie voor verkeersmaatregelen Tolhuislaan Evaluatie burgerparticipatie voor verkeersmaatregelen Tolhuislaan van: via: naar: 1 Inhoud: - voorblad 1 - inhoudsopgave 2 - Colofon 2 - onderzoeksvraag 3 - conclusie 3 - aanleiding verkeersmaatregelen

Nadere informatie

Spaanse verpleegkundigen in Nederland.

Spaanse verpleegkundigen in Nederland. Spaanse verpleegkundigen in Nederland. Een casestudy naar de integratie van twaalf verpleegkundigen bij zorginstelling Archipel Zorggroep. Onderzoeksrapportage Naam: Arjen Klinkert Datum: 28-6-2013 Studentnummer:

Nadere informatie

Rapportage. Politie in aanraking met veteranen. Stuurgroep Politie in aanraking met veteranen

Rapportage. Politie in aanraking met veteranen. Stuurgroep Politie in aanraking met veteranen Rapportage Politie in aanraking met veteranen Stuurgroep Politie in aanraking met veteranen Doorn 9 juni 2011 1 Aanleiding en opzet van het onderzoek In de uitvoering van haar taak komt de politie ook

Nadere informatie

Praktijkgericht W&T onderzoek door leerkrachten: een case study

Praktijkgericht W&T onderzoek door leerkrachten: een case study Praktijkgericht W&T onderzoek door leerkrachten: een case study Martijn Weesing, ipabo Amsterdam Erna van Hest, Vrije Universiteit Amsterdam St. Jan School, Amsterdam EWT Conferentie, NEMO, 22 mei 2013

Nadere informatie

93 Statistisch Jaarboek 2003 verkeer, vervoer verkeer vervoer 8 Onderzoek & Statistiek gemeente Hengelo

93 Statistisch Jaarboek 2003 verkeer, vervoer verkeer vervoer 8 Onderzoek & Statistiek gemeente Hengelo 93 verkeer vervoer 8 94 Verkeer, vervoer Verkeer: meer voertuigen en weer meer personenauto s Het aantal motorvoertuigen is in Hengelo het afgelopen jaar met ruim 2 procent toegenomen, tot 42.357 per 1

Nadere informatie

DEEL F FIETSBALANS IN DRENTHE

DEEL F FIETSBALANS IN DRENTHE DEEL F FIETSBALANS IN DRENTHE 54 21 Inleiding De Fietsbalans is een onderzoek naar het fietsklimaat in de verschillende gemeentes in Nederland. Vanaf 2000 is de Fietsbalans in 123 gemeenten uitgevoerd,

Nadere informatie

1 Veiligheid op school

1 Veiligheid op school Hoofdstuk 6 - Oefening 17 - Schrijven U maakt drie lange opdrachten. Lees de opdracht goed door voordat u gaat schrijven. Maak eventueel een schrijfschema. Schrijf geen zinnen uit de opdracht letterlijk

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG 1 > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Turfmarkt 147 2511 DP Den Haag Postbus 20301 2500 EH Den Haag www.rijksoverheid.nl/venj

Nadere informatie

www.thesishulp.nl onderdeel van www.nexttalent.nl

www.thesishulp.nl onderdeel van www.nexttalent.nl Inhoudsopgave: 1. Inleiding 1.1 Een vervelende ervaring of de kroon op je studie? 1.2 Hoe dit boekje te gebruiken 2. Het begin 2.1 De gouden basisregels 2.2 Het kiezen van een onderwerp 3. Onderzoeksopzet

Nadere informatie

De vragen zullen gewaardeerd worden op een schaal van 1 tot 10, waarbij 1 zeer slecht en 10 uitstekend is.

De vragen zullen gewaardeerd worden op een schaal van 1 tot 10, waarbij 1 zeer slecht en 10 uitstekend is. Enquête Kort Haarlem In totaal hebben 151 mensen de enquête teruggestuurd, dit is een goede respons voor deze steekproef. Deze mensen zijn ingedeeld in vier gebieden binnen de wijk Kort Haarlem: - Witte

Nadere informatie

Inhoudsopgave. 1 Inleiding 1

Inhoudsopgave. 1 Inleiding 1 1 Inleiding 1 2 Onderzoeksopzet en verantwoording 5 2.1 Synopsis 5 2.2 Relevantie van het onderzoek 6 2.3 Afbakening en verantwoording van het onderzoek 7 2.4 Probleemstelling 9 2.5 Opbouw van het boek

Nadere informatie

Voorwoord 11 Paul Ponsaers Inleiding 21 Herman Reynders. maatwerk 23 Brice de Ruyver & Jelle Janssens. 1. Inleiding 25 2. Onderzoeksaanpak 29

Voorwoord 11 Paul Ponsaers Inleiding 21 Herman Reynders. maatwerk 23 Brice de Ruyver & Jelle Janssens. 1. Inleiding 25 2. Onderzoeksaanpak 29 Voorwoord 11 Paul Ponsaers Inleiding 21 Herman Reynders De schaalvergroting van de Limburgse politiezones: maatwerk 23 Brice de Ruyver & Jelle Janssens 1. Inleiding 25 2. Onderzoeksaanpak 29 2.1. Doel

Nadere informatie

Wijkplan 2015 Veenendaal-Oost

Wijkplan 2015 Veenendaal-Oost Wijkplan 2015 Veenendaal-Oost Februari 15 De samenwerking van het Wijkteam Pagina 0 Inhoud Inleiding 2 Aandachtspunten Wijkster 3 Speerpunten 2015 5 Doelen 2015 6 Pagina 1 Inleiding Voor u ligt het Wijkplan

Nadere informatie

Ongeluk bij kanaal Utrecht

Ongeluk bij kanaal Utrecht Informatiebehoefte beheerorganisatie Aan de hand van een aantal actuele thema s Aansprakelijkheid Bezuinigingen Integraal aanbesteding Aangeven waar beheerinformatie kan ondersteunen Ongeluk bij kanaal

Nadere informatie

Goede bedoelingen Over het beoordelen van ontmoetingskunst. Erik Hagoort. Fonds voor beeldende kunsten, vormgeving en bouwkunst

Goede bedoelingen Over het beoordelen van ontmoetingskunst. Erik Hagoort. Fonds voor beeldende kunsten, vormgeving en bouwkunst Erik Hagoort Fonds voor beeldende kunsten, vormgeving en bouwkunst Voorwoord 04 05 Inleiding 06 07 1 2 3 08 09 4 5 01 10 11 6 7 8 12 13 9 14 15 02 10 11 16 17 12 13 14 15 16 17 18 18 19 19 03 20 21 20

Nadere informatie

Titelpagina ONDERZOEKSVERSLAG. Namen: Klas/groep: Cursusjaar: Begeleider: Beoordelaar:

Titelpagina ONDERZOEKSVERSLAG. Namen: Klas/groep: Cursusjaar: Begeleider: Beoordelaar: Titelpagina ONDERZOEKSVERSLAG Namen: Klas/groep: Cursusjaar: Plaats en datum: Begeleider: Beoordelaar: Amsterdam, mei 15 Inhoud INHOUD... 2 VOORWOORD... 3 1. INLEIDING... 4 PROBLEEMSTELLING... 4 ONDERZOEKSVRAGEN...

Nadere informatie

Introductie stage-scriptie combi. Orthopedagogiek G&G, 25 augustus 2011

Introductie stage-scriptie combi. Orthopedagogiek G&G, 25 augustus 2011 Introductie stage-scriptie combi Orthopedagogiek G&G, 25 augustus 2011 Welkom toekomstige Scientist-Practitioners Achtergrond Vanuit Orthopedagogiek:GenG steeds meer accent op scientist-practitioner model

Nadere informatie

Handelingen Tweede Kamer

Handelingen Tweede Kamer Opgave 1 Politieke besluitvorming: verkeersveiligheid tekst 1 Handelingen Tweede Kamer 10 1 20 2 30 3 Aan de orde is de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Verkeerswet 1994 in verband met

Nadere informatie

e-support e-support van Univé waarschuwt bij een crash automatisch de alarmcentrale Spaart tijd. Spaart levens.

e-support e-support van Univé waarschuwt bij een crash automatisch de alarmcentrale Spaart tijd. Spaart levens. e-support van Univé waarschuwt bij een crash automatisch de alarmcentrale Spaart tijd. Spaart levens. 1 van Univé. Omdat uw veiligheid bij ons voorop staat e-support Bij Univé staat uw veiligheid voorop.

Nadere informatie

vw02000344 Aan de Voorzitter van de vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat

vw02000344 Aan de Voorzitter van de vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat vw02000344 Aan de Voorzitter van de vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat Den Haag, 16 april 2002 Hierbij doe ik u de antwoorden toekomen die gesteld zijn naar aanleiding van het verbod op handmatig

Nadere informatie

Rekenkamercommissie Wijdemeren

Rekenkamercommissie Wijdemeren Rekenkamercommissie Wijdemeren Protocol voor het uitvoeren van onderzoek 1. Opstellen onderzoeksopdracht De in het werkprogramma beschreven onderzoeksonderwerpen worden verder uitgewerkt in de vorm van

Nadere informatie

Onderzoeksvoorstel voor wetenschappelijk onderzoek in het kader van de Onderzoeksagenda Veteranenzorg Defensie

Onderzoeksvoorstel voor wetenschappelijk onderzoek in het kader van de Onderzoeksagenda Veteranenzorg Defensie Onderzoeksvoorstel voor wetenschappelijk onderzoek in het kader van de Onderzoeksagenda Veteranenzorg Defensie Dit formulier moet in het Nederlands worden ingevuld 1. Registratiegegevens 1a. Gegevens hoofdaanvrager

Nadere informatie

informatie profielwerkstuk havo avondlyceum CAL handleiding H5 2015-2016

informatie profielwerkstuk havo avondlyceum CAL handleiding H5 2015-2016 informatie profielwerkstuk havo avondlyceum CAL handleiding H5 2015-2016 Inhoud: Inleiding 2 Tijdsplanning 3 Logboek 4 Voorbeeld logboek 5 Verslag 6 Bronvermelding 7 Weging/ eindcijfer 8 pws-informatieboekje

Nadere informatie

Elektrisch!vervoer!en!Avonturijn!

Elektrisch!vervoer!en!Avonturijn! ElektrischvervoerenAvonturijn Toepassenvanelektrischvervoerineenkinderopvangorganisatie Alleinformativeopdezepaginaisvertrouwelijk ElektrischvervoerenAvonturijn Toepassenvanelektrischvervoerineenkinderopvangorganisatie

Nadere informatie

Handleiding bij het maken van een profielwerkstuk. april 2012

Handleiding bij het maken van een profielwerkstuk. april 2012 Handleiding bij het maken van een profielwerkstuk april 2012 Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. De tijdlijn 3. De verschillende fasen 4. Onderwerp zoeken 5. Informatie zoeken 6. Nog 10 tips 7. De beoordeling

Nadere informatie

Inspectierapport Hoi Pipeloi (KDV) Apeldoornseweg 1a 8051 AA HATTEM Registratienummer 215842364

Inspectierapport Hoi Pipeloi (KDV) Apeldoornseweg 1a 8051 AA HATTEM Registratienummer 215842364 Inspectierapport Hoi Pipeloi (KDV) Apeldoornseweg 1a 8051 AA HATTEM Registratienummer 215842364 Toezichthouder: GGD Noord en Oost Gelderland In opdracht van gemeente: Hattem Datum inspectie: 14-04-2015

Nadere informatie

Wat kan kunstmatige intelligentie voor het huishouden betekenen

Wat kan kunstmatige intelligentie voor het huishouden betekenen Onderzoeksrapport Wat kan kunstmatige intelligentie voor het huishouden betekenen Auteur: Rob Vlaar Versie: 0.1 Datum: 13 mei 2012 ITopia is onderdeel van de Hogeschool van Amsterdam Samenvatting Deze

Nadere informatie

Resultaten Plaswijck bewonersenquête 2012

Resultaten Plaswijck bewonersenquête 2012 Resultaten Plaswijck bewonersenquête 2012 Een samenvatting van de uitkomsten van de tweejaarlijkse bewoners-enquête door Wijkteam Plaswijck, gehouden onder ons netwerk en bewoners van de wijk. Gouda, maart

Nadere informatie

Letselongevallen van voetgangers en fietsers

Letselongevallen van voetgangers en fietsers (Bijdragenr. 49) Letselongevallen van voetgangers en fietsers Drs. R. Methorst (Rijkswaterstaat Dienst Verkeer en Scheepvaart) Drs. P. Schepers (Rijkswaterstaat Dient Verkeer en Scheepvaart) Door gebruikmaking

Nadere informatie

Handleiding Onderzoek J2.1 (boks 4)

Handleiding Onderzoek J2.1 (boks 4) Handleiding Onderzoek J2.1 (boks 4) Jaar: Journalistiek Jaar 2 Blok: Blok 1 Naam cursus + toetscode: Onderdeel: Docenten: Onderzoek & Innovatie (J-21boks4-14) Onderzoek (onderdeel van MJO) Karlijn Goossen

Nadere informatie

1.1 Vestigingsgetuigschrift basiskennis bedrijfsbeheer

1.1 Vestigingsgetuigschrift basiskennis bedrijfsbeheer Voorwoord Inhoud 1.1 Vestigingsgetuigschrift basiskennis bedrijfsbeheer 1.2 Bankrekening 1.3 Inschrijving Kruispuntbank - ondernemingsnummer 1.4 Oprichten van een vennootschap 1.5 Activeren van het BTW-nummer

Nadere informatie

Verkeersonderzoek. Kenmerken advies: www.meldpunt veiligverkeer.nl

Verkeersonderzoek. Kenmerken advies: www.meldpunt veiligverkeer.nl Verkeersonderzoek www.meldpunt veiligverkeer.nl Kenmerken advies: Naam dossier: >Hier komt de naam van dossier zoals in Meldpunt en wordt ingevoegd door meldpuntmedewerker< Locatie: Eenderparkweg in Ermelo

Nadere informatie

De prins op het witte paard is een loverboy!

De prins op het witte paard is een loverboy! De prins op het witte paard is een loverboy! Plan van aanpak Loverboyproblematiek in de provincie Groningen in het kader van het provinciale speerpuntproject Huiselijk Geweld Marjolijne Vinkenborg, adviseur

Nadere informatie

Turbulentie en strategisch vermogen

Turbulentie en strategisch vermogen A Turbulentie en strategisch vermogen Strategievorming bij het ministerie van Defensie Dr. W.N.A. van Brouwershaven-Hoeke Eburon - Delft - 1999 Inhoud Voorwoord xii 1 Ontwikkelingen met betrekking tot

Nadere informatie

Maak je eigen routekaart

Maak je eigen routekaart Maak je eigen routekaart Lessuggesties Wanneer u de opdracht Maak je eigen routekaart klassikaal wilt gebruiken en wilt verdiepen, kunt u gebruik maken van de onderstaande lessuggesties. Leerlingen worden

Nadere informatie

Ouderen in het verkeer anno 2012 29-10-2012

Ouderen in het verkeer anno 2012 29-10-2012 Ouderen in het verkeer anno 2012 29-10-2012 ouderen in het verkeer anno 2012 Kerncijfers 2010. Verkeersdoden per jaar: doelstelling 2010-750 (1973 3200 verkeersdoden) 2020-580 Jaar 2002 2003 2004 2005

Nadere informatie

Voorwoord... iii Verantwoording... v

Voorwoord... iii Verantwoording... v Inhoudsopgave Voorwoord... iii Verantwoording... v INTRODUCTIE... 1 1. Wat is onderzoek... 2 1.1 Een definitie van onderzoek... 2 1.2 De onderzoeker als probleemoplosser of de onderzoeker als adviseur...

Nadere informatie

Datum 22 mei 2015 Onderwerp Antwoorden kamervragen over de uitzending Ongelukkige Spoed

Datum 22 mei 2015 Onderwerp Antwoorden kamervragen over de uitzending Ongelukkige Spoed 1 > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Turfmarkt 147 2511 DP Den Haag Postbus 20301 2500 EH Den Haag www.rijksoverheid.nl/venj

Nadere informatie

Kwetsbare burgers in beeld? Workshop Symposium 10 februari 2014 Academische Werkplaats Publieke Gezondheid Brabant

Kwetsbare burgers in beeld? Workshop Symposium 10 februari 2014 Academische Werkplaats Publieke Gezondheid Brabant Kwetsbare burgers in beeld? Workshop Symposium 10 februari 2014 Academische Werkplaats Publieke Gezondheid Brabant Kwetsbaarheid in beeld Inhoud workshop Het algemene beeld: Monitor Sociaal Kwetsbare Groepen

Nadere informatie

Het motorexamen. Nieuw examen, meer veiligheid

Het motorexamen. Nieuw examen, meer veiligheid Het motorexamen Nieuw examen, meer veiligheid Voorwoord In deze folder lees je alles over het nieuwe motorexamen: de eisen voor beschermende uitrusting, de splitsing van het examen in twee examens en de

Nadere informatie

HOTELS EN VASTGOEDEIGENSCHAPPEN een onderzoek naar de relatie tussen vastgoed en waarde

HOTELS EN VASTGOEDEIGENSCHAPPEN een onderzoek naar de relatie tussen vastgoed en waarde HOTELS EN VASTGOEDEIGENSCHAPPEN een onderzoek naar de relatie tussen vastgoed en waarde Technische Universiteit Delft Architecture, Urbanism & Building sciences Real Estate & Housing Joris Tensen 1560387

Nadere informatie

Programmatisch Handhaven 2007

Programmatisch Handhaven 2007 Disnr. 2006/14045 Programmatisch Handhaven 2007 DMS41_ 2 Onderwerpgericht handhaven 2007 Afd. HH Politie Brandweer Afd. Onderwijs Afd. WB Afd. SZ Overige partijen Toezicht markt marktmeester markttoezicht

Nadere informatie

MAASTRICHT EEN HARTENKREET MAASTRICHT INZETTEN OP RUIMTELIJKE KWALITEIT! PROF. DR. NICO NELISSEN PROF. DR. NICO NELISSEN EEN HARTENKREET

MAASTRICHT EEN HARTENKREET MAASTRICHT INZETTEN OP RUIMTELIJKE KWALITEIT! PROF. DR. NICO NELISSEN PROF. DR. NICO NELISSEN EEN HARTENKREET VERPLICHTE LITERATUUR VOOR IEDEREEN DIE MAASTRICHT EEN WARM HART TOEDRAAGT EEN HARTENKREET MAASTRICHT INZETTEN OP RUIMTELIJKE KWALITEIT! PROF. DR. NICO NELISSEN EEN HARTENKREET MAASTRICHT INZETTEN OP RUIMTELIJKE

Nadere informatie

Subsidies. Verkeerseducatie Basis- en Voortgezet onderwijs

Subsidies. Verkeerseducatie Basis- en Voortgezet onderwijs Subsidies Verkeerseducatie Basis- en Voortgezet onderwijs Nadere Subsidieregels Verkeerseducatie 2016 Scholieren in het basis- en voortgezet onderwijs vormen een belangrijke doelgroep voor verkeerseducatie.

Nadere informatie

Hoe maak ik een sectorwerkstuk? Trivium College locatie Trias

Hoe maak ik een sectorwerkstuk? Trivium College locatie Trias Hoe maak ik een sectorwerkstuk? Trivium College locatie Trias Inleiding Door het werken aan je sectorwerkstuk laat je zien dat je algemene vaardigheden voldoende beheerst. Met de algemene vaardigheden

Nadere informatie

Voorwoord van Hester van Herk... iii Voorwoord van Foeke van der Zee... iv Verantwoording... vi

Voorwoord van Hester van Herk... iii Voorwoord van Foeke van der Zee... iv Verantwoording... vi Inhoudsopgave Voorwoord van Hester van Herk... iii Voorwoord van Foeke van der Zee... iv Verantwoording... vi INTRODUCTIE... 1 1. Wat is onderzoek... 2 1.1 Een definitie van onderzoek... 2 1.2 De onderzoeker

Nadere informatie

Inhoudstafel Leermeermoment Centrum-West Lees dit alvorens te beginnen... 2 Doel van de activiteit... 2 Overzicht... 2 Praktische voorbereiding...

Inhoudstafel Leermeermoment Centrum-West Lees dit alvorens te beginnen... 2 Doel van de activiteit... 2 Overzicht... 2 Praktische voorbereiding... Inhoudstafel Leermeermoment Centrum-West Lees dit alvorens te beginnen... 2 Doel van de activiteit... 2 Overzicht... 2 Praktische voorbereiding... 2 Materiaal... 2 Veel voorkomende vragen... 2 Valkuilen

Nadere informatie

Van depolitieverbindingen;

Van depolitieverbindingen; nr. 796.1^9 KORT VERSLAG VAN DE BIJEENKOMST VAN VERTEGENWOORDIGERS VAN EEN AANTAL POLITIEVERBINDINGEN, GEHOUDEN OP DINSDAG 22 JUNI 1965 TE 'S-GRAVENHAGE Aanwezig zijn de heren: Van depolitieverbindingen;

Nadere informatie

PERSBERICHT 25 januari 2012. Definitieve resultaten eindejaarscontroles

PERSBERICHT 25 januari 2012. Definitieve resultaten eindejaarscontroles PERSBERICHT 25 januari 2012 Definitieve resultaten eindejaarscontroles Na zes weken sensibilisering en alcoholcontroles op de weg, maakt het Observatorium voor de Verkeersveiligheid van het BIVV de eindbalans

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1998 1999 26 115 Meerjarenprogramma Verkeersveiligheid 1998 2002 Nr. 11 BRIEF VAN DE MINISTER VAN VERKEER EN WATERSTAAT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer

Nadere informatie

Bedrijfsverzamelgebouwen

Bedrijfsverzamelgebouwen Bedrijfsverzamelgebouwen Een onderzoek naar de toegevoegde waarde van bedrijfsverzamelgebouwen P5 presentatie 2 juli 2014 Student: Jeroen Ketting, 4168860 Faculteit TU Delft, Bouwkunde Afdeling: Real Estate

Nadere informatie