OP WEG NAAR OVERMORGEN VISIES VAN SPECIALISTEN OP ONTWIKKELINGEN IN DE PENSIOENMARKT White Paper

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "OP WEG NAAR OVERMORGEN VISIES VAN SPECIALISTEN OP ONTWIKKELINGEN IN DE PENSIOENMARKT White Paper"

Transcriptie

1 1-Pensioenen defst.qxd :17 Pagina 1 OP WEG NAAR OVERMORGEN VISIES VAN SPECIALISTEN OP ONTWIKKELINGEN IN DE PENSIOENMARKT White Paper

2 Colofon Editors/Redactie: Leo Wildeman & Annemieke Ooteman, Maart 2006 Adres: Atos Consulting Papendorpseweg BJ Utrecht website: 2

3 Introductie Pensioenen staan volop in de belangstelling. De invoering van de Pensioenwet, de discussie bij de pensioenfondsen en uitvoeringsorganisaties over de eisen die aan hen worden gesteld alsmede de steeds mondiger wordende deelnemers, zorgen voor veel aandacht en publiciteit. Trends tekenen zich thans af maar de snelheid waarmee de ontwikkelingen zich voltrekken en de exacte richting zijn nog niet duidelijk. Binnen deze context heeft Atos Consulting TM deze white paper geschreven. In de white paper worden de diverse gezichtspunten verwoord en deze is bedoeld om de discussie te ondersteunen. De white paper bestaat uit door ons geformuleerde hypothesen en de reacties hierop uit het veld. Op basis van wet- en regelgeving, bewegingen in de markt en analyse van de waardeketen heeft een groep consultants mogelijke trends verwoord in hypothesen. De deskundigen uit de pensioenwereld (zie onderstaand overzicht) reageerden enthousiast op ons initiatief. Zij waren graag bereid om commentaar te leveren op de opgestelde hypothesen. In deze white paper treft u hun bijdrage aan. Alle gesprekken waren zeer open en constructief en hebben zonder uitzondering bijgedragen aan de kwaliteit van de white paper. Onze hartelijke dank hiervoor. Wij hopen dat deze white paper een bijdrage levert in de discussie. Indien u wilt reageren, ons adres is: Met medewerking van onderstaande pensioenspecialisten Organisatie Naam Functie Akkermans & Partners Groep De heer R.F.M. Akkermans Directievoorzitter Akkermans & Partners Groep De heer J.T. Gommer Directeur Cordares De heer J.W. Kloet Directeur Corporate Development Doctors Pension Funds Services De heer B. Bos Voormalig directeur DSM Pension Services De heer S. Lauwers Pensioenbeleidsadviseur Innovact De heer F.R. Knegt Directeur Interpolis Pensioenen De heer A.H.M. Wouters Directievoorzitter MN Services N.V. De heer P.J. Kiveron Commercieel Directeur a.i. MN Services N.V. De heer E. Hulshof Hoofd Financiën & Informatisering Nationale Nederlanden De heer E. Muetstege Directeur Emloyee Benefits Netspar De heer A.L. Bovenberg Scientific Director Pensioenfonds Medewerkers Apotheken De heer M.J.M. Kropman Directeur Shell Pensioenfonds Beheer B.V. De heer P.R. Bronkhorst Managing Director SPF Beheer B.V. De heer A.J. Akkermans Algemeen Directeur Stichting Pensioenfonds Atos Origin De heer R.D. Upperman Managing Director Stichting Pensioenfonds Hoogovens De heer J.J. Van de Velde Directeur TKP Pensioen B.V. De heer E.J.W. de Bie Directeur Pensioenen Vereniging van Bedrijfstakpensioenfondsen De heer P.J.C. Borgdorff Directeur Watson Wyatt Brans & Co De heer R. Westhoff Vennoot 3

4 HYPOTHESE 1 Het aantal pensioenregelingen zal drastisch dalen. ONDERBOUWING: De huidige regelingen zijn te complex (geworden) en moeilijk te onderhouden. Daarnaast is meer transparantie en communicatie vereist (Pensioenwet) hetgeen de uitvoering nog complexer zal maken. Pensioenregelingen zullen derhalve eenvoudiger en meer eensluidend worden, wat leidt tot integratie. REACTIES PENSIOENSPECIALISTEN OP HYPOTHESE 1 Kleine pensioenfondsen sluiten zich aan bij grote pensioenfondsen en zij nemen de regelingen over. Minder complexiteit is gewenst Uit veel reacties loopt als rode draad dat drastische vermindering van complexiteit weliswaar gewenst is, maar in de praktijk moeilijk haalbaar zal zijn. Een woordvoerder van een ondernemingspensioenfonds (opf) verklaart: Het aantal pensioenregelingen zal niet drastisch dalen. Het is inderdaad nu te complex. De regelingen zullen transparanter en eensluidender worden. Er zal convergentie plaatsvinden, maar integratie zie ik niet in de toekomst. Een collega vat het aldus samen: Overal waar mogelijk moet gestandaardiseerd worden. Simpeler regelingen zijn gemakkelijker te administreren en de beheersbaarheid van de IT wordt erdoor vergroot. De vereenvoudiging gebeurt niet alleen binnen de pensioenfondsen; ook het aantal pensioenfondsen vermindert. Een woordvoerder: Kleine pensioenfondsen sluiten zich aan bij grote pensioenfondsen en zij nemen de regelingen over. Deelnemers wensen transparantie en voor maatwerk moeten ze betalen De nieuwe pensioenwet schrijft meer transparantie en communicatie voor, maar ook de deelnemers worden zich meer bewust van hun situatie. De noodzaak van transparantie wordt door iedereen gedeeld: De emancipatie van de deelnemers leidt tot een toenemende behoefte aan transparantie en communicatie. Pensioenfondsen zullen hun regelingen willen vereenvoudigen om het bedrijfseconomisch haalbaar te houden. Ook de deelnemers hebben daar baat bij: Mensen willen een beperkt aantal keuzes krijgen voorgeschoteld die begrijpelijk zijn. De huidige regelingen zijn dat vaak niet. Geïnterviewden spreken over de doorgeschoten complexiteit van bestaande regelingen. Men is zich van de gevolgen goed bewust en men hecht veel belang aan vereenvoudiging: Het is mijn persoonlijke missie om te werken naar meer standaardisatie. Ik streef naar meer beperking in de keuzemogelijkheden. Custom made kan, maar daarvoor moet worden betaald. Iedere CAO wil zijn eigen pensioenregeling Degenen die het uitdrukkelijk níet met de stelling eens waren, keken óf meer naar de historie, óf zij legden meer nadruk op het belang van pensioenregelingen in het kader van CAO-afspraken. Een opfwoordvoerder vreest dat vereenvoudi- 4

5 Het is nu te complex: regelingen zullen transparanter en eensluidender worden. Convergentie wel, maar integratie zie ik niet in de toekomst. ging zich zal beperken tot nieuwe regelingen: Het leed is al geleden. Je kunt het verleden niet wegpoetsen. Er worden wel vereenvoudigingen toegepast op bestaande regelingen, maar dat is een complexe aangelegenheid; je moet voor veel dingen toestemming vragen. Een andere opf-woordvoerder verwerpt de hypothese. Absolute onzin! Iedere CAO wil zijn eigen pensioenregeling. Het is ondenkbaar dat iedereen dezelfde pensioenregeling wil. Het is na het salaris de eerste arbeidsvoorwaarde waarover onderhandeld wordt. Dat is onmogelijk wanneer er slechts enkele pensioenregelingen bestaan. Anderen beamen dit: Met het verdwijnen van prepensioen en VUT wordt het pensioen steeds meer onderdeel van CAO-onderhandelingen. Elke bedrijfstak heeft behoefte aan een eigen pensioenregeling en pensioeninvulling. Tussen bedrijfstakken zal geen integratie van de regelingen plaatsvinden. Pensioenfondsen worden defaultaanbieders Tenslotte wijst een woordvoerder erop dat er juist meer ruimte nodig is voor maatwerk. Waarbij hij wijst op de mogelijkheid van een spelverdeling tussen pensioenfondsen en andere aanbieders. Er zal sprake zijn van een basis, een standaard met de mogelijkheid van het individueel opplussen: De pensioenfondsen worden daarbij de aanbieders van de defaults. REFLECTIE ATOS CONSULTING TM OP HYPOTHESE 1 In de reacties van de respondenten zagen wij de duidelijke lijn dat men het met de onderbouwing wel, maar het met hypothese 1 niet zonder meer eens was. Het bezwaar zat hem voornamelijk in het woord drastisch, want de meeste geïnterviewden voorzien wel een afname van het aantal regelingen. Zij zijn het er bovendien in grote lijnen over eens dat zo n afname wenselijk of zelfs noodzakelijk is. Het huidige, (te) grote aantal pensioenregelingen is gegroeid vanuit de historie. De regelingen zijn doorgaans tot stand gekomen rond bepaalde bedrijven, bedrijfstakken of beroepsgroepen. Onder invloed van nieuwe wet- en regelgeving vinden aanpassingen plaats op deze regelingen waardoor convergentie ontstaat en de verschillen afnemen. Een tweede tendens is om aan bepaalde zaken die historisch zijn gegroeid, vast te houden. Een derde tendens is toenemende individualisering aan de vraagkant. Het lijkt er op dat een splitsing gaat ontstaan in de tweede pijler, waarbij een gedeelte van de tweede pijler wat betreft uniformiteit kenmerken gaat vertonen van de eerste pijler. Het andere deel van de tweede pijler gaat wat betreft individualisering meer lijken op de derde pijler. De afname van het aantal ondernemingspensioenfondsen (meer hierover elders in deze white paper) heeft ook invloed. Immers, als een klein pensioenfonds aansluiting zoekt bij bijvoorbeeld een bedrijfstakpensioenfonds, zullen regelingen vaak worden gehamoniseerd. Aan de andere kant is het natuurlijk niet zo dat pensioenfondsen dit autonoom bepalen. CAO-partijen hebben hierin een belangrijke (doorslaggevende) stem. 5

6 HYPOTHESE 2 Er zullen twee stromen ontstaan in pensioenfondsenland: een aantal fondsen zal zich concentreren op hun core-business; een ander deel zal een compleet palet van (financiële) producten aanbieden. ONDERBOUWING: De pensioenregeling wordt steeds meer onderdeel van financiële planning en wordt door de deelnemers gekoppeld aan andere financiële producten en diensten. Sommige pensioenfondsen gaan mee in deze beweging en bieden alles aan (al dan niet via allianties). Anderen zullen zich opstellen als specialist. REACTIES PENSIOENSPECIALISTEN OP HYPOTHESE 2 Er zullen een aantal grote tot zeer grote uitvoeringsorganisaties ontstaan, welke een breed palet van producten zullen aanbieden. Kleine tot middelgrote pensioenfondsen zullen bij hun core-business blijven. De wet verbiedt het De reacties op de hypothese geven een gemêleerd beeld. Een deel wijst de hypothese af, omdat de wet het aanbieden van een compleet palet van diensten verbiedt. Zo stelt een woordvoerder van een opf: Ik hoop van niet! Wij zijn zuiver in leer. Er zijn afspraken gemaakt met het Ministerie van SZW over de taakafbakening. Maar onder bepaalde condities wordt het leveren van aanpalende diensten door de overheid gestimuleerd. Iedereen is zich goed bewust van de wettelijke beperkingen: Er zal een tweedeling ontstaan met de uitvoeringsorganisatie, want een pensioenfonds mag volgens de wet alleen pensioen aanbieden. Op dit thema loopt dan ook een duidelijke scheidslijn tussen pensioenfondsen en pensioenuitvoerders. Toch wordt er naar wegen gezocht om het aanbod te verbreden Voor uitvoerders liggen de zaken dus anders, en voor deze groep blijkt de hypothese op te gaan. Een woordvoerder van een bedrijfstakpensioenfonds (bpf): Pensioenuitvoerders trekken alles wat binnen hun organisatie past, naar zich toe. Ook zie ik verzekeraars actief worden op de pensioenmarkt. Dat zal niet zonder gevolgen blijven volgens een andere bpf-woordvoerder: Er zal een aantal grote tot zeer grote uitvoeringsorganisaties ontstaan, die een breed palet van producten zullen aanbieden. Kleine tot middelgrote pensioenfondsen zullen bij hun core-business blijven. Deze opvatting krijgt bijval: Grote pensioenfondsen gaan diversifiëren, kleinere pensioenfondsen zijn druk bezig te overleven door fusies en allianties. Daarnaast worden vanuit de uitvoerders ook beperkingen ervaren: Nu is in veel contracten de clausule opgenomen dat we alleen de pensioenuitvoering doen (mogen doen). Dus geen aanpalende producten. Levensloop als verlengde van pensioen wordt bij uitzondering wel meegenomen, echter alleen na initiatief van de opdrachtgever. Bewegingen van grote pensioenfondsen worden met argusogen bekeken Pensioenfondsen hebben een ander doel dan verzekeringsmaatschappijen. Oneerlijke concurrentie ontstaat wanneer pensioenfondsen zich begeven op het pad van commerciële activiteiten. De rest van de pensioenwereld volgt de bewegingen van de grote pensioenfondsen met argusogen. Een opf- 6

7 Nu is in veel contracten de clausule opgenomen dat we alleen de pensioenuitvoering doen (mogen doen). Dus geen aanpalende producten. Levensloop als verlengde van pensioen wordt bij uitzondering wel meegenomen, echter alleen na initiatief van de werkgever. woordvoerder hierover: Onze vrienden in het midden en zuiden des lands zie je toch wel de grijze grenzen opzoeken. En een woordvoerder van een pensioenverzekeraar: Het is niet te tolereren dat pensioenfondsen meer diversiteit aanbieden. Dat houdt de marktwerking tegen. Het is kabinetsbeleid dat pensioenfondsen zich richten op hun corebusiness. Dus het zal snel afgelopen zijn dat pensioenfondsen een palet aanbieden. Maar loopt het wel zo n vaart? Het zal volgens één van de opf-woordvoerders hoe dan ook niet meevallen dat bredere aanbod te realiseren: Een fonds moet dan een zelfstandige dochter oprichten, die geen gebruik kan maken van het klantenbestand van de huidige pensioenuitvoerder. En verzekeraars zullen niet over zich laten lopen en hoog in de boom klimmen. En er zijn meer redenen om aan te nemen dat het met die verbreding niet zo n vaart zal lopen. De woordvoerder van een adviesorganisatie: De meeste pensioenuitvoerders missen de competenties om meer zaken aan te bieden. Overigens leidt het risico van verstoring van de marktwerking niet bij iedereen tot zorgen over de positie van verzekeraars. Bijvoorbeeld deze woordvoerder van een opf: De strijd tussen verzekeraars en pensioenfondsen wordt altijd gewonnen door verzekeraars. Pensioenfondsen gaan niet terug naar hun core-business Toch verwacht één van de geïnterviewden niet dat pensioenfondsen naar hun core-business terugkeren. Dat is namelijk naar verwachting een losing business, zo stelt hij. Wel zullen pensioenfondsen allianties sluiten met andere financiële aanbieders zoals banken en verzekeraars. Het onderscheid tussen pensioenen en andere financiële producten, zoals leven, schade en zorg, zal vervagen. Complete pakketten zullen ontstaan, gebaseerd op persoonlijke behoeften in de financiële planning van deelnemers. Het onderscheid tussen pensioen en andere financiële producten zal daarin steeds minder scherp zijn. De persoonlijke situatie van de deelnemer gaat een centrale rol spelen, zo ook de levensfase van de deelnemer. REFLECTIE ATOS CONSULTING TM OP HYPOTHESE 2 Duidelijk is dat in de discussie rond deze hypothese een consequent onderscheid moet worden gemaakt tussen pensioenfondsen enerzijds en uitvoeringsorganisaties anderzijds. Terecht wordt door de geïnterviewden naar voren gebracht dat deze ontwikkeling nooit binnen een pensioenfonds kan plaatsvinden, omdat de wet dit verbiedt. Dit gezegd hebbende, wordt de trend die de hypothese naar voren brengt over het algemeen bevestigd. De geïnterviewden onderschrijven dat pensioenuitvoerders en verzekeraars het aanbieden van een compleet palet diensten nastreven. Diverse respondenten benadrukken dat de markt vraagt om een dergelijk aanbod. En dat de markt soms geen genoegen neemt met de beperkingen die de wetgever hier stelt. Een voorbeeld hiervan is het WAO-gat dat ontstond door veranderende wetgeving. Aan de CAO-tafel werd de eis neergelegd dit gat te dichten en dit bovendien collectief te doen. Dus keek men richting pensioenfondsen. Zij waren gezien de wetgeving echter niet in de positie waren hieraan tegemoet te komen. Vervolgens kon deze vraag wel opgepakt door pensioenuitvoerders en verzekeraars. 7

8 HYPOTHESE 3 Binnen vijf jaar zal er een shake-out plaatsvinden onder uitvoeringsorganisaties van ondernemingspensioenfondsen. Hiervan zal minimaal 50% verdwijnen en worden ondergebracht bij andere uitvoerders van ondernemingspensioenregelingen. ONDERBOUWING: Uitvoeringsorganisatie van ondernemingspensioenfondsen zijn relatief klein en worden extra belast door de eisen van de Pensioenwet (o.a. transparantie en communicatie) en de eisen van de deelnemers. Daarnaast worden ondernemingspensioenfondsen geconfronteerd met de nieuwe richtlijnen inzake verslaglegging. REACTIES PENSIOENSPECIALISTEN OP HYPOTHESE 3 Pensioenadministratie is een moeilijke markt. Integratie is moeilijk en de marges zijn flinterdun een zeer groot aantal deelnemers is nodig om hier rendabel te opereren. Shake-out is al gaande Over het percentage en de termijn verschillen de meningen. Maar dát er een shake-out plaatsvindt, daarover is iedereen het wel eens. Een opf-woordvoerder vat samen: Of het 50 procent wordt is moeilijk te zeggen, maar een flink aantal zal verdwijnen. Deze opvatting wordt ondersteund door anderen: Er is al een afname geweest van zo n 900 naar zo n 700 pensioenfondsen. Maar 50 procent is waarschijnlijk te hoog ingeschat. Er blijft een harde kern van ondernemingspensioenfondsen bestaan omdat veel van deze fondsen de band met de werknemer wil behouden. Anderen schatten het percentage echter op meer dan 50 procent: Een uitvoeringsorganisatie moet uit minimaal 20 mensen bestaan om zelfstandig te blijven. In veel gevallen is die omvang er niet waardoor waarschijnlijk zelfs meer dan 50 procent zal verdwijnen. Uitbestedingsmarkt verkeert in pril stadium Maar wie gaat de uitvoering van ondernemingspensioenfondsen overnemen? Daarover zijn de meningen verdeeld. Alle mogelijkheden worden genoemd met als volgorde: een gespecialiseerde uitvoeringsorganisatie, een ander ondernemingspensioenfonds, een bedrijfstakpensioenfonds of een verzekeraar. Anderen speculeren over heel nieuwe ontwikkelingen. Er zullen nieuwe, innovatieve vormen ontstaan. Vanuit de overkoepelende organisatie voor ondernemingspensioenfondsen wordt nagegaan welke vormen mogelijk zijn. Tenslotte wordt ook naar aanleiding van deze hypothese nog eens opgemerkt dat er altijd ruimte voor uitzonderingen zal blijven: Veel kleinere uitvoerders zullen waarschijnlijk verdwijnen, maar voor sommige niche-spelers, bijvoorbeeld met meerdere individuele regelingen, zal een plek blijven bestaan. Let ook op de risico s van uitbesteden Een opf-woordvoerder waarschuwt aanbieders voor te veel optimisme bij het betreden van deze markt. Pensioenadministratie is lastige materie. Integratie is moeilijk en de marges zijn flinterdun een zeer groot aantal deelnemers is nodig om hier rendabel te opereren. Eén van de bpf-woordvoer- 8

9 Ondernemingspensioenfondsen verdwijnen grotendeels: het koppelen van pensioen aan werkgever past niet meer in de huidige ontwikkelingen in de markt. ders roept pensioenfondsen op om met hun outsourcing zorgvuldig te werk te gaan. Outsourcing brengt het risico met zich mee dat de communicatieverplichting richting deelnemer niet voldoende kan worden nagekomen. Sommige verzekeraars hebben grote administratieve achterstanden. Gemiddeld zelfs drie jaar. Bij pensioenfondsen is dat niet het geval. Bij pensioenen zal menselijk kapitaal meer centraal komen te staan Eén van de deelnemers stelt dat de kenmerken van de deelnemer meer centraal komen te staan. Ondernemingspensioenfondsen ver- dwijnen grotendeels: het koppelen van pensioen aan werkgever past niet meer in de huidige ontwikkelingen in de markt. De toekomst zal zitten in de pensioenfondsen die zich richten op beroepsgroepen waarbij de relatie werkgever-werknemer zal worden losgekoppeld. Regelingen naar de aard van het menselijk kapitaal zullen centraal staan. Door de geschetste ontwikkeling gaan bij werkgevers pensioenregelingen en HRM-beleid steeds verder integreren. Bedrijfstakpensioenfondsen blijven wel bestaan wanneer deze zijn gekoppeld aan specifieke beroepsgroepen. Indien dit niet het geval is, zullen ook deze steeds meer verdwijnen. REFLECTIE ATOS CONSULTING TM OP HYPOTHESE 3 Alle geïnterviewden bevestigen de algemene tendens die uit deze hypothese spreekt. Enige discussie ontstond over de snelheid van de consolidatie en de precieze omvang. Verder werd erop gewezen dat deze tendens al langer gaande is. Ook was er discussie over de vraag wát er precies verdwijnt, en waarom. Dat kleine pensioenfondsen moeilijk zelfstandig kunnen blijven, werd alom duidelijk. Maar niet alleen de uitvoering verdwijnt naar andere spelers, ook het pensioenfonds kan soms opgaan in een groter geheel. Bijvoorbeeld wanneer een pensioenfonds of een verzekeraar de verplichtingen overneemt. Ook remmende factoren worden genoemd. Informeel verklaren sommigen dat het behouden van een zelfstandig pensioenfonds niet altijd een puur rationele overweging is: aan het pensioenfonds is de oude, vertrouwde bedrijfsnaam verbonden die al generaties voor vertrouwen zorgt. Aan de andere kant zijn de pensioenfondsen zich er zeer wel van bewust dat men zich een dergelijke binding moet kunnen veroorloven. Kleinere pensioenfondsen kunnen dat lang niet altijd. 9

10 HYPOTHESE 4 De uitvoeringsorganisaties zullen zich moeten concentreren op front-office activiteiten : actief informeren en ondersteunen van de deelnemers. Geen focus meer op activiteiten die niet onderscheidend zijn richting deelnemers (vermogensbeheer en uitvoering). Deze zullen worden uitbesteed aan gespecialiseerde partijen. ONDERBOUWING: De wet en de deelnemers verwachten een veel actievere opstelling van het pensioenfonds. De focus en de energie moet daardoor verschuiven. De administratie en het vermogensbeheer is/wordt een commodity en kan worden uitbesteed. REACTIES PENSIOENSPECIALISTEN OP HYPOTHESE 4 Ik ben het eens met de stelling. Vooral voor kleinere pensioenfondsen zal deze ontwikkeling gaan gelden. Daarnaast moet het geheel aan pensioenfondsen zich meer gaan richten op de deelnemers. Hierbij staat communicatie centraal. Daar communicatie geen uitvoering is, ontstaat ook ruimte voor de aangegeven ontwikkeling. Informeren van deelnemers kan beter Deze hypothese zegt een aantal dingen tegelijkertijd. Enerzijds dat er meer aandacht moet komen voor het informeren en ondersteunen van deelnemers. Anderzijds dat niet-onderscheidende activiteiten zullen worden uitbesteed. Over het eerste aspect is veel overeenstemming. Over het tweede aspect ontstond veel meer discussie. Veel instemming is er over de stelling dat uitvoeringsorganisaties zich meer moeten concentreren op het actief informeren en ondersteunen van deelnemers. Het actief informeren en ondersteunen van de deelnemers wordt steeds belangrijker. Pensioenfondsen kunnen zich daarin onderscheiden naar hun klanten toe en daarmee hun bestaansrecht rechtvaardigen. En een bpf-woordvoerder: Deze hypothese klopt volledig. Deelnemers zoeken vertrouwen bij een pensioenfonds. [ ] Dit gedeelte kan niet worden uitbesteed. Het gaat hier immers om de tone-ofvoice en het in gesprek zijn. Communicatie betekent uitdaging in personele en IT-sfeer Een woordvoerder van een verzekeraar ziet in het informeren van deelnemers wel een uitdaging: De gedwongen communicatie met de deelnemers leidt tot andere noodzakelijke competenties van de medewerkers en tot aanvullende kosten van onder meer helpdesk en IT. Ook een opf-woordvoerder wijst op de rol van ICT: Wij hebben reeds een uitstekende website, waar (potentiële) deelnemers veel informatie kunnen vinden. Het is de bedoeling dat we in de toekomst aan onze deelnemers zaken als hoogte van de opgebouwde rechten via intranet aan hen ter beschikking gaan stellen. Uitbesteding schept ruimte voor betere communicatie Volgens een andere geïnterviewde klopt de stelling, maar is deze vooral relevant voor de kleinere pensioenfondsen. Daarnaast moet het geheel aan pensioenfondsen zich meer gaan richten op de deelnemers. Communicatie staat daarbij centraal. Daar communicatie 10

11 Het actief informeren en ondersteunen van de deelnemers wordt steeds belangrijker. Pensioenfondsen kunnen zich daarin onderscheiden naar hun klanten toe en daarmee hun bestaansrecht rechtvaardigen. geen uitvoering is, ontstaat ook de ruimte voor deze ontwikkeling. Een opfwoordvoerder legt hetzelfde verband: Als de volledige pensioenadministratie is uitbesteed, zullen wij ons voornamelijk richten op het adviseren van de RvB en het te woord staan van de deelnemers van het pensioenfonds. Desondanks veel twijfel over uitbesteding Opvallend is hoe verschillend er gedacht wordt over de mogelijkheid en wenselijkheid van dat uitbesteden. Een opfwoordvoerder ziet er zelfs helemaal niets in en is het dan ook niet eens met de stelling. Als iets uit te besteden is omdat het eenvoudig en overzichtelijk is, dan hoef je het dus niet uit te besteden, want dan kun je het eenvoudig zelf doen. Een andere opf-woordvoerder sluit het niet uit, maar is nog niet overstag: Ondanks het feit dat wij met veel zaken voorop lopen, zullen wij hier niet als eerste toe over gaan. Door de verscheidenheid van regelingen is het niet eenvoudig om dit onder te brengen in één organisatie. De vereiste kennis van de medewerkers die dit vergt, wordt onderschat. Ik ben er van overtuigd dat het uitbesteden van pensioenadministratie in de toekomst wel gaat gebeuren, maar dan moet het wel minimaal net zo goed als wij dat doen en eigenlijk nog beter. Een derde opf-woordvoerder heeft ook zijn twijfels. Theoretisch is deze hypothese correct. Echter, bij ontbundelen komt de nadruk te liggen op de regiefunctie. Daar hebben pensioenfondsen weinig ervaring mee. De combinatie frontoffice-backoffice moet in stand blijven: deze kunnen niet gesplitst worden. REFLECTIE ATOS CONSULTING TM OP HYPOTHESE 4 Uit de reacties blijkt dat men over het algemeen doordrongen is van het belang van meer en beter informeren van de klant. Anderzijds blijkt in de uitbestedingsmarkt dat afwachten de dominante houding is. De bereidheid is er bij sommigen wel, getuige een deel van de reacties. Dat wil zeggen: veel pensioenfondsen zouden tenminste een deel van hun backoffice activiteiten best willen uitbesteden, maar dan moeten ze er wel van overtuigd zijn dat die activeiten in goede handen zijn. Maar zo lang ze geen aanbieder zien die het even goed of liefst nog beter doet, doen ze het liever zelf. Daar kan tegenin worden gebracht dat wanneer de waardeketen op verschillende onderdelen wordt bekeken, er altijd wel een aanbieder te vinden is die op specifieke onderdelen beter scoort. Maar dan moet de uitbesteder de regie kunnen voeren. En daar hebben ze weinig ervaring mee, zeggen ook sommige woordvoerders. Voor zover uitbesteding wel plaatsvindt, kiezen de Nederlandse pensioenfondsen vooralsnog vooral voor uitbesteding bij één partij. Toch blijkt uitbesteding bij meerdere partijen wel degelijk mogelijk, gezien het model van het pensioenfonds van Philips. Belangrijke rode draad in veel reacties: kwaliteitsverbetering is de primaire drijfveer voor pensioenfondsen om uitbesteding te overwegen niet de kostenreductie. 11

12 HYPOTHESE 5 Defined benefits (DB) zal op termijn worden vervangen door defined contribution (DC). ONDERBOUWING: Zowel om de financiële risico s voor pensioenfondsen en werkgevers te beperken als om in te spelen op de individualiseringstrend, zullen defined benefits regelingen afnemen en uiteindelijk verdwijnen REACTIES PENSIOENSPECIALISTEN OP HYPOTHESE 5 In de toekomst worden de regelingen soberder, dat is helder. Er zullen voornamelijk hybride vormen van DB &DC ontstaan. Er zullen hybride pensioenregelingen ontstaan De hypothese duidt een trend aan die breed wordt onderkend. Een bpfwoordvoerder die het eens is met de hypothese somt de redenen op voor de verschuiving richting defined contribution: Het speelt in op de individualiseringstrend; het maakt het eenvoudiger om de beleggingsportefeuille te managen; het motiveert asset management om rendement te maximaliseren en het vraagt om alert bestuur. Maar een algehele vervanging van defined benefits door defined contribution zit er volgens de geïnterviewden niet in. Kijk naar de ontwikkelingen in de Verenigde Staten en Engeland, en je weet waarom niet, zegt een opf-woordvoerder hierover. Een andere geïnterviewde ziet een andere reden dichter bij huis: Defined benefits zal nooit geheel verdwijnen: werknemersorganisaties zullen dit niet toestaan. Wel zal collectief defined contribution steeds belangrijker worden. Grenzen tussen DB en DC zijn al vervaagd In de toekomst worden de regelingen soberder, dat is helder, zegt een opfwoordvoerder. Er zullen vooral hybride vormen van defined benefits en defined contribution zijn. De AOW-plus wordt vervangen door een pensioen met een defined benefit-karakter, tot een bepaalde loongrens. Daar bovenop krijgen werknemers gelegenheid tot defined contribution. De opf-woordvoerder nuanceert het verschil tussen de twee vormen: in beide gevallen zijn er bandbreedtes gedefinieerd. Meer risico bij de werknemer Met nadruk wordt gewezen op het risico dat meer en meer richting werknemer zal verschuiven. De risico s zijn al meer bij de werknemer komen te liggen, maar deze is daar zich niet voldoende van bewust: Veel van de huidige regelingen zíjn al gebaseerd op defined contribution, terwijl dit niet als zodanig richting deelnemers wordt gecommuniceerd. Een bpf-woordvoerder brengt de risicoverschuiving in verband met veranderende regelgeving: De werkgever wil, ook in het kader van IFRS, geen risico s lopen. Het kan echter niet zo zijn dat de werkgever het risico helemaal bij de werknemer legt. Hij verwacht dan ook dat de trend zal worden gekeerd nu de economie aantrekt, de arbeidsmarkt krapper wordt en de publieke opinie 12

13 Defined Benefits zal nooit geheel verdwijnen: werknemersorganisaties zullen dit niet toestaan. Wel zal collectief Defined Contribution steeds belangrijker worden. geen bijklussende weduwen op tv wil zien zoals in Engeland en de VS het geval is. Hybride vorm gaat goed werken Veel geïnterviewden hebben goede verwachtingen van hybride vormen van DC en DB. Een opf-woordvoerder: Er zal een verschuiving optreden naar een groter aandeel defined contribution ook wij werken daar aan mee. Op termijn zal het deels weer verschuiven naar defined benefits. Ik denk dat een hybride vorm goed gaat werken. Financiële risico s kunnen door de pensioenfondsen overigens goed worden opgevangen. Een dekkingsgraad van honderd procent is niet altijd nodig die mag best voor langere tijd onder de honderd procent zakken. In 1952 was deze immers nul, en tot de jaren negentig is deze onder de honderd gebleven. Collectief defined contribution De term die in het kader van hybride stelsel valt is collectief defined contribution. Als regeling wordt die uitgevoerd als defined benefit. Het risico verschuift echter naar de werknemers als collectief, want wanneer de premiebijdrage (contributie) niet voldoende is om aan de toekomstige pensioenrechten (de benefit) te voldoen, kan er negatief geïndexeerd worden. Een andere woordvoerder zegt hierover: Ondanks de verschuiving van de risicodrager blijft een vorm van solidariteit in de toekomst noodzakelijk om de pensioenen betaalbaar te houden. Zelf beleggen door deelnemers gaat naar alle verwachting niet plaatsvinden. Wel zullen specifieke portfolio s ontstaan die zich richten op jongeren of op ouderen. "Collectief pensioen zal altijd blijven bestaan. Deelnemers moeten 'beschermd' worden en de inkoopkracht van collectieve pensioenvoorziening zal altijd groter zijn dan individuele regelingen." REFLECTIE ATOS CONSULTING TM OP HYPOTHESE 5 De consensus die onder de geïnterviewden naar voren kwam over het ontstaan hybride pensioenregelingen was opmerkelijk. De opvatting die wij veel hebben gehoord is, dat waar tot voor kort defined benefits het landschap domineerde, de trend nu wat doorslaat richting defined contribution en er uiteindelijk enige vorm van evenwicht zal ontstaan tussen deze beide uitersten. De voor- en nadelen van beide systemen passeren de revue. De belangrijkste nadelen van defined benefits zijn het probleem van de (on)betaalbaarheid, de boekhoudkundige consequenties en het tekort aan individuele keuzemogelijkheden. De nadelen van defined contribution blijken uit de problemen in de V.S. en Engeland. Om de nadelen van beide stelsels te vermijden, is het noodzakelijk om tot acceptabele hybride stelsels te komen. Collectief DC wordt door veel geïnterviewden genoemd als een belangrijke ontwikkeling. Het uiteindelijke stelsel zal door betrokken partijen op diverse punten worden getoetst: wie draagt welke risico s, zijn de belangen van de deelnemers goed afgedekt, is er voldoende solidariteit en keuzevrijheid en welke punten hebben consequenties voor de jaarrekening. Uiteindelijk zal (collectief) DC niet in plaats komen van DB, maar bestaan naast DB. 13

14 HYPOTHESE 6 In de nabije toekomst moeten pensioenfondsen zich sterk gaan richten op nichemarkten en doelgroepen. ONDERBOUWING: Evenals zich nu aftekent bij zorgverzekeringen, zullen groepen met een specifieke en overeenkomstige pensioenbehoefte zich gaan organiseren. Zij zullen pensioenfondsen benaderen met hun specifieke wensen en eisen. Een en ander kan leiden tot een specifieke regeling of extra eisen rond uitvoering en/of ondersteuning. REACTIES PENSIOENSPECIALISTEN OP HYPOTHESE 6 Totaal mee oneens: pensioenfondsen kunnen het niet, ze mogen het niet ivm het wettelijk kader. Bovendien zien we de marktbeweging niet. Bewegingsvrijheid van pensioenfondsen is beperkt Een deel van de geïnterviewden is het eens met de stelling, een deel pertinent niet. Tegenstanders geven verschillende redenen. Zowel woordvoerders van opf-en als van adviesorganisaties wijzen op de grenzen die de wet stelt. Alle bezwaren zijn samengevat in de volgende reactie: Totaal mee oneens: pensioenfondsen kunnen het niet; ze mogen het niet vanwege het wettelijk kader. Bovendien zien we de marktwerking niet. Men wijst op het besloten karakter van ondernemingspensioenfondsen: Een pensioenfonds is altijd een niche, per definitie. Een ander zegt: Deze hypothese gaat er van uit dat je naar een pensioenfonds kunt kijken zoals naar de markt. Echter: een pensioenfonds is een uitvoerder, maar wordt niet beïnvloed door marktwerking. Een andere opf-woordvoerder ziet wel de logica van de beweging, maar ziet het nog niet gebeuren: Vakbonden hebben hier te veel macht voor en houden dit tegen. Zij willen slechts opereren voor een selecte groep medewerkers of willen niet worden ondergebracht in andere fondsen omdat ze dan hun stem kwijt denken te zijn. Regelingen gaan zich meer richten op beroepsgroepen, minder op ondernemingen De geïnterviewden die wel wat zien in deze hypothese, redeneren dan ook vanuit een ander perspectief. Een woordvoerder van een verzekeraar denkt bijvoorbeeld aan een pensioenfonds voor academici. Dat zie ik nog wel gebeuren binnen een jaar of tien, vijftien. Niet op Nederlands niveau dat is te kleinschalig. Wel op Europees niveau. Een andere geïnterviewde heeft gedachten in dezelfde richting: Ik ben 14

15 Het kan gaan gebeuren maar pas na verloop van tijd: de volgorde zal dan als volgt zijn: - eerste liberalisatie (wetswijziging) - vervolgens ruimte voor individuele regelingen - individuen gaan voor een eigen invullen - ze zijn daardoor duurder uit - hetgeen leidt tot het vormen van niches en doelgroepregelingen. het eens met de stelling wanneer hiermee een verschuiving naar beroepsgroeppensioenfondsen wordt bedoeld. Toch verwachten wel degelijk ook sommige opf-woordvoerders dat pensioenen op een andere leest zullen worden geschoeid: Er komen nieuwe collectiviteiten en er komen nieuwe organisatievormen. Een bpf-woordvoerder zegt: Met name kleinere pensioenfondsen zullen zich richten op de nichemarkten. Het concept van de beroepspensioenvereniging, afgedwongen door de wet BPR (Bedrijfstakpensioenregeling), vormt hierbij een mooi potentieel lock-in effect en zal verloop onder deelnemers in de toekomst voorkomen. Maar er moet eerst wel wat veranderen Een woordvoerder van een uitvoeringsorganisatie somt op wat er moet veranderen alvorens het zover is: Dit zal pas na verloop van tijd kunnen. Eerst is liberalisering nodig. Dan ontstaat ruimte voor individuele regelingen en gaan individuen daar gebruik van maken. Vervolgens ontdekken zij dat ze duurder uit zijn, waardoor uiteindelijk niches zullen ontstaan in de vorm van doelgroepregelingen. Sociale partners bepalen de richting De drijvende kracht hierachter zal komen vanuit de sociale partners, waarbij het cafetariamodel een belangrijke rol krijgt. De huidige vorm van collectiviteit in pensioenen gaat hiermee verschuiven naar een vorm van collectiviteit op beroepsgroepniveau, ofwel naar de aard van het menselijk kapitaal. REFLECTIE ATOS CONSULTING TM OP HYPOTHESE 6 De pensioenfondsen hebben natuurlijk gelijk als zij zeggen dat de wet hen niet toestaat zich op (andere) markten te richten. Niettemin wordt vooruitgewezen naar pensioenen die op basis van andere collectiviteiten dan alleen de werkgever-werknemer relatie, zullen worden samengesteld. Bij de onderbouwing van de hypothese wordt verwezen naar een soortgelijke ontwikkeling bij de zorgverzekering. Onze inschatting is dat de discussies rondom de invoering van de basisverzekering Zorg niet direct aanleiding zijn om ook op andere terreinen te gaan bewegen. Daar tegenover staat de onmiskenbare trend om enerzijds te individualiseren en anderzijds onderdeel te worden van gelijkgezinde groepen (bijvoorbeeld beroepsgroepen) die geen verband houden met werkgever-werknemer relatie. 15

16 OVER ATOS CONSULTING Atos Consulting is een toonaangevende, internationale business- en IT-consultancy met wereldwijd meer dan 2500 gedreven professionals, van wie er circa 950 in Nederland werken. Atos Consulting is de partner voor klanten die zoeken naar effectieve oplossingen op het gebied van rendement, organisatie, processen en control. Zij biedt diepgaande kennis van branchespecifieke, primaire processen én van ondersteunende processen, zoals Finance, HRM en IT. Indien nodig biedt Atos Consulting ook interim management of neemt zij processen over. Daarbij neemt Atos Consulting een onafhankelijke positie in, adviseert zij deskundig en werkt nauw samen - voor en mét klanten. Atos Consulting is een zelfstandig onderdeel van Atos Origin, de grootste beursgenoteerde Europese IT-dienstverlener (omzet ruim 5,5 miljard euro), waar ruim mensen werken, van wie circa 9000 in Nederland. Atos Origin stelt haar klanten - top 500-ondernemingen - in staat hun visie om te zetten in resultaten door strategische advisering, systeemintegratie en managed operations. Voor vragen over deze whitepaper en/of meer informatie over onze werkwijze, klanten en resultaten kunt u contact opnemen met: Atos Consulting Papendorpseweg BJ Utrecht website: 16

17 1-Pensioenen defst.qxd :17 Pagina 17

18 18

19 Atos, Atos and fish symbol, Atos Origin and fish symbol, Atos Consulting, and the fish symbol itself are registered trademarks of Atos Origin SA. April 2006

APF toekomstbestendige oplossing voor pensioenfondsen 13:30 14:45

APF toekomstbestendige oplossing voor pensioenfondsen 13:30 14:45 APF toekomstbestendige oplossing voor pensioenfondsen 13:30 14:45 1 Agenda Introductie APF Wat is een Algemeen Pensioenfonds? Het nut van een APF Wat zijn de belangrijkste bouwstenen van De Nationale APF?

Nadere informatie

Overzicht Beleid & Wet- en regelgeving pensioenen

Overzicht Beleid & Wet- en regelgeving pensioenen Overzicht Beleid & Wet- en regelgeving pensioenen 15 december 2015 GEWIJZI Vooraf 08 Herziening IORP-richtlijn G 01 Toekomst pensioenstelsel 09 Payroll - motie Hamer G 02 03 04 05 Algemeen pensioenfonds

Nadere informatie

Precisie. in roerige en rustige tijden

Precisie. in roerige en rustige tijden Precisie in roerige en rustige tijden AZL Innovatieve dienstverlener met meer dan 40 jaar ervaring. Verantwoordelijk voor ruim 60 pensioenfondsen en een half miljoen mensen. Dat maakt AZL tot een vooraanstaand

Nadere informatie

Overzicht Beleid & Wet- en regelgeving pensioenen

Overzicht Beleid & Wet- en regelgeving pensioenen Overzicht Beleid & Wet- en regelgeving pensioenen 14 september 2015 VERD VERD VERD VERD GEWIJZI Vooraf VERD VERD 08 VERD Herziening IORP-richtlijn VERD G 01 02 03 04 05 VERD Toekomst pensioenstelsel Algemeen

Nadere informatie

Uw mening over pensioen

Uw mening over pensioen Uw mening over pensioen Onderzoek naar de risicohouding van pensioenopbouwers en pensioenontvangers van Philips Pensioenfonds mei / juni 2013 Philips Pensioenfonds Inhoud Aanleiding onderzoek Opzet onderzoek

Nadere informatie

Help, pensioenregels (weer) op de schop?! Mr. Marin van Esterik CPL

Help, pensioenregels (weer) op de schop?! Mr. Marin van Esterik CPL Help, pensioenregels (weer) op de schop?! Mr. Marin van Esterik CPL Onderwerpen 1. Pensioen, wat is pensioen? 2. Wijziging Wet op de ondernemingsraden 3. Outsourcing vanuit zorg en overheid OR (opeens)

Nadere informatie

Bijeenkomst BPOA in de regio. Mei 2014

Bijeenkomst BPOA in de regio. Mei 2014 Bijeenkomst BPOA in de regio Mei 2014 Agenda 1. Opening 2. Algemene inleiding 3. Uitkomsten van digitale enquête 4. Reacties op open vraag in de enquête 5. Lijn van BPOA 6. Lidmaatschap BPOA 7. Sluiting

Nadere informatie

Verzekeraars en pensioenfondsen

Verzekeraars en pensioenfondsen Verzekeraars en Pensioenfondsen Verzekeraars en pensioenfondsen In dit onderdeel wordt de lezer inzicht verschaft in het onderwerp verzekeraars en pensioenfondsen. De volgende onderwerpen komen hierbij

Nadere informatie

Competentievisie verantwoordingsorgaan. Juli 2014

Competentievisie verantwoordingsorgaan. Juli 2014 Competentievisie verantwoordingsorgaan Juli 2014 Versie 1.0 1 juli 2014 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 Competentievisie...3 Hoofdstuk 2 Profiel van het fonds...3 Hoofdstuk 3 Profiel verantwoordingsorgaan...3

Nadere informatie

142 De Pensioenwereld in 2015

142 De Pensioenwereld in 2015 15 142 De Pensioenwereld in 2015 Ontwikkelingen in de pensioenmarkt 143 Het Algemeen Pensioenfonds als postillon d amour onder pensioenfondsen Auteurs: Tjerk Klompmaker en Mark Straube Het aantal pensioenfondsen

Nadere informatie

Pensioen voor de toekomst

Pensioen voor de toekomst Pensioen voor de toekomst KlikPensioen als ideale synthese van premie- en uitkeringsovereenkomsten Inhoud - Inleiding 1. Heldere uitgangspunten voor een goed pensioen 2. Pensioenoplossing voor vandaag

Nadere informatie

Wetsvoorstel Algemeen Pensioenfonds

Wetsvoorstel Algemeen Pensioenfonds pggm.nl Wetsvoorstel Algemeen Pensioenfonds PGGM Bestuurlijke Advisering 9 januari 2015 Met minder regels, meer bereiken Quick Scan Voor u ligt onze Quick Scan van het wetsvoorstel algemeen pensioenfonds,

Nadere informatie

Kamervragen van de leden Omtzigt en Van Hijum (beiden CDA)

Kamervragen van de leden Omtzigt en Van Hijum (beiden CDA) De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4 Telefoon (070) 333 44 44 Fax (070) 333 40 33

Nadere informatie

PensioenLab. Team Keuzevrijheid

PensioenLab. Team Keuzevrijheid PensioenLab Team Keuzevrijheid Het vraagstuk Wat vinden jullie ervan om meer keuzevrijheid voor deelnemers mogelijk te maken? 2 Het proces 3 Het begrip Keuzevrijheid: de mogelijkheid voor deelnemers om

Nadere informatie

Ontwikkelingen in de Nederlandse pensioensector

Ontwikkelingen in de Nederlandse pensioensector Ontwikkelingen in de Nederlandse pensioensector Fieke van der Lecq Olaf Sleijpen VVD Partijcommissie Werk & Inkomen Den Haag, 23 juni 2008 Agenda Overzicht Nederlandse pensioenstelsel Nederland vergrijst

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 33 182 Wijziging van de Pensioenwet en enige andere wetten in verband met versterking van het bestuur bij pensioenfondsen en enige andere wijzigingen

Nadere informatie

Bijlage A Enquête solidariteit in de pensioenen... 2. Bijlage B Multivariate regressieanalyses... 13

Bijlage A Enquête solidariteit in de pensioenen... 2. Bijlage B Multivariate regressieanalyses... 13 Bijlagen Pensioenen: solidariteit en keuzevrijheid Stella Hoff Inhoud Bijlage A Enquête solidariteit in de pensioenen... 2 Bijlage B Multivariate regressieanalyses... 13 Bijlagen SCP-publicatie Pensioenen:

Nadere informatie

Pensioen: werk in uitvoering

Pensioen: werk in uitvoering Ledenonderzoek Pensioen: werk in uitvoering Uitkomsten AWVN-pensioenenquête Pensioen: werk in uitvoering Uitkomsten AWVN pensioenenquête augustus 2014 2014 AWVN De inhoud en het ontwerp van dit document

Nadere informatie

Op koers blijven voor een goed pensioen: een update van het bestuur

Op koers blijven voor een goed pensioen: een update van het bestuur Op koers blijven voor een goed pensioen: een update van het bestuur Agenda Stand van zaken PPF APG: kerngegevens, beleggingsresultaten dekkingsgraadontwikkeling Deelnemerstevredenheidsonderzoek Effecten

Nadere informatie

Algemene Ledenvergadering Vereniging (VeLP) 17 februari 2011

Algemene Ledenvergadering Vereniging (VeLP) 17 februari 2011 Algemene Ledenvergadering Vereniging (VeLP) 17 februari 2011 Agenda Welkom Notulen vergadering 2 november Performance SPLB Het pensioengebouw en juridisch advies Financiën Communicatie en LinkedIn groep

Nadere informatie

Make strategy work! PPI: the next generation. Schiphol, 27 juni 2012. Hoe zorgt de PPI voor een fundamentele verandering in de markt?

Make strategy work! PPI: the next generation. Schiphol, 27 juni 2012. Hoe zorgt de PPI voor een fundamentele verandering in de markt? Schiphol, 27 juni 2012 Make strategy work! PPI: the next generation Frans Liem Partner IG&H Consulting Hoe zorgt de PPI voor een fundamentele verandering in de markt? IG&H Consulting & Interim PPI, de

Nadere informatie

Presentatie Vereniging voor Pensioenrecht: Vormgeving en kansen door nieuwe pensioenvehikels. 9 juni 2009, Wilfried Mulder

Presentatie Vereniging voor Pensioenrecht: Vormgeving en kansen door nieuwe pensioenvehikels. 9 juni 2009, Wilfried Mulder Presentatie Vereniging voor Pensioenrecht: Vormgeving en kansen door nieuwe pensioenvehikels 9 juni 2009, Wilfried Mulder Inhoud 1. Introductie APG 2. Vormen samenwerking pensioenfondsen 3. Werking IORP

Nadere informatie

152 De Pensioenwereld in 2015

152 De Pensioenwereld in 2015 16 152 De Pensioenwereld in 2015 Ontwikkelingen in de pensioenmarkt 153 Pensioenproducten standaardiseren, gedegen vergelijking blijft noodzakelijk Auteurs: Olivier Roodenburg en Marcel Schep Het pensioenlandschap

Nadere informatie

Verslag Mandema Update mei 2014

Verslag Mandema Update mei 2014 Verslag Mandema Update mei 2014 Terwijl de leden van de Eerste Kamer zich op 20 mei jl. bogen over de Wet verlaging maximumopbouw- en premiepercentages pensioen, kregen onze relaties te horen wat de consequenties

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

Algemeen pensioenfonds in vogelvlucht

Algemeen pensioenfonds in vogelvlucht Algemeen pensioenfonds in vogelvlucht Vlak voor het kerst heeft staatssecretaris Klijnsma het Wetsvoorstel algemeen pensioenfonds naar de Tweede Kamer gestuurd. Onderstaande analyse van AZL biedt u een

Nadere informatie

Publieke presentatie onderzoeksresultaten Expertisecentrum Pensioenrecht VU d.d. 17 mei 2013:

Publieke presentatie onderzoeksresultaten Expertisecentrum Pensioenrecht VU d.d. 17 mei 2013: Publieke presentatie onderzoeksresultaten Expertisecentrum Pensioenrecht VU d.d. 17 mei 2013: De houdbaarheid van verplicht gestelde bedrijfstakpensioenfondsen en beroepspensioenregelingen Getoetst aan

Nadere informatie

De doorsneepremie ZO DENKEN WIJ ER OVER. De doorsneepremie. De doorsneepremie

De doorsneepremie ZO DENKEN WIJ ER OVER. De doorsneepremie. De doorsneepremie Zo denken wij er over is een uitgave van ABP Corporate Communicatie. Voor meer informatie verwijzen wij u naar www.abp.nl. september 2007 ZO DENKEN WIJ ER OVER Collectief versus individueel Juridische

Nadere informatie

Regels betreffende pensioenen (Pensioenwet) Het voorstel van wet wordt als volgt gewijzigd:

Regels betreffende pensioenen (Pensioenwet) Het voorstel van wet wordt als volgt gewijzigd: 30 413 Regels betreffende pensioenen (Pensioenwet) Nr... NOTA VAN WIJZIGING Ontvangen Het voorstel van wet wordt als volgt gewijzigd: Na artikel 31 wordt een artikel ingevoegd, luidende : Artikel 31a.

Nadere informatie

PENSIOEN UPDATE In Nederland

PENSIOEN UPDATE In Nederland PENSIOEN UPDATE In Nederland Oktober 2015 Het pensioenlandschap in het algemeen, maar ook hoe werknemers naar pensioen kijken, verandert in rap tempo. Zowel in 2014 als in 2015 zijn grote bezuinigingen

Nadere informatie

Bedrijfstakpensioenfondsen: wat doen ze, en wat niet? www.vb.nl

Bedrijfstakpensioenfondsen: wat doen ze, en wat niet? www.vb.nl Bedrijfstakpensioenfondsen: wat doen ze, en wat niet? www.vb.nl inhoud 01 De voor- en nadelen van bedrijfstakpensioenfondsen op een rij 02 Wat zijn de voordelen? 05 Wat zijn de nadelen? 07 Aanvullende

Nadere informatie

10. Pensioenfondsen aan de top van een holding

10. Pensioenfondsen aan de top van een holding 10. Pensioenfondsen aan de top van een holding Een van de onderwerpen in de adviesaanvraag betreft ontwikkelingen in de activiteiten van pensioenfondsen die worden aangeduid als Pensioenfondsen aan de

Nadere informatie

PPI: Op weg naar de Nieuwe Wereld

PPI: Op weg naar de Nieuwe Wereld Amsterdam, 28 juni 2011 PPI: Op weg naar de Nieuwe Wereld Frans Liem Partner IG&H Consulting Kansen en uitdagingen in een snel veranderend pensioenlandschap IG&H Consulting & Interim IG&H Consulting &

Nadere informatie

850 Pensioenfondsbestuurders doen mee aan onderzoek over functioneren van bestuur

850 Pensioenfondsbestuurders doen mee aan onderzoek over functioneren van bestuur 850 Pensioenfondsbestuurders doen mee aan onderzoek over functioneren van bestuur Het delen van informatie, reflectie op het eigen functioneren, onderling vertrouwen, de deskundigheid van bestuurders en

Nadere informatie

116 De Pensioenwereld in 2015

116 De Pensioenwereld in 2015 12 116 De Pensioenwereld in 2015 Verslaggeving & communicatie 117 Meer inzicht nodig in evenwichtige belangenbehartiging bij uitvoeringskosten Auteurs: Myrna van Engelen en Tristan Helsloot Pensioenfondsen

Nadere informatie

De pensioenmarkt in 2020 26 januari 2012

De pensioenmarkt in 2020 26 januari 2012 De pensioenmarkt in 2020 26 januari 2012 RM stephan@makingstrategywork.nl +31 (0)6 23 598 223 @slinnenb Atos Consulting Making Strategy Work Logica Business Consulting Partner Financial Services Scenario

Nadere informatie

Resultaten Pensioenforum 26 juni en 3 juli

Resultaten Pensioenforum 26 juni en 3 juli Resultaten Pensioenforum 26 juni en 3 juli De weg naar het nieuwe pensioencontract Stichting Pensioenfonds OWASE 18 juli 2013 1/10/2014 Inhoud Samenvatting Conclusies Aanbevelingen Resultaten - per vraag

Nadere informatie

5 plussen van collectief pensioen

5 plussen van collectief pensioen 5 plussen van collectief pensioen Inhoudsopgave Waarom is uw pensioenregeling verplicht? 4 Invloed op uw pensioen 4 5 plussen van collectief pensioen 4 +1: Een goed pensioen voor ál uw werknemers 5 +2:

Nadere informatie

Nationaal. Pensioen Onderzoek. Resultaten deelnemersonderzoek NPO februari 2013

Nationaal. Pensioen Onderzoek. Resultaten deelnemersonderzoek NPO februari 2013 Nationaal Pensioen Onderzoek II Resultaten deelnemersonderzoek NPO februari 2013 Het Nationaal Pensioen Onderzoek is een onafhankelijk initiatief van Financial Marketing-bureau Bridgevest, Pensioen Bestuur

Nadere informatie

Toekomst voor verzekeraars

Toekomst voor verzekeraars Position paper Toekomst voor verzekeraars Position paper ten behoeve van het rondetafelgesprek op 11 juni 2015 van de vaste commissie voor Financiën van de Tweede Kamer naar aanleiding van het rapport

Nadere informatie

2014 KPMG Advisory N.V

2014 KPMG Advisory N.V 02 Uitbesteding & assurance 23 Overwegingen bij uitbesteding back- en mid-office processen van vermogensbeheer Auteurs: Alex Brouwer en Mark van Duren Is het zinvol voor pensioenfondsen en fiduciair managers

Nadere informatie

Algemene ledenvergadering BPOA. 26 maart 2015

Algemene ledenvergadering BPOA. 26 maart 2015 Algemene ledenvergadering BPOA 26 maart 2015 Agenda 1. Opening 2. Mededelingen 3. Benoeming bestuursleden SPOA 4. Statutenwijziging 5. Pensioenregeling openbare apothekers 2015 6. Blik op de toekomst 7.

Nadere informatie

Reactie consultatie algemeen pensioenfonds

Reactie consultatie algemeen pensioenfonds & Reactie consultatie algemeen pensioenfonds T.a.v.: De ministeries van: - Sociale Zaken en Werkgelegenheid, en - Financiën Van: Mr. H.S.W. (Henk) Beets Algemeen Directeur Tel. 030 767 0802 Dhr. J.T.M.

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4 Telefoon (070) 333 44 44 Fax (070) 333 40 33

Nadere informatie

WELKE PENSIOENREGELING IS TOEKOMSTBESTENDIG? Huidige regelingen & recente ontwikkelingen Stacey René & Hans Kennis.

WELKE PENSIOENREGELING IS TOEKOMSTBESTENDIG? Huidige regelingen & recente ontwikkelingen Stacey René & Hans Kennis. WELKE PENSIOENREGELING IS TOEKOMSTBESTENDIG? Huidige regelingen & recente ontwikkelingen Stacey René & Hans Kennis 29 oktober 2015 Agenda Welke pensioenstelsels zijn er? Wat is de houdbaarheid van het

Nadere informatie

Het speelveld van de Chief Commercial Officer

Het speelveld van de Chief Commercial Officer Het speelveld van de Chief Commercial Officer Omgaan met dilemma s Stephan Linnenbank 28 november 2008 Atos, Atos and fish symbol, Atos Origin and fish symbol, Atos Consulting, and the fish symbol itself

Nadere informatie

MEMORANDUM BESCHIKBARE PREMIEREGELING MET BELEGGINGSMOGELIJKHEID: TOETSNORM VOOR HET VERLEDEN

MEMORANDUM BESCHIKBARE PREMIEREGELING MET BELEGGINGSMOGELIJKHEID: TOETSNORM VOOR HET VERLEDEN MEMORANDUM BESCHIKBARE PREMIEREGELING MET BELEGGINGSMOGELIJKHEID: TOETSNORM VOOR HET VERLEDEN 1. Inleiding: de aanleiding De Pensioenwet kent verschillende manieren waarop binnen de tweede pijler pensioen

Nadere informatie

PENSIOENBAROMETER 2012 Onderzoek van GfK Panel Services in opdracht van Montae

PENSIOENBAROMETER 2012 Onderzoek van GfK Panel Services in opdracht van Montae PENSIOENBAROMETER 2012 Onderzoek van GfK Panel Services in opdracht van Montae Op macroniveau begrijpt de grote meerderheid van de Nederlandse werknemers dat ingrepen in het pensioenstelsel noodzakelijk

Nadere informatie

HET PENSIOENFONDS ALS VERMOGENSBEHEERDER

HET PENSIOENFONDS ALS VERMOGENSBEHEERDER HET PENSIOENFONDS ALS VERMOGENSBEHEERDER EEN WETENSCHAPPELIJKE PROEVE OP HET GEBIED VAN DE RECHTSGELEERDHEID PROEFSCHRIFT TER VERKRIJGING VAN DE GRAAD VAN DOCTOR AAN DE KATHOLIEKE UNIVERSITEIT NIJMEGEN,

Nadere informatie

Investeren in vertrouwen. Samenvatting Meerjarenbeleidsplan 2011-2015

Investeren in vertrouwen. Samenvatting Meerjarenbeleidsplan 2011-2015 Investeren in vertrouwen Samenvatting Meerjarenbeleidsplan 2011-2015 1 Pensioenfonds Zorg en Welzijn: het pensioenfonds voor de sector zorg en welzijn Het meerjarenbeleidsplan 2011-2015 beschrijft welke

Nadere informatie

1. De detailhandel in Nederland

1. De detailhandel in Nederland 1 2 1. De detailhandel in Nederland De detailhandel is een belangrijke economische sector die wordt gekenmerkt door een zeer arbeidsintensief karakter. Er werken ongeveer 750.000 mensen. Het belang voor

Nadere informatie

Competentievisie Verantwoordingsorgaan Stichting-Telegraafpensioenfonds 1959

Competentievisie Verantwoordingsorgaan Stichting-Telegraafpensioenfonds 1959 Competentievisie Verantwoordingsorgaan Stichting-Telegraafpensioenfonds 1959 blad 1 van 10 Inhoud Inleiding... 3 Algemeen beleid... 3 Diversiteit... 3 Deskundigheidsniveau s... 3 Deskundigheidsverdeling...

Nadere informatie

Grontmij Capital Consultants B.V. Onze klanten in control bij hun beleggingen in vastgoed en infrastructuur.

Grontmij Capital Consultants B.V. Onze klanten in control bij hun beleggingen in vastgoed en infrastructuur. Grontmij Capital Consultants B.V. Onze klanten in control bij hun beleggingen in vastgoed en infrastructuur. Grontmij N.V. 2 Opgericht in 1915 Missie: Leading Europa 350 kantoren 4 business lines Planning

Nadere informatie

Ministerie van van Sociale Zaken en Werkgelegenheid T.a.v. mevrouw drs. J. Klijnsma Postbus 9080 1 2509 LV DEN HAAG. Geachte mevrouw Klijnsma,

Ministerie van van Sociale Zaken en Werkgelegenheid T.a.v. mevrouw drs. J. Klijnsma Postbus 9080 1 2509 LV DEN HAAG. Geachte mevrouw Klijnsma, Bezuidenhoutseweg 60 Postbus 90405 2509 LK DEN HAAG Ministerie van van Sociale Zaken en Werkgelegenheid T.a.v. mevrouw drs. J. Klijnsma Postbus 9080 1 2509 LV DEN HAAG 070-3 499 577 070-3 499 796 info@stvda.nl

Nadere informatie

De Rol van de Ondernemingsraad bij Pensioen. 1. Wettelijke bevoegdheid

De Rol van de Ondernemingsraad bij Pensioen. 1. Wettelijke bevoegdheid De Rol van de Ondernemingsraad bij Pensioen Wat zijn de rechten ( en plichten?) van de Ondernemingsraad als het om het pensioendossier gaat? Zodra het gaat om de collectieve pensioenregeling dan heeft

Nadere informatie

Het einde van het pensioen voor de RvB Rondetafelbijeenkomst. Amstelveen, 22 maart 2012

Het einde van het pensioen voor de RvB Rondetafelbijeenkomst. Amstelveen, 22 maart 2012 Het einde van het pensioen voor de RvB Rondetafelbijeenkomst Amstelveen, 22 maart 2012 Het einde van het pensioen voor de RvB As we know it? Amstelveen, 22 maart 2012 Het speelveld Bestuur en Toezicht

Nadere informatie

Hoe kan de opsporing en aansluiting van ondernemingen bij verplichtgestelde bedrijfstakpensioenfondsen beter worden geregeld?

Hoe kan de opsporing en aansluiting van ondernemingen bij verplichtgestelde bedrijfstakpensioenfondsen beter worden geregeld? Hoe kan de opsporing en aansluiting van ondernemingen bij verplichtgestelde bedrijfstakpensioenfondsen beter worden geregeld? 1. Inleiding In Nederland geldt (nog) geen algehele pensioenplicht voor wat

Nadere informatie

MERCER'S INBRENG VOOR DE NATIONALE PENSIOENDIALOOG 29 NOVEMBER 2014

MERCER'S INBRENG VOOR DE NATIONALE PENSIOENDIALOOG 29 NOVEMBER 2014 'S INBRENG VOOR DE NATIONALE PENSIOENDIALOOG 29 NOVEMBER 2014 1 Toekomstvisie Het Nederlandse pensioenstelsel behoort tot de mondiale top. Volgens de 2014 editie van de Melbourne Mercer Global Pension

Nadere informatie

Strategische Pensioenopties

Strategische Pensioenopties Strategische Pensioenopties De noodzaak en mogelijkheden om het anders te doen Strategische Pensioenopties De noodzaak en mogelijkheden om het anders te doen Ronald Doornbos Tegenover de toenemende kosten

Nadere informatie

Een nieuwe keuze in pensioenoplossingen. ICK Beschikbare Premieregeling

Een nieuwe keuze in pensioenoplossingen. ICK Beschikbare Premieregeling Een nieuwe keuze in pensioenoplossingen voor de ICK-branche ICK Beschikbare Premieregeling ICK Beschikbare Premieregeling 2 De ICK-branche verbreedt het aanbod op het gebied van pensioen. Naast de bestaande

Nadere informatie

Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen

Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen RAPPORT DIVISIE PENSIOEN & LEVEN Laan van Malkenschoten 20 Postbus 9150 7300 HZ Apeldoorn www.achmea.nl Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen Rapportage Intern toezicht in het kader van 2013

Nadere informatie

De resultaten van de deelnemersenquête DNB & DNB Pensioenfonds. mei, 2014

De resultaten van de deelnemersenquête DNB & DNB Pensioenfonds. mei, 2014 De resultaten van de deelnemersenquête DNB & DNB Pensioenfonds mei, 2014 1 Beste DNB er Hartelijk dank voor jouw deelname aan en/of interesse in dit deelnemersonderzoek onder (ex)werknemers van DNB. Van

Nadere informatie

Tijdbom onder arbeidsmarkt financiële dienstverlening

Tijdbom onder arbeidsmarkt financiële dienstverlening Marktvisie Finance Tijdbom onder arbeidsmarkt financiële dienstverlening Marktvisie > Finance 3 Inleiding In de financiële dienstverlening zullen de komende jaren mede onder invloed van de digitalisering

Nadere informatie

Omzetbelasting en uitbestedingen - het (Algemeen) Pensioenfonds

Omzetbelasting en uitbestedingen - het (Algemeen) Pensioenfonds www.pwc.nl Omzetbelasting en uitbestedingen - het (Algemeen) Pensioenfonds Joost Vermeer, PwC Financial Services Indirect Tax April 2016 Agenda 1. Pensioenfondsen en btw - de basis principes 2. Het Algemeen

Nadere informatie

Ten eerste: afschaffing van de al genoemde doorsneesystematiek en ten

Ten eerste: afschaffing van de al genoemde doorsneesystematiek en ten Dames en heren, Hartelijk dank voor de uitnodiging om hier vandaag op uw symposium te komen spreken. Als koepel van verenigingen van gepensioneerden wil de KNVG de belangen van gepensioneerden behartigen

Nadere informatie

88 De Pensioenwereld in 2015

88 De Pensioenwereld in 2015 09 88 De Pensioenwereld in 2015 Fiscaliteiten & grensoverschrijding 89 Kansen voor vermindering btw-druk bij pensioenfondsen Auteurs: Karim Hommen en Gert-Jan van Norden Een recente uitspraak van het Europese

Nadere informatie

Strategisch Pensioenmanagement

Strategisch Pensioenmanagement Strategisch Pensioenmanagement Strategisch Pensioenmanagement is samenbrengen. Strategisch Pensioenmanagement De belangrijkste taak van Strategisch Pensioenmanagement is ervoor te zorgen dat u in control

Nadere informatie

Eisen voor bestuursleden

Eisen voor bestuursleden Eisen voor bestuursleden (overgenomen uit plan van aanpak deskundigheidsbevordering Pensioenkoepels 2010) Om zijn verantwoordelijkheid te kunnen dragen moet een bestuurslid deelnemen aan de besluitvorming

Nadere informatie

ECCVA/U201101749 Lbr: 11/066

ECCVA/U201101749 Lbr: 11/066 Brief aan de leden T.a.v. het college en de raad informatiecentrum tel. (070) 373 8020 betreft ledenraadpleging collectieve zorgverzekering uw kenmerk ons kenmerk ECCVA/U201101749 Lbr: 11/066 bijlage(n)

Nadere informatie

Consolidatie. samen aan de slag. Verder gaan. COMPETENCE CENTER CONSOLIDATIE (CCC) & TEAM BELEIDSONTWIKKELING

Consolidatie. samen aan de slag. Verder gaan. COMPETENCE CENTER CONSOLIDATIE (CCC) & TEAM BELEIDSONTWIKKELING Consolidatie samen aan de slag COMPETENCE CENTER CONSOLIDATIE (CCC) & TEAM BELEIDSONTWIKKELING Verder gaan. Consolidatie betekent het samenvoegen van nauw verwante delen Voorwoord De agenda s in de pensioensector

Nadere informatie

Historische ontwikkeling van de gepensioneerdenvereniging

Historische ontwikkeling van de gepensioneerdenvereniging Historische ontwikkeling van de gepensioneerdenvereniging Het ontstaan In 1980 ging het niet zo goed met het concern in het algemeen en met de Bijenkorf in het bijzonder. De pensioenen waren bij Nationale

Nadere informatie

Make strategy work!! Wft Pensioenverzekeringen: de eerste contouren worden zichtbaar! Utrecht, maart 2012! IG&H-onderzoek onder pensioenadviseurs!

Make strategy work!! Wft Pensioenverzekeringen: de eerste contouren worden zichtbaar! Utrecht, maart 2012! IG&H-onderzoek onder pensioenadviseurs! Utrecht, maart 2012 Make strategy work Wft Pensioenverzekeringen: de eerste contouren worden zichtbaar IG&H-onderzoek onder pensioenadviseurs IG&H Consulting & Interim Onderzoek uitgevoerd in februari

Nadere informatie

Het Garantie pensioen met vaste collectieve premie

Het Garantie pensioen met vaste collectieve premie Het Garantie pensioen met vaste collectieve premie Inhoudsopgave Het Garantie pensioen met vaste collectieve premie van Delta Lloyd Waarom Collectief Defined Contribution? 5 Wat is het? 5 De kracht van

Nadere informatie

VEP Workshop Pensioenen 10 november 2015. Wie, wat en hoe en waar gaan we dan naartoe

VEP Workshop Pensioenen 10 november 2015. Wie, wat en hoe en waar gaan we dan naartoe VEP Workshop Pensioenen 10 november 2015 Wie, wat en hoe en waar gaan we dan naartoe Piet Hein Oyens Diverse management functies bij O&vE, Van Lanschot, EuroCard/MasterCard, Interpay en Equens (1-1- 1990

Nadere informatie

1. Waarom moet het pensioenfonds ANWB extra maatregelen nemen?

1. Waarom moet het pensioenfonds ANWB extra maatregelen nemen? 1. Waarom moet het pensioenfonds ANWB extra maatregelen nemen? Het pensioenfonds staat er financieel niet goed voor. De twee belangrijkste oorzaken: 1. Nederlanders worden steeds ouder. Met name de laatste

Nadere informatie

we zijn in beeld VPTZ-ZU/ Hospice Nieuwegein

we zijn in beeld VPTZ-ZU/ Hospice Nieuwegein we zijn in beeld VPTZ-ZU/ Hospice Nieuwegein Beleid 2012-2013 Inleiding Dit beleidsstuk is geschreven om in beeld te brengen wat onze organisatie doet, waar we voor staan en waar we goed in zijn, hoe we

Nadere informatie

Deutsche Bank Nederland Stichting Pensioenfonds Deutsche Bank Nederland

Deutsche Bank Nederland Stichting Pensioenfonds Deutsche Bank Nederland In deze nieuwsbrief Voorwoord Wat betekenen de nieuwe pensioenmaatregelen voor u? De informatie in dit document is eigendom van en mag noch in haar geheel noch gedeeltelijk van. Page 2 of 5 Voorwoord In

Nadere informatie

PGB actueel door Arnold Verplancke

PGB actueel door Arnold Verplancke door Arnold Verplancke Inhoud Financiële resultaten 2014 en eerste maanden 2015 Aansluitingen en groei deelnemersbestand Kosten per deelnemer Nieuwe wetgeving: - APF - Communicatie Nieuw portaal gepensioneerden

Nadere informatie

Profiel van de Vereniging.

Profiel van de Vereniging. Profiel van de Vereniging. In juli 1987 werd in Rotterdam officieel de Vereniging van Gepensioneerden KBB opgericht. Een belangenvereniging voor gepensioneerden uit het voormalige KBB concern. Na de fusie

Nadere informatie

COLLECTIEVE WAARDE OVERDRACHT. November 2014

COLLECTIEVE WAARDE OVERDRACHT. November 2014 COLLECTIEVE WAARDE OVERDRACHT November 2014 PROGRAMMA VANDAAG Inleiding SABIC Presentatie Collectieve Waarde Overdracht PF SIP Samenvatting en afronding SABIC No. 1 INLEIDING SABIC WELKOM De bedoeling

Nadere informatie

Nieuwe tijden, nieuwe collectieve pensioenen

Nieuwe tijden, nieuwe collectieve pensioenen Nieuwe tijden, nieuwe collectieve pensioenen Werkgevers en werknemers aan het woord Onderzoek verricht in opdracht van Nationale-Nederlanden door Motivaction. Wat vinden werkgevers en werknemers van pensioenen.

Nadere informatie

Opleiding Vermogensbeheer

Opleiding Vermogensbeheer Leidt op tot Medewerker vermogensbeheer pensioenbedrijf Alles over de organisatie van het vermogensbeheer en de administratieve verwerking van vermogensbeheeractiviteiten bij pensioenfondsen Aan beleggingsresultaten

Nadere informatie

Cordares. 1.1 Zorgvuldig en toegewijd 8 1.2 Segment bedrijfstakregelingen 8 1.3 Segment niet-bedrijfstakregelingen

Cordares. 1.1 Zorgvuldig en toegewijd 8 1.2 Segment bedrijfstakregelingen 8 1.3 Segment niet-bedrijfstakregelingen 1 Cordares 1.1 Zorgvuldig en toegewijd 8 1.2 Segment bedrijfstakregelingen 8 1.3 Segment niet-bedrijfstakregelingen 10 1.4 Opdrachtgevers 11 1.5 Premies en uitkeringen 11 1.6 Cordares op het internet 12

Nadere informatie

Open normen een toelichting

Open normen een toelichting Open normen een toelichting De open normen in de Pensioenwet. Hoe ziet de AFM deze normen? - Johan de Groot, Hoofd afdeling Pensioen & AIFM - Jan van Miltenburg, Manager Toezicht Pensioenuitvoerders Amsterdam,

Nadere informatie

Let op! In dit document beschrijven we wat we normaal gesproken doen en wat de gemiddelde prijs is van deze diensten. Deze

Let op! In dit document beschrijven we wat we normaal gesproken doen en wat de gemiddelde prijs is van deze diensten. Deze Pensioen aanvraag In dit document staat wat wij voor u kunnen doen. En hoeveel dat kost. Andere financiële dienstverleners hebben ook zo n document. Zo kunt u ons vergelijken met anderen. En kunt u ook

Nadere informatie

Deelnemersbijeenkomst

Deelnemersbijeenkomst Deelnemersbijeenkomst Stichting Pensioenfonds Capgemini Nederland 18 november 2014 13 oktober 2010 Deelnemersbijeenkomst Agenda Opening 2013 Financiën: Dekkingsgraad en financiële situatie Henk Beleggingsbeleid

Nadere informatie

7411 BM Deventer T 0570-61 96 23 M 06 506 95 887 info@chardes.nl www.chardes.nl

7411 BM Deventer T 0570-61 96 23 M 06 506 95 887 info@chardes.nl www.chardes.nl Zandpoort 14 7411 BM Deventer T 0570-61 96 23 M 06 506 95 887 info@chardes.nl www.chardes.nl Charles Beugelink Chardes pensioencommunicatie Organisatie gericht op informatie en communicatie aan werkgevers

Nadere informatie

Risicoverdeling en ambitieniveau in bestaande pensioencontracten

Risicoverdeling en ambitieniveau in bestaande pensioencontracten Risicoverdeling en ambitieniveau in bestaande pensioencontracten artikel Inleiding Reeds geruime tijd wordt een maatschappelijke discussie gevoerd over de toekomst van het Nederlandse pensioenstelsel.

Nadere informatie

iiaj JIJ JIJ de Nederlandse Orde van Belastingadviseurs Commissie Wetsvoorstellen

iiaj JIJ JIJ de Nederlandse Orde van Belastingadviseurs Commissie Wetsvoorstellen iiaj JIJ JIJ de Nederlandse Orde van Belastingadviseurs Commissie Wetsvoorstellen Aan de Vaste commissie voor Financiën van de Tweede Kamer der Staten-Generaal mr. R.F. Berck Postbus 2001 8 2500 EA DEN

Nadere informatie

Bulletin. Heb ik straks genoeg geld?

Bulletin. Heb ik straks genoeg geld? Bulletin BANDEN juli 2014 13 Voor werkgevers en werknemers aangesloten bij het Bedrijfstakpensioenfonds voor de Banden- en Wielenbranche Heb ik straks genoeg geld? Hoeveel pensioen krijgt u later? Veel

Nadere informatie

De toekomst van ons pensioen

De toekomst van ons pensioen De toekomst van ons pensioen Verdieping inbreng in De Nationale Pensioendialoog Peter Borgdorff PFZW 18 maart 2015 L e a d e r s h i p E n t r e p r e n e u r s h i p Ste wa r d s h i p info@nyenrode.nl

Nadere informatie

Kennis over kosten en opbrengsten van het pensioensysteem

Kennis over kosten en opbrengsten van het pensioensysteem Vereniging Bedrijfstakpensioenfondsen - Pensioenvertrouwen ad hoc september 2009/ 19-10-2009 / P.1 / 19-10-2009 / P.1 Kennis over kosten en opbrengsten van het pensioensysteem

Nadere informatie

Oudedagsvoorziening in het MKB

Oudedagsvoorziening in het MKB A201309 Oudedagsvoorziening in het MKB Vormen van pensioenopbouw en de verwachtingen van MKB-ondernemers in beeld gebracht drs. K. L. Bangma drs. J. Snoei Zoetermeer, februari 2013 Oudedagsvoorziening

Nadere informatie

E-learning ontwikkelingen onderzocht

E-learning ontwikkelingen onderzocht E-learning ontwikkelingen onderzocht Uitslagen van online enquete op e-learning.nl Wilfred Rubens E-learning land is volop in beweging. De redactie van e-learning.nl vroeg zich af hoe haar bezoekers die

Nadere informatie

Stichting voor Economisch Onderzoek der Universiteit van Amsterdam. Ontwikkelingen op de markt voor vrijwillige aanvullingen op het pensioen

Stichting voor Economisch Onderzoek der Universiteit van Amsterdam. Ontwikkelingen op de markt voor vrijwillige aanvullingen op het pensioen Stichting voor Economisch Onderzoek der Universiteit van Amsterdam Ontwikkelingen op de markt voor vrijwillige aanvullingen op het pensioen Amsterdam, december 2004 Stichting voor Economisch Onderzoek

Nadere informatie

Beleid bij collectieve waardeoverdracht

Beleid bij collectieve waardeoverdracht Beleid bij collectieve waardeoverdracht Voor een collectieve waardeoverdracht zijn geen wettelijke of gemeenschappelijke rekenregels, daarom stelt FNV Bondgenoten haar eigen uitgangspunten vast. FNV Bondgenoten

Nadere informatie

Klant. Pensioen life cycle indicators

Klant. Pensioen life cycle indicators Pensioen life cycle indicators Klant Rapport om een gefundeerde keuze te maken tussen verschillende premiepensioenproducten. Gebaseerd op analyses op het gebied van beleggingsbeleid, duurzaamheid, rendement

Nadere informatie

HOUDBAARHEID PENSIOEN

HOUDBAARHEID PENSIOEN Actuaris dag 2013 HOUDBAARHEID PENSIOEN Prof. Dr. Erik Lutjens HOUDBAARHEID VERPLICHTSTELLING Onderzoek Expertisecentrum Pensioenrecht Vrije Universiteit Amsterdam - www.rechten.vu.nl/ expertisecentrumpensioenrecht

Nadere informatie

Nieuwe pensioenregeling vanaf 1 januari 2015. Jan Raaijmakers Aad van der Tak Michel Stok Voorzitter Manager Pensioenfonds Extern actuarieel adviseur

Nieuwe pensioenregeling vanaf 1 januari 2015. Jan Raaijmakers Aad van der Tak Michel Stok Voorzitter Manager Pensioenfonds Extern actuarieel adviseur Nieuwe pensioenregeling vanaf 1 januari 2015 Jan Raaijmakers Aad van der Tak Michel Stok Voorzitter Manager Pensioenfonds Extern actuarieel adviseur Agenda 1. Rol klankbordgroep 2. Waarom een nieuwe pensioenregeling?

Nadere informatie